Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2252/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 1, art. 77, art. 73
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Anna Lech Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chorab po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 67/12 w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia należności w związku z przywróceniem do służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi C. P., uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zaliczenia należności w związku z przywróceniem skarżącego do służby wojskowej.

Zaskarżony wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. W., powołując art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U., Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 ze zm.), orzekł w punkcie I o zaliczeniu na poczet świadczeń wypłaconych C. P. w związku z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej: 1/ kwoty 8.057,80 zł brutto wypłaconej w dniu zwolnienia ze służby wojskowej z tytułu odprawy, 2/ kwoty 16.115,60 zł brutto wypłaconej z tytułu odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej i w punkcie II o zwrocie kwoty 2.350,19 zł tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby w dniu [...] stycznia 2003 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, zlikwidował stanowisko służbowe skarżącego. W związku z odmową przyjęcia zaproponowanego stanowiska, Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu C. P. zawodowej służby wojskowej, a w konsekwencji wydał rozkaz zwalniający go z tej służby i przenoszący do rezerwy. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji o zwolnieniu i w dniu [...] lipca 2006 r. skarżący stawił się w miejscu pełnienia służby. Dla celów ewidencyjno - finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano skarżącemu zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, bez prawa do odsetek za zwłokę w jego wypłacie. W związku z powyższym pion Głównego Księgowego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu dokonał naliczenia wyrównania uposażenia w wysokości 86.710,31 zł brutto oraz naliczenia wyrównania dodatkowego uposażenia rocznego w wysokości 8.268,23zł brutto. W oparciu o pismo Departamentu Kadr MON nr [...] z dnia [...].01,2007r do naliczonych wyrównań należności zaliczono wypłacone w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej tj. odprawę w wysokości 8.057,80 zł brutto, ekwiwalent za niewykorzystany urlop (2.350,19 zł. brutto) oraz odszkodowanie z tytułu skróconego wypowiedzenia (16.115,60 zł brutto). Stąd wypłacono kwotę 60.186,72 zł brutto tytułem wyrównania uposażenia, kwotę 8.268,23 zł brutto tytułem wyrównania dodatkowego uposażenia rocznego, gratyfikację urlopową w wysokości 4.384,50 zł brutto oraz ekwiwalent za przejazd raz w roku w wysokości 373,16 zł brutto. Ponadto w dniu [...].01.2007r wypłacono ekwiwalent mundurowy (6,511,58 zł.), a w lipcu 2010r wypłacono odsetki od uposażeń (530,96 zł.). Podsumowując to rozliczenie organ wyjaśnił, że z powyższego wynika, iż stronie faktycznie wypłacono uposażenie i inne świadczenia zaliczając na poczet świadczeń należnych z tytułu przywrócenia do służby świadczenia wypłacone w związku z wcześniejszym zwolnieniem. Uzasadniając możliwość takiego zaliczenia organ powołał się na orzecznictwo sądowe. Dodatkowo stwierdził, że zgodnie z zasadami współżycia społecznego niedopuszczalne byłoby podwójne otrzymanie tych samych rodzajowo należności. Wyjątek stanowi natomiast zwrot ekwiwalentu w wysokości 2.350,19 zł za niewykorzystany urlop w związku ze zwolnieniem ze służby, albowiem urlopu tego strona faktycznie nie wykorzystała.

W odwołaniu od powyższej decyzji C. P. zarzucił niedopuszczalność potrącenia z jego uposażenia kwot w wysokości 8.057,80 zł oraz 16.115,60 zł.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podzielił jego ustalenia i ocenę prawną. Organ ten za dopuszczalne prawnie uznał pomniejszenie uposażenia skarżącego - naliczonego za czas od daty zwolnienia ze służby do daty zgłoszenia się do niej po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu - o sumy wypłacone mu wcześniej w związku ze zwolnieniem ze służby i przeniesieniem do rezerwy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu C. P. nie zgodził się z pomniejszeniem jego świadczeń finansowych przypadających mu w związku z przywróceniem do służby.

W uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że organy administracji uprawnione były do pomniejszenia sumy przyznanego skarżącemu zwaloryzowanego uposażenia naliczonego za okres, w którym nie pełnił faktycznie służby, o kwoty pieniężne uprzednio jemu wypłacone z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej. Sąd stwierdził, że takie działanie organu nie stanowiło naruszenia bądź obejścia art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis ogranicza dopuszczalność dokonywania potrąceń z uposażenia bez zgody żołnierza, ani art. 77 powołanej ustawy, w świetle którego pobrane przez żołnierza uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 ustawy, przysługujące jemu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, co do zasady nie podlegają zwrotowi. Sąd stwierdził, że do pomniejszenia kwoty wypłaconego skarżącemu uposażenia doszło nie w drodze zastosowania cywilnoprawnej instytucji "potrącenia", lecz uniwersalnej reguły "zaliczenia". Podkreślił, że zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można utożsamiać z obowiązkiem "zwrotu" świadczenia, ani z wynikającym zeń "potrąceniem" kwoty podlegającej zwrotowi. Według Sądu, czym innym jest potrącenie uregulowane w art. 498-505 k.c., którego istotą jest umorzenie wzajemnych wierzytelności, które istnieją i, co do zasady, są wymagalne, a czym innym jest zaliczenie rozumiane jako zarachowanie uzyskanej korzyści - świadczeń wypłaconych żołnierzowi w związku ze zwolnieniem ze służby, stanowiących uposażenie sensu largo, na poczet przyszłego świadczenia - uposażenia za okres pozostawania przez żołnierza poza służbą. W przedmiotowej sprawie wartość korzyści podlega odliczeniu od kwoty należnego świadczenia zanim jeszcze powstanie roszczenie o zwrot owej korzyści (tj. wierzytelność wzajemna nadająca się do potracenia).

Podzielając, co do zasady, pogląd organów o dopuszczalności pomniejszenia świadczeń należnych skarżącemu z tytułu przywrócenia do służby Sąd uznał, że w zakresie tej czynności organ nie wyjaśnił należycie sprawy. Stwierdził, że wydane decyzje zostały wydane z naruszeniem z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, albowiem w sprawie zabrakło szczegółowego, precyzyjnego przedstawienia i udokumentowania rozliczenia przyznanych, zaliczonych oraz wypłaconych skarżącemu kwot świadczeń związanych ze zwolnieniem i późniejszym przywróceniem do służby, które to rozliczenie poddawałoby się weryfikacji, w tym na etapie kontroli sądowej, w oparciu o materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy. Treść uzasadnienia decyzji organów obu instancji, w tym wyliczenia przedstawione w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, w świetle materiałów i dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, nie dają dostatecznych podstaw do efektywnej kontroli dokonanego przez organy "zaliczenia" i końcowego rozliczenia. Organy administracji nie wyjaśniły zwłaszcza kwot powoływanych w pkt 1 i 2 decyzji organu I instancji. W aktach znajduje się bowiem wyłącznie dowód wypłaty kwoty 54,846,61 netto i naliczenie odsetek ustawowych na rzecz skarżącego w wysokości 530,96 zł. Brak jest natomiast dowodów na wypłatę świadczeń zaliczonych w decyzji organu I instancji na poczet świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej (pkt I).

Sąd I instancji wyjaśnił, że prawidłowo dokonane przez organy rozliczenie powinno w szczególności obejmować wyczerpujące i stosownie udokumentowane:

1/ wyszczególnienie tytułów i kwot świadczeń przysługujących oraz faktycznie wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w styczniu 2003r. (odprawy i in.);

2/ wyszczególnienie tytułów i kwot świadczeń przyznanych skarżącemu w związku z przywróceniem do służby w lipcu 2006 r. (uposażenia i in.);

3/ określenie, które ze świadczeń (konkretne tytuły i kwoty) wymienionych wyżej w pkt 1 zostały przez organ zaliczone na poczet świadczeń wskazanych w pkt 2;

4/ tytułów i kwot faktycznie wypłaconych skarżącemu w związku z przywróceniem do służby wraz z datami wypłat.

Według Sądu brak przedstawienia tak ujętego rozliczenia w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji oraz brak wyjaśnienia przez organ wszystkich pojawiających się na tym tle wątpliwości, a także sygnalizowane braki w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, stanowią naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Braki te uniemożliwiają bowiem kategoryczne przesądzenie, czy organy prawidłowo rozliczyły i wypłaciły wszystkie należne skarżącemu z tytułu przywrócenia do służby świadczenia.

Sąd zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględnił uwagi, oceny i wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku. W szczególności dokonał końcowego rozliczenia należnych skarżącemu świadczeń, według wskazanych wyżej zasad, oraz udokumentował dokonane na jego rzecz wypłaty. Następnie, stosownie do wyników tych czynności, podjął rozstrzygnięcie należycie je uzasadniając zgodnie z art. 107 § 3 kpa.

W skardze kasacyjnej Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu skargi zakwestionował zasadność uchylenia decyzji wywodząc, że zarówno z jej uzasadnienia, jak i akt sprawy dostatecznie wynikały składniki i szczegóły rozliczenia finansowego skarżącego. Zwrócił uwagę na dwa znajdujące się w aktach sprawy dokumenty obrazujące jakie kwoty uposażenia brutto naliczono i jakie kwoty netto wypłacono stronie w dniu [...] sierpnia 2006 r. przelewem. "Dokument – dowód wypłaty 54.846,61 zł" podpisany przez księgową H. T. i głównego księgowego R. S. mówiący nie tylko o naliczonym uposażeniu i o "potrąceniu" z niego 26 523,59 zł i dokument z [...].12.2010 r. podpisany przez księgową H. T. w którym wymienione są pozostałe należności strony (poza uposażeniem zasadniczym) oraz daty ich wypłat. Podkreślono, że skarżący powyższych dokumentów i rozliczeń co do wysokości kwot nie kwestionował. Odnosząc się do stanowiska Sądu, że szczegółowe całościowe rozliczenie winno znajdować się w uzasadnieniu organu I instancji organ uznał je za zbyt daleko idące, skoro od początku sprawy wiadomo jest, że skarżący domaga się wypłaty dwóch kwot "zaliczonych" i wiadomo też jakim tytułom te kwoty są przypisane (jaka była podstawa ich pierwotnego wypłacenia). Organ I instancji dostosował uzasadnienie decyzji do roszczenia strony uznając że tylko to strona kwestionuje, a nie podnosi wadliwości pozostałych składników rozliczenia finansowego. Zdaniem organu, przy wydawaniu decyzji nie uchybiono zatem treści art. 107 kpa i zastosowanie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zamiast art. 151 tej ustawy było naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zawarte w niej zarzuty nie są zasadne.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę jedynie w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzi nieważność postępowania lub istniały podstawy do odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed sądem I instancji, co wynika z art. 183 § 1 i § 2 oraz art. 189 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako p.p.s.a. Nie stwierdzając podstaw do działania w niniejszej sprawie z urzędu podlegała ona rozpoznaniu jedynie w granicach postawionych zarzutów.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a nie mógł być skuteczny. Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej ich uchybienia organ upatruje w bezpodstawnym zastosowaniu pierwszego z tych przepisów zamiast przewidzianego w art. 151 p.p.s.a oddalenia skargi. Tymczasem treść przywołanych w zarzucie norm określa wyłącznie dopuszczalne sposoby rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny sprawy sądowoadministracyjnej i do ich naruszenia dochodzi wówczas gdy sąd ten rozstrzyga sprawę w innej formie niż w nich przewidziana. W rozpatrywanej sprawie forma rozstrzygnięcia Sądu I instancji jest prawidłowa i odpowiada dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten, jak również art. 151 p.p.s.a, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej bez powiązania ich z odpowiednimi przepisami procedury administracyjnej, których prawidłowość stosowania zakwestionował sąd I instancji (por. przykładowo wyroki NSA z dnia 23 listopada 2012 r. o sygnaturze I OSK 596/12 i z dnia 24 listopada 2011 r. o sygnaturze II OSK 1661/10 oraz z dnia 1 lutego 2012 r. o sygnaturze I FSK 551/11 dostępne na https://cbois.gov.pl) Akcentuje się również, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym wymagającym od wnoszącego precyzyjnego powołania konkretnych przepisów prawa i wykazania ich naruszenia, a sąd odwoławczy rozstrzygając sprawę w granicach skargi nie jest uprawniony ani do doprecyzowywania jej podstaw, ani do doszukiwania się ich w argumentacji zawartej w uzasadnieniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. o sygnaturze II GSK 827/11 i z dnia 6 września 2012 r. o sygnaturze I FSK 1536/11 dostępne na https://cbois.gov.pl).

Niezależnie od powyższego, stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej o prawidłowości uchylonej przez Sąd I instancji decyzji pod względem wymogów zawartych w art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego jest chybione. Sąd słusznie zwrócił uwagę na konieczność przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia pełnego rozliczenia należności przyznanych i wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie przywróceniem do jej pełnienia. Tylko takie rozliczenie może bowiem dopiero umożliwić weryfikację finalnego zaliczenia świadczeń przysługujących skarżącemu z tych dwóch tytułów. Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej o "dostosowaniu" uzasadnienia decyzji do tych elementów rozliczenia skarżącego, które były przez niego kwestionowane nie tylko nie podważa stanowiska Sądu I instancji o naruszeniu art. 107 § 3 kpa, lecz dodatkowo je potwierdza. Należy wskazać, że prawidłowe uzasadnienie decyzji, oprócz oczywiście argumentacji mającej na celu przekonanie strony o niezasadności jej żądania, powinno również spełniać pozostałe wymogi określone w w/w przepisie tj. zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów na których się oparł. Tymczasem analiza akt sprawy wskazuje, że przywołane w skardze kasacyjnej dokumenty w rzeczywistości nie obrazują dostatecznie dokonanego przez organ rozliczenia wszystkich należności skarżącego przyznanych i wypłaconych mu z tytułu zwolnienia ze służby i z tytułu przywrócenia do jej pełnienia. Owszem w dokumentach tych pojawiają się kwoty i tytuły wymienione w decyzjach organów, jednak jak słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji nie pozwalają one przeprowadzić efektywnej kontroli dokonanego przez organy "zaliczenia" i końcowego rozliczenia w szczególności jeżeli chodzi o kwoty podane w punkcie 1 i 2 decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo podano jakie okoliczności winny być udokumentowane dla potrzeb dokonanego "zaliczenia". Obiektywna niemożność skontrolowania podanych w uzasadnieniu organu I instancji kwot i wyliczeń uniemożliwiała oddalenie skargi w sprawie. Zaznaczyć należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek zbadania zaskarżonego aktu w pełnym zakresie niezależnie od zarzutów skargi, a zatem żadna część zaskarżonej decyzji nie korzysta z domniemania prawdziwości, a podnoszony w skardze kasacyjnej fakt, iż skarżący nie kwestionował "pozostałych składników rozliczenia" nie zwalniał organu z obowiązku ich przedstawienia i udokumentowania. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że braki w dokumentacji uniemożliwiają kategoryczne przesądzenie, czy organy prawidłowo rozliczyły i wypłaciły skarżącemu wszystkie należne mu z tytułu przywrócenia do służby świadczenia.

Trzeba też zwrócić uwagę, że sygnalizowane przez Sąd I instancji braki w dokumentacji sprawy stanowiły uchybienie przepisom art. 7 i 77 § 1 kpa i jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku tak też zostały zakwalifikowane przez ten Sąd, oprócz przywołanego art. 107 § 3 kpa. Podważenie zatem prawidłowości oceny Sądu co do zgromadzonego przez organy materiału dowodowego i należytego wyjaśnienia sprawy wymagało od organu sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu odnoszącego się właśnie do naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Pominięcie w zarzucie, bądź chociażby w uzasadnieniu rozpoznawanej skargi kasacyjnej powołania tych przepisów zasadniczo wykluczało możliwość badania prawidłowości ich zastosowania w sprawie przez Sąd I instancji.

Z powyższych względów orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.