Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2179/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak, , Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi U. B., J. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących U. B., J. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] i [...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267), art. 205b ust. 1 pkt 1 w związku z art. 209b ust.1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2012r. Nr 933 ze zm.), art. 7 ust. 1 lit. c, art, 8 ust. 1 lit. a, art. 9 ust. 1 i ust. 2, art 14 ust. 2 w zw. z art. 5 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L 46 z 17.2.2004.), po rozpatrzeniu skargi złożonej przez U B oraz J B na naruszenie przez przewoźnika [...] S.A. z siedzibą w [...], przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w odniesieniu do lotu nr [...] z dnia [...]-07-2013 r. na trasie [...] – [...] – stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika [...] S.A., przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w związku z odwołaniem lotu nr [...] z dnia [...]-07-2013 r. na trasie [...] - [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...].09.2013 r. wpłynęła do Urzędu Lotnictwa Cywilnego skarga złożona przez U B oraz J B, dotycząca naruszenia przez [...] S.A. przepisów rozporządzenia poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na nim w wypadku odwołania lotu [...] z dnia [...]-07-2013 r. na trasie [...] - [...]. Istotą żądania zawartego w skardze jest stwierdzenie naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez przewoźnika w stosunku do pasażerek.

Jak wynika z opinii [...] Departamentu Techniki Lotniczej Urzędu Lotnictwa Cywilnego, przyczyną odwołania rejsu [...] z [...] do [...] z dnia [...].07.2013 r. było stwierdzenie usterki samolotu [...] o znakach [...], który był planowany do obsługi powyższego rejsu. W czasie przygotowania samolotu do przedmiotowego rejsu personel techniczny stwierdził niesprawność prawego gniazda zasilania zewnętrznego. Zdarzenie to nie było możliwe do przewidzenia, zagrażało bezpieczeństwu lotu i wystąpiło nagle w trakcie rutynowej eksploatacji statku powietrznego. Nie można było zastosować MEL. Decyzja o wstrzymaniu eksploatacji statku powietrznego była prawidłowa. Samolot przywrócono do eksploatacji w dniu [...].07.2013 r. o godz. 23.00 UTC. Następnie organ stwierdził, że analiza dokumentacji przedstawionej przez przewoźnika nie ujawniła zaniedbań, jeśli chodzi o właściwą obsługę techniczną samolotu i utrzymanie jego zdolności do lotu (ang. airworthiness). Co do kwestii, czy można było uniknąć odwołania lotu przy podjęciu wszelkich racjonalnych środków, jakimi dysponował przewoźnik, organ zauważył, że przedmiotowa usterka, była dużego ciężaru gatunkowego. W przedmiocie czasu, w jakim usterka została usunięta należy tu przywołać treść opinii Departamentu Techniki Lotniczej Urzędu Lotnictwa Cywilnego nr [...], zgodnie z którą usuwanie usterek technicznych na samolocie jest przedsięwzięciem trudnym, gdyż należy w pierwszej kolejności ustalić przyczynę niesprawności (tutaj nie ma idealnej recepty), a następnie zgromadzić środki (narzędzia i materiały) na wykonanie czynności naprawczych. Dlatego na usuwanie usterek nie ma norm czasowych - zdarza się, że można usunąć usterkę w ciągu godziny, a w innym przypadku w ciągu kilku dni. Prezes Urzędu pragnie także zauważyć, że po analizie dokumentacji dostarczonej przez przewoźnika należy zakwalifikować przedmiotową usterkę jako zdarzenie nadzwyczajne (lac. causa extraordinarià). Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że przewoźnik lotniczy wykazał, że do odwołania rejsu [...] doszło w wyniku nadzwyczajnych okoliczności.

Organ zauważył ponadto, że zgodnie z opinią Departamentu Techniki Lotniczej Urzędu Lotnictwa Cywilnego charakter powyższej usterki najlepiej oddaje pozycja 24 na liście okoliczności nadzwyczajnych - niespodziewana usterka techniczna (on condition), czyli części, które nie wymagają nieplanowanych przeglądów lub wymiany podczas normalnych czynności operacyjnych. Przewoźnik lotniczy nie jest zatem obowiązany do wypłacenia odszkodowania i nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 7 rozporządzenia.

W przedmiotowej sprawie, jak wynika ze skargi pasażera, skorzystał on z alternatywnego lotu przez [...] do [...]rejsem [...] w dniu następnym, tj. [...].07.2013 r. Pasażerki wybrały podróż lotem alternatywnym, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. a rozporządzenia 5 wobec czego Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził brak naruszenia tego przepisu.

Skarżąca U B złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Z treści złożonego wniosku wynikało, iż nie jest zadowolona z wydanej decyzji, a w szczególności z faktu, iż niesprawność prawego gniazda zasilania zewnętrznego została uznana za nadzwyczajną okoliczność, której wystąpienie zwalnia przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty każdej ze stron skarżących odszkodowania w kwocie €600 na osobę.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu w dniu [...].08.2014 r. wydał decyzję znak: [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.

Pasażerka U B w imieniu własnym i małoletniej córki J, wniosła skargę na decyzje Prezesa Urzędu za jego pośrednictwem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wnosząca, w przedmiotowej skardze, zarzuciła organowi:

1) Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 ust. 1 lit. c w zw. z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 poprzez stwierdzenie braku naruszenia przez przewoźnika przepisów rozporządzenia polegającego na odmowie wypłaty odszkodowania w kwocie po 600 EUR w związku z odwołaniem lotu nr [...] na trasie [...]-[...],

2) Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) Art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, polegające na tym, że organ administracji publicznej przyjął, iż doszło do "zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków" (okoliczność uznana za udowodnioną) mimo, że nie zostało to - wbrew wymogom ostatniego powołanego przepisu - w żaden sposób dowiedzione przez przewoźnika,

b) Art. 7, 77 § 1, 84 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, polegające na tym, że organ nie zawarł w uzasadnieniu faktycznym decyzji, rzeczowej analizy i przekonującej argumentacji odnośnie "zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków", zawierając w uzasadnieniu decyzji treści ogólnikowe, bez należytego odniesienia do konkretnego przypadku i rozważenia celowości zasięgnięcia opinii biegłego co do charakteru usterki samolotu jako zdarzenia wykraczającego poza normalne ramy działalności przedsiębiorstwa przewoźnika i pozostającego poza jego kontrolą,

c) Art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez niezastosowanie tego przepisu i niedokonanie zmiany obu decyzji z dnia [...].03.2014 r. na skutek wniosku skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ponadto skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia, polegające na niezapewnieniu skarżącym "porównywalnych warunków" przy zmianie planu podróży w związku z odwołaniem lotu oraz art. 9 ust 1 i 2 rozporządzenia polegające na niewypełnieniu przez przewoźnika obowiązków informacyjnych i nienależyte zapewnieniu pasażerom "prawa do opieki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej kontroli zakwestionowanego rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzją jak i decyzja ją poprzedzająca, podjęte zostały z naruszeniem prawa.

Na wstępie należy wskazać, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. odniósł się w treści rozstrzygnięcia decyzji do wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy złożonych przez U. B. działającą w imieniu własnym i jako przedstawiciel ustawowy J. B. oraz przez B. U.

Wnioski te dotyczyły odrębnie wydanych decyzji w pierwszej instancji w związku z odrębnymi skargami w/w pasażerów. Wskazać należy, że zakres i przedmiot postępowania odwoławczego, wyznacza tożsamość pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Tożsamość przedmiotowa powoduje, że organ odwoławczy nie może zmienić podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, jak i nie może rozszerzyć rozstrzygnięcia na zakres nieobjęty decyzją organu pierwszej instancji. Przy tożsamości podmiotowej konieczne jest rozstrzygnięcie złożonych odwołań/ wniosków i odniesienie się do wszystkich zarzutów zawartych we wnioskach. Tymczasem organ stwierdził jedynie, że z treści złożonych wniosków wynika, iż nie są zadowolone z wydanych, a w szczególności z faktu, iż niesprawność prawego gniazda zasilania zewnętrznego została uznana za nadzwyczajną okoliczność, której wystąpienie zwalnia przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty każdej ze stron skarżących odszkodowania w kwocie €600 na osobę. Ponadto U B wskazała, iż nie kwestionuje, że zarówno ona jak i J B, otrzymała od przewoźnika bezpłatnie posiłki, napoje oraz zakwaterowanie w hotelu, jednakże w jej ocenie organizacja tych świadczeń była co najmniej nieprofesjonalna.

Przechodząc do zarzutów merytorycznych, należy podnieść, że Sąd rozpoznający sprawę stoi na stanowisku, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenia (EWG) nr 295/91 (Dz. U. L 46 z 17 lutego 2004 r.).

Kwestią kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy uszkodzenie gniazda zasilania zewnętrznego samolotu spółki [...] stanowiło zdarzenie nadzwyczajne, zwalniające przewoźnika lotniczego od obowiązku wypłaty odszkodowania za opóźnienie lotu, wymienione w art. 5 ust. 3 cyt rozporządzenia. W przepisie tym prawodawca unijny odstąpił bowiem od obowiązku wypłaty przez przewoźnika lotniczego rekompensaty przewidzianej w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli może on dowieść, że odwołanie lotu spowodowane było nadzwyczajnymi okolicznościami, których nie można było uniknąć, pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

W pkt 15 preambuły cyt. rozporządzenia wskazuje się, że za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów.

Zastosowanie w danej sprawie art. 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia wymaga zatem dokonania oceny, czy środki faktyczne i prawne jakimi dysponuje przewoźnik lotniczy, pozwalały na skuteczne zapobieżenie wystąpieniu stwierdzonych nieprawidłowości. Jeżeli przewoźnik podejmował czynności w celu usunięcia przeszkody i były to działania mieszczące się w zakresie jego faktycznych i prawnych możliwości, to należy je traktować jako środki racjonalne. Natomiast w przypadku, gdy przyczyna opóźnienia lotu ma charakter zewnętrzny, to jest nie wynika z normalnego sposobu funkcjonowania przewoźnika oraz nie mieści się w zakresie działań racjonalnych, których przewoźnik nie mógł usunąć, to zachodzą przesłanki wymienione w art. 5 ust. 3 ww. rozporządzenia.

Pojęcie "nadzwyczajne okoliczności" jest wprawdzie pojęciem nieostrym i ocennym, niemniej rozumiane jest jako pojęcie dotyczące okoliczności wykraczających ponad przeciętność w danych stosunkach. Na gruncie przewozów lotniczych oznacza ono zatem zdarzenie, które nie dotyczy normalnej działalności wykonywanej przez przewoźnika lotniczego i nie poddaje się jego skutecznej kontroli, ze względu na swój charakter lub źródło. Jako nadzwyczajne okoliczności mogą być traktowane tylko takie okoliczności, które nie znajdują się pod kontrolą przewoźnika lotniczego, bez względu na ich charakter i wagę. Jak wynika z powyższego, jedną z wymienionych okoliczności jest wystąpienie nieoczekiwanej wady mogącej wpłynąć na lot. Z drugiej strony przewoźnik może zwolnić się od odpowiedzialności odszkodowawczej w sytuacji, gdy udowodni, że podjął wszystkie racjonalne środki, aby zapobiec wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności, w tym także wystąpieniu określonych wad i usterek.

Należy mieć również na uwadze, że w pkt 14 preambuły omawianego rozporządzenia nr 261/2004 w którym prawodawca unijny wskazuje, że zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona, jeżeli zdarzenie jest spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą zaistnieć w szczególności, w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Prawodawca unijny przesądza zatem w przytoczonym przepisie, że w każdej sytuacji obejmującej wymienione w nim okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub odpowiedzialność wyłączona i nie wymagają one odrębnego badania.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w którym zaznacza się konsekwentnie, że problem techniczny statku powietrznego można zaliczyć do okoliczności nadzwyczajnych tylko wówczas, gdy dotyczy zdarzenia, które nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na jego charakter lub źródło. Innymi słowy ujawnienie wady elementu wyposażenia samolotu nie może zostać zakwalifikowane jako nadzwyczajna okoliczność z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, jeżeli leży w ramach normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego, jaką jest eksploatacja statków powietrznych (zob. wyroki Europejskiego Trybunału sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C - 548/07 Wallentin Hermann; z dnia 19 listopada 2009r. w sprawach połączonych C - 402/07 i S. Böck, C. Lepuschiz – p-ko Air Freance SA C - 432/07).

W tezach wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C - 548/07 Trybunał stwierdził m.in., że przewoźnicy powietrzni są stale narażeni - w ramach prowadzonej działalności - na rozmaite problemy techniczne, co jest nieuchronnie związane z eksploatacją tych maszyn. Dodał przy tym, że częstotliwość występowania problemów technicznych u przewoźnika lotniczego sama w sobie nie stanowi czynnika przesądzającego o istnieniu lub braku "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu art. 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia. Okoliczność, iż przewoźnik lotniczy przestrzegał minimalnych wymogów w zakresie przeglądów statku powietrznego, nie może sama w sobie wystarczyć dla wykazania, że przewoźnik podjął "wszelkie racjonalne środki" w rozumieniu ww. przepisu.

W świetle powyższej argumentacji i powołanego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości nie można było podzielić stanowiska Prezesa ULC przedstawionego w zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, stwierdzony w niniejszej sprawie problem techniczny samolotu [...] mieści się w zakresie normalnej, bieżącej działalności wykonywanej przez przewoźnika lotniczego, zobowiązanego w każdym przypadku do zapewnienia bezpieczeństwa korzystających z jego usług pasażerów poprzez sprawdzenie zdatności technicznej samolotu. Do przeciętnych czynności starannie działającego przewoźnika lotniczego, przestrzegającego minimalnych wymogów, należy bowiem – niezależnie od przeglądów przeprowadzanych w ramach programu obsługi samolotów zatwierdzonego przez Urząd Lotnictwa Cywilnego – bieżące wykonanie przeglądu sprawności urządzeń samolotu przed każdym startem, a w szczególności tych, które mają decydujące znaczenie dla bezpieczeństwa lotu.

Przyjęcie stanowiska przeciwnego prowadziłoby do nieuzasadnionej liberalizacji art. 5 ust 3 cyt. rozporządzenia, wbrew intencji prawodawcy unijnego. Pasażerowie są uzależnieni od sprawności i rzetelności przewoźnika lotniczego w przypadku wystąpienia niekorzystnej sytuacji. Przewoźnik stanowi silniejszą stronę umowy o przewóz i jego obowiązki należy oceniać bardziej restrykcyjnie.

Wobec braku podstaw uzasadniających zastosowanie wyłączeń, o których mowa w art. 5 ust. 3 w zw. z pkt 14 preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, organ błędnie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a

Rzeczą organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska Sądu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w punktach 1 i 2 sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.