Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1436/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 200/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 200/21 oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lutego 2021 r. nr [...]w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 3 lutego 2021 r. odmówił [...]– dalej: stronie, skarżącej lub zobowiązanej - umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności z 18 stycznia 2019 r. z tytułu składek za 07/2015 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem wynikających z ww. decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności w wysokości [...]zł.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20 uchylił decyzję ZUS z 21 listopada 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 17 kwietnia 2019 r.

ZUS ustalił, że [...]prowadził działalność gospodarczą i nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób został dłużnikiem ZUS który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zmarł 13 listopada 2015 r. Decyzją z 18 stycznia 2019 r. przeniesiono na [...]odpowiedzialność za zobowiązania męża za lipiec 2015 r. z tytułu składek w wysokości [...]zł. Zobowiązana 30 stycznia 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie ww. należności.

Zgodnie z art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266 dalej: u.s.u.s.), do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie którego Zakład umarza należności z tytułu składek. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego, jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek Zakład nie może więc badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. ZUS 22 lutego 2019 r. wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł. Zatem kwota będąca przedmiotem niniejszego postępowania - [...]zł to należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność opłacającą składki na własne ubezpieczenia.

ZUS ustalił, że zobowiązana pobiera rentę rodzinną w wysokości [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi z tego tytułu stałe, miesięczne wydatki w wysokości [...]zł tj. z tytułu miesięcznych opłat - [...]zł, opłat eksploatacyjnych - [...]zł, kosztów leczenia - [...] zł oraz inne wydatki - [...] zł. Strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]oraz w bankach na kwotę [...]zł. Powyższe zobowiązania nie są spłacane. Zobowiązana posiada majątek nieruchomy - lokal mieszkalny w Kielcach o pow. [...]m2. Z protokołu spisu inwentarza z 22 sierpnia 2016 r. wynika, że spadkodawca posiadał udział [...]w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości [...]m2. Wniosek został rozpatrzony w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. W związku z tym w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Kluczowe znaczenie ma art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy u.s.u.s. Zobowiązana jest spadkobiercą zmarłego płatnika i ponosi odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. W związku z tym przesłanki, z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w sprawie. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również nie ma zastosowania.

W stosunku do zobowiązania strony nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne. ZUS nie wyczerpał możliwości dochodzenia należności. Zaległości nie były przedmiotem przymusowego dochodzenia i organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych. Nie można zatem stwierdzić zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Nie można również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy). Zobowiązana pobiera rentę rodzinną w wysokości [...]zł brutto. Świadczenie jest wolne od zajęć. Do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Istnieje zatem możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia. Kwota zajęcia wynosiłaby [...]zł. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji. Całość zadłużenia, do którego spłaty strona została zobowiązana decyzjami Zakładu o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania męża wraz z odsetkami wynosi: [...]zł. Koszty egzekucyjne należne dla organu egzekucyjnego wyniosłyby [...]zł uwzględniając wysokość potracenia możliwego do dokonania ze świadczenia zostałyby zaspokojone na przestrzeni pół roku. W ocenie organu zatem w przypadku wdrożenia egzekucji, można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Umorzenie składek od należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zobowiązana złożyła wniosek z uwagi na sytuację finansową i zdrowotną. Organ ustalił, że z uwagi na schorzenia - stwardnienie rozsiane, jaskrę, oraz rozwarstwienie siatkówki wnioskodawczyni nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uzyskania dodatkowych dochodów. Korzysta z pomocy finansowej rodziny. Regularnie przyjmuje leki o raz wymaga intensywnej rehabilitacji w celu utrzymania sprawności fizycznej, na którą przeznacza większą część swojego dochodu, korzystając

z prywatnych zabiegów.

W ocenie ZUS trudna sytuacja materialno-bytowa strony ma charakter stały. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że w omawianej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przemawia za uznaniowym rozstrzygnięciem sprawy. Odmowa umorzenia naruszałaby uzasadniony interes osoby wnioskującej.

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Kielcach podkreślił, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Sądu, który wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20, uchylił decyzję ZUS z 21 listopada 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Stwierdzono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U.2003.141.1365 dalej: rozporządzenie) przez ich niezastosowanie. Nie rozważono prawidłowo przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przez co uchybiono również przepisowi art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz zasadzie przekonywania z art. 11 K.p.a. Sąd wskazał, że przedmiotem rozważań o umorzeniu organ poddał m.in. należności składkowe osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek. To zaś powodowało konieczność poddania ich analizie z zastosowaniem nie tylko art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ale i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a w konsekwencji także § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Tego organ nie uczynił. Okres składkowy za lipiec 2015 r. nie został objęty umorzeniem, dlatego te należności, które dotyczą składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek, powinny być przez organ rozważone przez pryzmat przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 Rozporządzenia. W ocenie WSA dokonując oceny w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za zatrudnionych pracowników organ prawidłowo stwierdził, że ma do nich zastosowanie przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ nie dokonał prawidłowej oceny przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Sąd I instancji, mając na względzie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ wykonał w sposób prawidłowy zalecenia zawarte w wyroku WSA w Kielcach z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20, co do dalszego postępowania.

Zdaniem WSA w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd podniósł, że organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności, w tym w szczególności wypełnił zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20 w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., dokonując szczegółowej oceny tej przesłanki. Stosownie do powołanej regulacji całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Organ zastosował się do opisanego obowiązku. Porównał spodziewane koszty egzekucji z informacjami o majątku nadającym się do egzekucji. Ustalił, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w wysokości [...]zł brutto. Świadczenie jest wolne od zajęć. Do wypłaty pozostaje kwota [...]zł. Istnieje zatem możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia. Kwota zajęcia wynosiłaby [...]zł. ZUS ustalił, że całość zadłużenia, do którego spłaty została skarżąca zobowiązana decyzjami ZUS o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania męża wraz z odsetkami wynosi: [...]zł. Koszty egzekucyjne wyniosłyby [...]zł uwzględniając wysokość potracenia możliwego do dokonania ze świadczenia zostałyby zaspokojone na przestrzeni pół roku. Prawidłowa jest zatem konstatacja organu, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, co oznacza brak przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zdaniem WSA organ prawidłowo stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek.

Sąd I instancji podał, że brak przesłanek nieściągalności, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowił również dla organu podstawę do odmowy umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących płatnikami składek za lipiec 2015 r. W tym jednak zakresie ZUS był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia. Organ, na podstawie zebranego materiału dowodowego, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanki z § 3 pkt 1 i pkt 3 Rozporządzenia. Organ miał tu na uwadze problemy zdrowotne skarżącej. Z uwagi na choroby: stwardnienie rozsiane, jaskrę oraz rozwarstwienie rogówki skarżąca nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uzyskania dodatkowych dochodów. Stwierdzenie przez organ ww. przesłanki skutkowało umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonych będących płatnikami składek za lipiec 2015 r.

Sąd podał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonano prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Zajęte stanowisko przedstawiono w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

[...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazanie sprawy do WSA w Kielcach celem ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej wniósł o nierozpoznawanie sprawy na rozprawie; oraz zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczania kosztów postępowania; zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię implikującą przyjęcie, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu rzeczonych składek podczas gdy w rzeczywistości skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a dodatkowo cierpi na przewlekłą chorobę, która wymaga stałego leczenia, a prowadzone postępowanie egzekucyjne może doprowadzić skarżącą do ubóstwa skutkującego niemożliwością kontynuacji procesu leczenia oraz egzystencji

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydartego w sprawie orzeczenia, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, podczas gdy istnieje ustawowy obowiązek stosowania przez Organy i Sądy norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadniania, co nie zostało jednakże uwzględnione przez Sąd w sprawie niniejszej.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W zarzutach tych skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego i prawa procesowego.

W pierwszym z nich postawiła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w stosunku do zobowiązanej z tytułu składek nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu przedmiotowych składek, w przypadku gdy sytuacja materialna skarżącej kasacyjnie nie jest dobra, mając na uwadze fakt, iż cierpi ona na przewlekłą chorobę, wymagającą stałego leczenia, a prowadzone postępowanie egzekucyjne może doprowadzić ją do życia na bardzo niskim poziomie, zagrażającym możliwości kontynuowania leczenia i egzystencji.

W drugim z zarzutów wskazała na naruszenia przepisów o postępowaniu poprzez powołanie jako naruszonych przepisów art. 151, art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. (w zamyśle sporządzającej skargę kasacyjną było zapewne wskazanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż przywołanej w zarzucie jednostki redakcyjnej art. 145 p.p.s.a. w ogóle nie posiada) w zw. z art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji skarżonej decyzji ZUS i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, w sytuacji gdy istnieje ustawowy obowiązek stosowania przez organy i sądy norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy jednoczesnej konieczności należytego i wyczerpującego ich uzasadnienia, a co w sprawie niniejszej nie zostało przez Sąd uwzględnione.

Odnosząc się zatem do postawionych w skardze kasacyjnej dwóch zarzutów stwierdzić przede wszystkim należy, że w orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).

Przed omówieniem zarzutu procesowego należy jednak poczynić kilka uwag natury ogólnej nawiązujących do stanu faktycznego sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca kasacyjnie wnioskiem z 5 lutego 2019 r. domagała się umorzenia należności za lipiec z tytułu składek w wysokości [...]zł określonych decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego w dniu 18 stycznia 2019 r. męża [...]. Wskazaną decyzją zostały przeniesione należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20 uchylił decyzję ZUS z 21 listopada 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 17 kwietnia 2019 r.

Zauważyć w tym miejscu należy, że do należności, nie stanowiących należności składkowych "ubezpieczonego [...]", czyli nie będącymi jego własnymi obciążeniami, nie może mieć zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z literalnego brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że możliwie jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

Stwierdzić zatem wobec powyższego należy, że składki, które obciążały męża skarżącej kasacyjnie z tytułu jego własnego ubezpieczenia, do których stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w szczególności jego § 3 stanowiący, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3) – zostały przez organ z uwagi na sytuację skarżącej umorzone. Do pozostałych składek obciążających aktualnie skarżącą kasacyjnie przepisów tego rozporządzenia zastosować nie można.

Sporne składki mogą być zatem umorzone jedynie w sytuacji zajścia przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., uszczegółowionej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a mianowicie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Takie postępowanie przez Zakład było przeprowadzone, nie wykazało ono w okolicznościach sprawy zaistnienia tej przesłanki.

Słusznie Sąd I instancji dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, iż oceniając postępowanie organu w sprawie należy wskazać, że w pierwszym etapie postępowania z wniosku o umorzenie należności składkowych organ bada, czy w ogóle występują przesłanki do umorzenia należności. W celu ustalenia istnienia ww. przesłanek konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap - uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji w okolicznościach tej sprawy uznał, że organ prawidłowo stwierdził brak przesłanek nieściągalności, w tym w szczególności wypełnił zalecenia WSA zawarte w wyroku z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20 w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., dokonując szczegółowej oceny tej przesłanki.

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej co do naruszenia wskazanych w drugim zarzucie tej skargi przepisów procesowych. Ani Sąd I instancji, ani też Zakład nie naruszył wskazanych przepisów. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 11 k.p.a., tj. organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Uczynił w tym zakresie zadość zasadzie przekonywania. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez skarżącą treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

W przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, czyli braku przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, w konsekwencji działania organu w ramach związania, a nie uznania administracyjnego, powoływanie się na obowiązek stosowania norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku prawnego. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co też w sprawie uczyniono, nie może bowiem przełamać ustalonego w postępowaniu braku przesłanki umożliwiającej przyznanie ulgi.

Tym samym nie można było uznać, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego był zasadny.

Odnosząc się do drugiego z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. podnieść trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 50/20 stwierdził, że ponownej wnikliwej analizy wymaga w sprawie przesłanka pomieszczona we wskazanym wyżej przepisie.

Zgodnie z treścią tego uregulowania całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. WSA we wskazanym wyżej wyroku eliminując z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą skonstatował, że z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

Mając na względzie powołane wytyczne, wiążące organ na podstawie art. 153 p.p.s.a., Zakład zastosował się do tych wskazań, co też słusznie zaakceptował Sąd I instancji. Organ porównał bowiem spodziewane koszty egzekucji z informacjami o majątku nadającym się do egzekucji. Ustalił, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w wysokości [...]zł brutto, tj. [...]zł netto. Świadczenie jest wolne od zajęć. Do wypłaty pozostaje kwota 1919 zł. Istnieje zatem możliwość zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia. Jak wyliczył organ kwota zajęcia wynosiłaby [...]zł. Wyjaśnił również, że z przepisów art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika bowiem, że z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Oznacza to, że świadczenie nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie skarżącej minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Z kolei stosownie do art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności następujące opłaty: koszty egzekucyjne, które w przypadku zajęcia składnika majątkowego stanowiącego świadczenie wynoszą 4% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Zakład ustalił, że całość zadłużenia, do którego spłaty została skarżąca zobowiązana decyzjami Zakładu o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania męża wraz z odsetkami wynosi: [...]zł. Koszty egzekucyjne wyniosłyby [...]zł uwzględniając wysokość potracenia możliwego do dokonania ze świadczenia zostałyby zaspokojone na przestrzeni pół roku. Prawidłowa jest zatem konstatacja organu, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, co oznacza brak przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Tym samym zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.