Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1180/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) przez Dyrektora ZUS Oddział w Z. (dalej organ) w związku z wnioskiem pana I. T. (dalej strona) o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, działając na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej ustawa oraz art. 12 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.):

1) umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenie społeczne za okres 09/2000, 10/2000, 12/2000,

– ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2002 i 04/2002,

– Fundusz Pracy za okres 09/2000, 10/2000, 12/2000, z uwagi na ich przedawnienie,

2) utrzymał w pozostałym zakresie w mocy decyzję ZUS z dnia [...] nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenie społeczne za okres: 01/2001-06/2001, 08/2001-06/2011,

– ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05/2002-06/2011,

– Fundusz Pracy za okres: 01/2001-06/2001, 08/2001-02/2010

obejmujące należności główne, odsetki za zwłokę naliczone na dzień 2 kwietnia 2012 r. oraz koszty upomnień w podanych tam kwotach.

Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym, w pierwszej instancji, zebrano szereg, dotyczących strony, dokumentów w tym m. in. oświadczenia, decyzje, wyrok, pisma, deklaracje, zaświadczenia (szczegółowo opisane w uzasadnieniu), a do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono dodatkowe dokumenty, w tym m. in. odnoszące się do stanu zdrowia strony. Następnie przywołał treść art. 32, art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 ustawy wyjaśniając, że zawarte w ostatnim, z wymienionych, przepisie wyliczenie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, oraz że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek tam określonych, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Zdaniem organu w przypadku strony żadna z tych przesłanek nie zaistniała.

Organ wskazał, że strona jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, który może być przedmiotem zabezpieczenia spornych należności, a nadto przeciwko stronie wszczęto postępowanie egzekucyjne i nie można obecnie definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Dodał, że nieskuteczność egzekucji prowadzonej przez ZUS, obliguje ten organ (ZUS) do przekazania jej Naczelnikowi Urzędu Skarbowego celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego i dopiero stwierdzenie przez ten organ (Naczelnika) braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, daje ZUS potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Organ zaznaczył, że ocena, czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela, oraz że nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy sytuacji, ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie.

Następnie cytując przepis art. 28 ust. 3a ustawy organ stwierdził, że przesłanki umorzenia, o których mowa w tym przepisie dookreśla Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dalej rozporządzenie, przytaczając § 3 ust. 1 tego artykułu. Zauważył, że badając wskazane przesłanki miał na względzie, iż strona zamieszkuje w dwuosobowym gospodarstwie domowym wraz z żoną, zaś twierdzenie strony, że od 2000 r. nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego i co skutkowało ustanowieniem ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie zostało potwierdzone. Organ podniósł, że z treści oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że żona strony została wskazana jako osoba wspólnie ze stroną zamieszkująca i gospodarująca, rachunki dotyczące wydatków gospodarstwa domowego strony wystawione były również na jego żonę, a nadto wspólnie z żoną figuruje w treści księgi wieczystej lokalu mieszkalnego. Organ stwierdził, że strona przebywa w areszcie śledczym (od [...] do [...]). Dochód strony do czasu aresztowania wynosił ok. [...]zł, jego żona pobiera świadczenia emerytalne w kwocie [...]zł netto, stałe miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą łącznie ok. [...] zł i po ich odjęciu od dochodów żony, pozostaje kwota [...]zł, co świadczy o stosunkowo dobrej sytuacji finansowej. Poza tym strona podała, że spłaca zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego, Szpitala Chirurgii Urazowej oraz Jednostki Wojskowej łącznie [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że działalność gospodarcza strony została zlikwidowana, oraz że nie zostały poniesione przez nią straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się do wskazanej we wniosku o umorzenie przyczyny powstania przedmiotowych należności – niewywiązywanie się przez kontrahentów ze zobowiązań, co skutkowało brakiem możliwości przystąpienia do przetargów, a w konsekwencji brakiem pracy – organ stwierdził, że jeżeli pomimo trudności finansowych przedsiębiorca decyduje się na dalsze prowadzenie działalności, to musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastać. Organ zauważył, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona nie składała w ogóle dokumentacji rozliczeniowej, co bardziej świadczy o tym, że unikała płacenia składek.

Zdaniem organu strona nie udowodniła przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę jednocześnie możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dołączona do akt dokumentacja świadczy o problemach alkoholowych strony, potwierdza przebyte urazy oraz wnioskowanie o przyznanie renty jednak strona nie legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Odpowiadając na twierdzenie strony co do niemożności przedłożenia takiego orzeczenia w wyznaczonym przez ZUS terminie z uwagi na pobyt w areszcie oraz z tej samej przyczyny brak możliwości stawienia się przed jakimkolwiek organem celem wykazania, że nie ma warunków do uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek, organ zauważył, że dał wiarę twierdzeniu, iż strona przebywa w areszcie, a w postępowaniu ustanowiła pełnomocnika, który mógł przedłożyć dokumenty, które w jego mniemaniu będą istotne dla sprawy.

Organ podkreślił, że trwająca od wielu lat choroba alkoholowa, nie była przeszkodą w prowadzeniu przez stronę działalności gospodarczej, jak również nie stała na przeszkodzie w pełnieniu przez stroną funkcji członka Rady Nadzorczej Spółdzielni Rzemieślniczej czy prezesa Zarządu dwóch spółek kapitałowych (z o.o.).

W związku z powyższym organ stwierdził, że sytuacja finansowa gospodarstwa domowego strony nie jest trudna, jednakże biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia oraz fakt braku dochodów strona może mieć problemy ze spłatą zadłużenia. Organ podkreślił, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie i rozporządzeniu. Umorzenie ma charakter wyjątkowy, dlatego rozpatrując taki wniosek należy brać pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniać cele, na które są przeznaczone. Podniósł, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi brać pod uwagę przede wszystkim fakt, że jest zobowiązany pokrywać związane z prowadzoną działalnością należności o charakterze publicznoprawnym i jeżeli nie jest w stanie takich należności pokrywać musi brać pod uwagę wynikające z tego faktu konsekwencje. ZUS, a tym samym ogół społeczeństwa, nie może ponosić konsekwencji związanych z nieumiejętnością podejmowania decyzji, dokonywania ryzykownych bądź błędnych działań gospodarczych lub też z lekceważącym stosunkiem płatnika do przepisów ustawy.

Rozważając kwestię ewentualnego obciążenia Skarbu Państwa kosztami pomocy społecznej dla gospodarstwa domowego strony w związku z koniecznością regulowania zaległych składek, organ stwierdził, że w przepisach dotyczących pomocy społecznej brak jest pojęcia pomocy na spłatę zadłużenia z tytułu składek, zaś podstawowym kryterium udzielenia pomocy społecznej jest uzyskiwany dochód. Dlatego posiadanie lub nieposiadanie zaległości z tytułu składek nie ma znaczenia dla kwestii ewentualnego wsparcia ze środków z pomocy społecznej.

Organ wskazał, że umorzenie przedmiotowych należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. Z uwagi na charakter składek i uwzględniając cele na które są one przeznaczone, ZUS jest zobligowany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi przy uwzględnieniu potencjalnej możliwości ich wyegzekwowania. Organ stwierdził, że kwota przedmiotowego zadłużenia jest bardzo wysoka i jej spłata będzie trwała bardzo długo, jak również możliwe jest, że nie dojdzie do spłaty w całości, jednakże nie może to być podstawą do wyrażenia zgody na jej umorzenie.

Zdaniem organu fakt, iż strona złożyła wniosek o rozłożenie na raty przedmiotowych składek proponując ich spłatę w ratach po [...] zł miesięcznie świadczy o posiadaniu możliwości płatniczych i perspektywie spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Organ wskazał również na to, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty, a więc może uzyskać źródło dochodu umożliwiające sukcesywne spłaty zadłużenia.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan I. T. wniósł o jej uchylenie i uchylenie wcześniejszej decyzji, którym zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. wobec braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności sprowadzenia, stwierdzonej przez lekarzy (opinia z dnia [...]) choroby alkoholowe, do "problemów alkoholowych", bez przeprowadzenia jakiegokolwiek przeciwdowodu na tę okoliczność, przy czym z przepisów nie wynika, aby jedynym dokumentem potwierdzającym wystąpienie przewlekłej choroby mogło być jedynie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS,

– art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie zgłoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy o sygn. [...] Sądu Rejonowego w B. oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy o sygn. [...] Sądu Rejonowego w B., przy jednoczesnym stwierdzeniu przez organ, że skarżący nie udowodnił przewlekłej choroby, a nadto

2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 4 ustawy obowiązującej do dnia 31 grudnia 2011 r. w związku z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) ze względu na to, że należności wymienione w pkt 2 skarżonej decyzji, na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2001 r. do czerwca 2001 r. oraz za okres od sierpnia 2001 r. do listopada 2001 r., są przedawnione i nie mogły być obejmowane zaskarżoną decyzją, tak samo jak należności, w stosunku do których zostało umorzone postępowanie odwoławcze w pkt 1 decyzji.

Uzasadniając skargę skarżący podniósł, że skarżona decyzja jest oparta na dowolnych ustaleniach stanu faktycznego, wbrew treści zgromadzonych w sprawie dowodów w szczególności związanych z jego przewlekłą chorobą stwierdzoną w opinii biegłych lekarzy i znaczenia rozpoznanej u zobowiązanego choroby alkoholowej uniemożliwiającej osiąganie jakichkolwiek dochodów. Odmawiając przeprowadzenia dowodu z dokumentów z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego w B., zgłoszonego na okoliczność wykazania stwierdzenia u skarżącego przewlekłej choroby i jednocześnie stwierdzając, że skarżący nie udowodnił przewlekłej choroby, organ naruszył przepis art. 35 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącego składki na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy do listopada 2001 r. uległy przedawnieniu z dniem 11 grudnia 2011 r. Skarżący podał, że jest zarejestrowany obecnie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a kwestia uzyskania prawa do renty nie została dotychczas załatwiona. Poza tym organ dokonał nadinterpretacji art. 27 k.r.i op. bowiem opłacenie składek ZUS za małżonka z pewnością nie jest obowiązkiem uregulowanym przez prawo rodzinne. Skarżący zauważył, że ważnym powodem ustanowienia przez Sąd przymusowego ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej była właśnie jego choroba alkoholowa, a nie "problemy alkoholowe" jak chce organ. Skarżący stwierdził, że zarówno przedłożone dokumenty, jak też zawnioskowane dowody, których organ nie przeprowadził, w sposób nie budzący wątpliwości świadczą, iż jedyną przyczyną powstania zaległości w składkach był de facto brak prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku wyrejestrowania tej działalności z ewidencji działalności gospodarczej, przy czym od skarżącego, wobec istnienia zdiagnozowanej choroby alkoholowej, nie można oczekiwać podejmowania racjonalnych działań, na co właśnie między innymi wskazuje okoliczność podana przez organ, że skarżący nie składał w ogóle dokumentacji rozliczeniowej.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

W piśmie z dnia 3 czerwca 2013 r. skarżący na poparcie wywodów skargi wskazał, że wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. rozwiązał małżeństwo skarżącego z jego winy, oraz że orzeczeniem z dnia [...] został uznany przez Komisję Lekarską ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 31 grudnia 2013 r., decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] uznano skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 10 sierpnia 2012 r., zaś z postanowienia z dnia [...] sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w B. wynika, że skarżący nie jest właścicielem lokalu, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Ponadto poinformował Sąd o tym, że zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. 2012. 1551). Natomiast przy piśmie z dnia 15 października 2013 r. skarżący dołączył do akt kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] określającą podlegające umorzeniu na podstawie powołanej wyżej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, w tym objęte niniejszą sprawą, pod warunkiem spłaty należności niepodlegających umorzeniu. Decyzja ta stała się ostateczna co wynika z pisma organu z dnia 8 listopada 2013 r., w którym stwierdzono ponadto, iż do chwili obecnej zaległości niepodlegające umorzeniu nie zostały uregulowane.

Na rozprawie w dniu 7 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo z ZUS z dnia 5 listopada 2013 r. w którym wyliczono składki niepodlegające tzw. abolicji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w spornym zakresie zważyć należy, iż dotyczyło ono odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy tak kwot głównych, jak i odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia, za okresy i w wysokości wskazanych w decyzji ZUS, przy zastosowaniu przepisów ustawy i rozporządzenia regulujących tę kwestę.

Zdaniem organu w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające skorzystanie przez stronę z przedmiotowej ulgi, zaś według zobowiązanego ustalenie wskazanych okoliczności faktycznych było niepełne lub błędne, a przez to naruszono tak przepisy procedury jak i prawa materialnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ustawy "należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1), należności z tytułu składek z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2), całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł (...),

2) Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika (...),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności (...),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności (...),

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne" (ust. 3).

Należność z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Na mocy art. 28 ust. 3b ustawy ustanowiono delegację do wydania rozporządzenia określającego szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a.

Stosownie do brzmienia § 3 ust. 1 tego rozporządzenia "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Mając na względzie treść powyższych przepisów należy zgodzić się ze stanowiskiem, że "Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia" (tak wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 266/11). Za słuszny trzeba także uznać pogląd, że "W sytuacjach, w których nie występuje całkowite nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne" (tak wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1322/11). Zasadne jest również twierdzenie, że "Pomimo braku całkowitej nieściągalności, mogą być umorzone tylko składki ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i rozporządzeniu MGPiPS z 31 lipca 2003 r., tj. bada, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (tak wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 44/12).

Warto zauważyć, że "Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winno być oceniona na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji" (tak wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 17/10). "Przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności" (tak wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 56/12). "W razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (...), uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony" (tak wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 203/11). "Ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia (...) nakłada na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną" (tak wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 635/11).

Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ na dzień wydania zaskarżonej decyzji, na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku całego postępowania, w tym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązany był współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, ZUS jako organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego egzekucję nie stwierdzając jej bezskuteczności, a nadto naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego możnaby egzekucję tę prowadzić.

Organ ustalił również, że zobowiązany pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym wraz z żoną, która w oświadczeniu zobowiązanego wskazana została jako osoba wspólnie z nim zamieszkująca i gospodarująca, zaś wydatki tego gospodarstwa udokumentowano rachunkami wystawiono także na żonę zobowiązanego, posiadając wspólnie, w formie współwłasności, lokal mieszkalny.

Organ stwierdził, że od dnia 6 lipca 2005 r. zobowiązany pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką to jednak w myśl prawa rodzinnego małżonkowie nadal są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Dodał, że w okresie od [...] do [...] zobowiązany był aresztowany, oraz że w oświadczeniu z dnia 14 czerwca 2012 r. podał, że osiąga dochód ok. [...]zł, a w oświadczeniu z dnia 16 lipca 2012 r., że obecnie nie uzyskuje, jako aresztowany, żadnych dochodów. Żona zobowiązanego pobiera świadczenia emerytalne w kwocie [...]zł, zaś stałe miesięczne wydatki tego gospodarstwa wynoszą łącznie ok. [...]zł, co oznacza, że po ich odjęciu od dochodów żony pozostaje kwota [...]zł, co zdaniem organu świadczy o stosunkowo dobrej sytuacji finansowej.

Organ wskazał, że zobowiązany podał, iż spłaca zobowiązanie wobec trzech innych wierzycieli, w tym Urzędu Skarbowego, łącznie [...] zł miesięcznie, oraz nie twierdził by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a nadto podkreślił, że przyczyną powstania zadłużenia wobec ZUS było niewywiązywanie się kontrahentów z zobowiązań, co skutkowało nieprzystąpieniem do przetargów, a w konsekwencji brakiem pracy.

Organ uznał za nieudowodniony fakt istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiający jednocześnie zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zauważył, że choć do akt sprawy dołączono dokumentację świadczącą o problemach alkoholowych i przebytych urazach zobowiązanego, jak również wniosek o przyznanie mu renty, to jednak zobowiązany nie legitymował się orzeczeniem lekarskim orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wyjaśnił przy tym, że trwająca od wielu lat choroba alkoholowa nie przeszkadzała zobowiązanemu w prowadzeniu działalności gospodarczej, ani pełnienia różnych funkcji w organach osób prawnych (spółdzielni, spółek z o.o.).

Jak wynika z akt sprawy zobowiązany prowadził działalność gospodarczą od 1979 r. do połowy 2011 r. Decyzją z dnia [...] uznano go za osobę bezrobotną od dnia [...] bez prawa do zasiłku. Pozew żony zobowiązanego o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z dnia [...] uzasadniony był sytuacją finansową firmy zobowiązanego. Zobowiązany oświadczył, że od 1 marca 2012 r. podjął pracę na 3/4 etatu z wynagrodzeniem [...]zł brutto (umowa na czas określony do końca 2012 r.), zaś w okresie powadzenia działalności gospodarczej nie korzystał ze zwolnień lekarskich ani innych świadczeń ZUS. W czasie, gdy nie miał pracy pozostawał na utrzymaniu żony (oświadczenie zobowiązanego z dnia 2 kwietnia 2012 r.). W dniu 26 września 2008 r. u zobowiązanego stwierdzono stan po urazie głowy w tym zaniki korowe mózgu i móżdżku oraz upojenie alkoholowe. W opinii zakładu leczniczego z dnia [...] wskazano, że postanowieniem z dnia [...] zobowiązano skarżącego do leczenia odwykowego w zakładzie niestacjonarnym, którego nie realizował oraz stwierdzono u niego objawy zespołu uzależnienia od alkoholu zalecając leczenie stacjonarne. Zobowiązany w okresie od 30 czerwca do 18 lipca 2011 r. przebył leczenie szpitalne w tym operacyjne, po złamaniu nogi w dniu 13 czerwca 2011 r. w stanie po spożyciu alkoholu (upadek na ulicy) i odmowie leczenia operacyjnego. W dniu 14 sierpnia 2012 r. zobowiązany sporządził wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Oznacza to, że zobowiązany, u którego już w 2008 r. stwierdzono "objawy zespołu uzależnienia od alkoholu", prowadził działalność gospodarczą, której niepowodzenie było związane z brakiem realizacji zobowiązań dłużników, a nie choroba alkoholowa, a nadto także po zakończeniu tej działalności, bo w latach 2010-2012 był wspólnikiem spółek z o.o. i prezesem Zarządu dwóch z nich (uczestniczące w przetargach) oraz członkiem Rady Nadzorczej Spółdzielni Rzemieślniczej, a nadto od dnia 1 marca 2012 r. zobowiązany był zatrudniony na umowę o pracę. W tej sytuacji nie można zasadnie twierdzić, że u zobowiązanego wystąpiła przewlekła choroba (alkoholowa) pozbawiająca go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zobowiązany mimo stwierdzonych u niego objawów zespołu uzależnienia od alkoholu uczestniczył w życiu gospodarczym, społecznym czy rodzinnym, podejmując decyzje i działania świadczące o zdolności do czynności faktycznych i prawnych niezbędnych do funkcjonowania w istniejącej rzeczywistości. To czy dokonywane przez niego wybory były słuszne i właściwe pozostaje poza oceną Sądu w niniejszym postępowaniu, podobnie jak skutki przyjętego przez niego postępowania.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organy prawidłowo oceniły ustalone w sprawie okoliczności faktyczne przy czym ocena ta znajduje pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, który w ocenie Sądu zebrany został w sposób prawidłowy i wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Wydając zaskarżoną decyzję organ nie naruszył zasad regulujących postępowanie administracyjne, a w szczególności nie przekroczył przepisów dotyczących gromadzenia dowodów i ich oceny.

Brak przeprowadzenia dowodów, o których mowa w skardze nie naruszało wymienionych tam przepisów, skoro organ wydający decyzję odniósł się do okoliczności jakimi dowody te miały być wykazane, a w szczególności "choroby alkoholowej" zobowiązanego uznając m. in., że "trwająca od wielu lat choroba alkoholowa, nie była przeszkodą w prowadzeniu (...) działalności gospodarczej", a tym samym stwierdzając fakt takiej choroby i jej przewlekłość. Dowodzenie okoliczności uznanej za udowodnioną nie znajduje uzasadnienia w powołanych w skardze przepisach k.p.a.

Przewlekła choroba zobowiązanego ma znaczenie dla oceny możliwości skorzystania z umorzenia przedmiotowych należności tylko wówczas, gdy jednocześnie stwierdzono, iż powoduje ona skutki opisane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Należy zgodzić się ze skarżącym, że fakt istnienia takiej choroby nie wymaga żądanego przez organy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, niemniej jej stwierdzenie nie powoduje automatycznie zaistnienie przesłanek wymienionych we wskazanym wyżej przepisie. "Choroba alkoholowa" zobowiązanego niezależnie od tego czy mieści się w kategorii chorób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, z uwagi na jej charakter czy przyczyny "zachorowania", nie może stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie spornych należności, skoro nie pozbawiła zobowiązanego możliwości podjęcia zatrudnienia i pełnienie odpowiedzialnych funkcji w organach osób prawnych.

Zdaniem Sądu bezzasadne było twierdzenie skarżącego dotyczące naruszenia prawa materialnego w zakresie przedawnienia wymienionych w skardze należności, skoro należności te, jako bezsporne, stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia w decyzji z dnia [...] o warunkowym ich umorzeniu, zaś decyzja ta ma walor ostateczności. Zarzut ten nie był podnoszony w toku postępowania, jednocześnie w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że zaległości te są przedmiotem egzekucji, co oznaczało zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia, zaś zobowiązany w skardze nie kwestionował tej okoliczności.

Nie mogły odnieść zamierzonego skutku fakty podane przez skarżącego w piśmie z dnia 3 czerwca 2013 r. Wymieniony tam wyrok rozwiązujący małżeństwo zobowiązanego przez rozwód z jego winy zapadł w dniu [...] a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji, podobnie jak decyzja z dnia [...] o uznaniu zobowiązanego za osobę bezrobotną, czy też orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] oraz postanowienie Sądu z dnia [...] odmawiające wpisu hipoteki przymusowej. Okoliczności te nie mogły być przedmiotem oceny organu, skoro zaistniały po dacie wydania zaskarżonej decyzji, lecz mogą mieć istotne znaczenie w przypadku złożenia i wykazania ich w ewentualnym nowym wniosku umorzeniowym.

Wydając zaskarżoną decyzję organ oparł się na faktach i zdarzeniach znanych mu i istniejących w dacie orzekania, zaś zmiany stanu faktycznego sprawy po wydaniu decyzji nie mają i nie mogą mieć znaczenia dla oceny legalności tej decyzji badanych w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, według stanu z dnia jej wydania.

Podobnie należy odnieść się do twierdzeń skarżącego co do braku prowadzenia z żoną (byłą) wspólnego gospodarstwa domowego od lat dziewięćdziesiątych czy też braku wspólnego zamieszkiwania, gdyż zobowiązany faktów tych nie wykazał ani nie wykazywał w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a nadto nie wyjaśnił, gdzie w tym czasie zamieszkiwał i dlaczego adres ten nie został przez niego ujawniony. Fakt, iż zobowiązany nie wypełniał wobec żony żadnych obowiązków wynikających z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie oznacza, że obowiązki takie nie istnieją i powinny być realizowane nie tylko ze strony męża ale i żony. Co znamienne zobowiązany nie przeczył, że jest współwłaścicielem nieruchomości lokalowej, w której zamieszkał lub co najmniej był zameldowany i nie wskazał w jaki sposób prawa tego został pozbawiony.

Sąd uznał, że na możliwość orzekania w niniejszej sprawie nie miało wpływu wydanie decyzji ZUS z dnia [...] w sprawie umorzenia należności z tytułu składek obejmujący również część należności będących przedmiotem zaskarżonej decyzji. Decyzja ta wydana została po dniu wydania zaskarżonej decyzji i jest decyzją warunkowo umarzającą opisane w niej należności dopiero z chwilą spłaty należności niepodlegających umorzeniu, w terminie roku od dnia jej uprawomocnienia.

Jak wynika z przedstawionej informacji ZUS z dnia 15 listopada 2013 r. na zobowiązanym nadal ciążą zaległości nie podlegające abolicji, zaś warunkiem skorzystania z tej nadzwyczajnej ulgi jest ich spłata w oznaczonym terminie. Skoro więc zarówno w dacie orzekania przez organ jak i sąd należności będące przedmiotem zaskarżonej decyzji istniały i nie zostały w żaden sposób (efektywnie czy nieefektywnie) zaspokojone, Sąd nie widział podstaw do zaniechania orzekania w sprawie bądź też zawieszenia postępowania sądowego.

Skoro w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, organy nie uchybiły tym przepisom, ani nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, Sąd uznał, że skargę jako nieuzasadnioną należało, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270), oddalić.