Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 253/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 3 i  art. 104 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej i zobowiązania do zwrotu tej kwoty oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w L. z dnia [...] (nr [...]), mocą której organ ten utrzymał w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] (nr [...]) wydaną w sprawie:

1. ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę J. za pobyt ojca B. P. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. na kwotę 3.860,08 zł;

2. zobowiązania B. P. do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, pismem z dnia 24 września 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. zawiadomił B. P. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu zastępczo poniesionej odpłatności przez Gminę J. za pobyt M. P. (ojca strony) w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. Następnie, decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy J. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej: organ pierwszej instancji) , działając na podstawie art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3 -8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876) ustalił stronie wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę J. za pobyt M. P. w domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. na kwotę 3.860,08 zł oraz zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej a następnie wskazał, że decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka w J. z dnia [...] (nr [...]) ustalono stronie odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. w okresie od 1 października 2019 r. do dnia jego faktycznego pobytu w domu pomocy społecznej, w wysokości 965,02 zł miesięcznie. Odpłatność ta obowiązywała w miesiącach: od października do grudnia 2019 r. oraz w styczniu 2020 r. Jak dalej organ podniósł, w sprawie ustalono, że strona nie uregulowała odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej za wymienione cztery miesiące, tj. nie uregulowała łącznie kwoty 3.860,08 zł (965,02 x 4), co spowodowało zastępcze wniesienie opłaty przez Gminę J. W świetle tych faktów, w decyzji z dnia [...] orzeczono o zwrocie zastępczo poniesionej przez Gminę J. odpłatności.

W odwołaniu od tej decyzji obowiązany wraził przekonanie, że poczucie sprawiedliwości społecznej przemawia za tym, by nie ponosił on kosztów utrzymania ojca w domu pomocy społecznej, skoro jego ojciec przez całe życie lekceważył swoje obowiązki rodzicielskie. W rozwinięciu tej argumentacji strona wskazała, że jej ojciec wyprowadził się z domu porzucając dzieci w 1986 r., nie interesował się nimi, nie płacił alimentów, zerwał z dziećmi kontakt. Obowiązany zwrócił uwagę, że nadużywający alkoholu ojciec często znęcał się nad rodziną psychicznie i fizycznie, co wynika z treści przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, a także z pozwu o rozwiązanie małżeństwa (dołączonego do odwołania jako dowód w sprawie). Wyjaśnił również, że ani on (jako osoba małoletnia), ani jego rodzeństwo nie mieli możliwości złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez ojca na ich szkodę. Na potwierdzenie podnoszonych twierdzeń obowiązany wniósł o uzupełnienie postępowania dowodowego o dowód z przesłuchania B. K. (na okoliczność nagannych zachowań M. P.) oraz z załączonych do odwołania dokumentów (m.in. pozwu o rozwiązanie małżeństwa rodziców, wyroku rozwodowego rodziców na okoliczność wyłącznej winy M. P. w rozkładzie pożycia rodziców, potwierdzeń wpłat alimentów dokonanych przez fundusz alimentacyjny).

Powołaną na wstępie decyzją SKO w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W pisemnych motywach tej decyzji organ drugiej instancji zaakcentował, że dla wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez Gminę nakładów z tytułu pobytu jej ojca w domu pomocy społecznej wystarczające było ustalenie, czy istniał w stosunku do strony obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy się ona z niego wywiązywała. W rozwinięciu tej argumentacji organ drugiej instancji podniósł, że przed wydaniem decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez Gminę J. z tytułu pobytu jej ojca w domu pomocy społecznej nastąpiło skonkretyzowanie i zindywidualizowanie obciążającego stronę z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ustawowego obowiązku ponoszenia tych opłat, o czym orzeczono w decyzji z dnia [...] (nr [...]), utrzymanej następnie decyzją SKO w L. z dnia [...] (nr [...]). W tym stanie rzeczy organ drugiej instancji skonstatował o istnieniu zobowiązania strony do partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej za okres od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., z którego to obowiązku strona nie wywiązała się. W sprawie, spełnione zostały zatem przesłanki pozwalające obciążenie strony obowiązkiem zwrotu odpłatności, do której wniesienia strona była zobowiązana, a którą zastępczo podniosła Gmina Jerzmanowa. Końcowo organ podniósł, że w sprawie nie mogą być rozpatrywane kwestie dotyczące możliwości spłaty przez stronę rzeczonych należności, co organ uzasadniał brzmieniem art. 104 ust. 4 u.p.s. wyjaśniając przy tym, że regulacja ta może być stosowana wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, wydana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.

Decyzja ostateczna SKO w L. stała się przedmiotem skargi, jaką skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania "z uwagi na naruszenie interesu prawnego strony skarżącej i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy, uzasadniających zwolnienie od obowiązku opłacenia przez B. P. pobytu M. P. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G.".

Formułując zarzuty skargi skarżący podniósł zarzut naruszenia:

1) art. 7, art. 7a oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie przez organ i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; brak rozstrzygnięcia na korzyść strony skarżącej wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, że takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; a także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej;

2) art. 77 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy M. P. wobec skarżącego, a także wobec jego rodzeństwa i matki, nierealizowania przez ojca skarżącego obowiązku alimentacyjnego względem syna, zerwania przez M. P. wszelkich kontaktów ze skarżącym, braku zainteresowania losem skarżącego, rażącego zaniedbania obowiązków rodzicielskich przez M. P.

W rozwinięciu argumentacji skargi skarżący podniósł, że u podstaw nieprawidłowości decyzji organu pierwszej instancji leży pominięcie przez organ kluczowej dla sprawy okoliczności, tj. rażąco nagannej postawy M. P. wobec syna B. P. W sprawie nie wzięto zatem pod uwagę szczególnego przypadku, uzasadniającego zwolnienie B. P. od obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. Stanowisko to zostało następnie podtrzymane przez SKO w L. W ramach dalszej argumentacji skarżący wskazał, że jego ojciec w związku z nadmiernym spożywaniem alkoholu nie interesował się swoją rodziną, zaniedbując ją zarówno w aspekcie emocjonalnym i uczuciowym, jak również ekonomicznym. Losy żony oraz dzieci były mu całkowicie obojętne. Nie spełniał on względem swoich dzieci obowiązków rodzicielskich i zaniedbywał ich wychowanie. Często miały również miejsce z jego strony agresywne zachowania wskazujące na to, że znęcał się on fizycznie i psychicznie nad dziećmi i żoną. Tego rodzaju sytuacje i awantury kończyły się interwencjami policji. Skarżący podniósł nadto już wcześniej akcentowaną okoliczność, a mianowicie, że z powodu wieku ani on, ani rodzeństwo nie mieli możliwości złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez ojca na ich szkodę.

Wskazując na te wszystkie okoliczności skarżący podniósł, że rozstrzygnięcie organów administracji publicznej nie uwzględnia zasad współżycia społecznego oraz słusznego interesu strony skarżącej. Wyraził przekonanie, że w sprawie występują oczywiste przesłanki uzasadniające zwolnienie go od ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, a pominięcie przez organy całokształtu okoliczności faktycznych przyczyniło się do wydania decyzji naruszającej interes prawny strony. W ocenie skarżącego, brak jest uzasadnienia dla obciążenia skarżącego kosztami pobytu ojca w domu pomocy społecznej, który przez całe życie skarżącego nie interesował się synem i w żaden sposób nie realizował spoczywającego na nim obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Skarżący wskazał również, że ustawodawca w regulacjach ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość uchylenia się od ponoszenia opłat przez osobę zobowiązaną do ich uiszczenia, m.in. w art. 64 i art. 64a u.p.s. Ponadto, także przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. daje możliwość uniknięcia konieczności wnoszenia opłat, które zostały określone w decyzji w sprawie zwrotu należności. Regulacja art. 104 ust. 4 u.p.s. zawiera otwarty katalog przesłanek umożliwiających odstąpienie od żądania takiego zwrotu, wskazując jedynie przykładowo pewne okoliczności.

Końcowo skarżący wskazał, że wątpliwości w zakresie istnienia przesłanek umożliwiających zwolnienie skarżącego od ponoszenia opłaty nie zostały rozstrzygnięte na jego korzyść, zgodnie z art. 7a § 1 k.p.a. Wskazując na te wszystkie okoliczności skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie całkowitego zwolnienia go z obowiązku płacenia za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Nadto, skarżący wniósł o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu:

1) z zeznań świadka B. K. na okoliczność nagannych zachowań M. P. względem dzieci, nadużywania przez niego alkoholu, nie płacenia alimentów, zerwania jakiegokolwiek kontaktu z dziećmi;

2) pozwu o rozwiązanie małżeństwa jego rodziców z dnia 18 lipca 2017 r.;

3) wyroku rozwodowego z dnia 25 września 2017 r. na okoliczność jego treści oraz wyłącznej winy M. P. w rozkładzie pożycia małżeńskiego;

4) innych dokumentów wymienionych w treści skargi, w tym, potwierdzeń wpłat dokonanych przez fundusz alimentacyjny.

W odpowiedzi na skargę SKO w L. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy sądowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm. dalej: p.p.s.a.).

Kontroli Sądu poddana została decyzja SKO w L., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w której: 1) ustalono wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę J. za pobyt ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G., w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. na kwotę 3.860,08 zł; 2) zobowiązano skarżącego do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy przypomnieć, że z treści art. 60 u.p.s. wynika, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W przepisie art. 61 u.p.s. ustawodawca zawarł z kolei ustawową kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w takiej placówce. I tak, w pierwszej kolejności zobowiązanym jest mieszkaniec, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (art. 61 ust. 1 pkt 1), zaś w następnej kolejności są nimi: małżonek podopiecznego, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3).

Ustawodawca w art. 61 ust. 3 u.p.s. wprowadził również zasadę, w myśl której, jeśli z ponoszenia opłat nie wywiązują się osoby zobowiązane w pierwszej kolejności, opłaty te wnosi zastępczo gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, z tym jednak skutkiem, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 575/19, CBOSA).

Tytułem uwag wprowadzających warto też wskazać, że po uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, CBOSA) nie ma już wątpliwości, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.

W nawiązaniu do stanu faktycznego ustalonego przez organy i przyjętego do rozpoznania przez Sąd wymaga w pierwszej kolejności podnieść, że skarżący jako syn pensjonariusza Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. niewątpliwie mieści się w katalogu podmiotowym z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Co w sprawie również bardzo istotne, i co zostało zaakcentowane w zaskarżonej decyzji, wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez Gminę J. zostało poprzedzone postępowaniem administracyjnym w którym doszło do skonkretyzowania i zindywidualizowania ciążącego na stronie jako zstępnym pensjonariusza ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (partycypowania w kosztach tego pobytu). Jak wynika z ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji i znajdujących odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, decyzją z dnia 31 października 2019 r., wydaną m.in. na podstawie art. 59 ust. 1 i art. 61 u.p.s. działający z upoważnienia Wójta Gminy J. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., ustalił stronie odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G., od dnia 1 października 2019 r. do dnia jego faktycznego pobytu w tym domu pomocy społecznej, w wysokości 965,02 zł. Decyzja ta została utrzymana następnie w mocy przez SKO w L. na mocy decyzji z dnia [...]. Warto też dodać, że wyrokiem z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 115/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę strony na wspomnianą decyzję SKO. Wyrok jest prawomocny.

Co w sprawie również istotne i co także zawierają ustalenia pomieszczone w zaskarżonej decyzji, ustalona stronie w decyzji z dnia [...] odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. dotyczyła czterech miesięcy, tj. października 2019 r., listopada 2019 r., grudnia 2019 r. i stycznia 2020 r. i nie została uregulowana przez stronę (okoliczność niesporna).

W świetle tych dwóch okoliczności orzekające w sprawie organy prawidłowo przyjęły o wystąpieniu przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 3 u.p.s. i art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s., skutkiem czego skarżący, na mocy decyzji z dnia 19 listopada 2020 r. (podtrzymanej następnie zaskarżoną decyzją), został zobowiązany do zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę J. za pobyt M. P. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., tj. łącznej kwoty 3.860,08 zł (4 x 965,02 zł). Materiał dowodowy w sprawie był zatem wystarczający do wydania decyzji, która strona kwestionuje w skardze. W tym zakresie Sąd nie podzielił zasadności podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.

Trafnie akcentuje organ drugiej instancji, że dla wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wystarczające było jedynie ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona się z niego wywiązywała. Zasadnie również wyjaśnia ten organ, że w rozstrzyganej sprawie, nie mogły być badane okoliczności leżące u podstaw nałożenia na stronę obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]", jak i wymiar tej opłaty (uwaga ta dotyczy także kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty). Innymi słowy, w niniejszym postępowaniu nie podlegają ocenie ani weryfikacji decyzja z dnia [...] (nr [...]) , ani utrzymująca ją w mocy decyzja SKO w L. z dnia [...]. Na marginesie należy dodać, że decyzja SKO w L. z dnia [...] ma walor prawomocnej.

Z tych wszystkich względów, podnoszona przez stronę w odwołaniu argumentacja co do tego, dlaczego "porzucone przez M. P. dzieci mają ponosić koszty jego utrzymania, a córka A. Z. pochodząca z innego związku i której wychowaniem się zajmował została z tego obowiązku zwolniona" nie mogły być brane pod rozwagę w niniejszym postępowaniu. Podobnie, jako pozostający bez wpływu na wynik sprawy należało ocenić zarzut odwołania, ukierunkowany na podważenie celowości umieszczenia ojca skarżącego "w najdroższym z możliwych DPS [...], gdy tymczasem można było umieścić M. P. w np. Zakładzie Pielęgnacyjno-Opiekuńczym lub w tańszym DPS".

Odnosząc się do obszernej argumentacji skarżącego ukierunkowanej na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego nałożenia na niego obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, w sytuacji, gdy ojciec ten (nadużywający alkoholu) nie wypełniał swoich obowiązków rodzicielskich, oraz znęcał się psychicznie i fizycznie nad rodziną, wreszcie opuścił rodzinę, nie interesując się jej losem (nie płacił alimentów) to należy wskazać, że kwestie te były podnoszone przez stronę w ramach wniosku złożonego w trybie art. 64 u.p.s. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) organ odmówił stronie całkowitego zwolnienia z opłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w G., a reprezentujący stronę w tym postępowaniu profesjonalny pełnomocnik nie wniósł od tej decyzji odwołania. Akcentowane przez skarżącego "trudne" stosunki rodzinne z ojcem były zatem znane organom administracji publicznej. Sąd oczywiście dostrzega, że przesłanki z art. 64 u.p.s. nie są tożsame z tymi z art. 104 ust. 4 u.p.s., a zatem stoi również na stanowisku, że odmowa zwolnienia skarżącego z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. nie pozbawia strony do domagania się (w powołaniu na szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s.): odstąpienia od żądania zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez gminę, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, czy, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty.

Sądowi znane są prezentowane w orzecznictwie poglądy odnośnie do tego, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ administracji - w toku tego postępowania - obowiązany jest, w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s., jednocześnie ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Należy jednak zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądowym spotkać można także pogląd przeciwny, a wskazujący, że sprawa objęta zakresem normowania może być rozpoznana dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku zawrotu należności jako że w przepisie tym jest mowa o "właściwym organie, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 254/20, CBOSA).

Niezależnie od tych różnic poglądowych, należy zwrócić uwagę, że z treści art. 104 ust. 4 u.p.s. wyraźnie wynika, że postępowanie związane z badaniem okoliczności uzasadniających ewentualne odstąpienie od żądania takiego zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty odbywa się na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Wskazując na powyższe wyraźnie trzeba zaakcentować, że strona w toku postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (!), który takiego wniosku nie złożył. Niezależnie od poglądu Sądu, że organ nie miał obowiązku pouczać strony o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. w sytuacji, gdy była ona reprezentowana przez pełnomocnika, to trzeba jednocześnie dostrzec, że w treści decyzji organu pierwszej instancji zostało zawarte pouczenie o prawie do złożenia wniosku w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. Bezspornie, taki wniosek nie został złożony przez reprezentującego stronę pełnomocnika. Nie zawiera go także treść odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, jakie sporządził profesjonalny pełnomocnik. W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie można zarzucać organowi, że nie zainicjował procedury z art. 104 ust. 4 u.p.s. z urzędu, ani też, że wcześniej (tj. przed wydaniem decyzji z dnia 19 listopada 2020 r.) nie pouczył stronę o treści art. 104 ust. 4 u.p.s. W ocenie Sądu, nie można zrównywać sytuacji procesowej strony działającej samodzielnie w postępowaniu administracyjnym od tej, która reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radę prawnego). Trzeba przy tym zauważyć (ważąc okoliczność, decyzja wydawana na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s, stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej), że w sprawie, nie zachodzi obawa naruszenia słusznego interesu strony, albowiem nic nie stoi na przeszkodzie, by pełnomocnik na aktualnym etapie sprawy (podkreślenie Sądu) wystąpił do organu z wnioskiem w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s., gdzie będzie mógł on podnosić okoliczności związane ze stosunkiem Mariana Przepióry względem rodziny (żony i dzieci), faktem nadużywania przez niego alkoholu, brakiem wywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich, czy też, akcentowaną przez stronę kwestię stosowania przemocy fizycznej i psychicznej ze strony ojca. Nie przesądzając w tym miejscu o powodzeniu takiego wniosku, trzeba jednocześnie dodać, że rozstrzygnięcie organu w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. to należy wyjaśnić, że norma z art. 7a § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych przypadkach, gdy w sprawie występują wątpliwości co treści przepisu. W sprawie, wykładnia art. 61 ust. 3 u.p.s. oraz art. 104 ust.1 i 3 u.p.s. nie budziła wątpliwości, a zatem zarzut naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. był bezpodstawny.Końcowo należy podnieść, odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, że w sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Z akt sprawy nie wynika, by akcentowany przez stronę fakt przebywania na stałe w Irlandii rzutował na pozbawienie strony praw do udziału w prowadzonym postępowaniu. Skarżący od samego początku był reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika. Posiadał wiedzę o wszczęciu postępowania administracyjnego, aktywnie (za pośrednictwem swojego pełnomocnika) składał wnioski dowodowe. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 193/20, CBOSA), że strona, stawiająca zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., powinna wykazać, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć to naruszenie (wyrok WSA w Warszawie z 31 stycznia 2020 r., I SA/Wa 1016/19, LEX nr 2976984). Uchybienie obowiązkowi, o którym mowa w powołanym przepisie tylko wtedy będzie przemawiało za uchyleniem decyzji, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. że uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych, mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy. W sprawie, stanowisko strony ograniczyło się jedynie do zarzutu, że z uwagi na stałe przebywanie w Irlandii miała ona "znacznie ograniczone możliwości brania udziału w prowadzonym postępowaniu".

Uzupełniająco już tylko należy dodać, że Sąd nie mógł przeprowadzić wnioskowanego w skardze dowodu w postaci zeznań świadka B. K. albowiem sad administracyjny co do zasady nie prowadzi postepowania dowodowego i nie rozstrzyga sprawy co do istoty. Kontroluje jedynie legalność zaskarżonych działań organów administracji publicznej. Wyjątek w zakresie dopuszczalności przeprowadzenia przez sąd uzupełniającego postępowania dowodowego został przewidziany w art. 106 § 3 p.p.s.a. i dotyczy możliwości przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Objęte wnioskiem dowodowym strony dokumenty nie spełniały przesłanki niezbędności w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a., stąd też, nie mogły zostać przez Sąd dopuszczone jako dowód w sprawie.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił.