Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 535/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski Joanna Runge-Lissowska (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. i M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 56/05 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8.12.2005 r. sygn. akt I SA/Wa 56/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 24.04.1956 r. nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr 288, sprostowanego postanowieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 7.03.1964 r. nr [...]. Umorzenie postępowania administracyjnego nastąpiło z tego względu, iż uznane ono zostało jako bezprzedmiotowe wobec tego, że wywłaszczenie nie obejmowało parceli nr 288, gdyż jakkolwiek orzeczenie z dnia 24.04.1956 r. mówiło o wywłaszczeniu parcel nr 286, 287 i 288, to jednak postanowieniem z dnia 7.03.1964 r. o sprostowaniu tego orzeczenia skreślono parcelę nr 288.

Oddalając skargę A. P., Wojewódzki Sąd stwierdził, że z zapisów ww. orzeczeń administracyjnych jednoznacznie i w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że parcela nr 288 nie została objęta wywłaszczeniem, gdyż postanowienie z dnia 7.03.1964 r. usuwało z orzeczenia z dnia 24.04.1956 r. tę parcelę, a skoro wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu dotyczył tej parceli, to postępowanie nadzorcze zasadnie zostało umorzone. Sąd uznał też, że dla oceny legalności zaskarżonych decyzji nie ma znaczenia fakt, na który powołuje się skarżący, iż parcela nr 288 została faktycznie wywłaszczona i aktualnie stanowi własność Gminy Miasta Gdynia, a podstawę wpisu prawa własności stanowi orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 24.04.1956 r., gdyż ustalenie prawidłowości dokonania wpisu nowego właściciela jest możliwe tylko w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł A. P., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa oraz art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez naruszenie zasady dążenia w postępowaniu administracyjnym do ustalenia prawdy obiektywnej, a w szczególności poprzez nieuwzględnienie przedstawionych przez stronę dowodów-dokumentów urzędowych, mimo, że miały one istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy oraz niewypełnienie mocy art. 77 § 1 kpa, zobowiązującej organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z mocy art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje rozstrzygnięcia w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ma zatem możliwość rozpoznania skargi w szerszym zakresie aniżeli postuluje to skarżący, a ani Wojewódzki Sąd, ani organ nie podjęły jednak żadnych kroków celem wyjaśnienia sprawy, przyjmując całkowicie bierną postawę. Kluczowym dla prawidłowego rozstrzygnięcia stanu prawnego sprawy jest art. 113 § 1 kpa, dotyczący możliwości prostowania decyzji administracyjnych, stwierdził skarżący, podkreślając, iż sprostowanie decyzji nie może prowadzić do zmiany jej merytorycznej treści, a to miało miejsce w sprawie.

Po wniesieniu skargi kasacyjnej okazało się, że A. P. zmarł, a jego następcami prawnymi, które oświadczyły, że podtrzymują skargę kasacyjną, są żona A. P. i córka M. P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z mocy art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", co oznacza, że może poruszać się tylko w granicach przytoczonych zarzutów skargi kasacyjnej, nie ma natomiast ani obowiązku, ani uprawnienia do jej uzupełniania lub poprawiania, ani domyślania się o co skarżącemu chodzi. W niniejszej skardze kasacyjnej zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów postępowania w zakresie, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77 kpa oraz art.134 ppsa. Pomijając zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 kpa, gdyż te przepisy nie dotyczą zasad postępowania przed sądami administracyjnymi, należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 134 ppsa. Przepis ten dzieli się na niższe jednostki redakcyjne, paragrafy, zatem zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa przytoczenie zarzutu powinno wskazywać, o który konkretnie przepis chodzi. Jednak z art. 176 ppsa wynika, że elementem skargi kasacyjnej jest przytoczenie zarzutów i ich uzasadnienie, zatem te składniki, tj. podstawy skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie, należy traktować jako całość. W uzasadnieniu niniejszej skargi kasacyjnej podniesiono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny mocą art. 134 dokonuje rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z czego wynika, iż zarzut dotyczy naruszenia art. 134 § 1 ppsa, co nie wymaga dokonywania uzupełnień czy interpretacji skargi kasacyjnej, a wobec tego należało ocenić zaskarżony wyrok pod kątem zgodności z tym przepisem.

Podejmowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy, jednak niezwiązanie zarzutami ani wnioskami skargi oznacza, że wojewódzkie sądy są obowiązane z urzędu brać pod uwagę całokształt sprawy i oceniać działania organów pod kątem zachowania tak przepisów postępowania, jak i prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie.

Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została wniesiona na decyzję umarzającą postępowanie nadzorcze. Umorzenie postępowania administracyjnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie to z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, jak wynika z art. 105 § 1 kpa. Postępowanie nadzorcze dotyczy stwierdzenie nieważności decyzji, zatem jego umorzenie mogłoby nastąpić w wypadku gdyby okazało się, że decyzja, która ma w nim podlegać ocenie, została wyeliminowana z obrotu prawnego, a zatem, że nie ma przedmiotu postępowania nadzorczego. A. P. domagał się stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 24.04.1956 r. sprostowanego postanowieniem z dnia 7.03.1964 r., które to orzeczenie nie zostało ani przed wszczęciem postępowanie nadzorczego, ani w jego trakcie wyeliminowane z obrotu prawnego. Istniał zatem przedmiot postępowania nadzorczego, pozostawało bowiem w obrocie prawnym orzeczenie, którego stwierdzenia nieważności domagał się wnioskodawca. Nie było zatem podstaw do umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Na ten błąd organu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ogóle nie zwrócił uwagi, choć obligował go do tego art. 134 § 1 ppsa, nakazujący brać pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa.

Umorzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło z tego względu, że organ nadzoru uznał je za bezprzedmiotowe wobec tego, że orzeczenie z 24.04.1956 r. nie dotyczyło wywłaszczenia działki nr 288, gdyż zostało sprostowane orzeczeniem z 7.03.1964 r., a z tego powodu, tj. objęcia wywłaszczeniem działki nr 288, A. P. domagał się stwierdzenia nieważności orzeczenia. Jednak tego rodzaju ustalenie, tj. że orzeczenie o wywłaszczeniu nie obejmuje nieruchomości, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania nadzorczego, ale tylko prowadzi do wniosku, że decyzja wywłaszczeniowa nie jest dotknięta wadą, która mogłaby powodować jej nieważność. Przedmiot postępowania nadzorczego istnieje, bowiem decyzja pozostaje w obrocie prawnym, co już podniesiono wyżej, a tylko w postępowaniu nadzorczym okazało się, że decyzja nie jest wadliwa. Zatem stwierdzenie w postępowaniu nadzorczym, że decyzja wywłaszczeniowa nie obejmowała określonej działki prowadzi do rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. odmowy stwierdzenia nieważności, a nie umorzenia postępowania nadzorczego. Tego błędu co do zasady w rozstrzygnięciu organu Wojewódzki Sąd Administracyjny również nie wziął pod uwagę z urzędu, choć był powinien z mocy art. 134 § 1 ppsa.

Jak powiedziano wyżej, ustalenie przez organ w postępowaniu nadzorczym dotyczącym decyzji o wywłaszczeniu, że decyzja ta nie obejmuje określonej działki, powinno skutkować odmową stwierdzenia nieważności. Jednak jest to rozstrzygnięcie co do istoty w sytuacji, gdy organ nadzoru na podstawie materiału dowodowego sprawy dokonał takiego ustalenia. W postępowaniu nadzorczym, o przeprowadzenie którego wystąpił A. P., organ nadzoru dokonał takiej oceny stanu sprawy, opierając się na postanowieniu z dnia 7.03.1964 r., którym sprostowane zostało orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 24.04.1956r. Postanowienie z dnia 7.04.1964 r. zostało wydane na podstawie art. 105 § 1 kpa, obecnie art. 113 § 1 kpa. Zgodnie z art. 113 § 1 kpa dopuszczone jest prostowanie przez organ z urzędu lub na wniosek strony, błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, co oznacza, że postanowienie o sprostowaniu nie może w żaden sposób dokonywać poprawek co do meritum rozstrzygnięcia. Sprostowaniu bowiem podlegają tylko błędy pisarskie, rachunkowe i oczywiste omyłki. Ponieważ sprostowanie decyzji jest integralnie z nią związane w postępowaniu nadzorczym ocenie co do zgodności z prawem podlegają zarówno decyzja jak i postanowienie ją prostujące.

Jeżeli strona wystąpiła tylko o stwierdzenie nieważności decyzji, a nie odniosła się w ogóle do postanowienia prostującego, organ nadzoru ma obowiązek wyjaśnienia stronie okoliczności sprawy, tak faktycznych jak i prawnych (art. 9 kpa) i jeśli w postępowaniu nadzorczym okazałoby się, że wadą dotknięte jest zarówno postanowienie o sprostowaniu jak i decyzja, to powinien dać temu wyraz w rozstrzygnięciu.

Rozpoznając wniosek A. P. organ nadzoru w ogóle pominął powyższe kwestie, tj. to czy postanowienie z dnia 7.03.1964 r. prostujące orzeczenie z dnia 24.04.1956 r. mieści się w ramach zakreślonych art. 113 § 1 kpa (uprzednio 105 § 1 kpa), czy też jest to w istocie zmiana decyzji wywłaszczeniowej co do meritum w trybie niedozwolonym. Tego błędu organu nadzoru Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wziął pod uwagę, choć miał z mocy art. 134 § 1 ppsa obowiązek oceny sprawy pod kątem zgodności z prawem w jej granicach, nie będąc związany wnioskami ani zarzutami skargi.

Skargę kasacyjna należało zatem uwzględnić i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 ppsa.