Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2526/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska, , Sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2010 r. sygnatura [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezydent [...], na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b i ust. 4 - ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, zwanego dalej Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) odmówił J. P. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii [...] nr [...] wydanego przez Kierownika Wydziału Komunikacji Urzędu Dzielnicowego [...] w K., a co za tym idzie wydania jego wtórnika z powodu zmiany danych - do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż J. P. posiada uprawnienie do kierowania pojazdami silnikowymi stwierdzone prawem jazdy kategorii [...], Nr [...] wydanym w dniu [...] marca 1988 r. przez Kierownika Wydziału Komunikacji Urzędu Dzielnicowego [...] w K. na druku serii [...] nr [...] z ówczesnym adresem zamieszkania w K. przy ul. [...]. Powyższe prawo jazdy zatrzymane zostało z dniem [...] października 2001 r. postanowieniem Prokuratury Rejonowej [...] z dnia [...] października 2001 r. (sygn. akt: [...]). Postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Prokuratury Okręgowej w [...] z dnia [...] listopada 2001r. sygn. akt:[...].

Wyrokiem z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] uniewinnił J. P. od zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu. Sąd Rejonowy [...] wskazał również, że wyrok uniewinniający nie jest tożsamy ze zwrotem zatrzymanego prawa jazdy i zwrot prawa jazdy może nastąpić po uprzednim poddaniu się przez skarżącego kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Jako podstawę zajętego stanowiska wskazano na zapis art. 138 ust. 2 oraz art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Pismem z dnia 23 lipca 2010 r. J. P. wystąpił z żądaniem zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, zwrotu nienależnie pobranych [...] zł, z uwagi na wymianę prawa jazdy z urzędu, gdyż zdaniem skarżącego fakt zmiany adresu nie ma tu znaczenia. W opinii skarżącego postanowienie Prokuratury Rejonowej [...], nr [...] o zatrzymaniu prawa jazdy, na mocy wyroku uniewinniającego od zarzucanego czynu całkowicie straciło swą moc, a zatrzymanie dokumentu należy traktować jako bezzasadne. Uniewinnienie od popełnienia zarzucanego czynu powinno równać się ze zwrotem prawa jazdy bez wymogu poddania kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji.

W świetle przedstawionych okoliczności Prezydent [...] stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje zwrot prawa jazdy. Organ pierwszej instancji powołał się na art. 114 ust 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym kontrolnemu, stanowiący, że sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Natomiast według ust. 4 powyższego artykułu w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2 dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem wydaje sie po zdaniu, przez osobę ubiegającą się o jego wydanie, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.

Organ podkreślil, że zwrot "zatrzymanego prawa jazdy" oznacza sytuację czasowego, faktycznego pozbawienia uprawnień do kierowania pojazdami wywołaną wydaniem postanowienia o zastosowaniu przez prokuratora lub sąd środka zapobiegawczego w postaci zatrzymania prawa jazdy. Wprawdzie J. P. został uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu karalnego, to jednak wyrok taki nie usuwa skutków związanych z zatrzymaniem prawa jazdy. Przepisy Kodeksu postępowania karnego jak i Prawa o ruchu drogowym nie regulują odwrócenia skutków zastosowania środków zapobiegawczych w przypadku wydania wyroku uniewinniającego. J. P. miał zatrzymane prawo jazdy od dnia [...] października 2001 r. (na mocy postanowienia prokuratora) do dnia [...] kwietnia 2010 r. (data uprawomocnienia się wyroku sądu) - czyli ponad 9 lat. Wobec tego zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a co za tym idzie wydanie jego wtórnika z powodu zmiany danych może nastapić dopiero po poddaniu się przez skarżącego kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji według kategorii [...] prawa jazdy i uzyskaniu pozytywnego wyniku z kontrolnego egzaminu państwowego.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł J. P.. W odwołaniu zarzucił naruszenie prawa materialnego art 114 ust 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym przez jego błędną interpretację polegajacą na przyjęciu, że zwrot zatrzymanego prawa jazdy uzależniony jest od poddania się sprawdzeniu kwalfikacji, jeżeli zatrzymanie trwało przez okres przekraczający rok także wówczas gdy prawo jazdy było zatrzymane bezzasadnie, podczas gdy wykładnia celowościowa nakazuje przyjęcie, że w takiej sytuacji warunek ten nie obowiązuje.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak: [...] podtrzymało stanowisko organu pierwszej instancji. Wskazało, że zgodnie z art. 114 ust. 2 lit b Prawa o ruchu drogowym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Powyższy przepis nie zawiera odniesienia do jakichkolwiek czynności przyczynowych, lecz zawiera sformułowanie obiektywne: "była pozbawiona". Dla organu administracji orzekajacego w sprawie nie ma znaczenia żadna przyczyna, która stała się przyczyną tego faktu "pozbawienia" - musi tylko stwierdzić, że taki fakt istniał jako zdarzenie. Organy administracji nie są władne dokonywać oceny czynności dokonywanych przez podmioty uprawnione do wykonywania władzy państwowej (sądy, prokuratura), mogą tylko ustalać, czy ich czynności dają podstawę do odpowiedniego zastosowania materialnego prawa administracyjnego. W przypadku zaistnienia takiego stanu faktycznego obowiązkiem organu będzie zastosowanie się do treści art 114 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, czyli skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji.

Organ odwoławczy wskazał, ponadto że zwrot “pozbawiony na okres przekraczający 1 rok" oznacza czasową utratę prawa jazdy, mającą swoje umocowanie prawne w określonym wyroku, postanowieniu, czy też decyzji administracyjnej. Wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy, a wynikający wprost z określonych tytułów prawnych, przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy. W przedmiotowej sprawie niewątpliwie taka sytuacja miała miejsce.

Odpowiadając na zarzuty skarżącego zawarte w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż organ administracji orzekający w sprawie związany jest treścią przepisu i nie może odmówić jego zastosowania w sprawie. Nie ma tu znaczenia restrykcyjny charakter przepisu i jego nieprzystosowanie do obowiązku ochrony swobód obywatelskch.

Skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2010 r., wniósł J. P., dochodząc jej uchylenia w całości. Decyzji zarzucił naruszenie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym przez przyjęcie, że zwrot zatrzymanego prawa jazdy uzależniny jest od poddania się sprawdzeniu kwalifikcji, jeżeli zatrzymanie prawa jazdy trwało przez czas przekraczający rok także wówczas, gdy prawo jazdy było zatrzymane bezzasadnie, podczas gdy wykładnia celowościowa nakazuje przyjęcie, że w takiej sytuacji warunek ten nie obowiązuje.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania karnego i administracyjnego w sprawie zatrzymanego prawa jazdy i jego zwrotu. Wskazał, że organ odwoławczy wadliwie oparł się wyłącznie na wykładni językowej przepisu art 114 ust. 1 pkt 2 lit b Prawa o ruchu drogowym, podczas gdy wykładnia literalna powyższego przepisu prowadzić może do nieuzasadnionego obciążenia stron dodatkowymi dolegliwościami administracyjnymi, jak konieczność powtórnego zdawania egzaminu. Skarżący podkreślił, iż w przypadku wydania przez sąd wyroku uniewinniającego kierującego, któremu zatrzymano prawo jazdy z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa z art 178a § 1 Kodeksu karnego, które trwało dłużej niż 1 rok, przed zwrotem prawa jazdy, musi on poddać się sprawdzeniu kwalifikacji, prowadzi do absurdalnej sytuacji. Z jednej strony uznaje się, że został niesłusznie podstawiony w stan oskarżenia, i niesłusznie pozbawiony możliwości kierowania pojazdem, a z drugiej strony mimo niesłusznego zatrzymania prawa jazdy musi poddać się sprawdzeniu kwalifikacji

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269), dokonanie kontroli zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Sąd Administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają przepisom prawa.

Skarżącemu zasadnie odmówiono zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii [...], nr [...] i wydania jego wtórnika do czasu uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.

W niniejszej sprawie, postanowieniem Prokuratury Rejonowej dla [...] z dnia [...] października 2001 r., w sprawie o sygn. [...], skarżącemu zatrzymane zostało prawo jazdy nr [...] wydane w dniu [...] marca 1988 r., przez Kierownika Wydziału Komunikacji Urzędu Dzielnicowego [...] w K., a odebrane w dniu [...] października 2001 r. Następnie wyrokiem z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] w [...] uniewinnił J. P. od zarzucanego mu czynu prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 8 kwietnia 2010 r.

Zgodnie z przepisem art. 114 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega: osoba ubiegająca się o: zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok.

W świetle ww. przepisu, nie ma znaczenia wyrok uniewinniający w stosunku do osoby pozbawionej prawa jazdy.

Niewątpliwie można wyprowadzić konkluzję, że użyte w ustawie Prawo o ruchu drogowym pojęcie "pozbawienie prawa jazdy" ma charakter prawny, czyli może następować tylko na mocy orzeczenia właściwego organu. Mając na uwadze powyższe rozumowanie należy uznać, iż postanowienie prokuratora o zatrzymaniu prawa jazdy również jest orzeczeniem na mocy, którego posiadacz prawa jazdy zostaje prawnie pozbawiony tego dokumentu.

Okoliczność, iż w sprawie zapadł prawomocny wyrok uniewinniający skarżącego od zarzutu prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu nie oznacza, że postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy było wadliwe w dacie jego wydania. Właściwe organy prewencji i ścigania powzięły, bowiem informacje, iż skarżący mógł prowadzić pojazd pod wpływem alkoholu i podjęły działania w tej sprawie.

Sąd stwierdza, że przepis art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym ma zastosowanie wobec osób, którym w toku postępowania karnego zatrzymano prawo jazdy, a następnie nawet uniewinniono.

Powyższej tezie nie sprzeciwia się żadna z zasad Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, także, gdy uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie o sygn. SK 21/04 oraz wyrok tego Trybunału z dnia 23 maja 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 44/04) o konieczności traktowania przez ustawodawcę, uniewinnionego w sposób maksymalnie przyjazny.

Sąd nie podziela stanowiska prezentowanego przez komentatora ustawy Prawo o ruchu drogowym R.A. Stefańskiego (Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, LEX, 2008, wyd. III), a także w odosobnionym na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyroku tego Sądu z dnia 17 sierpnia 2008r., w sprawie o sygnaturze akt I OSK 1317/07 - godnie wskazano, że poddawanie osoby uniewinnionej wyrokiem, egzaminowi sprawdzającemu stanowiłoby niezasłużoną dodatkową dolegliwość.

Postępowanie w przedmiocie skierowania na sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy nie narusza gwarancji praw obywatelskich wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wielokrotnie dobra jednostki, jak np. bezwzględne prawo własności, doznaje uszczerbku i musi ustąpić w hierarchii dóbr chronionych w interesie ogółu obywateli.

Na tle uregulowań ustawy Prawo o ruchu drogowym, wyraźnie określona została hierarchia dóbr chronionych prawem. Pierwszeństwo, przed interesem indywidualnym, ustawodawca nadał interesowi ogółu użytkowników dróg i ochronie ich praw. Stwarzając gwarancję bezpieczeństwa w ruchu drogowym, przewidział dopuszczenie do niego osób, które wykazują się właściwymi uprawnieniami, podlegającymi weryfikacji w trybie ustawowo przewidzianym.

Organy, właściwe do przyznawania uprawnień do prowadzenia pojazdów, mają prawo kontrolowania posiadanych przez kierowcę kwalifikacji. Okoliczności uzasadniające poddanie określonej osoby sprawdzeniu kwalifikacji są wyczerpująco wymienione w przepisie art. 114 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Sprawdzanie kwalifikacji kierowców jest instytucją w istotny sposób wpływającą na podniesienie poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wynikające z ww. ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 87 ust. 1) wymaganie posiadania przez kierującego pojazdem silnikowym wiadomości teoretycznych i umiejętności praktycznych ma zapewnić udział w ruchu osób, które znają przepisy ruchu drogowego i potrafią je zastosować w sytuacji drogowej oraz mają opanowaną w określonym stopniu technikę prowadzenia pojazdu. Sprawdzenie kwalifikacji następuje przed uzyskaniem uprawnień do kierowania pojazdami. Wiadomości teoretyczne, jak i umiejętności prowadzenia pojazdu nie są czymś stałym; ulegają ciągłym zmianom. W przypadku ciągłego prowadzenia pojazdu, kierujący doskonalą się, w razie zaś niemożności kierowania pojazdem, kwalifikacje obniżają się do tego stopnia, że kierowca może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu.

Poddanie sprawdzeniu kwalifikacji osoby, ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok (art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym), niewątpliwie dotyczy sytuacji, gdy prawo jazdy było zatrzymane, co zostało expressis verbis zaznaczone w przepisie.

Sąd stwierdza, że przesłanką poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji (art. 114 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym) jest fakt pozbawienia prawa jazdy na okres przekraczający jeden rok, niezależnie od formy prawnej tego pozbawienia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 1998 r., II SA 1291/98, LEX nr 41400; z dnia 26 maja 1999 r., II SA 785/99, LEX nr 46291; z dnia 24 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289; z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289)).

W przedmiotowej sprawie skarżący został pozbawiony prawa jazdy na okres znacznie przekraczający 1 rok, bo na 9 lat. Prawną formą tego pozbawienia było, jak wskazano wyżej w uzasadnieniu, postanowienie prokuratora o zatrzymaniu prawa jazdy.

Intencją przepisu art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym jest sprawdzanie aktualnych kwalifikacji do bezpiecznego uczestniczenia w ruchu drogowym osób, które były wyeliminowane z tego ruchu na okres ponad jednego roku.

Jak wskazuje w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, niewątpliwie tak długi okres przerwy w prowadzeniu pojazdu mechanicznego uzasadnia potrzebę sprawdzenia kwalifikacji kierowcy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289). Ratio legis przepisu przemawia za uznaniem, że chodzi o okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy i musi wynikać z wyżej wymienionych tytułów prawnych.

Dodatkowo na marginesie powyższych rozważań należy wskazać, iż decyzja wydana na podstawie przepisu art. 114 ust 1 pkt 2 lit b ustawy Prawo o ruchu drogowym nie została pozostawiona uznaniu organu orzekającego, lecz ma charakter rozstrzygnięcia związanego (wyrok. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1999 r., II SA 652/99, LEX nr 46289; wyrok. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 1998 r., II SA 1621/97, LEX nr 41667).

Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.).