Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 518/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-08-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Umorzono postępowanie w zakresie wniosku/postępowanie wpadkowe
Powołane przepisy: article: art. 161 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 258 par. 3 i art. 239 pkt 1 lit a i art. 245 par. 3 i art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Kolegium odmawiającego stwierdzenia nieważności postanowienia Kolegium odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium uchylającej w całości decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 września 2014 r. pozostawiono bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz stwierdził, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie.

Na poparcie tego stanowiska referendarz sądowy dokonał analizy liczby spraw wszczętych skargami i wnioskami skarżącego i charakteru rozstrzygnięć wydanych przez Sąd.

Z analizy tej wynika, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe.

W 2014 r. około 95 skarg zostało odrzuconych, 17 oddalonych, w 2 sprawach umorzono postępowanie sądowe i w 2 sprawach oddalono wnioski wszczynające postępowanie sądowe, a jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu.

We wspomnianym okresie 2009-2014 większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania.

Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu.

Skarżący wniósł również w 2014 r. szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego.

W listopadzie 2014 r. liczba zarejestrowanych skarg i wniosków wszczynających postępowanie wyniosła około 431. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. Sąd odrzucił około 217 skarg skarżącego. Natomiast liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 240 wniosków.

W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania na podstawie z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem.

W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.

Po dokonaniu tej analizy referendarz podkreślił, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Na podstawie tych okoliczności referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na wspomniane nadużycie tego prawa, natomiast podstępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych zostało umorzone, ponieważ skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia tych kosztów z mocy ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 maja 2015 r. oddalił skargę.

Na tej rozprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata i wniosek o odroczenie rozprawy.

Postanowieniem Sądu z dnia 8 maja 2015 r. umorzono postępowanie wszczęte tym wnioskiem W jego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że wniosek ten jest bezprzedmiotowy. Według Sądu złożony wniosek jest z pozoru wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w istocie zmierza do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania.

Okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu na różnego rodzaju akty i czynności lub na bezczynność względnie przewlekle prowadzenie postępowania dowodzą, że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania.

Na taką ocenę składa się nie tylko brak uzasadnienia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy.

Następnie dnia 3 czerwca 2015 r. NSA postanowieniem o sygn. akt I OPP 68/15 odrzucił skargę na przewlekłość postępowania.

Zarządzeniem Sądu z dnia 17 lipca 2015 r. odmówiono uzupełnienia protokołu rozprawy z dnia 8 maja 2015 r., a postanowieniem Sądu z dnia 20 lipca 2015 r. odrzucono zażalenie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...]

Dnia 11 maja 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. W przedmiocie zaskarżenia (rubryka nr 3) wskazał powyższy wyrok Sądu oddalający skargę.

W jego uzasadnieniu skarżący podał, że domaga się ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów i pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [...] zł Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych.

Pismem referendarza sądowego z dnia 1 czerwca 2015 r. poinformowano skarżącego, że powyższy wniosek zostanie rozpoznany po zwrocie akt przez NSA.

Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega więc wniosek skarżącego z dnia 11 maja 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm; dalej p.p.s.a.) stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i pkt 2 tego przepisu. W myśl art. 258 § 3 p.p.s.a. do postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postanowień sądu.

W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte, złożonym w dniu 11 maja 2015 r. kolejnym (czwartym) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uregulowanym w art. 245 § 2 podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu został bowiem rozpatrzony odmownie, omówionym wyżej, postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2015 r. z uwagi na to, iż skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Ponadto Sąd wspomnianym wyżej postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. umorzył postępowanie wszczęte kolejnym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W postanowieniu tym stwierdzono, że skarżący wykorzystuje instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania.

Okoliczności przytoczone w tych postanowieniach dotyczące nadużycia prawa do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie uległy zmianie.

Liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta, gdyż w marcu 2015 r. zarejestrowano pond 500 spraw i wniosków skarżącego.

Nadto w dalszym ciągu przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest twierdzenie, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie skarżący postąpił w niniejszej sprawie składając wniosek o przyznanie prawa pomocy na rozprawie dwukrotnie tj. w dniach: 11 lutego i 8 maja 2015 r.

Na marginesie dodać trzeba, że również okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, w tym m. in. zaległości czynszowych, braku dochodów, pomocy z MOPS nie niweczą oceny, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy.

Oceny zaś, że skarżący nadużywa prawa do przyznania prawa pomocy nie niweczy fakt, iż wniosek o przyznanie prawa został złożony w celu zaskarżenia wyroku oddalającego skargę, a więc orzeczenia kończącego postępowanie sądowe.

O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe.

Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie również na obecnym etapie postępowania stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit a p.p.s.a nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Skarżący jest zatem zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych.

Z tych względów należało umorzyć jako bezprzedmiotowe również postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 245 § 2 i art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 3 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.