Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2471/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

4 II SA/Wr 2471/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Henryk Ożóg Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) NSA - Andrzej Wawrzyniak Protokolant apl. prok. Krzysztof Jasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...]w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą;. II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

4 II SA/Wr 2471/2001

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pktl lit a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił K. G. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. decyzją z dnia [...]r. z tytułu: "Ruch Oporu - Partyzantka Radziecka od [...] r. do [...] r."

W uzasadnieniu podał, że K. G. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD z ww tytułu na podstawie oświadczeń świadków, z których to oświadczeń wynika, że K. G. był w latach [...]-[...] członkiem oddziału partyzantki radzieckiej "Borba" wchodzącej w skład brygady im. L.

Organ decyzyjny wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż partyzantką radziecką na terenach ZSRR (w granicach z [...]r.) kierował Centralny Sztab Partyzancki, szefem którego był z ramienia KC WKP (b) Pantelejmon Ponomarienko, sekretarz KP (b) Białorusi. Odpowiednio szefami sztabów Partyzanckich poszczególnych republik sowieckich byli sekretarze partii. Obywatele polscy wstępujący w szeregi partyzantki sowieckiej służyli zatem w organizacji obcego państwa, realizującego na terenach prawnie należących do RP politykę nakreśloną przez KC WKP (b).

W dniu [...]r. Komitet Centralny Komunistycznej Partii Białorusi wydał pismo okólne "O wojskowo - politycznych celach pracy w zachodnich obwodach BSRR". Stwierdzono w nim m. in.: "Podziemne ośrodki partyjne, oddziały partyzanckie, organizując i kierując walką narodu, powinny rozwijać ją tak, by było oczywistym, że zachodnie obwody Sowieckiej Białorusi są nierozerwalną częścią Białoruskiego Socjalistycznego Państwa, nieodłącznym obszarem ZSRR /.../. Istnienie różnego rodzaju organizacji, kierowanych przez polskie ośrodki nacjonalistyczne (wileński, lubelski, warszawski i inne) należy traktować jako bezprawne mieszanie się w sprawy i interesy naszego kraju. /.../. W rejonach gdzie działają założone przez polskie kręgi reakcyjne oddziały nacjonalistyczne, należy te oddziały po pierwsze -wypierać przez tworzenie nowych grup i oddziałów partyzanckich, a po drugie podejmować działaniu dla wprowadzenia do nich naszej agentury, rozpracowania związków, zadań, organizacji, metod pracy, ujawnienia rzeczywistych przedstawicieli polskich nacjonalistów lub niemieckiego wywiadu. Dla rozbijania tych grup należy wysyłać pewnych Polaków, a innych przeciągnąć na naszą stronę /.../ w rejonach, gdzie duże wpływy mają nasze oddziału partyzanckie i ośrodki

4 II SA/Wr 2471/2001

3

konspiracyjne nie wolno dopuścić do działalności żadnych grup utworzonych przez polskie reakcyjne kręgi nacjonalistyczne. Dowódców w sposób niedostrzegalny należy usuwać. Oddziały należy albo rozbić, a broń odebrać, albo, jeżeli okaże się to możliwe, oddziały wziąć pod nasze wpływy i wykorzystać w aktywnej walce z Niemcami, w odpowiedni sposób przegrupować rozdrobnić, pozbawić znaczenia jako samodzielne jednostki wojskowe, włączyć do innych dużych oddziałów, przeprowadzić po cichu czystkę - uwalniając od elementu wrogiego" (tekst pisma za: "Armia Krajowa na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (1942 - 1944) w świetle dokumentów sowieckich". Warszawa 1997r., s. 35-42).

Efektem tych rozporządzeń, było podjęcie przez oddziały partyzantki radzieckiej działań mających na celu zniszczenie Armii Krajowej. W dniu l.XII.1943r. oddziały sowieckie rozbroiły batalion stołpecki AK, mordując następnie 5 jego oficerów i kilkudziesięciu żołnierzy. (Z. Boradyn: "Niemen - rzeka niezgody. Polsko - sowiecka wojna partyzantka na Nowogródczyźnie 1943 - 1944", Warszawa 1999 r., s. 146 - 173). Organ wskazał, że jak wynika z ustaleń Z. Boradyna, oddział, w którym służył K. G. również brał udział w starciach z AK w dniach [...].i [...]r. (Z. Boradyn: "Niemen - rzeka niezgody", op. cit. s. 250 i 252).

Z powyższego zdaniem organu wynika, że partyzantka radziecka działająca na wschodnich terenach RP, w tym również oddział im. F. Dzierżyńskiego, była organem represji ZSRR działającym przeciw Narodowi i Państwu Polskiemu, w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy.

W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, określone w art. 21 ust. 2 pkt. 3 cyt. ustawy, które w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyły w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że należało orzec jak w rozstrzygnięciu decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. Gr. wyjaśnił, że należąc do partyzantki "Borba" nigdy nie brał udziału w walkach z AK. W oddziale tym było z nim wielu Polaków, wszyscy walczyli z Niemcami z myślą o wyzwoleniu Polski. Kto kierował tą partyzantką i kto był szefem, tego im nie mówiono. Był szeregowcem. Myślał, że zarówno jego oddział partyzancki, jak i AK mają wspólny cel jakim była walka z Niemcami.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

4 II SA/Wr 2471/2001

4

W uzasadnieniu podał, że pismo odwołującego się o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniosło nic do sprawy a odwołujący się nie nadesłał żadnych nowych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia poprzedniej decyzji.

Wskazał, iż w wyniku ponownego rozpatrzenia spawy stwierdzono, że postępowanie weryfikacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a decyzja z dnia [...] r. została podjęta zgodnie z obowiązującą ustawą o kombatantach. Organ dodał, że w postępowaniu weryfikacyjnym postępował zgodnie z art. 10 i art. 73 § 1 kpa.

Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję K. G. podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z czym skargę należało uwzględnić a wydane w sprawie decyzje uchylić. Przepisy owej ustawy mają zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).

Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne prowadzone przez organ administracji przed wydaniem decyzji powinno zapewnić dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Celem dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 kpa) organ administracji winien dążyć do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa).

Kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). W orzecznictwie sądu administracyjnego przyjęto, że wszelkie niejasności, czy też wątpliwości dotyczące stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony.

4 II SA/Wr 2471/2001

5

Jak wynika z poglądu utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności sprawy spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę.

Ciężar dowodu na mocy art. 77 § 1 kpa obciąża organ administracyjny. Organ ten ma obowiązek rozpatrzyć cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym także zaoferowany przez stronę. Jeżeli natomiast strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić (por. wyrok NSA z 7 maja 1985r., sygn. akt II SA 318/95, G.P. 1986r.,Nr9,poz.46).

W rozpatrywanej sprawie powyższe zasady nie były przestrzegane.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), która w art. 25 ust. 1 ustanowiła ograniczoną zasadę ochrony i zachowania uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie dotychczasowych przepisów. Zgodnie z powyższym przepisem prawa osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów prawa zachowują te uprawnienia z zastrzeżeniem ustępu 2.

Z mocy zaś art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Przepis zaś art. 21 ust. 2 pkt 3) stanowi, że uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939r. do końca 1956r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR. działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Rozpoznając sprawę organ decyzyjny ustalił, że K. G. był w latach [...]-[...] członkiem oddziału partyzantki radzieckiej "Borba" wchodzącej w skład brygady im. L. Ustalając, że partyzantka radziecka działająca na wschodnich terenach RP była organem represji ZSRR działającym przeciw Narodowi i Państwu Polskiemu w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy, organ decyzyjny powołał się w decyzji podjętej w niniejszej sprawie w dniu [...] r. na tekst pisma zamieszczonego w opracowaniu: "Armia Krajowa na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (1942 - 1944) w świetle dokumentów sowieckich", Warszawa 1997 r. oraz opracowanie Z. Boradyna: "Niemen - rzeka niezgody. Polsko - sowiecka wojna partyzantka na Nowogródczyźnie 1943 - 1944", Warszawa 1999 r., których obszerne fragmenty przytoczył w uzasadnieniu decyzji z [...] r. Wymienione opracowania stanowiły jedyny dowód w sprawie, w oparciu o który przyjęto, że oddział partyzancki, w którym służył skarżący zwalczał

4 II SA/Wr 2471/2001

6

polską partyzantkę i stanowił organ represji ZSRR działający przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. Tymczasem publikacje, nawet naukowe, nie mogą zastąpić dowodu. Mogą jedynie uzupełniać materiał dowodowy zebrany w sprawie zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a więc w sposób wszechstronny i wyczerpujący.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ skoncentrował się na zadaniach partyzantki radzieckiej, w szczególności działającej na terenach wschodniej RP, w świetle w/w opracowań ale nie wyjaśnił w sposób zgodny z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego z kim walczył odział partyzancki, w którym służył skarżący. W wielu wyrokach wydanych w podobnych stanach faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, iż nie ma podstaw do przyjęcia, że udział w partyzantce radzieckiej jest tożsamy ze służbą w strukturach NKWD, jak też nieuzasadnione jest twierdzenie jakoby wszystkie radzieckie oddziały partyzanckie miały charakter organów represji ZSRR, działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Rozpoznając sprawę należało wyjaśnić czy rzeczywiście oddział partyzancki, w którym pełnił służbę skarżący miał charakter specjalnej formacji, która prowadziła działalność przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu, bądź podlegał NKWD. Skarżący stanowczo twierdził, że celem oddziału, w którym służył była walka z Niemcami. Zaprzeczał też walce z AK. Ponadto zarówno w życiorysie z dnia [...]r., jak i w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z tego samego dnia podawał, że w dniu [...]r. oddział partyzancki, w którym służył złączył się z Armią Radziecką, a on został przydzielony do Istriebitielnych Batalionów, w których służył do [...]r.

Wskazać należy, że zgodnie z wyrażoną w art. 7 kpa zasadą prawdy materialnej w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zaś art. 75 kpa obliguje organ do dopuszczenia jako dowodu wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przepis ten wskazuje przykładowo, że dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Tymczasem rozpatrując sprawę, organ decyzyjny nie zwrócił się do żadnej uprawnionej jednostki, placówki historycznej, czy też instytutu naukowego z pytaniem na temat charakteru działalności oddziału, w którym służył skarżący, ewentualnie o wydanie opinii na ten temat, a także na temat zadań i struktury organizacyjnej oddziału "Borba" i formacji w skład której oddział ten wchodził. Nie przesłuchał także na tę okoliczność samego skarżącego, jak również świadków, których zeznania zostały dołączone do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Nie przeprowadził żadnych innych dowodów dla wyjaśnienia tych faktów.

4 II SA/Wr 2471/2001

7

Powyższe uchybienie procesowe wiąże się z kolejnym, a mianowicie wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 9 kpa organ decyzyjny jedynie poinformował skarżącego pismem z dnia [...]r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania owego pisma oraz, że po upływie tego terminu organ podejmie w jego sprawie decyzję. Tymczasem przepis art. 9 kpa, a więc zamieszczony w akcie normatywnym o randze ustawowej, obliguje organ przy rozpatrywaniu sprawy do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy te czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tymczasem organ rozpatrujący sprawę żadnych takich działań nie podjął. Nie pouczył skarżącego o konieczności zawnioskowania dowodów na okoliczność jego twierdzeń co do posiadanych przez niego innych jeszcze a przewidzianych przepisami ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego tytułów uprawnień kombatanckich.

Wyżej wskazane uchybienia procesowe dawały podstawę do uznania wydanych w sprawie decyzji za przedwczesne. Uchybienia te są na tyle istotne, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Skutkowały zatem konieczność uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jaki decyzji utrzymanej nią w mocy, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy w związku z brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.