Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2850/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2196/18 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2196/18, uwzględnił skargę T. G. (dalej jako strona lub skarżąca) uchylając decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako Minister lub organ) z dnia [...] września 2018 r., nr [...], i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] orzekającą o odmowie uchylenia w trybie wznowienia postępowania administracyjnego decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], wydanej w przedmiocie odmowy potwierdzenia R. T. (dalej jako wnioskodawca) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazany wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Strona w dniu [...] listopada 2014 r., powołując się na ujawnienie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...], stwierdzającego nabycie spadku po M. T., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wystąpiła o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia wnioskodawcy prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia opisanej na wstępie nieruchomości poza obecnymi granicami kraju.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Minister Skarbu Państwa wznowił wskazane postępowanie administracyjne, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2015r., nr [...], odmówił uchylenia rozstrzygnięcia z dnia [...] lipca 2009 r.

Nie zgadzając się z tym stanowiskiem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy wydaną przez siebie decyzję.

W efekcie skargi wniesionej na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2015 r. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Ministra Skarbu Państwa na wskazane orzeczenie sądu pierwszej instancji.

W związku ze zmianą kompetencji ustrojowych Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako organ właściwy w sprawie, po ponownym przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ podtrzymał swoje stanowisko również w decyzji z dnia [...] września 2018r. wydanej m.in. na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że w rozpatrywanej sprawie podstawą wznowienia postępowania była przesłanka określona w art 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dotycząca przedstawienia przez skarżącą dokumentów, o których w momencie wydawania decyzji organy dwóch instancji oraz sądy administracyjne nie miały wiedzy. W materiale dowodowym zebranym przed wydaniem decyzji w 2009 r. brak było postanowień spadkowych po M. T. i R. T. Do złożonego przez skarżącą wniosku o wznowienie postępowania załączone zostały: kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], stwierdzającego, że po zmarłym w dniu [...] czerwca 2011 r. w [...] R. T. na podstawie ustawy spadek nabyli skarżąca oraz K. T. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...], stwierdzające, że po zmarłej w dniu [...] grudnia 1943 r. w [...] M. T. na podstawie testamentu sporządzonego w dniu [...] listopada 1943 r., otwartego i ogłoszonego w dniu [...] kwietnia 2012 r. w Sądzie Rejonowym w [...], spadek nabyli w zakresie przedmiotów majątkowych Z. T. i R. T., a w zakresie majątku nieruchomego oraz pozostałych ruchomości, a także pozostałych praw majątkowych spadek po M. T. na podstawie ustawy nabyli Z. T., W. T. oraz R. T.

Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ – powołując się na związanie wynikające z wydanych wyroków sądowych – stwierdził, że w zakresie udowodnienia następstwa prawnego po właścicielach majątku pozostawionego poza granicami kraju skarżąca spełniła wymagania ustawowe. Jednakże potwierdzenie prawa do rekompensaty przysługuje stronom postępowania wyłącznie w przypadku spełnienia wszystkich warunków określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm., dalej u.r.p.r.). Tymczasem organy uprzednio prowadzące sprawę, jak i strony postępowania nie zdołały pozyskać bądź przedstawić dowodów, które umożliwiłyby stwierdzenie posiadania przez R. T. własności nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Dlatego też w istniejącym stanie faktycznym i prawnym nie było możliwości wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego żądania strony.

Dodatkowo organ podkreślił, że postępowanie w zakresie kontroli decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. było już prowadzone przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, który wyrokiem z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09, oddalił wniesioną skargę.

Będąc związanym wydanymi w niniejszej sprawie wyrokami sądów administracyjnych organ nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona zakwestionowała wydaną decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania w zakresie pominięcia mocy dowodowej dokumentów urzędowych oraz nie odniesienia się do argumentów odwoławczych, a także powołania się na związanie prawomocnymi orzeczeniami sądowymi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie swoich rozważań Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem zainteresowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15. Powołując się na treść art. 153 i art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej u.p.p.s.a.) Sąd stwierdził, że jego rolą w toczącym się postępowaniu jest w związku z tym nie tylko kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, ale również i ocena, czy organ administracji publicznej uwzględnił wytyczne zawarte w zapadłych orzeczeniach sądowych. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej winno być bowiem głównym kryterium poprawności nowej decyzji.

W niniejszej sprawie – zdaniem Sądu pierwszej instancji – organ nie sprostał jednak nałożonym na niego obowiązkom. W wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził bowiem, że wydając poprzednie, uchylone decyzje z dnia [...] maja 2015 r. oraz z dnia [...] marca 2014 r., Minister Skarbu Państwa nie dokonał należytej analizy przedłożonych przez stronę dokumentów spadkowych w kontekście zaistnienia nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji oraz nieznanych organowi ją podejmującemu. Taką okolicznością nie były zaś same postanowienia spadkowe, ale fakty z nich wynikające. Oznacza to, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien był rozpatrzyć merytorycznie złożony wniosek, dokonując jego pełnej analizy i oceniając szczegółowo zebrany w sprawie materiał dowodowy, z uwzględnieniem stanowiska strony w tym zakresie.

Badając pod tym kątem zakwestionowane rozstrzygnięcie organu Sąd wojewódzki doszedł do wniosku, że poza przedstawieniem obowiązujących przepisów prawa oraz przypomnieniem dotychczasowego przebiegu postępowania administracyjnego zaskarżona decyzja w zakresie merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku zawiera niewystarczające uzasadnienie. Z jego treści wynika bowiem jedynie, że nie zostały spełnione kumulatywnie wszystkie wymagane przesłanki ustawowe, w związku z czym nie ma możliwości wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla stron. Odnosząc się zaś do przedłożonych przez stronę dokumentów spadkowych organ podkreślił, że nie mogą one stanowić dowodu przesądzającego o własności nieruchomości pozostawionych poza granicami kraju. Minister oparł jednak swoje rozstrzygnięcie jedynie na powierzchownej analizie wybranych dokumentów, pomijając inne zgromadzone w sprawie dowody (m.in.: kserokopię orzeczenia nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 1946 r. L.dz. [...]), które nie zostały podważone w toku prowadzonego postępowania.

Jak podkreślił Sąd, zasadniczą przyczyną, dla której Minister nie dokonał kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, było jego przekonanie, że na obecnym etapie postępowania taka analiza nie jest możliwa, bowiem organ związany jest w tym zakresie ustaleniami poczynionymi we wcześniejszych decyzjach (z dnia [...] lipca 2008 r. i z dnia [...] lipca 2009 r.) utrzymanych w mocy wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09. Związanie tym wyrokiem miałoby zatem przesądzać o bezzasadności wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji Minister błędnie określił zakres tego związania. Do przywołanego wyroku nie zostało sporządzone uzasadnienie, a zatem nie można uznać, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł w nim własne wiążące ustalenia i ocenę prawną, wykraczające poza samą sentencję wyroku, uznającą skargę za bezzasadną. Uznanie zaś, że decyzja ta była prawidłowa, nie oznacza jednak, że Sąd uznał za zasadne wszystkie zawarte w niej stwierdzenia. Zasadniczą przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty, wskazaną w zaskarżonej ówcześnie decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., był natomiast brak potwierdzenia przez wnioskodawcę następstwa prawnego po swojej matce, która przed wojną była właścicielką spornej nieruchomości. Stąd też organ słusznie uznał, że nie może on domagać się potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości, które przed wojną były jej własnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmawiając uchylenia zaskarżonej decyzji, potwierdził zatem prawidłowość powyższego stanowiska organu.

Jednakże wobec tego, że aktualnie następcy prawni wnioskodawcy uzupełnili materiał dowodowy sprawy nie można uznać, że przedstawione przez nich dokumenty nie mogą mieć wpływu na ocenę innych, zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych. Takiej zaś analizy organ nie poczynił. Naruszył zatem wiążące go zalecenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15.

Z tych powodów Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135, art. 190 w zw. z art. 153 u.p.p.s.a.

Z wydanym wyrokiem nie zgodził się Minister, który we wniesionej skardze kasacyjnej zakwestionował go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 153 u.p.p.s.a., poprzez uznanie, że dokonana przez organ analiza materiału dowodowego nie wyczerpuje ocen prawnych i wskazań co dalszego postępowania zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, w sytuacji kiedy organ zastosował się do wskazań wynikając z ww. wyroku, wnikliwie zbadał wszystkie dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a wnikliwa analiza dokonana na podstawie tych dokumentów doprowadziła go do spostrzeżenia, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może nie zostać uwzględniony, bowiem nie spełnione zostały kumulatywnie wszystkie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 u.r.p.r., gdyż gdyby nie doszło do naruszenia wskazanych powyżej przepisów to w sprawie nie zapadłby wyrok uwzględniający skargę;

2) art. 141 § 4 oraz art. 153 u.p.p.s.a., poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niekonkretnych wskazań dla organów administracji co do dalszego sposobu postępowania w sprawie, a przez to nienależyte uzasadnienie orzeczenia Sądu, co poddaje w wątpliwość przeprowadzenie przez Sąd należytego i prawidłowego procesu rozumowania mającego być podstawą wydanego wyroku;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.r.p.r., poprzez uznanie, że do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, nie ma obowiązku dołączenia dowodów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, podczas gdy prawidłowe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 1 prowadzi do wniosku, że niedołączenie do wniosku dokumentów wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 1 uprawnia organ do wydania decyzji odmownej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem podstawą wznowienia postępowania było ujawnienie się nowych okoliczności i dowodów związanych z ustaleniem kręgu spadkobierców po zmarłej właścicielce nieruchomości (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). W tym zaś zakresie działania organu były zgodne tak z obowiązującymi regulacjami prawnymi, jak i z zaleceniami wynikającymi z wydanych w sprawie orzeczeń sądowych. W żadnym z nich nie nałożono zaś na organ obowiązku uchylenia dotychczasowej decyzji i wydania rozstrzygnięcia potwierdzającego prawo do rekompensaty. Stąd też organ, uwzględniając pojawienie się nowych okoliczności i dowodów w sprawie w postaci postanowień spadkowych, wznowił zakończone postępowanie administracyjne, a następnie wnikliwie analizując zebrany materiał dowodowy w kontekście powołanej przez stronę podstawy wznowieniowej, doszedł do wniosku, że nie ma przesłanek do podważenia stanowiska zawartego w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. Zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdziły posiadania przez osoby uprawnione prawa własności nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami kraju. Przedłożone zaś do wniosku wznowieniowego dokumenty ograniczały się jedynie do kwestii następstwa prawnego po ewentualnych właścicielach majątku i nie dowodziły ponad wszelką wątpliwość, co na ten majątek się składało. Takie właśnie motywy mogły towarzyszyć podjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/09, którym oddalono skargę na decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. A przynajmniej nie można tego zdaniem organu wykluczyć, skoro do wskazanego orzeczenia nie zostało sporządzone uzasadnienie. Zatem twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że przyczyna zapadłego wyroku dotyczyła wyłącznie kwestii następstwa prawnego były zbyt daleko idące.

Organ podniósł również, że sformułowane przez Sąd wskazania co do dalszego sposobu procedowania nie są dostatecznie precyzyjne i uniemożliwiają zastosowanie się do nich. Kontynuowanie bowiem postępowania w niniejszej sprawie, wobec braku dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza granicami kraju przez poprzedników prawnych strony skarżącej – zdaniem organu – wydaje się kompletnie bezcelowe. Jego rezultatem może być bowiem co najwyżej ponowne wydanie decyzji odmownej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wskazała, że kwestionowany w niniejszej sprawie wyrok Sądu pierwszej instancji jest konkretny, spójny i niebudzący wątpliwości oraz stanowi logiczną konsekwencję wcześniejszych orzeczeń. Ustala on bowiem, że przedłożone przez skarżącą dokumenty dowodzą nie tylko kwestii następstwa prawnego, ale również prawa własności i składu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami kraju. W takiej sytuacji organ winien był rozstrzygnąć o istocie sprawy w jej całokształcie, co oznaczało obowiązek odniesienia się nie tylko do kwestii legitymacji prawnej strony skarżącej, ale również do zakresu nabytego przez nią w drodze dziedziczenia prawa własności nieruchomości. Skoro rozważania organu tego zagadnienia nie obejmowały, to zasadnie decyzje organu zostały przez Sąd uchylone.

W ocenie skarżącej na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut nieprawidłowo sformułowanych wskazań co do dalszego postępowania, ani zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Z wydanego wyroku bowiem jednoznacznie wynika, jakie okoliczności organ winien wziąć pod uwagę ponownie rozpoznając sprawę, zaś podważanie zastosowania przepisów prawa materialnego byłoby uzasadnione wyłącznie w sytuacji wydania przez organ decyzji merytorycznej, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca.

Dlatego też skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i obciążenie organu kosztami postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 174 u.p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 u.p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Wniesiona skarga kasacyjna oparta została na jednej tylko podstawie kasacyjnej, tj. na zarzutach naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Pierwszy zarzut został tak skonstruowany, że do przepisu o charakterze wynikowym, jakim jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., przyporządkowano art. 153 u.p.p.s.a. w kontekście wadliwego przyjęcia przez Sąd wojewódzki nieprawidłowego zastosowania się organu do oceny prawnej wskazań rozpoznających sprawę sądów administracyjnych, zawartych w uzasadnieniach wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 176/16, w których stwierdzono, że wcześniejsze decyzje Ministra Skarbu Państwa naruszają przepis art. 145 § 1pkt 5 u.p.p.s.a. regulujący instytucję wznowienia postępowania.

Zasadnym jest przypomnienie, iż w pierwszym z tych wyroków wskazano, że "nową okolicznością w przedmiotowej sprawie jest nie tyle prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., sygn. akt [...], stwierdzające prawa do spadku po M. T. zmarłej w roku 1943, na podstawie testamentu sporządzonego przez nią w roku 1943, o istnieniu którego wnioskodawca dowiedział się w roku 2011, ale fakty, które wynikają z tego postanowienia. Fakty te są dla sprawy istotne, bowiem nie tylko wskazują na krąg spadkobierców M. T., przesądzając tym samym o interesie prawnym do występowania z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty konkretnych osób, ale również dotyczą pozostawionego poza obecnymi granicami RP majątku. Okoliczności powyższe istniały w dacie wydania przez organ ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. Zgodzić się należy zdaniem Sądu z wywodami skargi dotyczącymi charakteru decyzji potwierdzającej polskie obywatelstwo M. T., która to okoliczność przesadziła o jurysdykcji krajowej w postępowaniu spadkowym. Podobny deklaratoryjny charakter ma postanowienie sądu powszechnego potwierdzające prawa do spadku po M. T., którego otwarcie tożsame jest z datą śmierci spadkodawcy ([...] grudzień 1943 r.). Zatem okoliczność powyższe w dacie wydawania ostatecznej decyzji istniały, a ich potwierdzenia w formie prawem przepisanej nie były organowi w tej dacie znane.

Ponadto Sąd podkreśla, że odmowa uchylenia decyzji w przedmiotowej sprawie ma także i ten skutek, że wnioskodawca ma uniemożliwioną drogę do merytorycznego rozpoznania jego wniosku, złożonego na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Brak wiedzy organu w zakresie istotnych dla rozpoznania sprawy, a wskazanych we wniosku o wznowienie postępowania nowych okoliczności, była bowiem przesłanką odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty prawomocnymi decyzjami z roku 2009."

Z kolei w podanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przytaczając wywody skargi kasacyjnej podano m. in., że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt l SA/Wa 1116/15 uznał, iż fakty wynikające z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. są: "dla sprawy istotne bowiem nie tylko wskazują na krąg spadkobierców M. T. (...) ale również dotyczą pozostawionego poza obecnymi granicami majątku. Okoliczności powyższe istniały w dacie wydania przez organ ostatecznej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r.". Skarżący kasacyjnie zgodził się z pierwszą częścią przedmiotowego wywodu prawnego, natomiast drugą uznał za nietrafną." Sąd kasacyjny dalej w rozważaniach wskazał, że "Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji o zakwalifikowaniu okoliczności wynikających z postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku jako nowych faktów w sprawie, istniejących w dacie orzekania przez organ, w rozumieniu z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sytuacji gdy postanowienie sądu powszechnego zostało podjęte po wydaniu decyzji której dotyczy wznowienie. (...) Nowa okoliczność istotna dla sprawy to taka okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z 6 stycznia 1998 r., IV SA 1302/97; wyrok NSA z 31 marca 2009 r., II OSK 124/08). W niniejszej sprawie zaistniała sytuacja odpowiadająca powyższej tezie. W sprawie wystąpiła bowiem nowa okoliczność faktyczna, istniejąca, ale nieznana organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, którą to okolicznością był fakt dziedziczenia wynikający z przedłożonego postanowienia sądu powszechnego. Fakt dziedziczenia i kręgu spadkobierców wynikający z testamentu nie były brane pod uwagę w postępowaniu w momencie rozstrzygania o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty R. T. z uwagi na brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a która to okoliczność ma istotne znaczenie w sprawie."

Z szeroko przytoczonych powyżej wywodów sądów administracyjnych dotyczących przedmiotowego postępowania wznowieniowego wynika, że powinnością organu ponownie rozpoznającego wniosek wznowieniowy było jego merytoryczne rozpoznanie w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. skoro w ocenie prawnej i wskazaniach co do dalszego postępowania wyraźnie podniesiono, iż "wnioskodawca ma uniemożliwioną drogę do merytorycznego rozpoznania jego wniosku, złożonego na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.", a także niezmiernie istotne, w świetle postawionego zarzutu, stwierdzenie, że fakty (tj. przeprowadzone postępowania spadkowe) "nie tylko wskazują na krąg spadkobierców M. T., przesądzając tym samym o interesie prawnym do występowania z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty konkretnych osób, ale również dotyczą pozostawionego poza obecnymi granicami RP majątku."

W sytuacji zatem wydania, w ponownie prowadzonym postępowaniu, decyzji w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., zasadnie Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu przyjął, że organ nie zbadał "jakie nieruchomości były ewentualną własnością M. T. i w efekcie spadkobrania stały się własnością R. T., poprzednika prawnego obecnie skarżących, przed opuszczeniem przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", a tym samym trafnie ocenił, że "naruszył zatem wiążące go zalecenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, zgodnie z którym po wznowieniu postępowania, organ winien był rozpatrzyć merytorycznie złożony wniosek, dokonując jego pełnej analizy i oceniając szczegółowo cały zebrany w sprawie materiał dowodowy a postępując w ten sposób, umożliwić stronie obronę swoich racji."

Na uwzględnienie nie zasługuje również z drugi z zarzutów kasacyjnych odnośnie naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 u.p.p.s.a. w kontekście nienależycie sporządzonego uzasadnienia poprzez zawarcie niekonkretnych wskazań dla organów administracji co do dalszego sposobu postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu kasacyjnego tak postawiony zarzut jest zupełnie nietrafny, gdyż w zaskarżonym wyroku dokonano nie tylko wykładni przepisów art. 153 i art. 190 u.p.p.s.a. oraz odniesiono się do powołanych przez skarżącą zarzutów, ale także w sposób jednoznaczny wyartykułowano wskazania co do dalszego postępowania. Z przyczyn oczywistych punktem odniesienia w tych wskazaniach były pierwotne wskazania zawarte w uzasadnieniu wcześniejszego prawomocnego wyroku z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/15, dlatego też prawidłowo zredagowano zalecenia dla organu, aby "zgodnie z wiążącymi go zaleceniami zawartymi w wydanych wcześniej orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, dokonać dogłębnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zależności od poczynionych ustaleń organ oceni, czy w związku z dotychczas zrealizowanymi uprawnieniami następcom prawnym wnioskodawcy przysługuje jeszcze prawo do rekompensaty. Ustalenia organu winny znaleźć właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia w zgodzie z treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Niezasadny okazał się także trzeci z zarzutów procesowych, w którym przepis o charakterze wynikowym, jakim jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. powiązano z art. 6 ust. 1 pkt 1 pkt 1 u.r.p.r. twierdząc, że Sąd wojewódzki w swoim orzeczeniu uznał, że do wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, o których mowa w art. 5 ust. 1 u.r.p.r. nie ma obowiązku dołączenia dokumentów, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Tak postawiony zarzut nie znajduje odzwierciedlenia w treści zaskarżonego kasacyjnie wyroku Sądu I instancji, gdzie wskazano jedynie, że "Minister oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na powierzchownej analizie wybranych dokumentów, pomijając istotne zgromadzone w sprawie dowody. Dokumenty, które nie zostały przez organ przeanalizowane, to w szczególności kserokopia orzeczenia nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] lutego 1946 r. L.dz. [...] (...). Orzeczenie to jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a zatem stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Jeśli Minister ma odpowiednie dowody i argumenty mogące obalić domniemanie zgodności z prawdą treści tego dokumentu, to jego obowiązkiem było przeprowadzić taką analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego."

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.