Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 2446/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 7, 15 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1993 nr 106 poz 482
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Lidia Błystak Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Asesor WSA - Katarzyna Radom Protokolant: Edyta Luniak Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2004 r. sprawy ze skargi: A spółka z o.o. w B. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że wymieniona w pkt. I decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 2.216,- (słownie: dwa tysiące dwieście szesnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Inspektor Kontroli Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. decyzją z dnia [...] określił skarżącej A sp. z o.o. z siedzibą w B. ul. G. M. [...]: - zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. w kwocie: [...].

- zaległość podatkową w kwocie [...] oraz

odsetki za zwłokę od w/w zaległości w kwocie [...] liczone od dnia [...] do dnia wydania decyzji tj. [...] Podstawą do weryfikacji złożonego zeznania były poczynione w toku kontroli ustalenia dotyczące zaliczenia poniesionych przez Spółkę wydatków w ciężar kosztów uzyskania przychodów.

Inspektor stwierdził, iż od powstania Spółki (akt notarialny z dnia [...]) aż do końca objętego kontrolą-1999 roku, A spółka z o.o. w B. - nie prowadziła działalności gospodarczej. W umowie założenia Spółki wskazano, że przedmiotem jej działalności jest: nabywanie i sprzedaż praw własności i użytkowania wieczystego gruntów na cele inwestycyjne oraz innych praw rzeczowych; budowa obiektów mieszkalnych, biurowych, handlowych i usługowych; wynajem powierzchni mieszkalnych, biurowych, handlowych i usługowych; usługi projektowe w dziedzinie budownictwa obiektów mieszkaniowych, biurowych, handlowych i usługowych; handel materiałami budowlanymi; usługi przedstawicielskie i pośrednictwa w dziedzinie handlu, usług budowlanych i projektowych, usługi konsultingowe i marketingowe. Zarówno w 1998 r. jak i w 1999 r. ponoszone wydatki Spółka finansowała pożyczkami otrzymanymi od udziałowca J.S. Na przychód 1999 r. złożyły się kwoty: [...]. z oprocentowania środków na rachunku bankowym (lokata pożyczek od udziałowca) i [...] za wynajem terenu pod tablicę informacyjną. Spośród wykazanych przez Spółkę za 1999 r. kosztów w kwocie: [...]. Inspektor uznał, za koszt uzyskania przychodów w 1999 r. tylko kwoty związane z obsługą rachunku bankowego oraz koszty finansowe w kwocie: [...]. Pozostałe wydatki w wysokości: [...] poniesione przez Spółkę w 1999 r. i zaliczone w ciężar kosztów uzyskania przychodów zostały zakwestionowane na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 1993 r. Nr 106, poz. 482 ze zm.) jako wydatki które nie służyły osiągnięciu przychodu 1999 roku.

Inspektor nie uznał za koszt uzyskania przychodu roku 1999 między innymi wydatków na zakup od firmy B usług związanych z procedurą nabycia nieruchomości w S. (na kwotę netto [...]), nabycia i zagospodarowania nieruchomości w T.(na kwotę netto [...] i [...]), za prace wiązane z przygotowaniem inwestycji marketu handlowo-usługowego ([...]); za usługi prawnicze dla Kancelarii Prawniczej (na kwotę netto [...]); dla firmy C za negocjacje dot. roszczeń poprzednich właścicieli nieruchomości w T. (na kwotę [...]), a także wydatków związanych z umowami zlecenia dotyczącymi nieruchomości w J. i W., oraz wydatków związanych z ogólnym funkcjonowaniem Spółki. Inspektor stwierdził, iż kosztem uzyskania przychodu mogą być tylko wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów, jeżeli dotyczą przychodów otrzymanych lub należnych w danym roku. Ponadto, wydatek, aby był uznany bezpośrednio za koszt uzyskania przychodu, ma służyć do zachowania istniejącego źródła przychodów, zaś wydatki które służą tworzeniu nowego źródła przychodów - powiększają wartość środka trwałego podlegającego amortyzacji.

Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 15 ust. 1 i art. 7 ust 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 124 i 210 § 4 ustawy z dnia 28.09.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż stwierdzenia Inspektora dotyczące nie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w 1998 i 1999 roku są sprzeczne z prawem i faktami. Wskazywała, iż w analizowanym czasie ponosiła wydatki związane z uczestnictwem w przetargu na zakup nieruchomości oraz poszukiwaniem nieruchomości w celu ich zakupu. Nie zgodziła się także z twierdzeniami organu I instancji co do konieczności przyporządkowania każdego kosztu określonemu przychodowi i konieczności odnoszenia kosztów do okresu w którym przychód powstał, lub co najmniej realnie mógł powstać. Zdaniem spółki poniesione koszty mają charakter ogólny i bezwzględnie ich celem było uzyskanie przychodu, jednakże nie można wskazać konkretnego przychodu, z którego uzyskaniem się wiążą. Wskazała także na art. 15 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych podnosząc, że pewne wydatki wiążą się z ogólnym funkcjonowaniem firmy i nie mogą być odnoszone do konkretnego przychodu, a skoro tak to powinny być zaliczane w ciężar kosztów w dacie ich poniesienia. Specyfiką przedsiębiorstw z branży developerskiej jest to, iż na początku działalności ponoszą znaczne wydatki, zaś zyski pojawiają się dopiero po zrealizowanej inwestycji a więc za kilka lat.

Zarzut naruszenia prawa procesowego wywodziła Spółka z lakoniczności uzasadnienia, z którego nie wynika jakie dowody uznał organ za uzasadnione, a jakim odmówił mocy dowodowej, co uniemożliwiło odniesienie się do ustaleń decyzji, znacznie ograniczyło prawa Strony i na nią przerzuciło ciężar dowodu.

Izba Skarbowa nie uwzględniła zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podtrzymała stanowisko Inspektora, iż w 1999 r. jedyny przychód Spółki pochodził z odsetek od pożyczki ulokowanej na rachunku bankowym. Odpierała także twierdzenia dotyczące zaangażowania przez Spółkę znacznego kapitału i pracowników wskazując, iż nie zatrudniała w tym okresie jakichkolwiek pracowników. Przytoczyła Izba Skarbowa art. 15 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, odnoszący się do zaliczania kosztów w czasie oraz fakt, iż poniesione na zakup nieruchomości wydatki będą w przyszłości zaliczane w koszty poprzez odpisy amortyzacyjne.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Spółka ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej. Skarżąca nie zgodziła się z przyjętą przez organy interpretacją art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, kwestionowała stanowisko, że każdy koszt musi być przyporządkowany określonemu przychodowi osiągniętemu w roku potrącenia kosztów. Zakupy papieru, pieczątek, koszt wynajmu biura, wynagrodzenie za prowadzenie rachunkowości nie mogą mieć związku z konkretnym przychodem, a w ocenie Spółki winny być uznane za koszt uzyskania przychodu i wobec tego odpisane w ciężar kosztu w dacie poniesienia w/w wydatków. Organy nie dokonały szczegółowej oceny poniesionych przez Spółkę wydatków dokonały jedynie ogólnej ich oceny kwestionując to, co nie było przypisane do przychodu z tytułu oprocentowania kwot zgromadzonych na rachunku bankowym. Nie wzięły pod uwagę, że funkcjonowanie podmiotu, wiąże się z ponoszeniem pewnych koniecznych kosztów których nie można przypisać do konkretnych przychodów. Dotyczy to np. wynajmu pomieszczeń na biura, obsługi rachunkowej, udziału w negocjacjach itp.

Ponadto Skarżąca wskazywała na zasadniczą zmianę w ocenie stanu faktycznego dokonaną przez organ odwoławczy, Izba nie kwestionowała bowiem faktu prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej ale uznała, iż poniesione wydatki nie są związane z przychodami 1999 r., co w ocenie Spółki także nie wynika z żadnego przepisu prawa. Ponadto, jej zdaniem - organy winny dokonać w tym zakresie oceny każdego poniesionego przez Spółkę wydatku z punktu widzenia ich związku z osiąganym przychodem i możliwości odniesienia w ciężar kosztów w 1999 r. lub w przyszłych odpisach amortyzacyjnych.

Odpowiadając na skargę, Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie z powodów podanych w zaskarżonej decyzji. Podniosła, że skarżąca Spółka kwestionuje ustalenia organów, lecz na poparcie swoich twierdzeń w toku całego postępowania podatkowego nie przedłożyła żadnych dowodów.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , polegają rozpatrzeniu przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Działając w oparciu o w/w przepisy;

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu - w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie

WSA sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych. Ocena według tego kryterium dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego - jeżeli naruszenie to miało, lub mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

W rozpatrywanej sprawie, spór między podatnikiem a organami podatkowymi sprowadza się do uznania, czy poniesione przez podatnika w 1999 roku wydatki związane z ogólnym funkcjonowaniem podmiotu oraz wydatki inwestycyjne związane z nabywanymi nieruchomościami mogą być uznane za koszt uzyskania przychodu Spółki w roku podatkowym którego dotyczy spór.

Merytoryczna ocena spawy wymaga wcześniejszego sprecyzowania podstawowych pojęć użytych w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 1993r nr 106 poz.482 ze zm.) -zwanej dalej updop . Zgodnie z art.7 tej ustawy- przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych jest dochód, czyli nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Z istoty dochodu wynika, że przychody uzyskane z poszczególnych źródeł łączą się z określonymi kosztami; tym samym koszty te należy odliczać od każdego przychodu uzyskiwanego ze związanego z nim źródła (szerzej zob. komentarz do art.7 - R. Pęk w: "Podatek dochodowy od osób prawnych"- Komentarz, Wyd. Unimex) .

Dla celów podatkowych każdy poniesiony wydatek, jako koszt uzyskania przychodu musi być analizowany pod kątem jego związku z konkretnie uzyskanym lub oczekiwanym przychodem w danym roku podatkowym. O uznaniu za koszt podatkowy decyduje w pierwszej kolejności spełnienie przesłanek z art.15 ust 1 updop, tj. przesłanki pozytywnej - poniesienie wydatku w celu osiągnięcia przychodu; oraz przesłanki negatywnej - nie umieszczenie na liście wyłączeń z kosztów podatkowych, zawartej w art.16 ust. l w/w ustawy.

Dla prawidłowego odniesienia kosztu do odpowiedniego okresu rozliczeniowego, konieczne jest powiązanie normy art.15 ust. l z jego ust.4, który reguluje potrącalność kosztu w czasie. Zasadą jest, że koszty odnosimy każdorazowo - bezpośrednio do przychodu który został wygenerowany w wyniku ich poniesienia (art.15 ust.4 updop). Słuszność takiego stanowiska potwierdził Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 5 kwietnia 2002 r. sygn. akt III RN 22/01 (publ. OSNAP nr 24/02 poz.585), w którym stwierdził, że każdy koszt (pomijając kwestię odpisów amortyzacyjnych) powinien być zgodnie z art.15 ust.4 updop, rozliczony w roku, w którym zostały osiągnięte przychody związane (bezpośrednio lub pośrednio) z wydatkiem. Sąd Najwyższy opowiedział się tym samym za stosowaniem kryterium memoriałowego, według którego, w zakresie rozliczeń kosztów podatkowych należy stosować zasadę symetrii podatkowej, uzależniając potrącenie kosztów od przychodu osiągniętego z danej operacji gospodarczej. Wyrażona przez SN zasada ogólna, nie wyklucza w cenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, że w uzasadnionych przypadkach, biorąc pod uwagę charakter działalności podatnika, jak również naturę poczynionych wydatków oraz fakt, że działalność gospodarcza zawsze wiąże się z ryzykiem, istnieje możliwość przypisania pewnych kosztów ogólnych (pośrednich), związanych z funkcjonowaniem podmiotu, do całości przychodów uzyskanych przez podatnika z działalności. Do tych ogólnych / pośrednich kosztów można zaliczyć np. wydatki na wynajem lokalu w którym prowadzona jest działalność, wydatki biurowe, koszty reklamy, marketingu, badania rynku- ogólnie rzecz ujmując są to koszty funkcjonowania podmiotu, związane w sposób pośredni ze wszystkimi przychodami osiąganymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Aby jednak możliwe było zaliczenie tych wydatków do kategorii kosztów, podatnik musi nie tylko wykazać ich związek z prowadzoną w celu uzyskania przychodu działalnością, ale warunkiem niezbędnym jest jeszcze faktyczne osiągnięcie w roku podatkowym przychodu ze zgłoszonej do opodatkowania działalności. Podatnik może również potrącić w danym roku podatkowym koszty poniesione w roku (latach) poprzednich, jeżeli odnoszą się one do przychodów danego roku podatkowego (patrz wyrok NSA z 11.02.1999 r. sygn. akt SA/Sz 670/98). Istotne jest przy tym, że o zakresie uznania poniesionych wcześniej kosztów decyduje generalna zasada: związku - co najmniej pośredniego - z osiągniętym w roku podatkowym przychodem. Wynika stąd, że zakres uznania kosztów "pośrednich" musi być każdorazowo analizowany i oceniany w realiach funkcjonowania indywidualnego podatnika. Pomocną w tej sytuacji może okazać się tzw. zasada proporcjonalności kosztów do osiągniętych przychodów, która wprawdzie nie została wprost uregulowana w przepisach podatkowych, jednak jest powszechnie stosowana w praktyce i akceptowana w orzecznictwie NSA.

Powołane wyżej tezy ogólne dotyczące praktycznego zastosowania ustawowych regulacji w zakresie kosztów uzyskania przychodów, odniesione do realiów rozpatrywanej sprawy obligowały skład orzekający - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - do uchylenia zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej z uwagi na naruszenie prawa materialnego - art. 15 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do szczegółowych kwestii spornego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że zasadnie organy podatkowe uznały, że przychód ź tytułu odsetek od ulokowanych na rachunku bankowym pożyczek otrzymanych od udziałowca, nie jest przychodem z prowadzonej przez podatnika działalności, lecz z odrębnego źródła, które zgodnie z art.7 ust. l updop również podlega opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie. Za koszt uzyskania przychodu z tego źródła organy słusznie uznały - jedynie koszty finansowe i wydatki poniesione na obsługę rachunku bankowego. Sąd w składzie orzekającym podziela w tym zakresie przyjęte stanowisko, które potwierdza wyrok NSA z dnia 14.10.1999 r. sygn. akt. SA/Sz 1532/98 (Lex nr 39522).

Nie może też budzić wątpliwości, że za koszt uzyskania przychodu zarówno w 1998 jak i w 1999 roku nie mogły być uznane kwoty poniesione na zakup nieruchomości i wszelkie wydatki związane z podejmowanymi inwestycjami, w tym koszty usług zakupionych u innych podmiotów. Są to bowiem wydatki o charakterze inwestycyjnym, służące wytworzeniu lub powiększające wartość środka trwałego, który w przyszłości będzie źródłem przychodu. Koszty z nimi związane mogą być w aspekcie podatkowym rozliczone w czasie - w wyniku amortyzacji przyjętego do użytkowania środka trwałego, lub w przypadku sprzedaży tych nieruchomości - uwzględnione jako koszt uzyskania przy opodatkowaniu dochodu uzyskanego z ich sprzedaży i w tym roku podatkowym w którym dochód ten zostanie osiągnięty.

Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem Inspektora Kontroli Skarbowej, że podatnik nie prowadził działalności gospodarczej. Podejmowane przez Spółkę przedsięwzięcia miały bowiem na celu tworzenie infrastruktury (zakup nieruchomości), która w założeniach miała służyć w przyszłości osiąganiu przychodu z wynajmu powierzchni - co było zgodne z ujętym w statucie zakresem przedmiotowym działalności Spółki. Wyjaśnić przy tym należy, że jakkolwiek organ I instancji bezzasadnie kwestionował fakt prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej, to teza ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie. Słusznie argumentował organ odwoławczy, że o możliwości potrącenia poniesionych wcześniej kosztów decyduje nie fakt prowadzenia działalności, lecz cel poniesionych wydatków (tj. związek kosztów z przychodem) i moment powstania przychodu ze źródła z którym związany był koszt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium legalności, stwierdził że organy skarbowe dokonując subsumcji stanu faktycznego do mającej w sprawie zastosowanie normy art. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - naruszyły przepis art. 15 ust. 4 w/w ustawy, który stanowi, że koszty poniesione w celu uzyskania przychodów można (co do zasady) potrącić w roku podatkowym, w którym wystąpił przychód z którym związany jest poniesiony koszt.

Sąd nie podzielił stanowiska organów podatkowych, że w 1999 roku podatnik nie osiągnął przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej i opartej na tym twierdzeniu odmowy prawa do uznania poniesionych wydatków za koszt uzyskania przychodu. W skarżonej sprawie, organy skarbowe, mimo prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, błędnie przyjęły przy rozstrzyganiu sprawy - stan faktyczny odmienny od ustalonego. Z protokołu kontroli wynika bowiem, że w zakresie przedmiotowym Spółki ujęto między innymi usługi polegające na wynajmie (różnego rodzaju) powierzchni. Uzyskanie zatem przychodu w kwocie [...]. (udokumentowanego fakturą nr [...] z dnia [...]), za udostępnienie terenu pod tablicę informacyjną dla firmy D Promocja Plakatu sp. z o.o. w W. - jest przychodem z działalności gospodarczej Spółki za 1999 rok.

Skoro więc Spółka osiągnęła przychód ( w kwocie [...]) ze źródła objętego przedmiotowym zakresem zgłoszonej działalności gospodarczej, to wydatki związane z uzyskanym przychodem należało uznać za koszt uzyskania przychodu ze źródła jakim jest działalność gospodarcza. Należało zatem dokonać ich analizy zarówno co do charakteru (tzn. czy ich związek z uzyskanym przychodem był bezpośredni czy pośredni) jak i wysokości w jakiej możliwe było ich uznanie za koszt uzyskanego przychodu. Odmowa "co do zasady" - uznania za koszt uzyskania przychodu poniesionych przez podatnika wydatków w sytuacji nie budzącego wątpliwości uzyskania przez podatnika w 1999 r. przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej - nie jest uzasadniona i narusza normę art. 15 ust.4 updop.

Stąd konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 rok - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270). Pozostałe rozstrzygnięcia są uzasadnione treścią art.152 i art.200 powołanej wyżej ustawy.