Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 631/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 i  3 a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego J.S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

J. S. wnioskiem z dnia 16 stycznia 2018 r., uzupełnionym pismami z dnia 22 lutego 2018 r. i 1 marca 2018 r., wystąpił o:

1. umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, należnych w związku z prowadzoną do 2 lipca 2014 r. działalnością gospodarczą,

2. rozłożenie na raty pozostałej nieumorzonej kwoty zadłużenia,

3. umorzenie lub rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych naliczonych

w wymienionych we wniosku tytułach wykonawczych.

Dodatkowo, w piśmie z dnia 22 lutego 2018 r. wniósł o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych, które nie były objęte wnioskiem z dnia 16 stycznia 2018 r.

We wniosku i dalszych pismach wnioskodawca podniósł, że w okresie od 1 grudnia 2009 r. do 2 lipca 2014 r. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "S. J. [...]" z siedzibą w K. , gm. K.. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, nie opłacił należnych składek, co spowodowało powstanie zaległości. Było to spowodowane brakiem płynności finansowej i brakiem środków finansowych na opłacenie należnych składek. W stosunku do zadłużenia, ZUS podjął działania egzekucyjne. Nadto, wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim z E. S., z którą posiada rozdzielność majątkową. Jest współwłaścicielem w [...] nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny położony w K., dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą. Poza tą nieruchomością, w Polsce nie posiada innego majątku. Obecnie mieszka i pracuje na terenie [...]. Pobyt i praca za granicą powodują konieczność ponoszenia znacznie wyższych kosztów utrzymania. Wnioskodawca najmuje w [...] pokój o powierzchni [...] m2 w lokalu mieszkalnym z dostępem do kuchni i łazienki. W lokalu tym zamieszkują inni współlokatorzy. Za pokój uiszcza czynsz w wysokości [...], tj. [...] zł; jest to bardzo niska odpłatność, jak na warunki panujące w [...]. Ze względu jednak na niekomfortowe warunki mieszkaniowe, poszukuje innego lokalu mieszkalnego. Zmiana ta będzie wiązała się z koniecznością ponoszenia wyższych opłat czynszowych. Za wynajęcie małego mieszkania będzie musiał zapłacić od [...] do [...] miesięcznie. Natomiast, średni koszt wynajmu w [...] to około [...] miesięcznie. Ponadto, ponosi koszty związane z utrzymaniem, tj. opłaty za media, żywność, artykuły gospodarstwa domowego, których łączna wysokość wynosi ok. [...], tj. około [...] zł. Dodał, że w [...] żyje bardzo skromnie i oszczędnie. Wynika to z faktu, że koszty utrzymania są tam znacznie wyższe niż w Polsce. Do pracy dojeżdża samochodem. Miesięczny koszt utrzymania samochodu został oszacowany na kwotę ok. [...], tj. [...] zł, koszty paliwa wynoszą ok[...], tj. [...] zł. Do tego dochodzą koszty opłat za bramki na autostradzie w kwocie od [...] do [...], tj. od [...] zł do [...] zł. Ponosi również koszty dojazdu do Polski. Jednorazowy wyjazd do Polski i powrót do [...], to koszt około [...] zł. Wysokie koszty podróży powodują, że odwiedza dom rodziny tylko 4-5 razy w roku. Dodatkowym miesięcznym obciążeniem budżetu jest ubezpieczenie samochodu i ubezpieczenie na życie. Miesięczny koszt to [...], tj. [...] zł. Ponadto, od stycznia 2018 r. rozpocznie spłatę kredytu, który zaciągnął na uregulowanie zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego w K.. Wysokość raty będzie wynosić ok. [...] zł miesięcznie, okres spłaty to 5 lat. Łączny jego koszt utrzymania za granicą wynosi ok. [...], tj. [...] zł. Natomiast, wysokość zarobków kształtuje się na poziomie [...] netto, tj. ok. [...] zł. Koszty te ulegną podwyższeniu po zmianie miejsca zamieszkania.

W piśmie, które wpłynęło do organu 5 marca 2018 r., wnioskodawca wskazał, że od kwietnia 2018 r. będzie wynajmował pokój za cenę [...] miesięcznie. Nadto, mimo istnienia rozdzielności majątkowej, partycypuje w ramach możliwości, w kosztach utrzymania domu rodzinnego w Polsce, w miejscowości K.. Dom stanowi własność żony. Koszty związane z utrzymaniem domu jednorodzinnego wynoszą około [...] zł miesięcznie.

Według wnioskodawcy, wysokie koszty utrzymania w [...] oraz partycypowanie w kosztach utrzymania nieruchomości w Polsce niemalże przekraczają jego możliwości zarobkowe. To powoduje, że podejmuje starania mające na celu pozyskanie dodatkowego źródła dochodu poprzez znalezienie dodatkowej pracy. Oprócz wskazanych wydatków, współuczestniczy również w ponoszeniu kosztów z tytułu: polisy na życie żony, wnuczki, opłat za telefon komórkowy w Polsce.

Wnioskodawca wskazał, że jest świadomy ciążącego na nim obowiązku spłaty zadłużenia i nie uchyla się od niego, jednakże jego aktualna sytuacja materialna pozwala na spłatę zadłużenia w ratach w wysokości nieprzekraczającej [...] zł miesięcznie. Z uwagi na te okoliczności, wystąpił o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych.

Rozpatrując wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenie własne wnioskodawcy jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, ZUS stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", tj. całkowita nieściągalność. W stosunku do części zadłużenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w K. w ramach zajęcia rachunku bankowego, a do części długu za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Postępowania te trwają nadal, co oznacza, że do czasu ich zakończenia istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu. Niezależnie od obecnie toczącego się postępowania egzekucyjnego, wnioskodawca posiada majątek ruchomy i nieruchomy (udział), który może stanowić źródło spłaty zobowiązań, dlatego brak jest uzasadnienia do umorzenia wnioskowanych zobowiązań ze względu na całkowitą nieściągalność.

ZUS rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i wskazał, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować na poczet spłaty długu kwotę [...]zł miesięcznie i takie raty proponuje; uzyskuje dochody w wysokości [...] zł; nie ponosi stałych opłat eksploatacyjnych oraz kosztów związanych z leczeniem; spłaca raty kredytu w kwocie [...]zł miesięcznie i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oszacowane zostały z tytułu: czynszu na kwotę [...]zł, opłat eksploatacyjnych w [...]: z tytułu opłat za internet i telefon na kwotę [...]zł, opłat eksploatacyjnych w Polsce na łączną kwotę [...]zł, w tym: prąd na kwotę [...]zł, gaz na kwotę [...]zł, woda na kwotę [...]zł, odpady [...] zł, internet na kwotę [...]zł. Wydatki z tytułu najmu pokoju w [...] wynoszą [...], tj. [...] zł miesięcznie. Wyszczególnione zostały ponadto liczne, inne koszty utrzymania, m. in. koszty życia w [...], koszty utrzymania i naprawy samochodu, ubezpieczenie na samochód i życie, koszty podróży do Polski, koszt ubezpieczenia domu w Polsce, wydatki na środki czystości i na utrzymanie ogrodu, podatek od nieruchomości. Wnioskodawca partycypuje także w kosztach związanych z polisą na życie żony, wnuczki i w opłatach za telefon komórkowy w Polsce. Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów wynoszą [...] zł i są spłacane po [...] zł miesięcznie. Strona jest w [...] części, współwłaścicielem nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny położony w K.; jest właścicielem samochodu marki [...] [...] rok prod. [...]. Z ustaleń Zakładu wynika, że wnioskodawca posiada również samochód marki [...], rok prod. [...] oraz że, żona wnioskodawcy jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez [...] Sp. z o.o. z tytułu umowy o pracę z podstawą wymiaru składek za styczeń 2018 r. w wysokości [...] zł.

W ocenie organu, przedłożone w sprawie dowody nie uzasadniały umorzenia obciążających wnioskodawcę zobowiązań na podstawie rozporządzenia, nie wykazał bowiem, że opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i spowodowałoby dla niego oraz rodziny zbyt ciężkie skutki.

Organ wskazał, że strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej ([...] lat)

i posiada źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę, którą wykonuje

za granicą. Żona strony uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę

w kraju, których wysokość sięga ok. [...] zł brutto miesięcznie. Z uzyskiwanych dochodów spłacane są zobowiązania kredytowe w ratach wynoszących po ok. [...] zł miesięcznie.

W ocenie organu, osiągane dochody zaspakajają potrzeby wnioskodawcy, a ich wysokość pozwala na regulowanie tak wysokich zobowiązań i spłatę należności wobec innych, niż ZUS wierzycieli. Organ wyliczył, że łączna wysokość dochodów (wnioskodawcy i żony) znacznie przekracza kwotę minimum socjalnego określonego dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, które we wrześniu 2017 r. wyniosło [...] zł. Nadto, wnioskodawca posiada majątek ruchomy i nieruchomy, który może stanowić przedmiot zabezpieczenia i źródło spłaty zobowiązań w przypadku braku ich dobrowolnego uregulowania.

Organ poinformował również, że w przypadku problemów finansowych uniemożliwiających jednorazową spłatę długu, ustawodawca przewidział możliwość udzielenia ulgi w formie ratalnej spłaty zadłużenia. W ocenie organu, sytuacja wnioskodawcy uzasadnia udzielenie ulgi w spłacie. Na jego wniosek z 16 stycznia 2018 r. trwa postępowanie w sprawie udzielenia układu ratalnego na zaległe zobowiązania z tytułu składek nieobjętych wnioskiem o umorzenie. W tym stanie rzeczy, organ ocenił, że brak jest uzasadnienia do pozytywnego rozpatrzenia wniosku i do umorzenia wnioskowanego długu na zasadach określonych w rozporządzeniu.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ odmówił umorzenia wnioskowanych należności.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2018 r. wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając:

- naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 1 rozporządzenia

poprzez uznanie, iż uiszczenie należności z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawcy i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- nierozpatrzenie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wybiórcze podejście przez organ do podanych wcześniej faktów, celem uzasadnienia braku przesłanek do umorzenia składek, gdyż z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową i nie łączą ją żadne stosunki majątkowe.

W ocenie wnioskodawcy, spłacanie należności z tytułu składek w pełnej wysokości pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz o rozłożenie na raty pozostałych należności. Nadto, zawnioskował, aby przy ustalaniu wysokości rat, uwzględnić jego możliwości zarobkowe i wyznaczyć raty w wysokości [...] zł miesięcznie. Odnośnie do posiadanego udziału [...] nieruchomości lokalowej położonej w K., wskazał, iż - jak to wynika z odpisu Księgi Wieczystej - nieruchomość ma powierzchnię [...] m2 i składa się dwóch małych pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. Nieruchomość ta została nabyta w wyniku śmierci matki, po przeprowadzonym postępowaniu spadkowym. Zamieszkuje tam [...] ojciec wnioskodawcy. Współwłaścicielami nieruchomości są również: J. S., posiadający [...] udziału oraz T. S., posiadający [...] udziału. Odnośnie do posiadania ruchomości w postaci [...] z [...] r., wskazał, że był właścicielem samochodu do [...] r. Obecnie używa samochodu [...] zakupionego w całości za kredyt, a rata kredytu i utrzymanie samochodu w skali miesiąca stanowi wydatek rzędu [...]. Wnioskodawca wskazał, że jego zamiarem, wyrażonym w pierwotnym wniosku, było wykazanie bieżących wydatków ponoszonych w [...], gdzie mieszka i pracuje. Przedstawione koszty nie zostały zawyżone, ani zwielokrotnione. Są to koszty bardzo skromnego życia w [...]. Główną przyczyną opuszczenia rodziny i wyjazdu zagranicę była konieczność spłaty zobowiązań powstałych w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, próba poprawy sytuacji finansowej, a przede wszystkim poczynienie starań w celu uzyskania choćby minimalnej emerytury w przyszłości, na co w Polsce nie miałby szans. Biorąc pod uwagę wysokie koszty życia w [...], nie jest w stanie, bez uszczerbku dla utrzymania siebie, wygospodarować wyższej kwoty niż [...] zł na spłatę nieumorzonych zobowiązań. Natomiast, zgoda organu na spłatę zobowiązań w ramach układu ratalnego przy ustaleniu raty w kwocie [...]zł miesięcznie znacząco odbiega od jego propozycji i uniemożliwia przystąpienie do układu ratalnego z powodu braku możliwości jego wykonania.

Nadto, wnioskodawca wskazał, że dochody żony nie powinny być brane pod uwagę, gdyż nie mają one wpływu na jego możliwości finansowe (z powodu trwającej od 1997 r. rozdzielności majątkowej). Według niego, organ nie przeprowadził wnikliwej analizy dochodów i kosztów. Uzyskiwane wynagrodzenie wynosi [...] zł netto, a koszty (przedstawione w pierwotnym wniosku) stanowią kwotę [...]zł. Pozostająca kwota wolna wynosi [...] zł. Dlatego zaproponował spłatę nieumorzonych zobowiązań w ratach w wysokości po [...] zł miesięcznie. Dodał, że z chwilą zmiany lokalu mieszkalnego musi obligatoryjnie liczyć się z większymi opłatami za najem w wysokości [...], co w przeliczeniu wynosi [...] zł miesięcznie. Na dzień składnia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

o umorzenie sytuacja zmieniła się diametralnie, a koszty utrzymania w [...] wzrosły znacząco.

Według wnioskodawcy, brak umorzenia części zobowiązań oraz rozłożenie pozostałego długu na zbyt małą liczbę rat, nie stanowi dla niego pomocy.

Po rozpoznaniu ponownie sprawy, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r. nr [...]

Organ wskazał, iż z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że do października 2010 r. wnioskodawca był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek. Zobowiązania wobec ZUS z tego tytułu datują się od maja 2005 r. Od 1 listopada 2010 r. wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu. Przebywa i pracuje w [...], mając prawo stałego pobytu. Z tytułu zatrudnienia uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto i jest to kwota wyższa od zysku osiąganego w kraju, w ramach prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a ponoszone stałe wydatki wynoszą [...] zł. Od grudnia [...] r. ma ustanowioną rozdzielność majątkową z żoną E. S. (kserokopia aktu notarialnego z dnia [...] r. Repetytorium A numer [...]). We wniosku o umorzenie z dnia 16 stycznia 2018 r. oświadczył, że oprócz kosztów stałych i obowiązkowych, partycypuje w kosztach dodatkowych, między innymi związanych z polisą na życie dla żony i wnuczki oraz opłatami za telefon komórkowy w Polsce. Mimo istnienia rozdzielności majątkowej, w ramach możliwości partycypuje w kosztach utrzymania domu rodzinnego w Polsce, który stanowi własność żony.

Organ uznał zarzut dotyczący niesłusznego powoływania się na wynagrodzenie żony za niezasadny. Wskazał, iż argument ten był wskazany w kontekście ustalenia sytuacji finansowej i dochodowej rodziny strony, w celu stwierdzenia, czy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonane ustalenia wykazały, że wynagrodzenie żony (na poziomie ok. [...] zł brutto) w pełni zaspakaja jej podstawowe potrzeby życiowe. Zarówno wynagrodzenie, jak i warunki bytowe żony należy ocenić jako powyżej przeciętnych panujących w Polsce.

W ocenie organu, wielkość dochodów uzyskiwanych zarówno przez wnioskodawcę jak i przez jego żonę, w pełni umożliwia zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych jego oraz żony. Ponadto, umożliwia regulowanie zaciąganych wysokich zobowiązań. Natomiast, istnienie rozdzielności majątkowej oznacza, że żona nie odpowiada wobec ZUS za zobowiązania wnioskodawcy swoim majątkiem osobistym.

Organ dodał, iż wnioskodawca sam ocenił zdolność spłaty na poziomie [...] zł miesięcznie. Jednakże, wysokość ponoszonych wydatków, w tym z tytułu zobowiązań kredytowych, na rzecz kosztów utrzymania domu (w wysokości [...] zł), który stanowi własność odrębną żony, polisy na życie żony i wnuczki, telefonu komórkowego w Polsce - jest uzależniona od podejmowanych przez stronę działań

i suwerennych decyzji. Brak jest podstaw do zaakceptowania sytuacji, w której nie są regulowane zobowiązania publicznoprawne, jakimi są należności z tytułu składek,

a ponoszone są stosunkowo wysokie wydatki oraz zaciągane są kolejne zobowiązania i spłacane kosztem należności ZUS.

W ocenie organu, na podstawie przedłożonych dowodów nie można uznać, że sytuacja w jakiej się znajduje wnioskodawca ma charakter wyjątkowy i odpowiada przesłankom określonym w rozporządzeniu. Co do posiadanego samochodu marki [...], rok produkcji [...], organ wskazał, że - zgodnie z danymi zawartymi w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców - wnioskodawca jest właścicielem samochodu. Odnosząc się natomiast do pozostałych okoliczności, organ wyjaśnił, że jedynie istnienie ustawowych przesłanek uprawnia organ, choć nie obliguje, do ewentualnego umorzenia. Innego rodzaju okoliczności, jak powołane wysokie koszty życia w [...], koszty utrzymania domu żony, pragnienie nienarażania spokoju i zdrowia swojego ojca, mogą być zrozumiałe z ludzkiego punktu widzenia, jednakże nie mogą być podstawą umorzenia publicznoprawnych należności.

Końcowo organ wskazał, że obecnie na wniosek z dnia 19 kwietnia 2018 r. trwa odrębne postępowanie w sprawie układu ratalnego.

Na powyższą decyzję, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uwzględnienie skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji, dopuszczenia i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w treści skargi oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, iż jedyną przesłanką umorzenia w całości bądź w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne finansowanych przez skarżącego jest całkowita ich nieściągalność, podczas gdy art. 28 ust. 3 zastrzega wyraźnie wyjątek w postaci art. 28 ust. 3a u.s.u.s.;

2) naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 rozporządzenia

poprzez błędne uznanie, iż uiszczenie należności z tytułu składek nie pozbawia skarżącego i jego rodziny, możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy sytuacja faktyczna i finansowa skarżącego prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe jest bardzo ciężka i uregulowanie należności w pełnej wysokości jest niemożliwe, i uniemożliwiłoby zaspokojenie podstawowych, elementarnych potrzeb skarżącego;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej polegającej na odmowie umorzenia należności z tytułu składek oraz rozłożenie zaległości na raty, nieuwzględniające możliwości zarobkowych skarżącego, wręcz odwrotnie - ustalające poszczególne raty w wysokości zdecydowanie wyższej niż możliwości finansowe skarżącego co powoduje, iż mimo gotowości do spłaty zadłużenia w ratach, przystąpienie do układu jest z góry skazane na niepowodzenie;

2) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zupełności postępowania dowodowego i prawdy obiektywnej

i tym samym błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz uznanie, iż skarżący nie spełnia wymogów do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu skałek na ubezpieczenie społeczne, podczas gdy sytuacja finansowa skarżącego jest na tyle ciężka, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący przedstawił szeroką argumentację podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia skarżącemu należności składkowych i odsetkowych, należnych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS.

Według organu, w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek (w całości lub części), natomiast - według skarżącego - stanowisko organu jest błędne, gdyż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a opłacenie zaległych należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto, skarżący zarzuca organowi błędną ocenę materiału dowodowego przez uwzględnienie dochodów żony, z którą posiada od [...] r. rozdzielność majątkową, w ustaleniu jego sytuacji finansowej, jak też nieuwzględnienie realiów życia w [...], co - według niego - skutkowało nie tylko odmową umorzenia należności składkowych, ale również zaproponowaniem mu układu ratalnego niemożliwego do realizacji, tj. spłatę miesięczną w wysokości [...] zł, zamiast [...] zł.

Mając tak zakreślony przedmiot sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące umarzania składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Termin całkowitej nieściągalności został wyjaśniony w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako jedna z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli sytuacji, w której znajduje się skarżący. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W u.s.u.s. nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast - zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji

o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego a w szczególności, czy wydano ją na podstawie

prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiał u dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.). Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż w stosunku do części zadłużenia prowadzone są skutecznie postępowania egzekucyjne, co oznacza, że do czasu ich zakończenia istnieje potencjalna możliwość uregulowania długu oraz, że skarżący posiada majątek ruchomy (samochody) i nieruchomy (udział), który może stanowić źródło spłaty zobowiązań. Ta ocena organu nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdyż jest zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Natomiast, w ocenie sądu, organ rozważając możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącego i dokonując analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącej - w kontekście zaistnienia przesłanek do umorzenia określonych w ww. rozporządzeniu - wadliwie przeprowadził ocenę możliwości finansowych skarżącego co do spłaty zadłużenia, co w konsekwencji także miało negatywny wpływ na przyjęcie przez skarżącego propozycji układu ratalnego.

Z ustaleń organu wynika, że zaległości w spłacie należności składkowych powstały w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą w Polsce. Jak podał skarżący, w celu uregulowania powstałych zaległości, nie tylko składkowych, ale także podatkowych, wyjechał do pracy w [...]. Tam osiąga dochody. Tam zaciągnął również kredyt na 5 lat na spłatę zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego w K., którego spłatę rozpoczął od stycznia 2018 r. Wysokość raty wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Zobowiązania podatkowe spłacił.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, w ocenie sądu, istotnym uchybieniem zaskarżonej decyzji jest brak odniesienia do indywidualnych okoliczności i sytuacji skarżącego, lecz uwzględnienie w ocenie sytuacji majątkowej skarżącego także sytuacji finansowej jego żony, chociaż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (zajmuje [...]) w [...], a dodatkowo przyczynia się także do utrzymania gospodarstwa domowego żony prowadzonego przez nią w Polsce jak też do utrzymania wnuczki. Dodatkowo, jak wynika z umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] r. o wyłączeniu małżeńskiej wspólności ustawowej, skarżący od wielu lat pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną (z wyjątkiem majątku nabytego w drodze spadku lub darowizny, jeżeli spadkodawca lub darczyńca tak postanowi - § 2 umowy).

Wskazane okoliczności obligowały organ do ich uwzględnienia i dokonania wyraźnego rozdzielenia dochodów i wydatków ponoszonych przez skarżącego na prowadzenie swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego w [...] oraz nieuwzględnienie, zarówno dochodów i wydatków ponoszonych przez jego żonę na prowadzenie swojego gospodarstwa domowego w Polsce, jak też wydatków ponoszonych przez skarżącego na utrzymanie żony i jej gospodarstwa domowego w Polsce. Skoro bowiem skarżący wyraźnie wskazał, że od kilku lat mieszka w [...], tam pracuje, uzyskuje dochody i ponosi wydatki, natomiast do Polski przyjeżdża 4-5 razy w roku, czyli w istocie w rzadkie odwiedziny, to oczywiste jest, że ocena jego sytuacji osobistej i finansowej powinna obejmować jego osobiste dochody i wydatki ponoszone w związku ze swoim utrzymaniem. Natomiast, ocena ta nie powinna w ogóle obejmować dochodów i wydatków żony ani wydatków skarżącego ponoszonych na utrzymanie żony i jej gospodarstwa domowego w Polsce. Tylko takie rozdzielenie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania może dać jasny obraz sytuacji skarżącego i jego możliwości spłaty należności ZUS.

Zatem, organ - chcąc obiektywnie ustalić osobistą sytuację życiową i finansową skarżącego - w ogóle nie powinien brać pod uwagę, w celu ustalenia dochodów i kosztów utrzymania skarżącego, żadnych dochodów żony, żadnych jej wydatków, ani też wydatków skarżącego na opłacenie polisy na życie żony, czy opłat za telefon komórkowy w Polsce. Ponadto, skoro skarżący nie jest współwłaścicielem domu, w którym mieszka żona, to nie powinien także partycypować w spłacie kredytu zaciągniętego na jego nabycie, bowiem dom ten stanowi majątek odrębny żony.

Dopiero tak ustalone dochody i wydatki skarżącego na utrzymanie, mogą poprawnie zobrazować jego osobistą sytuację życiową i finansową, która - w dalszej kolejności - może zezwolić organowi na dokonanie oceny możliwości spłaty powstałego zadłużenia (oraz ewentualnie zawarcia układu ratalnego uwzględniającego możliwości jego realizacji przez skarżącego).

W ocenie sądu, takiej wnikliwej analizy w przedstawionym zakresie zabrakło. Twierdzenia i oceny organu miały charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, ani w regulacjach prawnych, w szczególności określonych w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682 ze zm.) regulujących "Małżeńskie ustroje majątkowe".

Mając na uwadze ciążący na organach administracji ustawowy obowiązek wydania rozstrzygnięcia na podstawie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz poprawnie zebranego i właściwie ocenionego materiału dowodowego, sąd uznał ocenę materiału dowodowego za wadliwą, tj. naruszająca art. 80 k.p.a., bowiem w sprawie konieczne było dokonanie oceny indywidualnej sytuacji skarżącego w kontekście aktualnych jego możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS, a tego organ nie uczynił.

Wskazane uchybienia pozwalają także przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została przeprowadzona poprawnie, tym samym, przekracza ona granice uznania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie wyeliminowanie wskazanych uchybień oraz prawidłowe rozważenie wniosku na tle zindywidualizowanego stanu faktycznego, tj. odnoszącego się do osobistej sytuacji skarżącego. Przede wszystkim zaś, zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa tak w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jak i w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1807/14). Ustawodawca stworzył możliwość umarzania należności (także ściągalnych), by umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić im powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 1979/15).

W tej sytuacji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - sąd stwierdził wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem ww. przepisów, co miało wpływ na wynik sprawy.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia. nsa.gov.pl.