Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 829/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 71 par. 1, art. 74, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi E. S., J. S. oraz M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2006 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących E. S., J. S. oraz M. S. solidarnie kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 10 marca 2006 r., wydaną na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r., nr 39, poz. 174), po rozpoznaniu wniosku E.S., J.S. i M.S. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 14 marca 1968 r., Nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki o nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 12,18 ha położone we wsi M., odmówiło stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Wniosek o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 14 marca 1968 r. opierał się na zarzucie rażącego naruszenia prawa, tj. art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14 poz. 78) w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39 poz. 198) oraz art. 71 § 1 w zw. z art. 25, art. 57 § 3, art. 82 § 2 i art. 99 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania kwestionowanej decyzji. Zdaniem wnioskodawców, gospodarstwo rolne A.S., składające się z działek [...] i [...] w M., nie podlegało regulacji materialnoprawnej wymienionych wyżej przepisów prawa, bowiem nieruchomości rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa nie zostały nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub przepisów o ustroju rolnym i osadnictwie, nieruchomości te zostały zakupione w 1920 r., a wnioskodawcy nabyli nieruchomości na podstawie spadkobrania. Zarzucili oni, że organ wydający kwestionowaną decyzję w ogóle nie ustalił, czy nieruchomość była gospodarstwem rolnym. Organ ten zaniechał w ogóle przeprowadzenia postępowania dowodowego, a decyzja została wydana w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej. Stanowi to rażące naruszenie zasad uregulowanych w art. 71 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji. Nieruchomość nie była gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu powołanych przepisów, właścicielami nieruchomości w dniu wydania decyzji byli wnioskodawcy, nie zamieszkiwali oni na tej nieruchomości, niemniej nieruchomość była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym. Okoliczność ta wynika z zeznań świadka R.Sz. Okoliczność, czy gospodarstwo rolne było w istocie opuszczone, nie została również ustalona w prowadzonym postępowaniu dowodowym. Organ nie ustalił także, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne do uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone, wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia. W sentencji decyzji orzeczono o przejęciu nieruchomości rolnej, a to pojęcie nie jest tożsame z pojęciem gospodarstwa rolnego. Decyzja o przejęciu nieruchomości na rzecz Państwa miała charakter decyzji uznaniowej, tymczasem w decyzji nie wykazano, by skorzystanie z instytucji przejęcia nieruchomości było uzasadnione. Do organu należała ocena, czy niezamieszkiwanie na nieruchomości i niezajmowanie się, gospodarstwem trwało na tyle długo, by można było uznać gospodarstwo za opuszczone. Organ nie ustalił, czy żyją spadkobiercy właścicielki nieruchomości, tymczasem wiadome było, że, A.S. zmarła prawie siedem lat przed wydaniem decyzji, pozostawiła po sobie wnuki, które odziedziczyły majątek. Wnioskodawcy byli zatem stronami postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, zaś organ wydający decyzję pozbawił ich czynnego prawa uczestniczenia w tym postępowaniu. Uzasadnienie decyzji nie opiera się na dowodach, nie omawia przesłanek prawnych przejścia nieruchomości, nie wyjaśniono powodów, dla których podjęto taką decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż decyzją z dnia 14 marca 1968 r., [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] przejęło na własność Państwa, jako opuszczone, gospodarstwo rolne położone we wsi M. gmina [...], w skład którego wchodziły działki o nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 12,18 ha.

W rozważaniach prawnych organ przytoczył treść art. 16 k.p.a. ustanawiającego zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz odwołał się do art. 157 § 2 k.p.a., regulującego sposób wszczęcia postępowania nieważnościowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji, można rozpatrywać sprawę jedynie w granicach określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Zdaniem organu, odwołującego się do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wskazanych w tym przepisie. W sprawie należało rozważyć, czy wydanie decyzji z dnia 14 marca 1968 r., nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Rozstrzygającym dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu, ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa.

Organ ustalił, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydając decyzję w dniu 14 marca 1968 r. oparło swoje rozstrzygnięcie na przepisie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Zdaniem organu, przejęciu na rzecz Państwa mogły podlegać wszelkie gospodarstwa rolne (opuszczone przez właściciela), a nie tylko te, które zostały nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.

Organ ustalił, że A.S. zmarła w dniu 29 kwietnia 1961 r., zaś spadek po niej nabyły wnuki, co stwierdzono postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 3 listopada 1989 r. Spadkobiercy zainteresowali się majątkiem spadkowym, w skład którego wchodziło opisane na wstępie gospodarstwo rolne dopiero po upływie ponad dwudziestu lat od śmierci spadkodawczyni.

W ocenie organu akta sprawy nie zawierają żadnego dowodu na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. Włączone do akt sprawy oświadczenie R.Sz., który jak podaje był mieszkańcem wsi M. w okresie od 1950 r. do 1974 r. - budzi uzasadnione wątpliwości z uwagi na duży upływ czasu pomiędzy okresem gdy nastąpiło przejęcie ziemi na własność Państwa a datą przedmiotowego oświadczenia a także i dlatego, że nie może zostać skonfrontowane z jakimikolwiek innymi dowodami przedłożonymi na okoliczność, że gospodarstwo nie było opuszczone lecz uprawiane przez dzierżawców.

Kolegium wskazało, że o tym, czy naruszenie prawa jest naruszeniem "rażącym" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyduje ocena skutków, jakie ono za sobą pociąga. Za rażące uznać należy takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności. Nie ma natomiast rozstrzygającego znaczenia ani oczywistość naruszenia określonego przepisu prawnego, ani nawet charakter przepisu, który został naruszony. Zdaniem organu, można dostrzec pewne uchybienia formalne w prowadzonym postępowaniu administracyjnym zakończonym opisaną decyzją z dnia 14 marca 1968 r., które mogłyby być może prowadzić do uchylenia przedmiotowej decyzji jako nieostatecznej. Nie są to jednak uchybienia pozwalające na wzruszenie ostatecznej decyzji poprzez stwierdzenie jej nieważności. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące w owym czasie przepisy prawa i nie sposób w niniejszej sprawie dopatrzyć się według organu naruszenia ich w sposób rażący.

E.S., J.S. i M.S., zwrócili się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 marca 2006 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 3 października 2006 r., na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 10 marca 2006 r. nr [...].

Na skutek skargi wnioskodawców, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt II SA/Gd 398/10 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 października 2006 r. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., bowiem w składzie Samorządowego Kolegium Odwoławczego rozpatrującym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygniętej decyzją z dnia 10 marca 2006 r. brał udział ten sam członek orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, wobec czego decyzja z dnia 3 października 2006 r. jest dotknięta wadą powodującą wznowienie postępowania, wymienioną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 4 maja 2011 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia 10 marca 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż podstawą prawną wydania decyzji z dnia 14 marca 1968 r. były przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Wymienione wyżej przepisy ustawy według treści obowiązującej w dacie wydania decyzji z dnia 14 marca 1968 r. stanowiły, że "gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa). Z kolei przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy wskazane w ostatecznej decyzji z dnia 14 marca 1968 r. stanowią, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

W świetle powyższych unormowań, zdaniem organu, możliwość przejęcia gospodarstw rolnych na rzecz Państwa dotyczyła zarówno gospodarstw rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, a następnie opuszczonych (w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi), jak też wszelkich innych gospodarstw rolnych, które zostały opuszczone. Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zgodziło się z twierdzeniem wnioskodawców, że gospodarstwo, będące własnością A.S. nie mogło być przejęte w trybie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. albowiem jej gospodarstwo potraktowane zostało jako "wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli", w rozumieniu powyższego przepisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż składając wniosek o stwierdzenie nieważności strony dołączyły oryginał postanowienia sądu rejonowego z dnia 3 listopada 1989 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, niepoświadczone za zgodność z oryginałem ksero odpisu z Księgi wieczystej, niepoświadczoną za zgodność z oryginałem decyzję z dnia 14 marca 1968 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości oraz oświadczenia świadka R.Sz. złożone przed notariuszem. Wezwanie skierowane do wnioskodawców o nadesłanie oryginałów dokumentów lub kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem nie wywołało skutków. Organ wskazał, że kserokopia decyzji z dnia 14 marca 1968 r., bez uprzedniego porównania jej treści z oryginałem, nie może być traktowana jako dowód z dokumentu. W toku postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło się do Starostwa Powiatowego w [...] oraz Archiwum Państwowego w [...] o nadesłanie oryginalnych akt sprawy, w której została wydana przedmiotowa decyzja. Dokumentacja ta nie został jednak odnaleziona. Także strony nie dostarczyły - na wezwanie organu - innej dokumentacji niż dołączona do wniosku. Brak dokumentacji prowadzonego w roku 1968 postępowania, w tym także oryginału decyzji, o której stwierdzenie nieważności wniosły strony, uniemożliwia, zdaniem organu, rozważenie czy doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa wskazanych przez pełnomocnika wnioskodawców.

Organ stwierdził, że przedmiotem stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która była już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie otwiera możliwości prawnej ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Ma to znaczenie prawne dla oceny dopuszczalności prowadzenia nowych dowodów w sprawie. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nie jest dopuszczone prowadzenie nowych dowodów. Zastosowania sankcji nieważności nie można wyprowadzić z odmiennej oceny mocy dowodowej, na której organy orzekające w sprawie oparły ustalenie stanu faktycznego. Zdaniem organu, postępowanie dowodowe prowadzone w postępowaniu nadzwyczajnym ogranicza się do badania treści akt sprawy i treści decyzji.

Organ stwierdził, że okoliczność prowadzenia upraw rolnych na przedmiotowej nieruchomości nie podlega ustaleniu na nowo w niniejszym postępowaniu. Nie istnieje w sprawie dowód na to, że organ wydając kwestionowaną decyzję wiedział o tym, aby gospodarstwo składające się z działek nr [...] i [...] było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika lub dzierżawcę lub posiadacza gospodarstwa w dobrej wierze (właścicielka nie żyła), co miałoby istotne znaczenie dla sprawy w świetle treści § 1 ust. 1 i § 6 rozporządzenia. Z pisemnego oświadczenia świadka R.Sz. wynika, że nieruchomość w całości była uprawiana przez A.P. i w małej części przez L.K., obu nieżyjących już dzierżawców. Fakt uprawniania małego zagonu przez L.K. wynika też z oświadczenia W.S. Organ nie dał wiary twierdzeniom R.Sz., że uprawianie gospodarstwa w całości lub części odbywało się na mocy umowy dzierżawy. A.S. zmarła w 1961 r., zatem umowy dzierżawy po jej śmierci mogły być zawierane jedynie przez spadkobierców, na taki fakt nie powołał się jednak nawet pełnomocnik wnioskodawców. Raczej trudno uznać, że spadkobiercy mogli taką umowę zawrzeć po śmierci właścicielki, do roku 1968, skoro do roku 1989 nie przeprowadzili postępowania spadkowego. W postępowaniu nadzwyczajnym istotne jest jednak tylko to, czy organ wydający decyzję miał wiedzę o tym, że gospodarstwo rolne uprawiane jest przez osoby z kręgu określonego w powołanych przepisach, bowiem gdyby organ o tym wiedział a wydał decyzję wbrew tej wiedzy, zachodziłoby rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z treści decyzji wynika, że organ oparł się na fakcie, że ziemia leży odłogiem, a zatem w gospodarstwie rolnym nie były prowadzone uprawy ani zabiegi agrotechniczne. Z zeznań W.S. wynika, że większość terenu była porośnięta krzewami, trawami, jałowcem, uprawiany był tylko mały zagon przez L.K.. Uprawdopodabnia to, że treść uzasadnienia decyzji w części opisującej stan gospodarstwa rolnego przynajmniej w dużym stopniu odpowiadała jednak stanowi faktycznemu istniejącemu w rzeczywistości. Nawet gdyby umowy dzierżawy były w 1968 r. zawarte skutecznie, a gospodarstwo rolne było w całości lub większej części uprawiane przez dzierżawców, to te okoliczności musiałyby być znane organowi wydającemu kwestionowaną decyzje, aby można uznać, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem § 1 ust. 1 rozporządzenia.

Organ stwierdził, że w toku postępowania do sprawy wpłynęły uwagi innych stron postępowania, których treść wskazuje na wyraźny sprzeciw wobec wniosku państwa S.. Działki nr [...] i [....] uległy dalszym podziałom geodezyjnym, zaś obecnie właścicielami tych działek są: Skarb Państwa (w tym działka nr [...] znajduje się w trwałym zarządzie Urzędu Morskiego w G.), Gmina [...] (część działek oddano w użytkowanie wieczyste) oraz szereg osób fizycznych. Do sprawy wpłynęło również wyjaśnienie jednej ze stron postępowania – W.S. - z którego wynika, że przebywał co roku latem w drugiej połowie lat 1960-tych na nieruchomości sąsiadującej z działką nr 193 w M. i zaobserwował, że teren tej działki nie był użytkowany rolniczo, za wyjątkiem niewielkiego zagonu, na którym L.K. sadził ziemniaki. Teren był porośnięty chwastami, zaroślami, trawami, jałowcem i innymi krzewami. Do tego wyjaśnienia została dołączona lista osób, które potwierdzają treść tego wyjaśnienia - są to inne strony postępowania: J.M., J.C., A.S., M.P. i L.S. oraz świadkowie: Z.B., M.S. i F.G..

Organ wskazał, że lakoniczne uzasadnienie kwestionowanej decyzji (o ile brzmiało ono tak samo w oryginalnym dokumencie) nie odpowiadało wymogom stawianym uzasadnieniu decyzji przez przepisy k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w 1968 r. Nie można jednak uznać tego naruszenia przepisów procesowych za rażące naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji. Treść uzasadnienia wskazuje, że organ ustalił stan faktyczny, który pozwalał na zastosowanie przepisów art. 2 ustawy i przepisów rozporządzenia, które zostały prawidłowo powołanej w podstawie prawnej tej decyzji: Zauważyć tu też można cel wydania decyzji, organ kierował się celem ustawy, jakim była ochrona ziemi rolnej przed dalszym odłogiem.

Zdaniem organu, w sytuacji, gdy samo rozstrzygnięcie co do istoty znajdowało podstawę prawną w obowiązujących wówczas przepisach prawa, a nie istnieje dowód na to, że w istocie organ ustalił odmienny stan faktyczny, niż wynikający z krótkiego nawet uzasadnienia decyzji i nie ma dowodu na to, że zachodziła sprzeczność pomiędzy ustaleniami organu a materiałem dowodowym zebranym w sprawie, nie można'; uznać, że samo sporządzenie krótkiego uzasadnienia, bez przytoczenia przepisów prawa i bez powołania dowodów oraz wskazania celów i przyczyn, którymi kierował się organ wydając kwestionowaną decyzję, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Traktowanie naruszenia prawa jako rażącego może mieć miejsce tylko wyjątkowo, a mianowicie, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność decyzji ostatecznej.

Organ wskazał, że pozbawienie stron prawa udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), a nie stwierdzenia nieważności decyzji, a naruszenia przepisów postępowania administracyjnego uzasadniające wznowienie postępowania, określone w art. 145 k.p.a., nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.

Na powyższą decyzję E.S., J.S. i M.S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 71 § 1 k.p.a., w związku z art. 25 k.p.a., art. 57 § 3 k.p.a. oraz art. 82 § 2 pkt 1 i 2 k.p.a. obowiązujących na dzień 14 marca 1968 r., polegające na uznaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], iż powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzji z dnia 14 marca 1968 r.;

- art. 99 § 2 k.p.a. obowiązującego na dzień 14 marca 1968 r., polegające na uznaniu przez Kolegium, iż powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzji z dnia 14 marca 1968 r.;

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w związku z art. 77 k.p.a., polegające na bezpodstawnym uznaniu, że podstawą decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 14 marca 1968 r. nie był art. 15 ust. 1 w/w dekretu;

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na uznaniu przez Kolegium, że przy ocenie rażącego naruszenia prawa konieczne jest ustalenie "świadomości organu" w chwili wydania decyzji;

- art. 7 k.p.a., w związku z art. 77 k.p.a., polegające na uznaniu przez Kolegium, że ze względu na niemożliwość uzyskania oryginału decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 14 marca 1968 r.; stwierdzenie jej nieważności nie jest możliwe;

- art. 78 § 1 k.p.a., w związku z art. 75 § 1 k.p.a., w związku z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka R.Sz. na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 78 § 1 k.p.a., w związku z art. 86 k.p.a., w związku z art. 75 § 1 k.p.a., w związku z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawców na okoliczności mające Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na błędnym uznaniu przez Kolegium, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 14 marca 1968 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

- art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez Kolegium wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiał dowodowego;

- art. 8 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a., polegające na prowadzeniu przez Kolegium postępowania administracyjnego w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa, oraz na niezapewnieniu stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i nie umożliwieniu stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.

Skarżący wskazali również na naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie:

- art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, poprzez uznanie, że przepisy te nie zostały naruszone przy wydawaniu przedmiotowej decyzji;

- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Zarzucając powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszej instancji w całości i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z decyzji z dnia 14 marca 1968 r. wynika, że nie została ona poprzedzona postępowaniem dowodowym i że została podjęta w oparciu o błędne ustalenia dotyczące chociażby braku spadkobierców zmarłej właścicielki gospodarstwa rolnego. Ponadto gospodarstwo, które przeszło mocą tej decyzji na własność Państwa nie mogło zostać uznane za opuszczone w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wydając bez wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, decyzję z 14 marca 1968 r. o przejściu własności gospodarstwa rolnego na własność Państwa, będącej uznaniem administracyjnym, kierowało się dowolnością, co stanowi rażące naruszenie prawa. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ani w pierwszej, ani w drugiej instancji nie przeprowadziło żadnego postępowania dowodowego, które zmierzałoby do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności. Organ w drugiej instancji powielił jedynie ustalenia zawarte w decyzji z 10 marca 2006 r. Kolegium pominęło zupełnie wniosek dowodowy skarżących o przesłuchanie świadka na okoliczność dowiedzenia, że gospodarstwo, którego dotyczy decyzja z 14 marca 1968 r. nie było w czasie jej wydawania opuszczone. Z uwagi na liczne wymienione naruszenia prawa, obie decyzje powinny zostać uchylone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd w Gdańsku zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Skarżący złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiącego, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Ocenie w postępowaniu nieważnościowym podlegała decyzja wydana na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 39, poz. 174), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne, zwanej dalej ustawą. Wydane na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39 poz. 198), zwane dalej rozporządzeniem, w § 1 stanowiło, że

1. Za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

2. Do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

Dla orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa niezbędnym było zatem stwierdzenie, że grunt był gospodarstwem rolnym, że został on opuszczony – czyli nie jest uprawiany w całości lub w większej części oraz poddawany właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę, oraz, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w § 1 pkt 2 rozporządzenia.

Zawarta w § 1 ust. 1 rozporządzenia regulacja definiująca gospodarstwo rolne opuszczone wskazywała, iż za takie uważano gospodarstwo, na "którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę." Treść powyższej normy nie pozwala na ograniczenie się do oceny czy na przedmiotowym gospodarstwie zamieszkiwał właściciel, bądź jego bliscy i czy uprawiali oni gospodarstwo. Przepis powyższy wymagał bowiem łącznego spełnienia się wymagań w tej normie wskazanych, a tego, aby gospodarstwo nie było uprawiane w całości bądź większej części przez właściciela, użytkownika, bądź dzierżawcy.

Podstawę stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej może stanowić, nie jakiekolwiek naruszenie prawa przez organ orzekający w sprawie, lecz wyłącznie naruszenie rażące. W judykaturze oraz w doktrynie utrwaliło się stanowisko, iż rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienia rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym, P i P 1986 nr l , s. 69 i n.). Można zatem mówić o nim tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 1996 r., III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997, nr 2, s. 26) Rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001 r., III SA 1110/00).

Zgodnie z utrwalonym poglądem w orzecznictwie sądów administracyjnych rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy po pierwsze treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, obowiązującego w dacie wydawania decyzji, po drugie - w wyniku tego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności.

Niewątpliwie zarzut rażącego naruszenia prawa może dotyczyć naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się także, że rażące naruszenie prawa może dotyczyć również rażącego naruszenia przepisów postępowania.

Rażące naruszenie przepisów postępowania zachodzi w sytuacji, gdy organ prowadzący postępowanie naruszył normy procesowe, działając w sposób sprzeczny z treścią przepisu regulującego przebieg postępowania administracyjnego. W szczególności, z naruszeniem takim mamy do czynienia w sytuacji gdy organ narusza przepisy postępowania o istotnym znaczeniu z punktu widzenia uprawnień stron postępowania administracyjnego, mające rangę zasad ogólnych tego postępowania. Przepis art. 5 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji stanowił, że w toku postępowania organy administracji państwowej stoją na straży praworządności ludowej i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 71 § 1 oraz 74 k.p.a. stanowiły, że organ administracji państwowej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zupełne zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ i dokonanie ustaleń faktycznych nie znajdujących oparcia w materiale dowodowym prowadzi do rażącego naruszenia wyżej wymienionych przepisów postępowania. Takie działanie organu pozostaje bowiem w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią tych przepisów.

W niniejszej sprawie z treści decyzji będącej przedmiotem badania w postępowaniu nieważnościowym nie wynika, by organ przeprowadzał w sprawie jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego nie wynika także z akt tego postępowania, które nie zostały odnalezione. Za brakiem przeprowadzenia takiego postępowania przemawia także krótki okres od daty wpłynięcia wniosku o wydanie decyzji do daty jej wydania wynoszący 7 dni. Przyjąć zatem w tej sytuacji należało za uzasadnione twierdzenia wnioskodawców, że organ wydał decyzję nie przeprowadzając w sprawie jakiegokolwiek postępowania dowodowego. W sprawie doszło zatem do rażącego naruszenia norm art. 71 § 1 oraz 74 k.p.a

W ocenie Sądu, wadliwość w tym zakresie nie powinna jednak prowadzić do automatycznego stwierdzenia nieważności decyzji.

Tak jak w przypadku rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego do stwierdzenia nieważności decyzji dochodzić winno przy jednoczesnym spełnieniu przesłanek – naruszenia przepisu i powstania w wyniku tego skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności, analogicznie w przypadku naruszenia przepisów prawa procesowego ocena rażącego naruszenia prawa winna uwzględniać, czy w wyniku takiego naruszenia przepisów prawa procesowego doszło do powstania skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności w samej treści wydanej decyzji. Zatem wada będąca skutkiem naruszenia przepisów postępowania musi doprowadzić do wadliwości rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. (zob. wyroki NSA z dnia 13 listopada 2009 r. sygn. II FSK 855/08, wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., I FSK 400/07.; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 lutego 2009 r., I SA/Gl 21/09.; wyrok NSA z dnia 9 października 2007 r., I FSK 1347/06.; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 r., III SA/Wa 606/07, powyższe wyroki, jak i pozostałe cytowane w uzasadnieniu wyroki dostępne na stronie internetowej www.nsa.gov.pl)

Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie przepisu prawa procesowego. Jednakże wada wskazująca na nieważność decyzji musi tkwić w samej decyzji, a to znaczy, iż z reguły jej następstwem jest rażące naruszenie prawa materialnego. Nie będzie zatem uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji naruszenie przepisów postępowania, nawet o charakterze rażącym, jeżeli sama treść decyzji odpowiada prawu. (zob. wyroki NSA z dnia 12 października 2001 r., III SA 1472/00 oraz z dnia 7 sierpnia 2001 r., III SA 1285/00; z dnia 12 sierpnia 2005r., II FSK 27/05, z dnia 11 marca 2008 r., I FSK 400/07.; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 lutego 2009 r., I SA/Gl 21/09.; wyrok NSA z dnia 9 października 2007 r., I FSK 1347/06.; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2007 r., III SA/Wa 606/07.)

W orzecznictwie, co do zasady, utrwalony jest pogląd, że postępowanie nadzorcze dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, nie służy merytorycznemu załatwieniu sprawy. Jego podstawowym celem nie jest orzekanie o obowiązkach i prawach strony, wynikających z prawa materialnego, lecz zbadanie decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym pod kątem zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym jest zatem inna decyzja, a nie rozstrzygnięcie sprawy.

Orzekając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ rozstrzyga na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania decyzji ostatecznej, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, nie oznacza to jednak zakazu przeprowadzenia postępowania dowodowego - z urzędu lub na wniosek strony - dla ustalenia, sprawdzenia stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania tej decyzji. (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. II OSK 413/09)

Organ w okolicznościach niniejszej sprawy winien zatem przeprowadzić postępowanie dowodowe celem stwierdzenia, czy rażące naruszenie przepisów postępowania doprowadziło do rażących skutków w postaci naruszenia przepisów prawa materialnego i niezasadnego orzeczenia o przejęciu własności gospodarstwa rolnego.

Organ winien ustalić, czy w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 2 ust. 1 ustawy w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia, t.j. że grunt był gospodarstwem rolnym, że został on opuszczony – czyli nie był uprawiany w całości lub w większej części oraz poddawany właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Na tę okoliczność wnioskodawcy zaoferowali dowód z zeznań świadka R.Sz. i przesłuchania stron postępowania. W sprawie brak było podstaw do oddalenia wniosków w tym zakresie, a organ winien dokonać oceny wiarygodności tych dowodów po ich przeprowadzeniu. W sytuacji istnienia, na poparcie okoliczności mających fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, osobowego źródła dowodowego w postaci zeznań świadka brak było podstaw do zastępowania tego dowodu dowodem z pisemnego oświadczenia świadka. Jednocześnie wskazać należy, że w toku postępowania ujawniono, że wiedzę o zakresie uprawy nieruchomości posiadają także inni uczestnicy tego postępowania. Organ winien zatem przeprowadzić zawnioskowane przez stronę dowody.

W ocenie Sądu, brak jest natomiast podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji z powodu braku uzasadnienia granic przysługującego organowi uznania, a rozważania organu w tym zakresie zawarte w uzasadnieniu decyzji są prawidłowe. W przypadku gdy prawodawca pozostawia organowi wydającemu decyzję swobodę w ocenie lub wyborze konsekwencji stosowanej przezeń normy prawnej, rażącym naruszeniem prawa jest tylko szczególnie istotne (rażące) naruszenie ram swobody oceny lub uznania. Z przepisu art. 2 ust. 1 ustawy wynika, że w razie spełnienia wskazanych w niej okoliczności organ może orzec o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Art. 2 ustawy poprzez posłużenie się zwrotem "mogą być przejęte" odnośnie opuszczonych gospodarstw rolnych stwarzał możliwość przejęcia takiego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Sformułowanie to oznaczało uprawnienie organu do wydania decyzji w tym przedmiocie. Przepis wskazywał przesłanki, po spełnieniu których gospodarstwo takie mogło być przejęte. Ich spełnienie uprawniało organ do wydania decyzji. Uwzględniając sytuację polityczno-społeczną istniejącą w dacie wydawania decyzji, organ nie musiał wskazywać szczególnych okoliczności przemawiających za wydaniem decyzji. Co do zasady, sam fakt, iż grunty rolne gospodarstwa nie były uprawiane i kilkuletni okres tego odłogowania, przemawiały za wydaniem decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze słuszne wskazało, że okoliczność, iż spadkobiercy A.S. nie brali udziału w postępowaniu nie uzasadnia stwierdzenia nieważności postepowania, bowiem stanowi ona przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Co do zasady, na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji nie stoi, wbrew stanowisku organu fakt, iż organ nie dysponuje oryginałem decyzji. Organ w takiej sytuacji może bowiem przeprowadzić odtworzenie akt. Wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie regulują postępowania w razie zaginięcia lub zniszczenia akt, to jednak zgodnie z przyjętą w doktrynie zasadą, dopuszczalne a nawet konieczne staje się w tej sytuacji stosowanie w drodze analogii normujących tę kwestię przepisów art.288 – 298 działu IX ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) (por. B. Gruszczyński w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2005, s. 660; także M. Romańska w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, LexisNexis 2005, s. 694; oraz B. Dauter w: Zarys metodyki pracy sędziego, LexisNexis 2008, s. 408). Przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w doktrynie i orzecznictwie przyjmowano, że odtworzenie akt administracyjnych, w drodze analogii, następuje na podstawie art. 716 - 729 k.p.c. (por. Eugeniusz Smoktunowicz, Analogia w prawie administracyjnym, PWN, Warszawa 1970 r., str. 202 – 214).

W niniejszej sprawie organ winien przede wszystkim wyczerpać istniejące możliwości uzyskania decyzji przez zwrócenie się do podmiotów, którym został ona doręczona lub ich następców prawnych. W szczególności z kserokopii decyzji wynika, że został ona doręczona Państwowemu Biuru Notarialnemu, zatem decyzji tej należy aktualnie poszukiwać w aktach księgi wieczystej.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. oraz z § 1 pkt 1 rozporządzenia z 1961 r. poprzez uznanie, że spadkodawczyni nabyła gospodarstwo na podstawie dekretu o reformie rolnej. Organ nie dokonał bowiem takich ustaleń. Art. 2 ustawy stanowił, że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli. Przejęcie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło jako "innego gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właścicieli", na co słusznie wskazało w Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2006 r. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni dokonaną w wyroku ocenę prawną i wskazania odnośnie dalszego toku postępowania.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.