Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2890/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i uchwały organów administracji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33(8) ust. 3 i 4, art. 36(4) ust. 11 i 13
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1054/14 w sprawie ze skargi L. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr 20 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w W.; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. na rzecz L. Z. 820 (osiemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1054/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę L. Z. na uchwałę z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że L. Z. w dniach od 19 do 22 marca 2013 r. przystąpił do egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w W. ustaliła, że z pierwszej oraz drugiej części egzaminu radcowskiego otrzymał on ocenę bardzo dobrą, z trzeciej ocenę dobrą, zaś z czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego - wskutek postanowienia Przewodniczącej Komisji Nr [...] o wykluczeniu zdającego w dniu 22 marca 2013 r. z egzaminu - ocenę niedostateczną. Komisja uchwałą z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] uznała zatem, na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 10, poz. 65 ze zm.), że L. Z. uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

L. Z. złożył odwołanie od tej uchwały, wnosząc m.in. o stwierdzenie, że nie było podstaw do wykluczenia go z części czwartej i piątej egzaminu radcowskiego.

Po rozpoznaniu odwołania uchwałą z dnia [...] stycznia 2014 r. Komisja II Stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, wyjaśniając, że wszystkie osoby dopuszczone do egzaminu radcowskiego, zostały powiadomione pismem z dnia 5 marca 2013 r. m.in., że stosownie do art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, zdający nie może posiadać przy sobie żadnych urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji np. telefonu komórkowego, palmtopa, itp. W przypadku dotarcia przez osobę zdającą na egzamin z tego typu urządzeniami, obowiązek ich zdeponowania na czas trwania egzaminu, poza miejscem jego zdawania, obciąża zdającego, który ponosi ryzyko ich utraty lub uszkodzenia.

Organ podał, że przed rozpoczęciem egzaminu radcowskiego, pierwszego dnia egzaminacyjnego Przewodnicząca Komisji Egzaminacyjnej nr [...] przekazała dokładne informacje o zasadach i sposobie przeprowadzania egzaminu, w tym poinformowała ponownie o zakazie posiadania w czasie egzaminu przez zdających urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji. W trakcie czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego, ustalono, że jedna z osób zdających, wychodząc do toalety miała ze sobą w torebce telefon komórkowy, który został jej odebrany, co spowodowało jej wykluczenie z egzaminu na podstawie art. 338 ust. 4 w związku z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych. Następnie Przewodnicząca zadała pytanie, kto z obecnych egzaminowanych posiada przy sobie na sali egzaminacyjnej telefon komórkowy i sześć innych osób, w tym skarżący, oddały posiadane przez siebie telefony komórkowe. Osoby te postanowieniem Przewodniczącej Komisji zostały z egzaminu wykluczone.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302 ze zm.), podstawę wydania zaskarżonej uchwały stanowiło niepodlegające zaskarżeniu postanowienie o wykluczeniu zdającego z egzaminu.

W ocenie organu odwoławczego, z treści art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, wynikał zakaz posiadania w trakcie egzaminu urządzeń służących do odbioru lub przekazu informacji. Ponadto strona miała pełną świadomość, że posiadanie w czasie trwania egzaminu telefonu komórkowego było zabronione. Zdaniem organu, nie miał znaczenia fakt, że w chwili oddawania telefonu komórkowego był on wyłączony, gdyż przepisy formułują zakaz posiadania telefonu komórkowego, nie rozróżniając, czy był on włączony, czy też nie, bowiem czynność wyłączenia realnie rzecz biorąc zajmowała kilka sekund.

Z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, organ nie znalazł podstaw by przeprowadzić dowód z bilingu załączonego przez stronę oraz pism kierowanych do operatora i udzielonych na nie odpowiedzi. Przedstawione dowody były nieprzydatne w tej sprawie również dlatego, że nie zostało ustalone i udowodnione przez skarżącego, czy telefon, który posiadał na egzaminie, był w rzeczywistości jego telefonem, czy też należał do innej osoby.

Ponadto organ nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego w odwołaniu o przeprowadzenie dowodu z akt innej osoby zdającej, na okoliczność znalezienia u niej niedozwolonych materiałów, a mimo to niewykluczenia jej z egzaminu.

W skardze na powyższą uchwałę strona podkreśliła, że wyłączenie telefonu komórkowego pozbawiało ów telefon komórkowy cech (właściwości), dzięki którym mógł on stanowić narzędzie komunikowania się na odległość. Skarżący podniósł dodatkowo, że w treści pisma z dnia 5 marca 2013 r. była mowa jedynie o zakazie posiadania podczas egzaminu radcowskiego urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji, np. telefonu komórkowego, bez sygnalizowania, iż korzystanie z takiego urządzenia wiązać będzie się z obowiązkiem wykluczenia z egzaminu radcowskiego.

Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołał się na treść art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym podczas egzaminu radcowskiego zdający nie może posiadać urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji. Zakaz posiadania na egzaminie tego rodzaju urządzeń wynika również z przepisu art. 338 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego kandydaci podczas egzaminu wstępnego nie mogą korzystać z tekstów aktów prawnych, komentarzy, orzecznictwa oraz innej pomocy, a także nie mogą posiadać urządzeń służących do przekazu lub odbioru informacji. Sąd podniósł ponadto, że skarżący został przed egzaminem, zgodnie z § 9a ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, poinformowany pismem Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia 5 marca 2013 r. o powyższym zakazie.

Sąd I instancji podniósł, że z załącznika nr 2 do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego wynika, że zdający posiadał przy sobie telefon [...] z kartą sim i baterią, aczkolwiek wyłączony. W załączniku do protokołu egzaminu nie zapisano numeru karty sim ujawnionego telefonu komórkowego, zatem dowody przedkładane przez skarżącego na wykazanie, że w dniu i w godzinach egzaminu nie przeprowadzano z telefonu o podanym w załączonych przez skarżącego dowodach numerze rozmów, były w istocie dla sprawy nieprzydatne. Sąd podkreślił, że wobec treści przepisów art. 338 ust. 3 i art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych już samo posiadanie na egzaminie tego urządzenia jest zabronione.

Z powyższego Sąd I instancji wywiódł, że zgodnie z art. 338 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, mającym stosownie do art. 364 ust. 13 tej ustawy odpowiednie zastosowanie do egzaminu radcowskiego, przewodniczący komisji egzaminacyjnej miał podstawy do wykluczenia skarżącego z egzaminu. Zgodnie natomiast z art. 338 ust. 6 ustawy postanowienie przewodniczącej komisji stanowiło podstawę do podjęcia przez Komisję Egzaminacyjną uchwały o negatywnym wyniku egzaminu skarżącego.

L. Z. zaskarżył wyrok WSA w W. z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1054/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. względnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.ps.a., polegające na dokonaniu niewłaściwej kontroli działalności Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia poprzez niedostrzeżenie, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podjęła wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego, bowiem (i) w załączniku numer 2 do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego w sposób niewystarczający opisano wyłączony telefon komórkowy skarżącego, ograniczając się wyłącznie do wskazania marki telefonu komórkowego oraz ustalenia, czy telefon ten posiadał baterię i kartę SIM, bez ustalenia właściwego numeru karty SIM, która znajdowała się w telefonie komórkowym (numeru telefonu komórkowego) posiadanym przez skarżącego podczas czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego, (ii) nieprzeprowadzono dowodu z dokumentów w postaci wykazu wszystkich wychodzących połączeń, wiadomości tekstowych oraz transmisji danych numeru telefonu komórkowego skarżącego, pisma skarżącego z dnia [...] kwietnia 2013 r. skierowanego do operatora sieci telefonii komórkowej [...] oraz pisma z dnia [...] kwietnia 2013 r. operatora sieci telefonii komórkowej [...], podczas gdy okoliczność na jaką został zgłoszony wniosek dowodowy ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie, czy skarżący posługiwał się telefonem komórkowym podczas czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego; wyciągnęła z materiału dowodowego niewłaściwe wnioski, (i) mając wątpliwości co do tego, "(...) czy telefon, który posiadał skarżący był w rzeczywistości jego telefonem, czy też może należał do innej osoby (np. osoby bliskiej zdającego)", (ii) błędnie uznając, iż posiadanie przez skarżącego wyłączonego telefonu komórkowego podczas rozwiązywania zadania z części czwartej i piątej egzaminu radcowskiego winno stanowić podstawę do wykluczenia z egzaminu radcowskiego, co doprowadziło do niezastosowania środków określonych w przepisach p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie nieważności uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej numer [...] względnie ich nieuchylenie;

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. względnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., polegające na dokonaniu niewłaściwej kontroli działalności Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia poprzez niedostrzeżenie, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, utrzymując w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r., naruszyła zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej i równości wobec prawa, bowiem odmiennie potraktowała osoby, które przystąpiły do egzaminu radcowskiego uznając za zasadne wykluczenie skarżącego z egzaminu radcowskiego wobec posiadania przez niego wyłączonego telefonu komórkowego, podczas gdy osoba oznaczona w trakcie trzeciego dnia egzaminu radcowskiego numerem [...] posiadała niedozwolone materiały w postaci (i) licznych notatek odręcznych, (ii) poradnika wydawnictwa Dziennik Gazeta Prawna zatytułowanego "Testamenty, darowizny, spadki", (iii) książki "Postępowanie cywilne – kazusy", autora Małgorzaty Manowskiej, (iv) kazusów z prawa administracyjnego z rozwiązaniami oraz (v) komentarza do kodeksu postępowania cywilnego z odręcznymi notatkami (pkt 32 protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego) i nie została wykluczona z egzaminu radcowskiego, gdyż Komisja Egzaminacyjna numer [...] prawidłowo zastosowała przepisy art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych i stwierdziła, iż powyższe okoliczności w ocenie Komisji wskazywały na możliwość korzystania przez zdającą z niedozwolonych materiałów. Nie stwierdzono natomiast jednoznacznie, że zdająca z nich korzystała, co doprowadziło do niezastosowania środków określonych w przepisach p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie nieważności uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej numer [...] względnie ich nieuchylenie.

Ponadto skarżący postawił zarzut naruszenia prawa materialnego:

- art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, polegające na jego błędnej wykładni dokonanej przy konstruowaniu materialnoprawnego wzorca kontroli rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia poprzez uznanie, że wyłączony telefon komórkowy stanowi urządzenie służące do przekazu lub odbioru informacji, podczas gdy czynność techniczna polegająca na wyłączeniu telefonu komórkowego pozbawia ów telefon komórkowy cech (właściwości), dzięki którym może on stanowić urządzenie za pomocą którego można komunikować się na odległość, bowiem telefon komórkowy zostaje pozbawiony dostępu do sieci telefonii komórkowej, co uniemożliwia jakiekolwiek nadawanie, odbiór lub transmisję sygnałów za pomocą fal radiowych, a tym samym wyłączony telefon komórkowy nie może stanowić urządzenia służącego do przekazu lub odbioru informacji;

- art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 oraz w zw. z art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych, polegające na ich błędnej wykładni dokonanej przy konstruowaniu materialnoprawnego wzorca kontroli rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia poprzez uznanie, iż przy ewentualnym zakwalifikowaniu wyłączonego telefonu komórkowego jako urządzenia służącego do przekazu lub odbioru informacji, to jest jako urządzenia niedozwolonego, podstawę do wykluczenia z egzaminu radcowskiego stanowi samo jego posiadanie podczas egzaminu radcowskiego (tj. rozszerzenie katalogu podstaw wykluczenia z egzaminu radcowskiego - dodatkowo - o posiadanie niedozwolonego urządzenia), podczas gdy przepis opisujący podstawy do wykluczenia z egzaminu radcowskiego w odniesieniu do niedozwolonego urządzenia wymaga, aby podczas egzaminu radcowskiego urządzeniem tym posługiwano się;

- art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych oraz w zw. z art. 338 ust. 5 i ust. 6 i w zw. z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przy konstruowaniu materialnoprawnego wzorca kontroli rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia poprzez uznanie, że wobec posiadania przez skarżącego wyłączonego telefonu komórkowego w trakcie czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego zasadnym było wydanie przez Przewodniczącą Komisji Egzaminacyjnej numer [...] postanowienia o wykluczeniu skarżącego z egzaminu radcowskiego, podczas gdy (i) przy ewentualnym zakwalifikowaniu wyłączonego telefonu komórkowego jako urządzenia służącego do przekazu lub odbioru informacji, to jest jako urządzenia niedozwolonego, samo jego posiadanie nie stanowiło podstawy do wykluczenia z egzaminu radcowskiego, a wobec faktu, że skarżący nie posługiwał się niedozwolonym urządzeniem, nie zaistniał stan faktyczny uprawniający do wykluczenia skarżącego z egzaminu radcowskiego, (ii) żaden przepis ustawy o radcach prawnych nie uprawniał Przewodniczącej Komisji Egzaminacyjnej numer [...] do wydania postanowienia w przedmiocie wykluczenia skarżącego z egzaminu radcowskiego, bowiem przepis art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych odsyłający do przepisów art. 338 ust. 5 ("wykluczenie, o którym mowa w ust. 4, następuje w drodze postanowienia na które nie przysługuje zażalenie") i art. 338 ust. 6 ustawy o radcach prawnych ("postanowienie o wykluczeniu stanowi podstawę do wydania przez komisję kwalifikacyjną uchwały o negatywnym wyniku z egzaminu wstępnego") wszedł w życie w dniu 23 sierpnia 2013 r. na mocy art. 3 pkt 12 lit. g) ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, a więc w dniach przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, w którym udział brał skarżący, tj. w dniach od 19 do 22 marca 2013 r. jeszcze nie obowiązywał.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że poza sporem pozostają okoliczności ujawnienia posiadania przez skarżącego wyłączonego telefonu komórkowego podczas egzaminu radcowskiego. Skarżący podkreślił jednak, że nie posługiwał się telefonem komórkowym podczas czwartej i piątej części egzaminu radcowskiego.

Zdaniem skarżącego, wyłączony telefon komórkowy nie stanowi urządzenia o którym mowa w art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych. Redakcja przepisów ustawy o radcach prawnych - odnosząca się do egzaminu radcowskiego - oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, nie daje podstaw do stosowania ich wykładni rozszerzającej i przyjęcia, że posiadanie wyłączonego telefonu komórkowego winno prowadzić do wykluczenia z egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji do wydania przez komisję egzaminacyjną uchwały o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego. Ustawodawca w sposób wyraźny dokonuje rozróżnienia na posiadanie urządzenia służącego do przekazu lub odbioru informacji (art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych) oraz posługiwanie się niedozwolonym urządzeniem (art. 338 ust. 4 w zw. z art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych), przewidując że tylko w tym drugim przypadku możliwe jest wykluczenie z egzaminu radcowskiego. Skarżący stwierdził, że skoro przepisy ustawy o radcach prawnych nakładają na zdającego sankcję w postaci wykluczenia z egzaminu radcowskiego, wyłącznie w sytuacji posługiwania się niedozwolonym urządzeniem, to brak jest podstaw do uznania, iż przepis art. 338 ust. 4 ustawy o radcach prawnych (stosowany odpowiednio), przewiduje możliwość wykluczenia zdającego z egzaminu radcowskiego w sytuacji, gdy posiada on niedozwolone urządzenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są trafne.

Przyczyną wydania uchwały ustalającej, że L. Z. otrzymał negatywną ocenę z egzaminu radcowskiego, było wykluczenie go z egzaminu postanowieniem Przewodniczącej Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w związku ze stwierdzeniem, że zdający posiadał w trakcie egzaminu niedozwolone urządzenie, tj. urządzenie służące do przekazu lub odbioru informacji (telefon komórkowy). Podstawą prawną wykluczenia skarżącego z egzaminu był art. 338 ust. 4 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym przewodniczący komisji kwalifikacyjnej wyklucza z egzaminu wstępnego kandydata, który podczas egzaminu wstępnego korzystał z pomocy innej osoby, posługiwał się niedozwolonymi materiałami lub urządzeniami, pomagał pozostałym kandydatom lub w inny sposób zakłócał przebieg egzaminu wstępnego. Za niedozwolone urządzenie w myśl art. 338 ust. 3 jest uważane urządzenie służące do przekazu lub odbioru informacji. Przytoczone przepisy regulują postępowanie w trakcie egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Mają one jednak odpowiednie zastosowanie do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 364 ust. 13 ustawy o radcach prawnych, który w brzmieniu obowiązującym przed 23 sierpnia 2013 r. stanowił, że przepisy art. 338 ust. 1, 2 i 4 stosuje się odpowiednio do egzaminu radcowskiego.

Odpowiednie stosowanie, o którym mowa w tym przepisie oznacza, że regulacja dotycząca egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, w zakresie określonym w art. 364 ust. 13 będzie miała zastosowanie do egzaminu radcowskiego z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania egzaminacyjnego. W literaturze (vide J. Nowacki "Odpowiednie stosowanie przepisów prawa", Państwo i Prawo 1964, Nr 3, s. 367 i nast.; J. Nowacki, Studia z teorii prawa, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2003, s. 453 i nast.; A. Skoczylas, Odesłania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2001, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 6-7; A. Błachnio-Parzych, Przepisy odsyłające systemowo, Państwo i Prawo 2003, Nr 1, s. 43) podkreśla się, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa nie jest czynnością o jednolitym charakterze i ze względu na rezultat tego zabiegu wyróżnia się następujące sytuacje: stosowanie pełne, gdy odpowiednie przepisy prawa są stosowane bez żadnych zmian, stosowanie ze zmianami oraz nawet niestosowanie. Sposób, w jaki winno nastąpić odpowiednie zastosowanie przepisu, uzależniony jest od oceny charakteru instytucji prawnych regulowanych zarówno przez przepis odsyłający do odpowiedniego stosowania danej normy, jak i przez przepis, który ma być odpowiednio zastosowany (vide wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Gd 166/10, opubl. CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie organ (oraz Sąd) błędnie zinterpretował dyrektywę odpowiedniego stosowania art. 338 ust. 4 ustawy do egzaminu radcowskiego. Zastosował bowiem wprost art. 338 ust. 4, dotyczący używania niedozwolonego urządzenia w trakcie egzaminu, do innego stanu faktycznego, opisanego w art. 364 ust. 11, tj. do stwierdzonego w trakcie egzaminu posiadania przez skarżącego telefonu komórkowego. Nie budzi wątpliwości, że skarżący naruszył zakaz posiadania urządzeń służących do przekazywania lub odbioru informacji zawarty w art. 364 ust. 11 ustawy o radcach prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, że telefon był wyłączony, nie pozbawiało go to bowiem charakteru urządzenia służącego do odbioru i przesyłania informacji.

Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma podstaw do przyjęcia – tak jak uczyniły to organy i w ślad za nimi Sąd I instancji, że ustawa o radcach prawnych przewiduje sankcję w postaci wykluczenia z egzaminu radcowskiego za naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 364 ust. 11 ustawy, tj. zakazu posiadania niedozwolonych urządzeń.

Tego rodzaju sankcji nie można oczywiście domniemywać, a z całą pewnością podstawy do jej zastosowania nie daje możliwość odpowiedniego stosowania art. 338 ust. 4 ustawy do osób zdających egzamin radcowski. Przepis ten, o czym wspomniano wyżej, dotyczy wyłącznie używania niedozwolonych urządzeń, nie zaś ich posiadania.

W związku z tym należy stwierdzić, że organy niezasadnie uznały, iż posiadanie przez zdającego telefonu komórkowego daje podstawę do wykluczenia go z egzaminu, a w konsekwencji ustalenia, że otrzymał on negatywną ocenę z egzaminu radcowskiego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną i zgodnie z art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną uchwałę i poprzedzającą ją uchwałę organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).