Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 391/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 1, art. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. Minister Finansów działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Ministra Finansów z dnia [...] października 2009r., znak: [...], stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy:

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

których współwłaścicielami byli poprzednio w równych częściach małżonkowie K. M. i S. M., spadkodawcy D. P.

Minister Finansów wskazał, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów i uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Ponadto z treści art. 2 wynika wprost, iż wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. A zatem ustawa odwołuje się do umów międzynarodowych (w niniejszym przypadku do Układu pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii dotyczącym załatwienia spraw finansowych, podpisanym dnia 11 listopada 1954 r., zwanego dalej "Układem") o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, które określa jako umowy zawarte przez Rząd Polski z rządami innych państw. Chodzi o takie umowy, których postanowienia dotyczyły

1

przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw obywateli państw obcych, ale także uregulowania roszczeń obywateli państw obcych z tym związanych.

W ocenie Ministra zobowiązany był on do zbadania, czy dana osoba i jej mienie zostały objęte którymś z międzynarodowych układów odszkodowawczych. Udowodnienie tej okoliczności powoduje powstanie obowiązku wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej potwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa określonego prawa. Minister podkreślił, iż wzmiankowana decyzja ma charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że nie tworzy ona żadnych praw i obowiązków. Potwierdza jedynie, że prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowych nieruchomości, wynikające z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w związku z Układem, istnieje od dnia wejścia w życie ustawy, tj. 17 kwietnia 1968 r.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych przez Wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej przywołaną wyżej decyzją, Minister wskazał, iż zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji RP jest nietrafny ponieważ decyzja Ministra Finansów nie odejmuje prawa własności na podstawie przepisów o wywłaszczeniu.

Nie sposób również zgodzić się z naruszeniem przez Ministra Finansów art. 64 Konstytucji RP. Zgodnie z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej własność podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej. Zdaniem Ministra nietrafny jest zarzut naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a., albowiem nie znajduje on oparcia w faktach. Minister Finansów zgodnie z art. 77 § I k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Podstawą do wydania zaskarżonej decyzji Ministra Finansów była dokumentacja składająca się m. in. z :

* orzeczenia tymczasowego z dnia [...] lipca 1959 r.,

* protokołu orzeczenia z dnia [...] lipca 1959 r. wskazującego tytuły roszczenia,

* odpisu księgi hipotecznej KW [...], urządzonej dla nieruchomości położonej w L. przy ul. [...],

* odpisu księgi hipotecznej K W [...], urządzonej dla nieruchomości położonej w L. przy ul. [...],

* wypisów z rejestru gruntów .

Na podstawie wniosku D. P. Komisja Odszkodowań Zagranicznych uznała roszczenie za zasadne i przyznała z tego tytułu odszkodowanie. Kwestia jego wysokości jest poza sferą zainteresowania Ministra Finansów ponieważ suma

2

zapłacona w ramach Układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Wielkiej Brytanii. W związku z powyższym strona polska nie miała prawa ingerować w faktyczny rozdział środków. Sfera ta była zastrzeżona wyłącznie do relacji pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem Układu a obywatelami, których reprezentuje.

Odnosząc się do zarzutu pozbawienia strony prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym przez co została naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, Minister stwierdził, iż jest on bezpodstawny. Minister Finansów na wniosek Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta L. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r., znak: [...], wszczął niniejsze postępowanie administracyjne. Postanowienie to zostało przesłane za zwrotnym poświadczeniem B. G., pełnomocnikowi D. P. i zostało podjęte w dniu [...] kwietnia 2009r.,zawiera ono pouczenie o prawach wynikających z art. 10 § 1 i art. 73 § 1 i 2 k.p.a., które przysługują stronom postępowania. Organ skierował również do stron zawiadomienie datowane na dzień [...] listopada 2009 r. o wpłynięciu do organu wniosku

Pismem z dnia [...] lutego 2010 r. D. P. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata L. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji przez Ministra Finansów. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 21 i 64 Konstytucji. W uzasadnieniu skargi D. P. wskazała na nieproporcjonalność przyznanego i wypłaconego odszkodowania z tytułu utraty udziału w nieruchomościach w stosunku do wartości tych udziałów. Zdaniem skarżącej nie sposób zaaprobować stanowiska, iż rząd PRL nie mógł ingerować w sposób rozdziału środków dokonywanych przez rząd Zjednoczonego Królestwa i nie miał wpływu na fakt wypłaty swoim obywatelom tak niewielkich, wręcz symbolicznych kwot. Z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przy ul. [...] D. P. otrzymała jedynie 20,2 % należnego odszkodowania i jak podniósł pełnomocnik skarżącej na rozprawie, tylko w takiej wysokości powinno dojść do przejścia tych udziałów na rzecz Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.

3

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane kryteria orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł od przekonania, iż decyzja ta nie narusza prawa.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Finansów utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...] października 2009r., stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy:

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

których współwłaścicielami byli poprzednio w równych częściach małżonkowie K. M. i S. M., spadkodawcy D. P.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 1 tej ustawy, jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów i uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Ponadto z treści art. 2 ustawy wynika wprost, iż wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie

4

decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Z mocy art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy ustawę tą stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy tj. przed dniem 17 kwietnia 1968 roku.

Podkreślić należy, iż wzmiankowana decyzja ma charakter deklaratoryjny. Powyższe oznacza zatem, że decyzja ta potwierdza jedynie, że prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowych nieruchomości, wynikające z ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w związku z Układem, istnieje najpóźniej od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 17 kwietnia 1968 r.

W niniejszej sprawie przedmiot zainteresowania orzekającego w sprawie Ministra Finansów stanowił zawarty w dniu 11 listopada 1954 r. Układ pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii dotyczący uregulowania wzajemnych roszczeń finansowych. Zgodnie z postanowieniami powołanego Układu rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach tj. pomiędzy Rządem PRL a Rządem Wielkiej Brytanii oraz Rządem Wielkiej Brytanii i obywatelami Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. W pierwszej zatem kolejności Rząd PRL zobowiązany był zapłacić rządowi Zjednoczonego Królestwa określoną w układzie kwotę pieniędzy, która zgodnie z postanowieniami Układu miała stanowić całkowite i ostateczne załatwienie roszczeń związanych z brytyjskim mieniem, a Rząd Zjednoczonego Królestwa dokonywał rozliczeń z obywatelami brytyjskimi na podstawie orzeczeń Komisji Odszkodowań Zagranicznych (organu brytyjskiej administracji rządowej). Konsekwencją ustalenia przez Ministra Finansów, iż dana osoba i jej mienie zostały objęte którymś z międzynarodowych układów odszkodowawczych oraz udowodnienie tej okoliczności na podstawie stosownej dokumentacji, powoduje powstanie po stronie Ministra Finansów obowiązku wydania deklaratoryjnej decyzji, potwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa określonego prawa.

W przedmiotowej sprawie, z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż na podstawie wniosku D. P., będącej obywatelką brytyjską Komisja Odszkodowań Zagranicznych uznała jej roszczenie za zasadne

5

i przyznała z tego tytułu odszkodowanie. Odszkodowanie przyznane zostało w związku z uznaniem przez Komisję Odszkodowań Zagranicznych roszczeń D. P. w tytułu objęcia udziału 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy:

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...], zapisami dekretu z dni 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dola realizacji narodowych planów gospodarczych.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż D. P. występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała, że jej udział w prawie własności przedmiotowej nieruchomości został przejęty przez państwo. Zdaniem Sądu Skarżąca miała świadomość co do skutków prawnych, jakie wywołały akty prawne uchwalone w Polsce i wyraziła zgodę na rezygnację z dochodzenia zwrotu nieruchomości w zamian za przyznanie odszkodowania.

Mając na uwadze, iż spełnione zostały wszelkie przesłanki statuujące po stronie Ministra Finansów obowiązek wydania decyzji w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., istniały podstawy do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 3/8 części w prawie własności nieruchomości położonych w L. przy:

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...],

* ul. [...], objętej księgą wieczystą KW [...].

Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia stanowiska Skarżącej, sprecyzowanego na rozprawie, iż Minister Finansów uprawniony był do wydania wskazanej decyzji w zakresie w jakim wnioskodawczyni wypłacono odszkodowanie. Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej dotyczącego rozliczeń finansowych pomiędzy Rządem PRL a Rządem Wielkiej Brytanii wynikających z Układu. Z zawartego w 1954r. układu jednoznacznie wynika, iż rozliczenia finansowe odbywały się dwuetapowo tj. pomiędzy Rządem PRL a Rządem Wielkiej Brytanii oraz Rządem Wielkiej Brytanii i obywatelami Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. W związku z powyższym strona polska nie miała prawa ingerować w faktyczny rozdział środków, który odbywał się pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem Układu a obywatelami, których reprezentuje. Podkreślić w tym miejscu należy, iż rozliczenia nie dotyczyły obywateli polskich lecz obywateli Zjednoczonego Królestwa, którzy w Polsce pozostawili majątek przejęty przez

6

Państwo m.in. na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych i wywłaszczeniowych. Zgodzić należy się z Ministrem Finansów, iż nie jest on uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji.

Dlatego też Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę