Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3404/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 1, art. 69a ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Szymon Widłak Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1926/15 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od A.B. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 grudnia

2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1926/15 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Uchwałą z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uwzględniła wniosek skarżącego z dnia 19 stycznia 2015 r., wpisując skarżącego na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a. oraz art. 69a w związku z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm.), sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu ww. uchwałą z dnia [...] lutego 2015 r. Zdaniem Ministra, skarżący nie spełnia określonej w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze przesłanki nieskazitelności charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, ponieważ ustalono, że przeciwko niemu toczyło się postępowanie dyscyplinarne. Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny w [...] rozpoznał sprawę skarżącego obwinionego o to, że w dniu [...] września 2004 r., w [...] przy ul. [...], znajdując się w stanie nietrzeźwości - [...] promila, prowadził samochód osobowy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz, w tym samym dniu, znajdując się w stanie nietrzeźwości, podjął obowiązki służbowe w ten sposób, że przewodniczył w wyznaczonych na ten dzień sprawach [...] i [...], czym dopuścił się uchybień godności urzędu sędziego, to jest popełnienia czynów z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 133). Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Dyscyplinarny uznał skarżącego winnym popełnienia pierwszego zarzucanego czynu, za co wymierzył karę dyscyplinarną przeniesienia na inne stanowisko służbowe, a w zakresie drugiego zarzucanego czynu umorzył postępowanie. W wyniku odwołań od powyższego wyroku złożonych przez Rzecznika Dyscyplinarnego, Krajową Radę Sądownictwa oraz Ministra Sprawiedliwości Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 109 § 1 pkt 5 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych w miejsce kary przeniesienia na inne miejsce służbowe, wymierzył obwinionemu karę dyscyplinarną złożenia z urzędu. Minister Sprawiedliwości za okoliczności przemawiające za brakiem nieskazitelności charakteru oraz wiarygodności skarżącego uznał jego zachowanie, będące przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, wyczerpujące jednocześnie znamiona czynu, za który skazanie uległo zatarciu, jak i deliktu dyscyplinarnego. Dyskwalifikuje to kandydata w sferze etyczno-moralnej, podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność. Ponadto fakt uprzedniej karalności dyscyplinarnej nie został ujawniony przez skarżącego w kwestionariuszu osobowym załączonym do wniosku o wpis na listę adwokatów. Oświadczył jedynie, iż aktualnie nie toczą się przeciwko niemu postępowania dyscyplinarne lub karne. Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z oceną dokonaną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], że kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, dołączone przez skarżącego pozytywne opinie adwokatów nie mają jednak wpływu na zmianę oceny dawania przez kandydata rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Naganne zachowanie skarżącego istnieje nadal jako fakt społeczny i oddziałuje na ocenę kandydata w zakresie przesłanki z art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że ujawnione w toku rozpoznania sprawy zachowania skarżącego podważają jego odpowiedzialność, wiarygodność oraz nieskazitelny charakter, dyskwalifikują go w sferze etyczno-moralnej. Brak tych cech po stronie kandydata podważa jego przydatność do wykonywania zawodu adwokata.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, skutkujące wydaniem przez organ administracji decyzji sprzeciwiającej się wpisowi skarżącego na listę adwokatów.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sąd I instancji uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., zauważył na wstępie, że Minister Sprawiedliwości ma prawo do badania wpisu, w ramach przyznanej mu kompetencji do wyrażenia sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, z punktu widzenia wszystkich wymagań określonych w art. 65 ustawy – Prawo o adwokaturze. Sąd I instancji przywołał pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13 (publ. ONSAiWSA 2013/4/60), zgodnie z którym przy reglamentacji wykonywania zawodów zaufania publicznego, niezależnie od przyjmowanych rozwiązań, należy uwzględniać dwie przesłanki. Po pierwsze, należy mieć na względzie, że wiąże się to z wolnością wykonywania zawodu, czyli decydowaniem o uprawnieniach i obowiązkach podmiotów indywidualnych, stanowi zatem przejaw realizacji zadań z zakresu administracji publicznej. Z drugiej zaś strony, przy reglamentacji tej nie można pomijać charakteru samorządów zaufania publicznego, do których kompetencji należy sprawowanie pieczy nad właściwym wykonywaniem zawodu.

Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze podkreślił, że kwestia nieskazitelnego charakteru kandydata i jego "dotychczasowego zachowania", dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata jest niezwykle istotnym warunkiem poprawnego interpretowania wskazanego przepisu. Zakłada on brak możliwości ograniczenia w ocenie sylwetki kandydata tylko do jednostkowych wydarzeń z jego życia, ale jej przeprowadzenie z uwzględnieniem wszystkich zachowań i cech ubiegającego się o wpis na listę korporacji zawodu zaufania publicznego.

W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości uzasadniając sprzeciw poprzestał w istocie na wzięciu pod uwagę tylko zachowania skarżącego z dnia [...] września 2004 r. I chociaż od tego zdarzenia – niewątpliwie nagannego, ale jednokrotnego, za które poniósł sankcje karne i dyscyplinarne - minęło 11 lat do złożenia przedmiotowego wniosku, w ogóle nie rozważał - w całokształcie okoliczności – przesłanki "dotychczasowej" postawy kandydata do wpisu na listę adwokatów – w tej przestrzeni czasowej. Świadczy to o posługiwaniu się art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze bez poprawnego odtworzenia jego znaczenia. Ta okoliczność stanowi istotną wadę procesową zgłoszonego przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu I instancji, ingerencja władzy państwowej, którą reprezentuje Minister Sprawiedliwości, musi być szczególnie rozważna, skoro eliminuje z obrotu prawnego postanowienie co do wpisu podjęte przez właściwe organy samorządu zawodowego, upoważnione z mocy norm konstytucyjnych (art. 17 Konstytucji RP) do sprawowania pieczy nad należytym wykonaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Sąd I instancji zalecił, by organ uzupełniając w toku ponownego rozpoznania sprawy postępowanie dowodowe ustalił, czy czyn z dnia [...] września 2004 r. miał charakter incydentalny, jednorazowy i czy od tego zdarzenia skarżący odbudował zaufanie uprawniające go do wykonywania zawodu adwokata. Skarżący przed tym zdarzeniem prowadził nienaganny tryb życia, przez ponad 25 lat wykonywał czynności sędziego. Złożenie go z urzędu sędziego przez Sąd Najwyższy Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie [...] nie oznacza, że nie podlega ocenie cały okres jego "zachowania" po zdarzeniu, za które poniósł odpowiedzialność. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Sprawiedliwości oceni cały materiał dowodowy złożony na okoliczność przesłanki rękojmiowej z uwzględnieniem, że zarzut nieprzydatności do zawodu dotyczy byłego sędziego, który przed czynem z dnia [...] września 2004 r. przez ponad 20 lat był czynnie orzekającym sędzią w sprawach karnych, ostatnio w Sądzie Okręgowym w [...].

Sąd I instancji stwierdził w konkluzji, że inne rozumienie przesłanki "rękojmiowej" oznaczałoby pominięcie wszelkiej gradacji przewinień – w porównaniu z osobami podlegającymi w podobnych wypadkach odpowiedzialności karnej i zatarciu skazania. Minister Sprawiedliwości nie dokonał zatem rzetelnej oceny przedłożonych rekomendacji, nie wziął pod uwagę, że niektóre z nich stanowią o postawie skarżącego, jaką prezentował przez ostatnie lata, czyli po incydencie z 2004 r. Nie ulega wątpliwości, że czyn skarżącego był naganny, ale kara uległa zatarciu, czyn miał miejsce w znacznej odległości czasowej od daty złożenia wniosku – 11 lat. Nie można przy tym pominąć obecnego głosu członków samorządu adwokackiego, którzy uznali, że ten dorobek zawodowy jako sędziego i obecnie prezentowana postawa predestynuje go do wykonywania zawodu adwokata. Ze wskazanych powodów skarga została uwzględniona.

W skardze kasacyjnej Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy t.j.:

1) art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zachowanie skarżącego, będące przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, wyczerpujące znamiona czynu, za który skazanie uległo zatarciu, jak i deliktu dyscyplinarnego, nie może samodzielnie stanowić podstawy oceny o braku nieskazitelnego charakteru i niedawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, gdy okoliczność ta świadczy o rażącym naruszeniu przez kandydata obowiązującego porządku prawnego;

2) art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Minister Sprawiedliwości po upływie określonego tym przepisem terminu trzydziestu dni liczonego od dnia doręczenia uchwały o wpisie A.B. na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej w [...] wraz z aktami osobowymi, uprawniony jest do ponownego badania okoliczności faktycznych wpływających na ocenę nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w sytuacji, gdy termin ten mający charakter prawno-materialny wyłącza możliwość ponownego wyrażenia sprzeciwu w omawianym trybie;

II. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 152 p.p.s.a. w zw. z art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż Minister Sprawiedliwości przy wydaniu decyzji z dnia [...] maja 2015 r., Nr [...] o sprzeciwie wobec wpisu skarżącego na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej w [...], dokonanego uchwałą z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], naruszył prawo w sytuacji, gdy do naruszenia prawa nie doszło, gdyż badając wszechstronnie wszystkie okoliczności sprawy, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że skarżący ze względu na zachowanie będące przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, wyczerpujące znamiona czynu, za który skazanie uległo zatarciu, jak i deliktu dyscyplinarnego, nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, co uzasadniało skorzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z instytucji sprzeciwu określonej w art. 69a ust. 1 cytowanej ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumenty na poparcie powyższych zarzutów.

Skarżący oraz uczestnik postępowania nie skorzystali z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Według Sądu I instancji – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – organ nadzoru w niedostatecznym stopniu ocenił materiał dowodowy, a co za tym idzie nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy, co nie mogło pozostawać bez wpływu na prawidłowość wnioskowania tego organu odnośnie do spełniania przez stronę tej przesłanki warunkującej wpis na listę adwokatów, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, a mianowicie przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zwłaszcza, że czyn za który skarżący poniósł karę dyscyplinarną złożenia z urzędu miał charakter incydentalny.

Zarzuty skargi kasacyjnej w pełni zasadnie podważają prawidłowość stanowiska Sądu I instancji o braku zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, którą w wykonaniu przysługujących temu organowi uprawnień nadzorczych wyrażono sprzeciw wobec wpisu strony na listę adwokatów.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, istota spornej w sprawie kwestii – w sytuacji, gdy z przywołanego stanowiska Sądu I instancji wynika, że w rezultacie uchylenia przez ten Sąd kontrolowanej decyzji organ miałby ponownie, a więc jak należałoby wnioskować w ponownie prowadzonym przed nim postępowaniu, "ocenić cały materiał dowodowy złożony na okoliczność przesłanki rękojmiowej" - wymaga, aby w pierwszej kolejności odnieść się do opartego na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. zarzutu naruszenia 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Zarzut naruszenia wymienionego przepisu prawa należy uznać za oczywiście usprawiedliwiony, albowiem formułując przywołane wytyczne stanowiące konsekwencję zarzucanego organowi braku właściwej oraz dostatecznej, a przez to i wadliwej oceny spełniania przez stronę wymienionej przesłanki wpisu na listę adwokatów, Sąd I instancji sam w niedostatecznym stopniu uwzględnił konsekwencje wypływające z normatywnej treści art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Zgodnie z przywołanym przepisem, wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata, a w przypadku, o którym mowa w art. 69 ust. 2 – tj. jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister Sprawiedliwości zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej okręgowej rady adwokackiej w celu uzupełnienia – bieg terminu liczy się wówczas od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej.

Z przywołanego przepisu ponad wszelką wątpliwość wynika, że termin, o którym w nim mowa jest terminem materialnoprawnym.

Podkreślając w punkcie wyjścia, że z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie przywołanej regulacji wynika, że sprawą administracyjną jest sprawa wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, a kompetencja do rozstrzygnięcia tej sprawy została przyznana okręgowej radzie adwokackiej (art. 68 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze), za uzasadniony należy uznać wniosek, że skuteczność prawna rozstrzygnięcia tej sprawy przez przyznanie jednostce uprawnienia do wykonywania zawodu adwokata została jednak uzależniona od realizacji przez Ministra Sprawiedliwości kompetencji, o której mowa w art. 69a ust. 1 przywołanej ustawy. Podczas bowiem, gdy konsekwencją milczenia Ministra Sprawiedliwości w czasie 30 dni od otrzymania uchwały o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich jest skuteczność rozstrzygnięcia okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów, który uważa się tym samym za dokonany, to wniesienie sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości pozbawia uchwałę o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich skutku prawnego (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II GPS 4/08; wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt II GSK 518/08). Innymi słowy, uchwała okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, ma charakter uchwały podjętej pod warunkiem rozwiązującym, co oznacza, że wpis uważa się za dokonany, o ile Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się temu wpisowi w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej uchwały wraz z aktami osobowymi - bezskuteczny upływ terminu oznacza więc, że wpis na listę adwokatów zostaje dokonany z dniem podjęcia stosownej uchwały o wpisie, zaś wniesienie sprzeciwu od uchwały o wpisie oznacza, że uchwała ta jest nieważna od dnia jej podjęcia, tj. ex tunc, co oznacza, że zniesiona zostaje w ten sposób zarówno sama uchwała o wpisie, jak i postępowanie prowadzone w sprawie jej podjęcia, tj. o dokonanie tego wpisu.

Przyznaną Ministrowi Sprawiedliwości kompetencję do wyrażania sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, w układzie prawa ustrojowego kwalifikować należy do kompetencji o charakterze nadzorczym wobec podmiotu zdecentralizowanego, tj. wobec samorządu zawodowego (art. 1 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Taka kwalifikacja sprzeciwu ma określone konsekwencje prawne, które wyrażają się z jednej strony w tym, że stosowanie środków nadzoru przez organ państwowy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis prawa daje jednoznaczne podstawy prawne do ich stosowania, z drugiej zaś nakazują przyjąć, że za nieuprawnioną należałoby uznać taką wykładnię omawianej regulacji ustanawiającej kompetencje nadzorcze, której rezultat prowadziłby do rozszerzenia granic dopuszczalnej przez prawo ingerencji nadzorczej.

Jak podkreślono w wyroku NSA z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie sygn. akt II GSK 288/14, logika rozwiązań prawnych, które przyjęte zostały na gruncie omawianej regulacji służy realizacji określonego celu. Mianowicie, skoro zgodnie z wolą ustawodawcy termin o którym mowa w art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze traktować należy, jako termin prawa materialnego, to w zakresie odnoszącym się do ustalenia wszystkich konsekwencji płynących z faktu ustanowienia terminu materialnoprawnego na gruncie regulacji należącej do gałęzi prawa administracyjnego nie można tracić z pola widzenia i tego, że w prawie administracyjnym chodzi nie tylko o wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji przez jednostkę na skutek upływu terminu, lecz również - w związku z tym, że normy prawa administracyjnego nadają organom administracji publicznej prawo dokonywania czynności prawnych w ramach przyznanych im kompetencji - o brak możliwości realizacji kompetencji przez organ administracji w sytuacji upływu materialnoprawnego terminu do jej dokonania. Konkretyzacja normy prawnej nie jest więc dopuszczalna w przypadku upływu określonego dla niej i wyraźnie powiązanego z nią materialnego terminu ustanowionego w adresowanym do organu administracji publicznej przepisie kompetencyjnym (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 26 stycznia 1993 r., sygn. akt II SA 930/92, "Radca Prawny" 1994, nr 3, s. 76 i n.). Również i w tym przypadku chodzi bowiem o zapewnienie realizacji zasady stabilności kształtujących się stosunków prawnych.

W związku z powyższym, upływ terminu określonego w przywołanym przepisie ustawy Prawo o adwokaturze – zważywszy na charakter określonych nim kompetencji Ministra Sprawiedliwości, tryb ich realizacji oraz cel ustanowienia tego terminu (stabilizacja i pewność sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o wpis i wpisanej następnie na listę adwokatów, w relacji do kompetencji organu nadzoru) – skutkuje z mocy samego prawa wygaśnięciem kompetencji nadzorczych wymienionego organu do zgłoszenia sprzeciwu wobec uchwały organu samorządu zawodowego o dokonaniu wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich. Skoro w postępowaniu sprzeciwowym, Minister Sprawiedliwości, jako organ nadzoru kontroluje, czy zebrany w postępowaniu prowadzonym przed organami korporacji zawodowej materiał dowodowy, z punktu widzenia normatywnych przesłanek warunkujących dokonanie wpisu na listę adwokatów, stanowi dostateczną faktyczną podstawę, aby wpisu tego dokonać – istnienie/nieistnienie wad prawnych rozstrzygnięcia o wpisie – a skutkiem skorzystania z uprawnienia do wniesienia sprzeciwu jest zniesienie, ex tunc, uchwały o wpisie oraz postępowania, w rezultacie którego została ona wydana, to za oczywiste uznać należy – jak powyżej już to podkreślono – że w sytuacji, gdy korzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z uprawnienia do wniesienia sprzeciwu ograniczone jest w czasie materialnoprawnym terminem, o którym mowa w art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, jego upływ skutkuje z mocy prawa wygaśnięciem kompetencji nadzorczych organu. Wobec charakteru tego terminu oznacza to również brak istnienia jakichkolwiek prawnych podstaw do restytucji wymienionych kompetencji nadzorczych.

Wytyczne oraz rekomendacje Sądu I instancji adresowane do organu, którego decyzję Sąd ten kontrolował – które stanowiły konsekwencję zarzucanej temu organowi wadliwości oceny spełniania przez stronę przesłanki wpisu na listę adwokatów, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze – oraz wiążące się z tym oczekiwania tego Sądu odnośnie do potrzeby ponownego przeprowadzenia przez ten organ oceny spełniania przez stronę wymienionej przesłanki należało więc uznać w świetle przedstawionych argumentów za nieprawidłowe z punktu widzenia art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Jednocześnie, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było usprawiedliwionych podstaw, aby kwestionować wyrażoną w sprzeciwie Ministra Sprawiedliwości ocenę odnośnie do braku spełniania przez stronę przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Za uzasadniony należało bowiem uznać także zarzut naruszenia wymienionego przepisu prawa oraz pozostający z nim w funkcjonalnym związku zarzut z pkt II. ppkt 2) petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do wymienionych zarzutów kasacyjnych, w korespondencji do dotychczasowych argumentów należy podnieść, że Minister Sprawiedliwości ma prawo do badania w ramach przyznanej mu kompetencji do wyrażania sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów tego wpisu z punktu widzenia wszystkich wymagań wynikających z art. 65 pkt 1 przywołanej ustawy (por. wyroki NSA z dnia: 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14; 26 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 804/14; 31 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 1001/08), a decyzja o sprzeciwie od wpisu na listę adwokatów posiadając cechy nadzorczego środka oddziaływania merytorycznego, powinna być zawsze podjęta, gdy tylko są jednoznaczne podstawy do zakwestionowania legalności uchwały organu samorządu zawodowego o wpisie (wyrok NSA z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 325/07).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie, wbrew stanowisku Sądu I instancji nie ma podstaw, aby twierdzić, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja podjęta została w warunkach braku jednoznaczności, czy też dostateczności podstaw kwestionowania legalności uchwały o wpisaniu strony na listę adwokatów.

Jakkolwiek w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne to, że uległo zatarciu skazanie za czyn, którego dopuścił się skarżący w dniu [...] września 2004 r., a więc w czasie gdy pełnił urząd sędziego, to jednak w relacji do charakteru tego czynu oraz rażącego wręcz stopnia naruszenia porządku prawnego – prowadzenie pojazdu osobowego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości – i daty wydania prawomocnego wyroku wymierzającego za ten czyn, jako uchybiający godności urzędu sędziego, karę dyscyplinarną złożenia z urzędu ([...] kwietnia 2011 r.), nie sposób jest za uzasadnione uznać stanowisko Sądu I instancji, że organ nadzoru, w konsekwencji wadliwego podejścia do rozumienia art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, wadliwie przepis ten zastosował, dokonując niedostatecznej oceny spełniania przez stronę wymogu, o którym mowa w tym przepisie. Skoro z przepisu tego wynika, że na listę adwokatów może być wpisany ten kto, jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, to z punktu widzenia oceny spełniania omawianego wymogu przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów, okoliczność dopuszczenia się czynu naruszającego porządek prawny siłą rzeczy – mimo że skazanie za ten czyn uległo zatarciu – nie niweczy potrzeby (konieczności) uwzględniania faktu jego popełnienia zwłaszcza, że zatarciu skazania opartemu na fikcji prawnej uznania skazania za niebyłe w sferze prawnej, nie towarzyszą dalej idące jeszcze konsekwencje, a mianowicie, że za niebyłe należałoby również uznać zdarzenia, które legły u podstaw skazania, a więc obiektywnie istniejące fakty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14). Stąd też, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, organ zobowiązany jest brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a tym również znane mu zdarzenia, które stanowiły podstawę wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu (por. np. wyroki NSA z dnia: 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16; 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12). Ma to więc tę konsekwencję, że – w sytuacji gdy, "rękojmia" to zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność, zaś pojęcie "nieskazitelnego charakteru" to cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno – moralnej, a zatem przymioty osobiste, takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, a "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów do czasu jego dokonania i to takie, które, odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16) – organ nie może pomijać faktów o doniosłym znaczeniu dla wyniku oceny spełniania przez kandydata omawianego wymogu, zwłaszcza zaś faktów kojarzonych z – nawet jednostkowym (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 259/15) – czynem, którego popełnienie jednoznacznie świadczy o umyślnym lekceważeniu i naruszeniu porządku prawnego. Fakty tego właśnie rodzaju – a więc takie jak ten, który w sprawie nie jest sporny – jako doniosłe fakty społeczne, których ciężar gatunkowy należy uznać za przeważający w relacji do okoliczności, na potrzebę uwzględnienia których zwracał uwagę Sąd I instancji – nadal bowiem istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata ubiegającego się o wpis na listę adwokatów (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14), a rezultat tej oceny może wyrażać się w omawianej sytuacji we wniosku – który w świetle przedstawionych argumentów nie może być uznany za dowolny – o braku spełniania wymogu, o którym mowa w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W relacji do stanu faktycznego sprawy nie można również tracić z pola widzenia konsekwencji wynikających z art. 82 ust. 2 przywołanej ustawy.

W świetle przedstawionych argumentów omawiane zarzuty kasacyjne należało uznać za zasadne, a stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie, za nieprawidłowe.

Stwierdzając, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, odnoszącej się do wykładni i zastosowania w sprawie art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle wszystkich przedstawionych argumentów skargę tą należało uznać za niezasadną.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.