Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1970/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, 174 pkt 1 i 2, 155, 141 par 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 par 1, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 23 stycznia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms sędzia NSA Leszek Kamiński sędzia del. WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II SA/Łd 1163/11 w sprawie ze skargi S.Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011r. nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 11 kwietnia 2012 r., II SA/Łd 1163/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: "WSA") w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Kierownik Urzędu") z [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] oraz orzekł o kosztach postępowania. Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Podaniem z 7 września 2010 r. S.Ł. zwróciła się do Kierownika Urzędu o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm., dalej zwana "ustawą o świadczeniu"). Decyzją z [...] października 2010 r., następnie utrzymaną w mocy decyzją z [...] listopada 2010 r., organ odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o świadczeniu. Uznano wprawdzie, że rodzina S.Ł. w okresie okupacji wykonywała pracę przymusową, lecz w pobliżu swojego stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy połączonej z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r., K. 49/07. W ocenie organu strony nie dotknęły utrudnienia charakterystyczne dla deportacji.

Wskutek uwzględnienia skargi S.Ł. wyrokiem z 7 kwietnia 2011 r., II SA/Łd 27/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: "WSA") w Łodzi uchylił obie ww. decyzje uznając, że zostały one wydane bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie przesłanki deportacji (wywiezienia) rodziny wnioskodawczyni do pracy przymusowej. Organ nie ustalił bowiem, czy w sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r. Deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan taki najczęściej wiązał się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. W czasie tym dochodziło do ogólnego pogorszenia warunków egzystencji w stosunku do życia w dotychczasowym miejscu zamieszkania, a osoba deportowana zwykle nie miała możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu. Nie mogła utrzymywać więzi oraz pozytywnych relacji rodzinnych i sąsiedzkich. Dlatego w okolicznościach sprawy sąd wojewódzki za niezbędne uznał ustalenie, czy osoba deportowana mogła opuszczać miejsce wywiezienia, odwiedzać dom rodzinny, znajomych, przyjaciół, w jakim była wieku i jaką posiadała zdolność do samodzielnej egzystencji. Ustalić należało również warunki, w których musiała funkcjonować w miejscu deportacji, gdzie mieszkała, czy wykonywane przez nią zadania były adekwatne do jej wieku. Sąd podkreślił również, że wprawdzie w dacie deportacji skarżąca była w wieku niemowlęcym, jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o deportacji w stosunku do dzieci można mówić nie tylko wówczas, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami i pracowało przymusowo, ale i wtedy, gdy dziecko było zbyt małe, by pracować przymusowo, a także wtedy, gdy urodziło się podczas pobytu na deportacji swoich rodziców. Skoro więc wnioskodawczyni nie mogła pracować przymusowo, to w takiej sytuacji należało zbadać, czy szczególnie dotkliwą formę przybrał obowiązek przymusowej pracy jej matki. Konieczne było zatem ustalenie losów rodziny, w tym tego, czy skarżąca jako niemowlę miała faktyczny kontakt z matką i jak często, i kto sprawował nad nią opiekę. Sąd wojewódzki zakwestionował przy tym możliwość uzależnienia przyznana świadczenia od geograficznego kryterium deportacji, ponieważ stanowisko takie pozostaje w sprzeczności z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego dokonaną w ww. wyroku z 16 grudnia 2009 r. Wobec tego WSA w Łodzi polecił organowi ustalenie, czy przymusowa praca rodziny skarżącej miała bezpośredni związek z wysiedleniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania, a także w jakich warunkach skarżąca i jej rodzina przebywała w miejscu świadczenia przymusowej pracy.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzją z [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia podkreślając, że może ono zostać przyznane po wykazaniu wykonywania pracy przymusowej połączonej z deportacją. Nie każda zatem praca przymusowa w okresie okupacji uprawniała do przyznania świadczenia, a jedynie taka, która łączyła się z pracą niewolniczą w zaostrzonej formie w stosunku do obowiązującego wówczas powszechnie obowiązku pracy. W ocenie organu praca wykonywana w okolicy stałego miejsca zamieszkania, nawet gdy wiązała się z opuszczeniem własnego gospodarstwa i zamieszkaniem w miejscu wykonywania pracy, nie mogła zostać uznana za pracę połączoną z deportacją.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.Ł. podniosła, że była wywieziona do miejscowości W. oddalonej o ok. 20 km od dotychczasowego miejsca zamieszkania. Poza matką i siostrą, które zostały wysiedlone wraz z nią, nie miała kontaktu z innymi członkami rodziny, w tym z ojcem wysiedlonym w inne miejsce. W okresie deportacji znajdowała się w środowisku wrogim, obcym pod względem narodowościowym, kulturowym i językowym.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku decyzją z [...] września 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzją z [...] sierpnia 2011 r. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego jest ustalenie, że dana osoba została deportowana do pracy przymusowej i była ona wykonywana przez okres co najmniej 6 miesięcy. Wprawdzie ustalono w toku postępowania, że S.Ł. została wysiedlona wraz z matką i siostrą, jednak brak było dowodów potwierdzających fakt wykonywania przez nie pracy przymusowej – pracy niewolniczej o zaostrzonej formie. Objęte wnioskiem świadczenie nie przysługuje bowiem z samego faktu wysiedlenia, a jedynie gdy związane było z pracą przymusową. Brak jednak było w sprawie dowodów pozwalających na przyjęcie, że strona wraz z rodziną podlegała represjom w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu.

W skardze na powyższą decyzję wniesionej do WSA w Łodzi S.Ł. powtórzyła argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc dodatkowo, że matka nie mogła sprawować opieki nad nią, ponieważ od rana do wieczora musiała pracować w gospodarstwie rolnym okupanta. Nie miała kontaktu z ojcem, ani pozostałymi członkami rodziny.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 9 stycznia 2012 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi, wnosząc na rozprawie 11 kwietnia 2012 r. o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z 11 kwietnia 2012 r. WSA w Łodzi, uchylając decyzję z [...] września 2011 r. i z [...] sierpnia 2011 r. uznał, że zostały one wydane z naruszeniem art. 153 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do art. 153 cyt. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana okoliczności faktycznych oraz wzruszenie zawierającego ocenę prawną orzeczenia. W wyroku z 7 kwietnia 2011 r. w sposób wiążący stwierdzono m. in., że skarżąca została wywieziona wraz z matką i siostrą. Wprawdzie była wówczas w wieku niemowlęcym, ale zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych jej sytuację należało ocenić przez pryzmat losów matki (rodziny), z którą została wywieziona. Z obowiązku tego organ się wówczas nie wywiązał, ponieważ nie wyjaśnił gdzie podczas deportacji mieszkała skarżąca wraz z rodziną i czy była narażona na brak należytej opieki podczas wykonywania pracy przez matkę. Nie zbadał zatem organ okoliczności deportacji. Tymczasem z materiału dowodowego wynikać miało, że matka skarżącej w ogóle nie mogła się nią opiekować i jej karmić, a opiekę nad nią sprawowała 10-letnia siostra skarżącej razem z innym dzieckiem. Dlatego niezbędne było ustalenie, czy przymusowa praca rodziny skarżącej miała bezpośredni związek z wysiedleniem, a także, w jakich warunkach skarżąca i jej rodzina przebywała w miejscu świadczenia przymusowej pracy.

Zdaniem sądu wojewódzkiego Kierownik Urzędu nie zastosował się do wytycznych z ww. wyroku, ponieważ nie podjął działań w celu ustalenia okoliczności, na które uwagę zwracał uprzednio WSA w Łodzi, wyciągnięte zaś ze zgromadzonych dowodów wnioski doprowadziły organ do wykładni sprzecznej z przepisami prawa. Dokonana ocena materiału dowodowego cechowała się dowolnością, naruszając dyspozycję art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "K.p.a."). W toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ zwrócił się jedynie do Fundacji "Polsko – Niemieckie Pojednanie" z wnioskiem o udostępnienie dokumentów złożonych przez matkę skarżącej, nie kierując żadnego wezwania do samej zainteresowanej, pomimo że na potrzebę taką wskazano w wyroku z 7 kwietnia 2011 r. Skarżąca sama skierowała do organu pismo zawierające dodatkowe wyjaśnienia w sprawie, to jednak treść kontrolowanych rozstrzygnięć nie potwierdziła zapoznania się organu z tym pismem. WSA w Łodzi podkreślił przy tym, że ocena spełnienia przesłanki deportacji przedstawiona przez Kierownika Urzędu nie uwzględniała wykładni tego pojęcia dokonanej w ww. wyroku. Przy ustaleniu, że matka skarżącej wykonywała pracę przymusową przez okres ponad 6 miesięcy, w warunkach wywiezienia (deportacji), to z tego tytułu skarżącej, która była wywieziona wraz z nią, przysługuje uprawnienie do żądanego świadczenia pieniężnego, chociaż do pracy niewolniczej nie była zmuszana. Sąd a quo zwrócił ponadto uwagę, że zdarzenia objęte postępowaniem dowodowym miały miejsce ponad 60 lat temu, a skarżąca jest osobą starszą, dlatego też okoliczności te powinny zostać uwzględnione podczas oceny dowodów i faktów zaistniałych w sprawie.

Skargę kasacyjną od wyroku z 22 lutego 2012 r. wniósł Kierownik Urzędu, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Powołując się na art. 174 pkt 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokowi temu zarzucił naruszenie:

I. prawa materialnego – art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez skarżącą stanowiły represję w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy strona doznała innego rodzaju represji niż określone przez ustawodawcę w cyt. ustawie,

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że organ naruszył normy postępowania administracyjnego, co skutkowało uwzględnieniem zamiast oddaleniem skargi, pomimo zebrania i rozpatrzenia całego dostępnego materiału dowodowego koniecznego do załatwienia sprawy,

2. art. 3 § 1 w zw. z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez przyjęcie, że organ nie w pełni zrealizował wytyczne zawarte w wyroku II SA/Łd 27/11, podczas gdy zostały one wykonane, a także przez przyjęcie, że nie zastosowano się do oceny prawnej w nim zawartej, podczas gdy ją uwzględniono,

3. art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi oraz wobec wskazania przez Sąd niedozwolonych reguł interpretacyjnych nakazujących interpretację faktów i dowodów w kontekście wieku skarżącej.

Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że przesłanki decydujące o przyznaniu świadczenia pieniężnego zostały określone w art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu, a ich wykładni dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r. K. 49/07. Niezbędną przesłanką otrzymania świadczenia jest ustalenie faktu deportacji do pracy przymusowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczności takie nie wynikały i nie można było przyjąć, żeby skarżąca została wyrwana z dotychczasowego środowiska i doznała izolacji w nowym miejscu świadczenia pracy przymusowej. Skarżąca miała kontakt z rodziną, nie doszło zatem do zerwania więzi rodzinnych i kulturowych. Zmiana miejsca pobytu o niewielką odległość, jak w rozpatrywanej sprawie, nie mogła zostać uznana za zmianę dotychczasowego środowiska. Doznana przez skarżącą represja nie spełnia kryteriów określonych w art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu. Organ w żadnej mierze nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania dowodowego, ponieważ ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z zasadami logiki. Przepisy rzeczonej ustawy nie przewidują przyznawania świadczeń pieniężnych wszystkim osobom, które doznały represji, lecz tylko tym, względem których okupant stosował przymus pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, na co zwrócono uwagę w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z 12 października 1998 r. W związku z tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy praca wykonywana była w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania nie można było przyjąć, że nastąpił fakt deportacji. Na zależność taką zwrócono uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak np. w wyroku NSA z 4 października 2011 r., II OSK 195/11, wyroku WSA w Warszawie z 22 listopada 2011 r., V SA/Wa 1453/11 czy wyroku WSA w Bydgoszczy z 2 grudnia 2011 r., II SA/Bd 1011/11. Skarżąca nie przebywała w nieznanym, obcym i wrogim środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji. W ocenie Kierownika Urzędu ponowne postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z wytycznymi WSA w Łodzi, bez naruszenia art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie można bowiem uznać za naruszenie powołanego przepisu nie podzielenia oceny faktycznej wyrażonej we wcześniejszym wyroku, przy uwzględnieniu innych wskazań sądu wojewódzkiego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną reprezentujący skarżącą pełnomocnik z urzędu wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko wyrażone przez WSA w Łodzi w zaskarżonym wyroku. W jego ocenie organ miał nie uzupełnić w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie odniósł się do wszystkich zebranych dowodów. Wniesiono także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 3 § 1 w zw. z art. 153 Ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zasadnie sąd I instancji zwrócił uwagę, że w sprawie zapadł uprzednio wyrok II SA/Łd 27/11, który uprawomocnił się, a przez to wiązał Kierownika Urzędu i sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. WSA w Łodzi ponownie rozpoznając sprawę trafnie, przywołując dyspozycję art. 153 Ppsa, podkreślał swoje i organu związanie oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku. Przypomniano, że w wyroku II SA/Łd 27/11 sformułowano wobec Kierownika Urzędu wytyczne wskazujące na kierunek dalszego postępowania. Zgodnie z art. 141 § 4 Ppsa, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Takie wskazania zawarto w cyt. wyroku, sąd wojewódzki zasadnie je zrekapitulował. Przywołano te fragmenty uzasadnienia prawomocnego wyroku, w którym nakazano wyjaśnienie, gdzie podczas deportacji mieszkała skarżąca wraz z rodziną, czy była narażona na brak opieki ze strony matki, w czasie jej pracy, czy skarżąca jako niemowlę miała faktyczny kontakt z matką, jak często matka w ciągu dnia mogła się widzieć z dzieckiem, czy mogła przychodzić na karmienie, kto w tym czasie sprawował opiekę. Zalecono, aby organ ustosunkował się do zeznań świadków, w tym do zeznania matki skarżącej. Wyroku II SA/Łd 27/11 nie zaskarżono skargą kasacyjną, skoro się więc ten wyrok uprawomocnił, to ponownie prowadząc postępowanie Kierownik Urzędu był związany oceną i wskazaniami w nim zawartymi. Nie jest zatem trafny wywód Kasatora, że organ nie naruszył art. 153 Ppsa "nie zgadzając się z oceną stanu faktycznego wskazanego przez sąd". Ponownie rozpoznając sprawę WSA w Łodzi nie tylko był uprawniony, ale i zobowiązany, w świetle cyt. przepisu, do zbadania czy organ zastosował się do wskazań zawartych w uprzednio wydanym w granicach tej samej sprawy wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że Kierownik Urzędu ponownie rozpoznając sprawę w istocie nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku II SA/Łd 27/11. Postępowanie organu ograniczyło się do uzupełnienia akt sprawy o dokumentację z Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Oczywiście zgodzić należy się z tymi wywodami skargi kasacyjnej, w której wskazywano, że organ po uprzednim uchyleniu zaskarżonych decyzji może ponownie rozstrzygając sprawę orzec merytorycznie w taki sam sposób, jak poprzednio. Nie oznacza to jednak przyzwolenia dla braku sanowania dotychczas wadliwego postępowania wyjaśniającego i w praktyce zignorowania prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Nie przeprowadzono w sprawie przesłuchania świadków wskazywanych przez skarżącą świadków, nie przesłuchano w charakterze świadka w trybie art. 86 K.p.a. samej skarżącej. Nie wyjaśniono, czy przymusowa praca rodziny skarżącej (jej matki) miała bezpośredni związek z wysiedleniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania, a także nie wyjaśniono, w jakich warunkach skarżąca i jej rodzina przebywała w miejscu świadczenia przymusowej pracy. To ustalenie sądu wojewódzkiego jest trafne i oznacza, że Kierownik Urzędu naruszył art. 153 Ppsa. Naruszono także obowiązki organu wynikające z przepisów K.p.a. zobowiązujących wszak organ do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Pominięcie wskazanych środków dowodowych przez organ uzasadnia twierdzenie sądu wojewódzkiego, że dopuszczono się także naruszenia art. 80 K.p.a., skoro wedle cyt. przepisu dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

Umyka uwadze organu w tej sprawie, że z mocy art. 4 ust. 4 ustawy o świadczeniu w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), przy czym wziąć należy także pod rozwagę, że na mocy art. 2 ust. 3 cyt. ustawy Minister Pracy i Polityki Socjalnej określił, w drodze rozporządzenia, dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania w sprawie składania i rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego. W wykonaniu tej delegacji Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 29 grudnia 1999 r. rozporządzenie w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300). W cyt. rozporządzeniu określono m. in., że postępowanie o przyznanie świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ustawy o świadczeniu wszczyna się na pisemny wniosek osoby zainteresowanej zaopiniowany przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych (§ 1 ust. 1), do wniosku należy dołączyć dokumenty i inne dowody służące wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, potwierdzające fakty podlegania represjom (rodzaje, okres i miejsce), o których mowa w ustawie (§ 1 ust. 2 cyt. rozporządzenia). W § 2 tego rozporządzenia wskazano dokumenty, mogące potwierdzać fakt podlegania represjom, w dalszych jego przepisach przewidziano zarazem, że w przypadku stwierdzenia braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów, dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia co najmniej dwóch świadków (por. § 3 ust. 1), oświadczenia świadków powinny być złożone na piśmie, a podpisy świadków uwierzytelnione przez organ administracji rządowej lub samorządowej, notariusza lub upoważnionego przedstawiciela stowarzyszenia osób poszkodowanych, o którym mowa w § 1 ust. 1 (§ 3 ust. 2), świadkowie powinni przedstawić dowody wymienione w § 2, potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia (§ 3 ust. 3). Z kolei w § 4 cyt. rozporządzenia przewidziano, że "W uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami wymienionymi w § 2 lub 3, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania". Zaniechanie przez organ przewidzianych w cyt. rozporządzeniu środków dowodowych, a wskazanych w prawomocnym wyroku II SA/Łd 27/11 czyni nietrafnym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 Ppsa, rozumianego jako wskazania przez sąd wojewódzki takich reguł interpretacyjnych, które nakazują organowi interpretację faktów i dowodów w kontekście wieku strony. W uzasadnieniu zakwestionowanego wyroku sąd wojewódzki, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego stanowiska, jakie zostało mu przypisane w skardze kasacyjnej, nie prezentował. Na s. 6 uzasadnienia wyroku II SA/Łd 1163/11 WSA w Łodzi stwierdził, że: "Na marginesie podkreślić należy, że wszelkie okoliczności objęte postępowaniem dowodowym miały miejsce ponad 60 lat temu, do tego strona postępowania to osoba starsza. Okoliczności te organ powinien uwzględnić w trakcie oceny poszczególnych dowodów i faktów zaistniałych w sprawie". Z takiego sformułowania nie sposób wywodzić tezy przywołanej przez Kasatora. Biorąc pod uwagę to, że chociażby w preambule do ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400) mowa jest m. in. o należnej ofiarom represji "szczególnej trosce i opiece" ze strony instytucji państwowych, sformułowanie zawarte w kwestionowanym wyroku należy odczytywać w takim właśnie kontekście, nie zaś jako swoiste uprzywilejowanie w zwiększeniu mocy dowodowej np. oświadczeń składanych przez osobę w starszym wieku.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. WSA w Łodzi prezentował w ślad za swoim poprzednim wyrokiem II SA/Łd 27/11 pogląd, wedle którego wykonywanie przez matkę skarżącej pracy przymusowej w warunkach wywiezienia (deportacji) uzasadnia przyznanie świadczenia skarżącej, która chociaż nie była zmuszana do pracy niewolniczej, była wywieziona wraz z nią. Pogląd o prawie do świadczenia pieniężnego dla dziecka, które było wywiezione wraz z rodzicem (rodzicami) na roboty przymusowe w warunkach deportacji przywoływany jest konsekwentnie w judykaturze (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, ONSAiwsa 2005, nr 1, poz. 15, z 13 września 2012 r., II OSK 277/12, LEX nr 1251999). Istota sprawy sprowadzała się przy tym do ustalenia charakteru deportacji matki skarżącej i sposobu wykonywania przez nią pracy. Brak wyjaśnienia tych okoliczności, jak to przekonująco wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyni wyłącznie przedwczesnym stanowcze twierdzenia skargi kasacyjnej, jakoby matka S.Ł. doznać miała innych represji, niż wskazane w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Te okoliczności winien wyjaśnić Kierownik Urzędu stosując się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Łodzi. Wyjaśnienie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla merytorycznego rozpoznania wniosku S.Ł.

Brak usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej nakazywał na podstawie art. 184 Ppsa, jej oddalenie.