Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 919/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 59 par 2 , art 61
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) as. sąd. WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2007r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/K. Pawlicki /-/J. Ruszyński /-/J. Małecki


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki A z siedzibą w P, ul. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] (33 sztuki) i [...] do [...] (18 sztuk) oraz [...] do [...] (9 sztuk) wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na rzecz FGŚP i Funduszu Pracy - w łącznej kwocie należności głównej [...] plus odsetki za zwłokę.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] nr [...] wskazano, iż spółka A nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomego, w stosunku do których można by prowadzić postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny podkreślił ponadto, iż wszczęcie ponownej egzekucji nastąpi w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego.

Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem nr [...] z dnia [...] złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, wnosząc jednocześnie o uchylenie postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego zażalenia Wierzyciel podniósł, iż organ egzekucyjny nie wykorzystał w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym wszelkich możliwych środków dla zbadania okoliczności sprawy i wyegzekwowania należności objętych tytułami egzekucyjnymi, jak również nie wykazał bezspornie jego bezskuteczności. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych chociaż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej spółki, dwukrotnie spisano protokół o stanie majątkowym zobowiązanego oraz sporządzono relację o niemożliwości dokonania czynności egzekucyjnych to jednak, zdaniem wierzyciela, nie wyczerpano wszelkich możliwych środków egzekucyjnych. Informacja dłużnika zajętej wierzytelności o braku środków na rachunku bankowym zobowiązanej spółki oraz protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego stanowiły podstawę rozstrzygnięcia kończącego postępowanie egzekucyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł nadto, iż drugi protokół o stanie majątkowym spółki spisano dnia 02.06.2005r. i od tego czasu do dnia 20.12.2006r, czyli do dnia wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie zbadał sytuacji majątkowej Spółki. W okresie blisko półtora roku spółka mogła pozyskać nowe składniki majątkowe, do których można by skierować egzekucję.

Skarżący zarzucił też brak wszczęcia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów o nr od [...] do [...].

Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, uznał zarzuty podniesione w zażaleniu za nieuzasadnione i tym samym nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...], nr [...], w którym organ egzekucyjny II instancji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego otrzymał do realizacji tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] (33 sztuki) i [...] do [...] (18 sztuk) oraz [...] do [...] ( 9 sztuk) wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wobec Spółki A z siedzibą w P, ul. obejmujące należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na rzecz FGŚP i Funduszu Pracy - w łącznej kwocie należności głównej [...] plus odsetki za zwłokę.

W toku podjętych czynności kilkakrotnie przydzielano przedmiotowe tytuły do służby poborcy skarbowemu, który w dniu 22.04.2005r. oraz w dniu 02.06.2005r. sporządził protokół o stanie majątkowym Spółki, z którego wynikało, iż nie posiada ona majątku ruchomego oraz nieruchomego, do którego można by skierować egzekucję.

Ponadto w dniu 07.04.2004r. oraz w dniu 23.11.2006r. organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunku bankowego zobowiązanej Spółki w Banku [...].

Z uwagi na fakt, iż w tym samym okresie wobec Spółki prowadzone również było postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze Urzędu Skarbowego, dotyczące zaległości podatkowych na kwotę [...] należności głównej plus odsetki za zwłokę, Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] wystąpił do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wyjawienie majątku Spółki. Posiedzenie, na którym nastąpiło wyjawienie majątku odbyło się dnia [...] i nie ujawniono na nim żadnych składników majątkowych, do których można byłoby skierować skuteczną egzekucję.

W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego uwzględniając upływ czasu, który mógł spowodować zmiany majątkowe spółki, przydzielił tytuły wykonawcze do służby poborcy skarbowemu w celu ustalenia aktualnego majątku spółki.

W raporcie z dnia [...] poborca stwierdził, iż zobowiązana spółka nie prowadzi działalności pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem ze względu na powstałe zadłużenie, natomiast pracownicy spółki zostali przeniesieni do firmy B.

Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, w rozpatrywanym przypadku wystąpiły okoliczności , które zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzasadniały umorzenie postępowania egzekucyjnego. W wyniku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych pod adresem wskazanym przez wierzyciela nie ujawniono bowiem żadnego majątku należącego do zobowiązanej Spółki, do którego możny byłoby skutecznie skierować egzekucję. Także egzekucja z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej Spółki oraz dwukrotnego ustalenia jej stanu majątkowego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, potwierdzeniem bezskuteczności prowadzonego postępowania jest też, oprócz spisanych protokołów o stanie majątkowym Spółki, wyjawienie majątku zobowiązanej Spółki przed Sądem Rejonowym mające miejsce w dniu[...] , oraz raport poborcy skarbowego z dnia [...] stwierdzający, iż Spółka A nie prowadzi działalności pod wskazanym adresem.

Z uwagi m. in. na fakt, iż nawet dokonane przed Sądem wyjawienie majątku nie wykazało żadnych składników majątkowych Spółki, Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył także postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o własne tytuły wykonawcze obejmujące zaległości podatkowe. Z uwagi na powyższe Dyrektor Izby Skarbowej nie mógł przyznać racji Skarżącemu, iż organ egzekucyjny na przestrzeni blisko półtora roku , to jest od momentu sporządzenia protokołu o stanie majątkowym w dniu 02.06.2005r. do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego, to jest 20.12.2006r. nie badał sytuacji majątkowej zobowiązanej Spółki oraz, iż nie miał wystarczających podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Taki stan faktyczny sprawy stanowi bowiem wystarczającą przesłankę do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, w myśl przepisu art. 59 §2.

Dyrektor Izby Skarbowej ustosunkowując się do zarzutu Wierzyciela w kwestii braku wszczęcia egzekucji w oparciu o tytuły wykonawcze o nr [...] do [...] wskazał ponadto, iż w aktach sprawy znajduje się zarówno zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zobowiązanej spółki dokonane na podstawie art. 80 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w Banku z dnia [...] ( nr zawiadomienia [...] Cz. Nr[...] ) jak i odpowiedź banku z dnia [...] nr [...] informująca o braku środków pieniężnych na rachunku należącym do przedmiotowej Spółki.

W świetle zaś art. 26 § 5 cyt. wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności(...). W niniejszym przypadku odpowiedź dłużnika zajętej wierzytelności (Banku) świadczy o fakcie, iż postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte poprzez zajęcie rachunku bankowego należącego do zobowiązanej Spółki.

Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje, iż roszczenie wygasło. Zgodnie bowiem z art.61 cyt. ustawy - w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu braku składników majątkowych, z których można by uzyskać kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne, wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Jednakże to wierzyciel we wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego powinien wskazać majątek dłużnika oraz miejsce jego położenia.

Organ odwoławczy wskazał ponadto , że zgodnie z art.19 § 4 cyt. wyżej ustawy, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji administracyjnej z wierzytelności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych. Tak więc Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może także sam, w ramach swoich kompetencji i uprawnień, prowadzić postępowanie egzekucyjne i stosować środki egzekucyjne przewidziane dla siebie przez ustawodawcę.

Jednakże w tytułach egzekucyjnych przesłanych przez ZUS celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec spółki A brak było jakichkolwiek informacji o dokonanych przez wierzyciela czynnościach egzekucyjnych, a także o próbach poszukiwania majątku celem wszczęcia skutecznej egzekucji.

Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr[...] , wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z dnia [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc jednocześnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.

Skarżący podnosi, że uzasadnienie faktyczne postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego jest niewystarczające, ogranicza się bowiem do ogólnikowego stwierdzenia, iż dłużnik nie posiada majątku bez wyjaśnienia zasadności rozstrzygnięcia w kontekście relacji wydatków egzekucyjnych i przewidywanych efektów egzekucji, tymczasem organ odwoławczy powinien znać motywy, którymi kierował się organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne w przedmiocie wzajemnej relacji wydatków i stanu majątkowego dłużnika.

Zdaniem skarżącego umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji można wyłącznie w sytuacji, w której na pewno wiadomo, że uzyskana kwota nie przewyższy kwoty wydatków egzekucyjnych. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne w sytuacji posiadania wiedzy o majątku dłużnika, do którego nie skierowano czynności egzekucyjnych. Wskazał przy tym na wymienione, w protokołach o stanie majątkowym zobowiązanego, wierzytelności przysługujące zobowiązanemu. Podkreślił, iż wobec braku zweryfikowania informacji o tych wierzytelnościach, jak też w sytuacji nie podania choćby dotychczas poniesionych wydatków nie sposób uznać, iż kwota ta nie przewyższyłaby wydatków egzekucyjnych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał ponadto, iż sporządzone przez poborcę skarbowego protokoły nie zawierają w swej treści imiennego wskazania osoby reprezentującej dłużnika. Według skarżącego w przypadku "bezskuteczności dotychczas podjętych czynności egzekucyjnych, lecz dysponowania wiedzą o innych składnikach majątkowych mogących stanowić przedmiot egzekucji, organ egzekucyjny zobligowany jest do podjęcia środków egzekucyjnych związanych z zajęciem tychże składników, co wynika z zasady celowości egzekucji".

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym. Ocenie sądu podlegają w szczególności wydane przez organy podatkowe takie akty działania władzy publicznej , jak decyzje i postanowienia, jednakże po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji. Sąd administracyjny nie jest też kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą o takiej łub innej sprawie administracyjnej, ale ma tylko i wyłącznie uprawnienia kasacyjne. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania czy w niniejszej sprawie skarbowe organy egzekucyjne nie naruszyły materialnego lub procesowego prawa powszechnie obowiązującego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena przy tym legalności postanowień wydawanych przez skarbowe organy egzekucyjne dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu ich wydania i na podstawie dostarczonych Sądowi akt administracyjnych dotyczących wszczętego na wniosek wierzyciela - t.j. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje ponadto zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z powyższą zasadą oficjalności, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej argumentacją prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich istotnych naruszeń przede wszystkim przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005 r., Dz. U. nr 229, poz. 1954 ze zm.) przez postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego prowadzonego przeciwko spółce A. z siedzibą na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] (33 sztuki) i [...] do [...] (18 sztuk) oraz [...] do [...] (9 sztuk) dotyczących niezapłaconych należnych składek w łącznej kwocie [...] plus odsetki za zwłokę.

Sąd rozstrzygając spór pomiędzy wierzycielem a organami egzekucyjnymi wskazuje przede wszystkim na to, administracyjne postępowanie egzekucyjne co do zasady winno zakończyć się poprzez realizację tytułu wykonawczego. Tylko wyjątkowo zatem może zakończyć się z innego powodu, a mianowicie poprzez jego umorzenie. Przesłanki umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego są wyczerpująco i taksatywnie wyliczone w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U z 2005 r. , Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Są to przesłanki merytoryczne , dotyczące bezpodstawności istnienia egzekwowanego w drodze przymusowej obowiązku (np. umorzenie obowiązku, nieistnienie tego obowiązku, wykonanie obowiązku), albo przesłanki proceduralne (formalnoprawne), które niekiedy mogą być naprawione przy ponownym wszczęciu egzekucji. W świetle brzmienia przepisu art. 59 § 2 powyższej ustawy egzekucyjnej - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym przypadku postanowienie o umorzeniu wszczętego na wniosek postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego zostało oparte na uznaniu administracyjnym organu podatkowego. Organowi egzekucyjnemu ustawodawca pozostawił tego rodzaju rozstrzygnięcie, ale organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie zupełnej swobody - musi bowiem wykazać istnienie braku majątku pozwalającego na skuteczną egzekucję. W niniejszej sprawie, w szczególności w uzasadnieniach Dyrektora Izby Skarbowej wykazano i wyjaśniono przesłanki bezskuteczności działań zmierzających do wykonania przymusowego z majątku zobowiązanego 60 tytułów wykonawczych.

Z przekazanych - po wezwaniu Sądu - pełnych akt administracyjnych toczącego się postępowania wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wielokrotnie dokonywał różnego rodzaju czynności egzekucyjnych od 2001 r. do lipca 2006 r. m.in. takich jak bezskuteczne zajęcia, rachunków bankowych spółki A. kilkakrotne sporządzanie przez poborców skarbowych protokołu o stanie majątkowym spółki (wynikało z nich, że nie posiada ona żadnego majątku ruchomego i nieruchomego do którego można by skierować skuteczną egzekucję), bezskuteczny okazał się także wynik postępowania z dnia [...] r. wszczętego z wniosku organu egzekucyjnego przed Sądem Rejonowym o wyjawienie majątku. W aktach sprawy brakuje też jakichkolwiek dowodów na to, iż sam ZUS poprzednio prowadził w stosunku do zobowiązanego jakiekolwiek czynności egzekucyjne i podjął jakiekolwiek próby poszukiwania majątku zobowiązanego celem zaspokojenia roszczeń. Wierzyciel nie wskazał organom egzekucyjnym jakiegokolwiek innego majątku zobowiązanego, który umożliwiłby skuteczną egzekucję. Dlatego bezpodstawny jest ogólny zarzut skargi, iż skarbowy organ egzekucyjny nie wyczerpał wszelkich możliwych środków egzekucyjnych brak bliższego sprecyzowania jakich to środków egzekucyjnych nie wykorzystano w (trakcie tego postępowania). Gołosłowny w świetle dostarczonych Sądowi akt administracyjnych jest również zarzut, jakoby organy egzekucyjne dysponowały wiedzą o innych składnikach majątku zobowiązanego mogących stanowić przedmiot egzekucji, a mimo to umorzyły postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel we swym wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez skarbowy organ egzekucyjny nie wskazał też ani żadnego majątku zobowiązanego, ani miejsca jego położenia. Należy w tym kontekście zwróci uwagę na i to, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego z powodu braku jakiegokolwiek majątku spółki A. umorzył także postępowania egzekucyjne prowadzone w oparciu o własne tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości podatkowe.

Sąd wreszcie podnosi i to, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie mógł nawet zawiadomić zobowiązanego o toczącej się sprawie, gdyż wysyłane na adres podany przez ZUS pisma wracały z adnotacją poczty, iż takowy pod tym adresem podmiot nie istnieje.

Zgodnie z brzmieniem art. 61 ustawy egzekucyjnej - możliwe w niniejszej sprawie jest ponowne wszczęcie egzekucji po jej umorzeniu, a mianowicie wtedy, gdy zostanie ujawniony ewentualnie ukryty majątek zobowiązanego lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

Z tych zatem powodów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/K.Pawlicki /-/J.Ruszyński /-/J.Małecki