Wyrok NSA, sygn. akt OSK 10/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms, Sędziowie NSA Alicja Plucińska - Filipowicz (spr.), Eugeniusz Mzyk, Protokolant Agnieszka Kwiatkowska, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2004r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. G. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2003r. sygn. akt I SA 2443/02 w sprawie ze skargi P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. zasądza od P. na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną P. G. kwotę 460 ( czterysta sześćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

OSK 10/04

U z a s a d n i e n i e

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 września 2003 r. sygn. akt I SA 2443/02 po rozpoznaniu skargi P. oraz M. w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego dotyczącego nieruchomości warszawskiej uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i oddalił skargę M. oraz I.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, iż Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie, działając na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy /Dz. U. Nr 50, poz. 279/ orzeczeniem administracyjnym z dnia 24 lutego 1956 r. Nr St/TN/15W/88/55 odmówiło dotychczasowym właścicielom przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. W. 64 /numer hipoteczny [...], gdyż teren jest przeznaczony pod budownictwo użyteczności publicznej. Decyzją tą stwierdzono, że znajdujące się na gruncie budynki przeszły na własność Skarbu Państwa. Obecnie nieruchomość, pozostająca własnością Skarbu Państwa, wchodzi w skład działek nr [...] i [...].

Wojewoda Warszawski decyzją z dnia [...] stwierdził, że z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. P. nabyła użytkowanie wieczyste działki nr [...] oraz własność znajdujących się na gruncie budynków; prawa te wpisano w księdze wieczystej nieruchomości.

P. przedmiot swoich praw oddała w użyczenie M. i I.

Działając na podstawie art. 156 ( 1 pkt 2 kpa Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] Nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] i decyzją z dnia [...] [...] utrzymał w mocy tę decyzję. Organ orzekający uznał, że orzeczenie administracyjne zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 2 ww. dekretu z 1945 r., gdyż korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Nie było bowiem planu przeznaczającego grunt pod budownictwo użyteczności publicznej i obowiązywał ogólny plan zabudowania m. st. Warszawy z 1931 r., z którym istniejąca na gruncie zabudowa nie pozostawała w sprzeczności. W ocenie organu uwłaszczenie P. nie oznacza, aby doszło do nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 ( 2 kpa. Skutki bowiem tego uwłaszczenia można znieść w drodze administracyjnej, gdyż uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich, przy czym uwłaszczenie miało charakter nieodpłatny, natomiast rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał zarazem, że M. i I. nie jest stroną postępowania nadzorczego, bowiem włada nieruchomością tylko z tytułu użyczenia.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosła P. oraz M. P. zarzuciła przede wszystkim, że orzeczenie administracyjne o uwłaszczeniu wywołało nieodwracalne skutki prawne, natomiast M. i I. zarzucił bezpodstawne pozbawienie udziału w postępowaniu nadzorczym, twierdząc, że jest stroną postępowania, gdyż wykonuje prawa przysługujące P.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy stwierdził, że odmowa przyznania dotychczasowym właścicielom prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej spowodowała, że położone na gruncie budynki przeszły na własność Skarbu Państwa, po czym, już jako mieniem państwowym, uwłaszczono nimi P., co jest skutkiem prawnym orzeczenia odmownego, gdyż bez nabycia własności przez Skarb Państwa nie byłoby możliwe.

Sąd nie podzielił stanowiska organu, iż uwłaszczenie jako skutek prawny nie ma nieodwracalnego charakteru. Wyraził w uzasadnieniu wyroku pogląd, że "Decyzję uwłaszczeniową można wzruszyć w postępowaniu administracyjnym, lecz nie została wzruszona, natomiast rękojmia nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych - jeżeli przyjąć, że przez rozporządzenie rozumie się także nabycie ex lege - lecz to zagadnienie należy do drogi postępowania cywilnego, organ nadzoru zatem jest związany zarówno decyzją uwłaszczeniową, której nie usunięto z obrotu prawnego, jak i wpisem w księdze wieczystej, którego nie uchylono, dlatego też dla organu nadzoru skutki orzeczenia administracyjnego są nieodwracalne." Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia skargi M. i I. Z., gdyż dysponujący cudzą rzeczą nie ma interesu prawnego legitymującego do udziału w sprawie, w której uczestniczy już właściciel rzeczy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. G. reprezentowany przez adwokata H. K., zaskarżając ten wyrok w części, w jakiej uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] oraz decyzję tego organu z dnia [...].

W skardze kasacyjnej, opartej na przepisie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ zarzuca się błędną wykładnię pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej, a tym samym naruszenie art. 156 ( 2 kpa w związku z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP.

W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się, iż materialnoprawną podstawą stwierdzenia przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nieważności orzeczenia z dnia 26 lutego 1956 r. o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej /obecnie użytkowania wieczystego/ do gruntu nieruchomości warszawskiej stało się rażące naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję ww. organu uznając, że powyższe orzeczenie administracyjne wywołało nieodwracalne skutki prawne, ponieważ nieruchomość, której dotyczy postępowanie stała się przedmiotem użytkowania wieczystego P. w wyniku wydania przez Wojewodę Warszawskiego decyzji uwłaszczeniowej, zaś decyzja ta nie została usunięta z obrotu prawnego.

Kwestionowanym wyrokiem w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną Sąd uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast myląc pojęcie skutków "nieodwracalnych", czyli takich, których odwrócenie nie jest możliwe ze skutkami "nie odwróconymi". Sąd błędnie uznał, że z uwagi na to, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja uwłaszczeniowa, nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu warszawskiego.

Zasadniczą wadą zaskarżonego wyroku przedstawioną w skardze kasacyjnej jest odejście od utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jak też od poglądów wyrażanych w doktrynie.

Na uwagę przede wszystkim zasługuje uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. /ONSA 2000 nr 3, poz. 93/, w której wskazuje się, że wyjątek, jakim jest unormowanie zawarte w art. 156 ( 2 kpa nie może być interpretowany w sposób podważający cel, jakiemu służy instytucja usuwania z obrotu prawnego decyzji rażąco wadliwych. Do takiego zaś podważenia celu regulacji zawartej w art. 156 ( 1 pkt 2 kpa doszło w wyniku interpretacji przyjętej przez NSA w zaskarżonym wyroku, skoro samo tylko wydanie innej decyzji, bez merytorycznej analizy jej konsekwencji, miałoby przesądzać o nieodwracalności skutków prawnych. W uzasadnieniu tej uchwały wskazuje się, iż: "Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny."

Wadliwie też w zaskarżonym wyroku, jako zaistnienie nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 ( 2 kpa, traktuje się fakt wpisania P. jako użytkownika wieczystego do księgi wieczystej. Dla rozstrzygnięcia kasacji istotna jest relacja pomiędzy decyzją administracyjną a orzeczeniem sądu wieczystoksięgowego. Otóż, jeżeli tylko decyzja uwłaszczeniowa zostanie usunięta z obrotu prawnego, sąd wieczystoksięgowy nie będzie miał możliwości wydania żadnego innego rozstrzygnięcia, jak tylko wykreślenia wpisu na rzecz uprawnionego z usuniętej decyzji uwłaszczeniowej.

W kwestii odwracalności lub nieodwracalności skutku prawnego decyzji istnieją ugruntowane poglądy zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. W skardze kasacyjnej zwraca się przede wszystkim uwagę na poglądy przytoczone w uzasadnieniach uchwał siedmiu sędziów NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96 /ONSA 1997 z. 2, poz. 49/ i z dnia 23 lutego 1998 r. sygn. akt OPS 6/97 /ONSA 1998, z. 2, poz. 40/. Uchwały te odwołują się do poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 /OSNCP 1992 r., nr 12, poz. 211/, w której stwierdza się, że "odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. A więc jeśli cofnięcie, zniesienie, odroczenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy skutek prawny będzie nieodwracalny". Z rozważań tych Sąd Najwyższy wywiódł, że z nieodwracalnym skutkiem prawnym będziemy mieli do czynienia, gdy: "ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji".

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ważnym orzeczeniem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r. sygn. akt III ARN 8/95 /OSNP 1995 nr 18, poz. 223/. Tezy tego wyroku brzmią:

1. Prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie /art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm./.

2. Jeżeli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego, oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego /art. 156 ( 2 kpa/.

Wyrok ten zapadł na tle stanu faktycznego co do zasady identycznego z tym, który legł u podłoża zaskarżonego kasacją wyroku. Wyrok ten zapadł w wyniku rozpatrzenia rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości. Na tle tego samego stanu faktycznego identyczne zapatrywania prawne wyraził również NSA w wyroku z dnia 24 października 1994 r. sygn. akt IV SA 946/95.

W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99 /ONSA 2000 nr 3, poz. 93/ wskazano też, iż nawet komunalizacja nieruchomości i późniejsze jej oddanie przez gminę w użytkowanie wieczyste nie stanowi przeszkody w stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej, jeżeli ustanowienie użytkowania wieczystego przez gminę nastąpiło na rzecz podmiotu, wiedzącego o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której Skarb Państwa nabył nieruchomość a więc na rzecz podmiotu będącego w złej wierze.

W uchwale pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000 r. sygn. akt OPK 12/00 /ONSA 2001 z. 2, poz. 61/ w kwestii odwrócenia skutków, jakie dana decyzja administracyjna wywołała uznano za wystarczające, by istniała możliwość odwrócenia tych skutków na drodze postępowania administracyjnego.

Przedstawiona linia orzecznictwa została w pełni podtrzymana w całym szeregu dalszych orzeczeń. Nieodmiennie podkreśla się też, że odstąpienie od zasady stwierdzenia nieważności decyzji na rzecz stwierdzenia, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, możliwe jest tylko po wnikliwym rozważeniu, jakie konsekwencje wywołała dana decyzja, oraz jakie są skutki pozostawienia w obrocie prawnym decyzji obarczonej wadą.

W skardze kasacyjnej powołano ponadto liczne prace wskazujące na zbieżność poglądów doktryny z tymi, które są wyrażane w zacytowanym orzecznictwie tak Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności wskazano opracowania: M. Jaśkowskiej, A. Wróbla Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Kraków 2000 r.; B. Adamiak, J. Borkowskiego Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2000 r.; D. Kozłowskiej, E. Mzyka Grunty Warszawskie, Zielona Góra 2000 r.; A. Oleszki Pytania i odpowiedzi, Rejent 1998 r 2; Z. Czernika glosa do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99 i glosa do uchwały NSA z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK4-7/1998, Samorząd Terytorialny 1999 r. Nr 6, s. 69-71.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła P. wnosząc o jej oddalenie jak też opowiadając się za słusznością stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zasadnie w skardze kasacyjnej zwraca się zwłaszcza uwagę na to, iż w niezmiernie lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do wskazania, iż w ocenie tego Sądu nabycie w drodze uwłaszczenia /decyzją administracyjną/ prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przez P. jak też wpisanie tego prawa do księgi wieczystej, po wydaniu kwestionowanej decyzji o odmowie przyznania byłym właścicielom tej nieruchomości prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego należy traktować jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 ( 2 kpa, co stanowi przeszkodę w stwierdzeniu nieważności kwestionowanej decyzji. Szczególnie podkreślana w skardze kasacyjnej lakoniczność wypowiedzi Sądu oraz zaprezentowane stanowisko i to bez jakiegokolwiek ustosunkowania się do obszernego orzecznictwa i doktryny odmiennie traktującego tą problematykę należało uznać za błędne zastosowanie przepisu art. 156 ( 2 kpa.

Słusznie skarga kasacyjna wskazuje na to, że Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżony wyrok całkowicie odszedł od jednolitej wykładni przepisu art. 156 ( 2 kpa, a w szczególności braku możliwości zastosowania tego przepisu w sytuacjach analogicznych do występującej w sprawie niniejszej.

W skardze kasacyjnej opisano szczegółowo szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz głosów wyrażanych w doktrynie, jednoznacznie wypowiadających się w sposób odmienny od przyjętego w zaskarżonym wyroku.

W uzasadnieniu zwłaszcza uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99 Sąd zawarł rozważania odnoszące się do samej istoty instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, odwołując się do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92. Wskazał, iż decyzja administracyjna obarczona ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 ( 1 kpa wywołuje skutki prawne , lecz nie takie, jakie powinna powodować decyzja prawidłowa, ale dotknięte ułomnościami o charakterze podmiotowym i przedmiotowym. Te ułomne skutki prawne decyzji nie są uznawane przez prawo i w celu ich cofnięcia eliminuje się taką decyzję z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Zasadniczy sens tej instytucji prawnej polega na tym, że w każdym wypadku decyzja dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 ( 1 kpa powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego, a tym samym powinny być zniesione skutki prawne, które decyzja taka wywołała. Wyjątek od tej zasady, polegający na tym, że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne /art. 156 ( 2 kpa/ nie może być rozumiany i stosowany w taki sposób, iż podważony zostanie cel, któremu ta instytucja służy. Odstąpienie bowiem od stwierdzenia nieważności decyzji i ograniczenie się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa oznacza pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji i prowadzi do utrzymania skutków prawnych, które decyzja ta wywołała. Dlatego też w każdej sprawie, w której wchodzi w rachubę możliwość zastosowania tej negatywnej przesłanki, konieczne jest szczególnie wnikliwe rozważenie, jakie skutki prawne wywołała kwestionowana decyzja oraz jakie są konsekwencje pozostawienia w obrocie prawnym decyzji obarczonej wadą nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do skutków prawnych wywołanych decyzją w cytowanej uchwale odwołał się również do uzasadnienia uchwały NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96 wskazując, że z jej uzasadnienia wynika, iż należy odróżnić te skutki prawne, które wywołała kwestionowana decyzja w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. W konsekwencji w uzasadnieniu tej uchwały wyrażono pogląd, że decyzja o odmowie ustanowienia własności czasowej na rzecz poprzedniego właściciela gruntu, wydana na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy wywołuje ten skutek, że znajdujące się na tym gruncie budynki przeszły na własność gminy, a następnie Państwa, natomiast czynności późniejsze, jak sprzedaż lokalu w takim budynku i oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nie jest skutkiem prawnym decyzji o odmowie ustanowienia własności czasowej, lecz późniejszych decyzji wydanych w innych sprawach administracyjnych oraz innych zdarzeń prawnych. Takie stanowisko zostało przyjęte także w uchwale NSA z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4-7/98. Podstawą takiego stanowiska jest założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję dotyczącą tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejszą decyzję.

Naczelny Sąd Administracyjny w rozważaniach prowadzonych w uzasadnieniu do uchwały z dnia 20 marca 2000 r. uznał za trafne przedstawione wyżej założenia, mając na uwadze, iż przyjęcie odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia późniejszej decyzji z tego powodu, że stan prawny ukształtowany wcześniejszą decyzją był prawnie wadliwy. Jeżeli na przykład wcześniejsza decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to niestwierdzenie jej nieważności i ograniczenie się jedynie do stwierdzenia, że została wydana z naruszeniem prawa, będzie oznaczać, iż nie zostanie wzruszony wadliwy stan prawny ukształtowany tą decyzją, a tym samym może zostać wyłączona możliwość wzruszenia późniejszej decyzji nawiązującej do tego wadliwego stanu prawnego.

Orzekający w niniejszej sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego w całej rozciągłości podziela powołane wyżej poglądy judykatury i doktryny, a zwłaszcza stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99.

Mając to na uwadze wypada zauważyć, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego /obecnie użytkowania wieczystego tego gruntu/ wraz ze stwierdzeniem, że budynki stały się własnością Państwa, może być podstawą do przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, natomiast nie jest możliwe do zaakceptowania w świetle wykładni przyjmowanej w orzecznictwie i w doktrynie, że fakt pozostawania w obrocie prawnym decyzji uwłaszczeniowej, z wpisaniem nadto na jej podstawie praw podmiotu uwłaszczonego w księdze wieczystej, przesądza o zaistnieniu nieodwracalnych skutków prawnych /156 ( 2 kpa/ decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego. Wydanie decyzji uwłaszczeniowej nie stanowi bowiem skutku prawnego wywołanego przez decyzję o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej wraz ze stwierdzeniem prawa Państwa do budynków /a wiec ich nacjonalizacji/, lecz jest w istocie innym późniejszym zdarzeniem.

Odmienne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w zaskarżonym wyroku należy więc ocenić, tak jak to zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, jako naruszenie art. 156 ( 2 kpa przez błędną wykładnię tego przepisu w zakresie rozumienia pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych. Sąd przyjął przy tym, że nie było niezbędne odwoływanie się do przepisów Konstytucji RP /art. 21 ust. 1 i art. 64/. Utrwalone poglądy wyrażane dotychczas we wskazanym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w pozytywnie oceniającej to orzecznictwo doktrynie w kwestii wykładni przepisu art. 156 ( 2 kpa w odniesieniu do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie, które również orzekający w sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego całkowicie akceptuje, wystarczają do przyjęcia, że zaskarżony wyrok został wydany z zastosowaniem błędnej wykładni tego przepisu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/, w związku z art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 ( 1 ww. ustawy oraz przepisu ( 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm./.