Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1953/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 8 pkt 1 lit b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 47/14 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, a także decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz J. B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Łd 47/14), oddalił skargę J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] przedmiocie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], Wójt Gminy Ł., orzekając na wniosek J.B. i na podstawie art. 5, art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 23 – 25, art. 26 ust 1 i 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." - odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (babką - F. B.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że J. B. nie spełnił warunku zrezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Uwzględniając zaś ustawową definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r., organ przyjął, że osoba, będąca rolnikiem, nie jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracę zarobkową, a zatem nie może zrezygnować z zatrudnienia ( innej pracy zarobkowej).

Na skutek wniesionego przez J. B. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w pełni zawarte w niej stanowisko. Kolegium podkreśliło zwłaszcza, iż celem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeśli osoba niepełnosprawna wymaga osobistej i bezpośredniej pielęgnacji, polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Sprawujący opiekę lub niosący długotrwałą pomoc niepełnosprawnemu zmuszony jest zaś do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia. Osobą uprawnioną do w/w świadczenia jest więc bezrobotny z własnego wyboru, która to sytuacja nie zachodzi w przypadku rolnika podlegającego ubezpieczeniu społecznemu rolników.

J. B., w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze, zakwestionował prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r., podnosząc, że była ona dla niego krzywdząca i dyskryminująca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, iż nie była ona uzasadniona.

Sąd przytoczył treść art. 16a u.ś.r., stanowiącego podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji i zaznaczył, iż przedmiotowy zasiłek nie przysługuje m. in. w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z innych tytułów (art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r.). W sytuacji zatem, gdy skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, był on wykluczony spośród beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Uzasadniając powyższe stanowisko, Sąd odwołał się także do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której wskazano, że rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 u.ś.r., formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W sensie ekonomicznym, prowadzenie zaś gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych.

Sąd zauważył również, iż we wskazanej wyżej uchwale Naczelny Sad Administracyjny stwierdził także, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże taką definicję zawiera ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

Powyższe – zdaniem Sądu – oznaczało, że chociaż okoliczność sprawowania opieki przez J. B. nad babką – F. B. nie była w sprawie kontestowana, to jednak nie mógł on skutecznie ubiegać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu w kasie rolniczego ubezpieczenia społecznego, był on uważany za rolnika. Fakt zaś prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowił w tym wypadku negatywną przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wprost wynikało z treści art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, J. B., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1) art. 16a ust. 1 i ust. 8 pkt. 1 "b" u.ś.r.- poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu braku podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy w rzeczywistości opiekuje się on babką - F. B., rezygnując z prac w gospodarstwie rolnym i - decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] - Kierownik GOPS w Ł. orzekł o przyznaniu skarżącemu bezterminowo świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babką,

2) poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13, Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r. poz. 1557), stwierdzającego, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - na podstawie którego doszło do wygaśnięcia z mocy prawa decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]- jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej a tym samym błędne stwierdzenie przez Sąd braku wpływu faktu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r. na rozstrzygnięcie w sprawie, podczas gdy decyzja ta stwierdzała spełnienie przez skarżącego przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babką - F. B.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjnie, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, a także decyzji Wójta Gminy Ł. z dnia [...] sierpnia 2013 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji naruszył art. 16a ust. 1 i ust. 8 pkt. 1 "b" u.ś.r., co skutkowało błędnym podzieleniem stanowiska organów obu instancji, że - na gruncie ustalonego w toku postępowania administracyjnego stanu faktycznego – J. B. - jako rolnikowi nie przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babką - F. B., w sytuacji, gdy w kwietniu 2012 r. skarżącemu zostało przyznane bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad ww. członkiem rodziny. Poza tym autor skargi kasacyjnej podnosił, iż Sąd Wojewódzki, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] utrzymującej w mocy odmowną dla strony decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] sierpnia 2913 r., nie uwzględnił treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13). Wyrokiem tym zaś Trybunał stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - na podstawie którego doszło do wygaśnięcia z mocy prawa decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] (o przyznaniu skarżącemu bezterminowo świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babką) - jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym zatem Sąd Wojewódzki wadliwie przyjął, że fakt pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r. niw miał wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie.

W ocenie składu orzekającego, zarzuty te należało uznać za uzasadnione. Dokonywana bowiem przez Sąd I instancji kontrola, wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji, nie powinna była pomijać skutków powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który derogował z sytemu prawa przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ww. ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, na mocy których doszło do wygaśnięcia przyznanego wcześniej skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego oraz faktu podjęcia przez ustawodawcę prac legislacyjnych, zmierzających do usunięcia zaistniałych dla beneficjentów tej formy pomocy negatywnych skutków, jakie te przepisy wywoływały. Jak zauważył bowiem w powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny, tylko takie działanie ustawodawcy mogło uchylić skutki wywołane obowiązywaniem sprzecznych z ustawą zasadniczą ww. przepisów.

W konsekwencji koniecznym było uwzględnienie okoliczności, że od dnia 15 maja 2014 r. obowiązuje (uchwalona jeszcze przed wydaniem zaskarżonego wyroku ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie zaś do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1548 ze zm.), przy czym, zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 2 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Kluczowa jest zatem ocena przesłanek warunkujących możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki, w rozumieniu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548) i zaczął obowiązywać w porządku prawnym od dnia 1 stycznia 2013 r. Przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanowił, że: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Z porównania powyższych przepisów, na tle ich literalnej wykładni, wynika, że o ile świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje w sytuacji, gdy osoba wskazana w art. 17 ust. 1 ustawy zarówno nie podejmuje, jak i rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, o tyle specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje wtedy (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji), gdy osoby wskazane w ustawie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki. Ustawodawca rozróżnił zatem przesłankę "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" od przesłanki "rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Poprzestanie na literalnym odczytaniu powyższych przepisów i prostym porównaniu ich ze sobą nie daje jednak pełnej odpowiedzi na pytanie o treść normy prawnej zakodowanej w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyróżnienie bowiem przez ustawodawcę przesłanki "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" i przesłanki "rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie może prowadzić do automatycznego wniosku o wzajemnym wykluczaniu się tych przesłanek. Konieczne jest ustalenie relacji zakresów obydwu przesłanek przy wykorzystaniu metody wykładni celowościowej i systemowej odwołującej się do unormowań Konstytucji RP.

Jak podkreślano już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, "art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawiera tożsamy hipotetyczny stan faktyczny – sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Występuje zatem tożsamy hipotetyczny stan faktyczny w zakresie zabezpieczenia prawa człowieka do egzystencji w zachowaniu przyrodzonej godności człowieka. Tożsamość hipotetycznego stanu faktycznego stanowi podstawę do konstytucyjnej wykładni przesłanki różnicującej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – przesłanki zakresowo ograniczającej – rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy wykładni tego uregulowania należy odrzucić przyjętą wykładnię językową, wyłączającą z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, która nie podejmuje zatrudnienia. Zasadniczy element normy prawnej regulującej specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne wyłącza różnicowanie sytuacji osób, które nie podejmują zatrudnienia od osób, które rezygnują z zatrudnienia przy przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wykładnią zatem pojęcia "rezygnuje z zatrudnienia" należy objąć również stan faktyczny "nie podejmuje zatrudnienia". Taka wykładnia ma pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa. Takie wartości przyświecają wprowadzeniu zmiany art. 16a ust. 1 ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), który w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. stanowi: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" (wyrok NSA z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1442/14).

Należy także zwrócić uwagę, że w zakresie konstytucyjności art. 16a ust. 1 u.ś.r. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Wprawdzie w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r. (sygn. akt P 1/14) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji" – to w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U z 2012 r., poz. 1548), które na mocy tej ustawy zostały go pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU-A 2013, nr 9, poz. 134). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z 2012 r., wprowadzającej m.in. zaskarżony art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Wykonując wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego Sejm – co już wyżej sygnalizowano – uchwalił w dniu 4 kwietnia 2014 r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567), która w art. 17 zmieniła treść art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ust. 1 pkt 1 tego przepisu, w nowym brzmieniu, ustawodawca już wyraźnie uregulował kwestię prawa do świadczeń rodzinnych również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten - zgodnie z art. 26 tej ustawy - wszedł w życie 1 stycznia 2015 r.

Powyższe przemawia więc za uznaniem, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego, wyrażone w zaskarżonym wyroku oddalającym skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r., było błędne. J.B. miał bowiem przyznane w drodze decyzji administracyjnej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babką od dnia 19 stycznia 2012 r. a zatem organy winny w tym przypadku dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kierunku usunięcia skutków wywołanych przez niekonstytucyjne wygaśnięcie decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, czego jednak nie dokonały.

Z tej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok a także wydane w tej sprawie decyzje przez organy obu instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę, Wójt Gminy Ł. winien przy wydawaniu decyzji mieć na uwadze zmiany, jakie w stanie prawnym nastąpiły w związku z wejściem wżycie z dniem 15 maja 2014 r. ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), na mocy której w ustawie o świadczeniach rodzinnych, dodany został art. 17b, dopuszczający obecnie uzyskanie przez rolnika specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z tym przepisem, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z art. 193 p.p.s.a.- orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na przepisie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.