Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1606/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 235, art. 236
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Par. 6  ust. 1, par. 8  ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Renata Czeluśniak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A II Sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 sierpnia 2016 r. nr [ ] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., nr [...] o stwierdzeniu u K. J. choroby zawodowej - "przewlekłej choroby obwodowego układy nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka", wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia. Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że u K. J. została rozpoznana choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz ustalił niezbędny związek przyczynowo-skutkowy między wykonywana pracą, a rozpoznanym schorzeniem. Równocześnie organ podkreślił, że usunął naruszenia prawa materialnego i procesowego, zgodnie z poleceniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15, w którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji.

Zaskarżona decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 sierpnia 2016 r., nr [...] została poprzedzona następującymi okolicznościami:

K. J. była zatrudniona:

1) W "P" Spółka z o.o. w Z, w okresach: od 25.04.1995 r. do 31.10.1995 r., 09.04.1996 r. do 09.10.1996 r., 01.02.1997 r. do 11.07.1997 r., 01.02.2000 r. do 31.03.2000 r., 08.01.2001 r. do 31.10.2001 r., 01.01.2002 r. do 31.05.2002 r., 01.01.2003 r. do 31.05.2004 r., 01.01.2005 r. do 31.10.2006 r., od 01.01.2007 r. do 31.08.2007 r. oraz w okresie od 01.09.2007 r. do nadal - na stanowisku pracownika produkcji ogrodniczej;

2) w A Sp. z o.o. w T, w okresie: od 14.07.1997 r. do 31.10.1998 r. na stanowisku krawcowej;

3) w A II Sp. z o.o. w T, w okresie: od 01.11.1998 r. do 15.07.1999 r. na stanowisku krawcowej.

K. J. była badana w Ośrodku Medycyny Pracy, który wydał orzeczenie lekarskie nr [...] oraz orzeczenie lekarskie korygujące nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka obustronnego, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Organ orzeczniczy stwierdził, że narażenie zawodowe u K. J. występowało przez cały okres zatrudnienia - zarówno na stanowisku krawcowej, jak i na stanowisku pracownika produkcji ogrodniczej.

W dniu [...] 2014 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu u K. J. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: "obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka", wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie złożyła A II Spółka z o.o. w T, która zarzuciła zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Spółka podniosła, że lekarze orzecznicy nie zapoznali się z całością dokumentacji medycznej K. J. i poprzestali na jednorazowym badaniu.

Decyzją z dnia [...] 2015 r., znak: [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że u K. J. rozpoznano chorobę zawodową oraz ustalono związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Odnosząc się do zarzutów spółki organ podał, że odwołanie nie wnosi do postępowania żadnych nowych informacji, które mogłyby wpłynąć na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

Na powyższą decyzję organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła A II Spółka z o.o. w T.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2015 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego o rozpoznaniu u K. J. choroby zawodowej pod postacią obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że - po pierwsze: doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności - organ odwoławczy dokonał co prawda weryfikacji decyzji organu I instancji, nie mniej nie rozpoznał sprawy na nowo, zgodnie z ukształtowaniem postępowania odwoławczego; - po drugie: organ odwoławczy nie odniósł się we właściwy sposób do zarzutów odwołania, wskazując jedynie, że odwołanie nie wnosi do postępowania żadnych nowych informacji, co godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe strony postępowania; - po trzecie: w sytuacji, gdy Spółka kwestionowała zawodowe podłoże choroby K. J. obowiązkiem organu było uzupełnienie w tym zakresie materiału dowodowego, co mogło nastąpić poprzez umożliwienie Ośrodkowi Medycyny Pracy odniesienie się do zarzutów Spółki; - po czwarte: organ naruszył przepisy postępowania, poprzez nieokreślenie czasu powstania u K. J. stwierdzonej choroby przewlekłego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, a w szczególności nie ustalono czy schorzenie nie ujawniło się po upływie roku od zakończenia pracy w A Sp. z o.o. oraz w A II Sp. z o.o. z siedzibą w T.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przeprowadził nowe postępowanie i wystąpił do Ośrodka Medycyny Pracy o powtórną analizę dokumentacji medycznej oraz narażenia środowiskowego.

Jednostka orzecznicza wydała w dniach 22 kwietnia 2016 r. i 15 czerwca 2016 r. opinie, w których doszło do weryfikacji poprzednich orzeczeń. Anulowano orzeczenie korygujące nr [...] i podtrzymano orzeczenie lekarskie nr [...] wskazujące firmę "P" Spółka z o.o. w O, jako miejsce zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę wystąpienia stwierdzonej u K. J. choroby zawodowej. Podstawą nowego stanowiska Ośrodka Medycyny Pracy było ustalenie, że pierwsze objawy zespołu cieśni nadgarstka pojawiły się w 2010 roku, tj. ok. 11 lat od zakończenia pracy w A II Sp. z o. o. w T oraz A Sp. z o.o. w T, a udokumentowane objawy schorzenia pojawiły się dopiero w 2013 roku, tj. po upływie13 lat od zakończenia pracy w wymienionych wyżej firmach. W stosunku do tych firm nie zostało więc spełnione kryterium czasowe jednego roku dla wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych, upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Okres ten wynika z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do obowiązującego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

W wyniku rozpoznania odwołania A II Sp. z o. o. w T Wojewódzki Inspektor Sanitarny w dniu 26 sierpnia 2016 r. wydał decyzje nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym należy przyjąć za obowiązujące orzeczenie lekarskie Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2014 r., nr [...] o rozpoznaniu u K. J. choroby zawodowej wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych, odnoszące się do okresu narażenia zawodowego w czasie jej zatrudnienia w firmie "P" Sp. z o.o. w O. Organ podkreślił, że właściwa jednostka medyczna rozpoznała u K. J. chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych. Takie orzeczenie lekarskie stanowiło więc wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu istnienia choroby zawodowej. Odnosząc się do zarzutów wniesionego odwołania organ wskazał, że oceny związku choroby z warunkami pracy dokonuje się nie tylko na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale także formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. W rozpoznawanej sprawie analiza narażenia zawodowego - przeprowadzona podczas procesu diagnostyczno-orzeczniczego, jak i w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w której oceniano monotypowość ruchów roboczych w zakresie stawów nadgarstkowych - wykazała, że w trakcie czynności zawodowych na stanowiskach zarówno krawcowej jak i pracownika produkcji ogrodniczej K. J. wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych, co pozwalało na uznanie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Jednakże w przypadku zatrudnienia K. J. w firmie A II Sp. z o. o. w T oraz w firmie A Sp. z o.o. w T nie zostało spełnione kryterium czasowe jednego roku dla wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych, upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Pierwsze objawy zespołu cieśni nadgarstka pojawiły się bowiem w roku 2010, tj. ok. 11 lat od zakończenia pracy w wymienionych wyżej firmach, a udokumentowane objawy dopiero w roku 2013, tj. po 13 latach od zakończenia pracy w tych firmach. Zgodnie z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do obowiązującego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, okres ten może wynosić tylko jeden rok. Organ II instancji podkreślił, że podstawą stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, są - w szczególności - dane zawarte w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanej jednostki orzeczniczej powołanej do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionej w § 5 tego rozporządzenia oraz dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika i zaznaczył, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądów administracyjnych (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.06.2012 r., sygn. akt II OSK 654/12), organ inspekcji sanitarnej przy wydawaniu decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest związany orzeczeniem lekarskim i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby te orzeczeniami podważyć, nie ma podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia osoby badanej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczenia lekarskiego. Organ odwoławczy wskazał, że orzeczenia lekarskie, wydane w toku postępowania przez jednostki orzecznicze mają wartość dowodową opinii biegłego i organ może jedynie ocenić ten dowód z zachowaniem zasad wyznaczonych przepisami k.p.a. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy organ ten podniósł, że u K. J. rozpoznana została przez właściwy organ orzeczniczy choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych pod poz. 20/1 - przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Jednocześnie Wojewódzki Inspektor Sanitarny ustalił na podstawie oceny narażenia zawodowego, że w trakcie czynności zawodowych na stanowiskach zarówno pracownika produkcji ogrodniczej (P Sp. z o.o.), jak i krawcowej szyjącej pokrycia samochodowe (A Sp. z o.o. i A II Sp. z o.o.), K. J. wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych. Zdaniem tego organu, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wyklucza związek przyczynowo – skutkowy wykonywanej pracy z rozpoznanym schorzeniem tylko w przypadku zatrudnienia w firmach A Sp. z o.o. i A II Sp. z o.o. z uwagi na okres, w którym wystąpiły u K. J. udokumentowane objawy zespołu cieśni nadgarstka, tj. w okresie ok. 13 lat od zakończenia pracy w tych firmach, albowiem w przypadku choroby zawodowej wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 1 rok. Organ administracyjny uznał w związku z tym za uzasadnione anulowanie przez jednostkę orzeczniczą swojego orzeczenia lekarskiego korygującego nr [...] z dnia 13.05.2014 r. Organ odwoławczy podkreślił, iż rozpoznał i rozstrzygnął ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej i w związku z tym utrzymał w mocy element konieczny wydanej przez organ I instancji decyzji, jakim jest rozstrzygnięcie. Organ II instancji podniósł, że w rozstrzygnięciu (osnowie) decyzji zostaje wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie i w razie utrzymania w mocy decyzji organu I instancji – jak w niniejszej sprawie - należy przyjąć, że utrzymane w mocy jest przede wszystkim rozstrzygnięcie sformułowane przez organ I instancji. Jednocześnie organ odwoławczy - odnosząc się do zarzutów wniesionego odwołania związanych z twierdzeniem o braku związku stwierdzonej u K. J. choroby z warunkami pracy w odwołującej się Spółce i o uznaniu, iż to praca w Spółce przyczyniła się do powstania choroby zawodowej K. J. wyłącznie na podstawie orzeczenia lekarskiego Ośrodka Medycyny Pracy - podkreślił, iż oceny związku choroby z warunkami pracy dokonał nie tylko na podstawie orzeczenia lekarskiego, ale także formularza oceny narażenia zawodowego pracownika. W rozpoznawanej sprawie analiza narażenia zawodowego, przeprowadzona podczas procesu diagnostyczno-orzeczniczego, jak i w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w której oceniano monotypowość ruchów roboczych w zakresie stawów nadgarstkowych wykazała, że w trakcie czynności zawodowych na stanowiskach zarówno pracownika produkcji ogrodniczej jak i krawcowej K. J. wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych, co pozwala na uznanie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Ponownie – w związku z zarzutami zawartymi w odwołaniu – organ II instancji zaznaczył, że w przypadku zatrudnienia K. J. w firmie A II Sp. z o. o. w T w okresie od 01.11.1998 r. do 15.07.1999 r. a w firmie A Sp. z o.o. w T w okresie od 14.07.1997 r. do 31.10.1998 r. nie zostało spełnione kryterium czasowe jednego roku dla wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych, upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, albowiem okres ten - zgodnie z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do obowiązującego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - wynosi jeden rok. Mając to właśnie na względzie organ odwoławczy stwierdził, że słusznie Ośrodek Medycyny Pracy, po dokonaniu weryfikacji wydanych orzeczeń lekarskich, anulował wydane orzeczenie korygujące nr [...] i podtrzymał wydane orzeczenie lekarskie nr [...] wskazujące firmę "P" Spółka z o.o. w O jako miejsce zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę wystąpienia u K. J. choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych (opinia z dnia 22.04.2016 r.). Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaznaczył, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej nie jest konieczne ustalenie, u którego pracodawcy wykonywanie pracy spowodowało powstanie choroby zawodowej. Wynika to wprost z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w którym stwierdza się, że organ administracji wydaje jedynie decyzję o stwierdzeniu bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto w § 8 ust. 3 pkt 2 powołanego rozporządzenia nakazuje się taką decyzją przesłać pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej. Potwierdza to tezę, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się jedynie, w jakich zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, czyli czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy, mogące bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować jedną z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych. W tym postępowaniu nie ustala się natomiast tego, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy niewątpliwie było przyczyną powstania choroby zawodowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.09.2015 r. sygn. akt II OSK 687/14). Organ II instancji podkreślił, że zarówno A II Sp. z o. o. w T oraz A Sp. z o.o. w T były stroną toczącego się postępowania, czynnie w nim uczestniczyły, a decyzje administracyjne zostały im doręczone umożliwiając odwołanie się.

Pismem z dnia 30 września 2016 r. A II Sp. z o.o. z siedzibą w T wniosła skargę na powyższą decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 sierpnia 2016 r., nr [....], utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., nr [...]. Skarżąca zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wynik, a w szczególności:

1) art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się przez organ odwoławczy przy ponownym orzekaniu do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 13 listopada 2015 roku, sygn. akt III SA/Kr 521/15;

2) art. 138 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo ustalenia odmiennych okoliczności przez organ II instancji;

3) art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażającej się w zaniechaniu kontroli orzeczenia lekarskiego Ośrodka Medycyny Pracy pod względem formalnym;

II. prawa materialnego, a w szczególności:

1) § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie, wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby;

2) § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez dokonanie nieprzewidzianej w przepisach czynności anulowania wydanego korygującego orzeczenia oraz podtrzymania wydanej uprzednio opinii lekarskiej.

Skarżąca wskazała, że organ II instancji był zobowiązany do rozpatrzenia wszystkich zarzutów odwołania, w tym do zbadania ewentualnej pozazawodowej etiologii choroby K. J. Do tych okoliczności powinien odnieść się więc Wojewódzki Inspektor Sanitarny, jak i Ośrodek Medycyny Pracy. Skarżąca podniosła również, że organ II instancji dokonał odmiennych ustaleń faktycznych, w szczególności dotyczących daty powstania choroby zawodowej oraz związku przyczynowo-skutkowego między chorobą a wykonywaną pracą. Takie okoliczności nie powinny skutkować utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. Ponadto wskazano, że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o korygujące orzeczenie lekarskie nr [...], a decyzja organu II instancji na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...]. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoja argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. W szczególności Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się jedynie, w jakich zakładach pracy występowało narażenie zawodowe. Nie ustala się jednak tego czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy niewątpliwie było przyczyną powstania choroby zawodowej. W niniejszej sprawie, we wszystkich zakładach pracy K. J. wykonywała czynności w narażeniu zawodowym. Jednakże w przypadku zatrudnienia w firmach A II Sp. z o. o. w Ty oraz A Sp. z o.o. w T nie zostało spełnione kryterium czasowe jednego roku dla wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych, upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd zwraca uwagę na to, że kontrola Sądu decyzji wydanych w niniejszej sprawie odbywa się po raz drugi. Oznacza to, że po uchyleniu decyzji organu II instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15 zarówno organy administracyjne, jak i Sąd orzekający w chwili obecnej są związane oceną prawną i wskazaniami wydanymi w orzeczeniu sądu, albowiem art. 153 p.p.s.a stanowi:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Tak więc przy obecnym rozpoznaniu sprawy Sąd ma na względzie już dokonaną ocenę prawną i wskazania wyrażone w poprzednio wydanym orzeczeniu.

Sąd zauważa, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15 uznał za uzasadniony zarzut strony skarżącej, iż w poprzednim postępowaniu organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy na nowo, zgodnie z ukształtowaniem postępowania odwoławczego. W obecnie przeprowadzonym postępowaniu organ odwoławczy właśnie rozpoznał sprawę na nowo ustalając – zgodnie ze wskazówkami Sądu – pełny stan faktyczny sprawy i uznał za rozstrzygające nieco inne dowody niż przyjął to organ I instancji. W szczególności – co należy podkreślić – organ odwoławczy za istotne w sprawie uznał orzeczenie lekarskie nr [...], a nie jak uczynił to organ I instancji - korygujące orzeczenie lekarskie nr [...], które w toku postępowania zostało uznane za błędne przez organ orzekający w przedmiocie ustalenia schorzenia u K. J. W tej sytuacji wskazywanie przez stronę skarżącą na to, jakoby błędem było opieranie się przez organ II instancji na innych dowodach niż uczynił to organ I instancji jest nie do pogodzenia z zasadą postępowania odwoławczego polegającą właśnie na rozpoznaniu sprawy na nowo.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy ustalił zarówno datę pierwszych objawów powstania schorzenia przewlekłego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka u K. J., jak również datę pierwszego udokumentowania tej choroby i jednocześnie wykluczył związek przyczynowo-skutkowy między wykonywana pracą u strony skarżącej a stwierdzonym u K. J. schorzeniem. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonując powyższego w pełni wykonał kolejne zalecenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w wyroku z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15.

Organ odwoławczy – zgodnie z zaleceniami Sądu – wobec kwestionowania przez skarżącą zawodowego podłoża choroby K. J. – uzupełnił materiał dowodowy poprzez umożliwienie Ośrodkowi Medycyny Pracy odniesienie się do zarzutów strony skarżącej. Wyjaśnienia Ośrodka Medycyny Pracy doprowadziły właśnie do oparcia rozstrzygnięcia organu II instancji m.in. na orzeczeniu lekarskie nr [...], a nie jak uczynił to organ I instancji – na korygującym orzeczeniu lekarskim nr [...].

Jednocześnie Sąd podkreśla, iż w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wskazujące, że organ inspekcji sanitarnej przy wydawaniu decyzji w przedmiocie choroby zawodowej jest związany orzeczeniem lekarskim i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby to orzeczenie podważyć, nie ma podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia osoby badanej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczenia lekarskiego. Z tego względu – zdaniem Sądu – prawidłowo organ odwoławczy pominął przedstawione przez stronę skarżącą publikacje wskazujące na możliwość pozazawodowego powstania takiego schorzenia jak przewlekły zespół cieśni w obrębie nadgarstka, czyli takiego, jak rozpoznane u K. J. Powyższe stanowisko oraz ustalenia organu odwoławczego dokonane na podstawie wyjaśnień Ośrodka Medycyny Pracy wkluczają, zdaniem Sądu, "ewentualną pozazawodową etiologię choroby K. J.".

Sąd podkreśla także, że rozpoznana u K. J. przez właściwy organ orzeczniczy choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych pod poz. 20/1 - przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka - została ustalona na podstawie oceny narażenia zawodowego, gdyż w trakcie czynności zawodowych na stanowiskach - zarówno pracownika produkcji ogrodniczej (P Sp. z o.o.), jak i krawcowej szyjącej pokrycia samochodowe (A Sp. z o.o. i A II Sp. z o.o.) – K. J. wykonywała seryjne ruchy zginania i prostowania nadgarstków, które wymagały długotrwałej powtarzalności i spełniały kryteria ruchów monotypowych i te okoliczności ujawnione w środowisku pracy nie zostały w żaden sposób wykluczone.

Nie sposób, zdaniem Sądu, podzielić stanowiska strony skarżącej jakoby organ odwoławczy ponownie rozpoznając niniejszą sprawę i dokonując jej rozstrzygnięcia w oparciu o nieco inaczej ustalony na dzień wydania decyzji ostatecznej stan faktyczny i stan prawny obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie mógł wydać decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W zakresie tym Sąd podziela w pełni stanowisko organu odwoławczego, który podkreślił, iż utrzymał w mocy element konieczny wydanej przez organ I instancji decyzji, jakim jest rozstrzygnięcie sformułowane przez organ I instancji. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego wskazujące, iż w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w sprawie dotyczącej stwierdzenia choroby zawodowej nie jest konieczne ustalenie, u którego pracodawcy wykonywanie pracy spowodowało powstanie choroby zawodowej, albowiem z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia wynika, iż organ administracji wydaje jedynie decyzję o stwierdzeniu bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd zaznacza, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się jedynie, w jakich zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, czyli czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy, mogące bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować jedną z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, a nie ustala się tego, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy niewątpliwie było przyczyną powstania choroby zawodowej. Nie mniej jednak z uwagi na wskazany wyżej przepis art. 153 p.p.s.a. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy został zobowiązany do szerszych ustaleń i z obowiązku tego w pełni się wywiązał.

Sąd stwierdza, że z zaskarżonej decyzji organu odwoławczego wynika, iż organ odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, a tym samym, zdaniem Sądu, organ odwoławczy wykonał wszystkie zalecenia zawarte wyroku z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 521/15 wypełniając w pełni przesłanki art. 153 p.p.s.a.

Sąd jednocześnie stwierdza, że "P" Spółka z o.o. w Z, czyli zakład pracy, w którym K. J. pracowała z niewielkimi przerwami od 1995 r. i ostatnio nieprzerwanie od 2007 r. do nadal - na stanowisku pracownika produkcji ogrodniczej, wykonując pracę mającą związek przyczynowo-skutkowy ze stwierdzonym u tego pracownika jako choroba zawodowa schorzeniem - nigdy nie składał żadnych środków odwoławczych (odwołań, skarg) od decyzji orzekającej o stwierdzeniu u K. J. choroby zawodowej - "przewlekłej choroby obwodowego układy nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: obustronnego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka", wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Należy także podkreślić, że zakład pracy - "P" Spółka z o.o. w Z – nigdy, w żaden sposób nie kwestionował wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Sąd zauważa, że środki odwoławcze w niniejszej sprawie (odwołanie, skargi) składa wyłącznie były zakład pracy A Sp. z o.o. w T, w którym K. J. pracowała na stanowisku krawcowej do dnia 15 lipca 1999 r., przy czym – jak ustalono w niniejszym postępowaniu – pierwsze objawy schorzenia w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka pojawiły się u K. J. w 2010 r., a więc około 11 lat od zakończenia pracy u strony skarżącej, a udokumentowane objawy jeszcze później, bo w 2013 r., a więc ponad 13 lat od zakończenia pracy u strony skarżącej, co wyklucza związek przyczynowo-skutkowy pracy u strony skarżącej z ujawnionym schorzeniem u K. J.

Należy zauważyć, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502) Kodeks pracy (K.p.) oraz wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 tej ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) wraz z załącznikiem do tego rozporządzenia stanowiącym wykaz chorób zawodowych określające - oprócz wykazu chorób zawodowych - okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym; sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych; podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych, a także wskazujące instytut medycyny pracy, do którego pracodawca przesyła stosowne zawiadomienie oraz termin, w którym ma ono być przesłane. W szczególności art. 235¹ K.p. stanowi:

"Art. 2351. Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Sąd zwraca uwagę na to, że wymienione wyżej przepisy Kodeksu pracy i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wraz z załącznikiem stanowiącym wykaz chorób zawodowych są aktami prawnymi bezwzględnie obowiązującymi i brak jest podstaw do stosowania jakichkolwiek odstępstw od wyrażanych w nich zasad. Wymieniony wyżej załącznik zawiera ściśle określony wykaz chorób zawodowych i w pkt 20/1 wymienia "przewlekłe choroby obwodowego układy nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: obustronny zespołu cieśni w obrębie nadgarstka". U K. J. uprawnieni do orzekania o chorobie zawodowej lekarze rozpoznali chorobę opisaną w pkt 20/1 powyższego wykazu, co nie jest przedmiotem sporu. Wobec także niespornej kwestii wykonywania w ciągu wielu lat przez K. J. – ostatnio nieprzerwanie od 2007 r. w zakładzie pracy "P" Spółka z o.o. w Z - pracy w narażeniu zawodowym, poprzez wykonywanie seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstka powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniają kryteria ruchów monotypowych, powinno być poza sporem również i to, że sposób wykonywania pracy mógł bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodować rozpoznaną u K. J. chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych. Tak też uznały to organy obu instancji opierając się na orzeczeniu uprawnionych lekarzy orzeczników, o których mowa w § 5 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Z kolei, zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia:

"§ 6. 1. Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego."

Skoro więc ujawniona dokumentacja przebiegu zatrudnienia K. J. oraz ocena narażenia zawodowego wskazują na wykonywanie przez nią seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstka powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych, które spełniają kryteria ruchów monotypowych, to tym samym przesądza to stwierdzenie, że pracownica ta z uwagi na sposób wykonywania pracy pracowała w warunkach narażenia zawodowego.

Sąd podkreśla, że nie ma racji strona skarżąca próbując zarzucić, że organy administracyjnie błędnie ustaliły wysokie prawdopodobieństwo sposobu wykonywania pracy przez K. J. na powstanie u niej choroby - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego pod nazwą zespół cieśni w obrębie nadgarstka – wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Należy bowiem zauważyć, że nie tylko twierdzenia samej zainteresowanej K. J. miały znaczenie dla zakwalifikowania występującej u niej choroby jako choroby zawodowej, ale cały zebrany materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenie lekarskie uprawnionych lekarzy orzeczników, karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej i brak kwestionowania ustaleń przez ostatni zakład pracy K. J. –"P" Spółka z o.o. w Z. Z tego też względu nie ma racji, zdaniem Sądu, strona skarżąca wnosząc o uchylenie decyzji w przedmiocie stwierdzenia u K. J. choroby zawodowej.

Sąd zwraca uwagę nadto na to, że treść przytoczonego wyżej § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oznacza, że uprawniony lekarz orzecznik stwierdza wystąpienie lub brak u osoby badanej schorzenia opisanego w wykazie chorób zawodowych mając na względzie wykonywanie pracy przez osobę badaną w konkretnym narażeniu zawodowym, przy czym wiedza lekarzy o pracy osoby badanej w konkretnym narażeniu zawodowym ma służyć medycznemu rozpoznaniu choroby i ustaleniu związku ujawnionego klinicznego obrazu choroby z wykonywaną pracą w warunkach narażenia zawodowego. Tym samym – zdaniem Sądu – konkretne schorzenie i jego związek z narażeniem na konkretne czynniki szkodliwe występujące w miejscu pracy w sensie medycznym ustala lekarz orzecznik.

Sąd zwraca uwagę także na to, że o powstaniu konkretnej choroby (w tym mogącej być uznaną za zawodową) współdecydują różne okoliczności, także cechy osobnicze pracownika, uwarunkowania genetyczne, indywidualne skłonności itp. Nie mają one jednak żadnego znaczenia w uznaniu powstałej u pracownika choroby za zawodową, o którym to uznaniu decyduje – zgodnie z art. 235¹ K.p. – istnienie w środowisku pracy narażenia zawodowego (działanie czynników szkodliwych dla zdrowia albo sposób wykonywania pracy) oraz figurowanie choroby w wykazie chorób zawodowych.

Sąd podkreśla, że to na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia pracownikowi właściwych warunków pracy, snie zagrażających jego zdrowiu i życiu i to na pracodawcach ciąży obowiązek poddawania pracowników stałym, systematycznym badaniom okresowym z dokumentowaniem wyników badań. Taki obowiązek szczególnie obciąża pracodawców zatrudniających pracowników w warunkach mogących szkodzić ich zdrowiu. Należy zwrócić uwagę na treść art. 236 K.p., który stanowi:

"Art. 236. Pracodawca jest obowiązany systematycznie analizować przyczyny wypadków przy pracy, chorób zawodowych i innych chorób związanych z warunkami środowiska pracy i na podstawie wyników tych analiz stosować właściwe środki zapobiegawcze."

Z przytoczonego wyżej unormowania ustawowego w art. 236 K.p. wynika – zdaniem Sądu - prawne domniemanie istnienia związku przyczynowego między pracą w warunkach mogących wywołać konkretną chorobę a jej stwierdzeniem u pracownika. Oznacza to, że w związku ze stwierdzeniem narażenia zawodowego, o którym mowa w art. 235¹ K.p. i jednocześnie stwierdzeniem wystąpienia u skarżącej choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych zachodzi prawne domniemanie istnienia związku przyczynowo skutkowego ujawnionych warunków pracy ze stwierdzoną chorobą. Domniemanie to może być jednoznacznie wykluczone tylko konkretnym dowodem, a nie przypuszczeniem.

Sąd zaznacza, że pojęcie choroby zawodowej - pomimo rozpoznawania jej w sensie medycznym przez uprawnionych lekarzy orzeczników – jest pojęciem prawnym i w związku z tym stwierdzenie konkretnej choroby zawodowej u konkretnego pracownika leży w gestii organów administracyjnych – państwowych powiatowych i wojewódzkich inspektorów sanitarnych. Świadczy o tym wprost treść § 8 ust. 1 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, który stanowi:

"§ 8. 1. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika."

Przytoczone powyżej unormowanie w § 8 rozporządzenia rozdziela więc kompetencje lekarzy orzeczników od kompetencji organów administracyjnych. Z powyższego przepisu – zdaniem Sądu - wynika, że lekarze orzecznicy orzekający o rozpoznaniu u skarżącej schorzenia opisanego w wykazie chorób zawodowych (w poz. 20/1 wykazu) mogą – z uwagi na obraz kliniczny choroby – wykluczyć związek tej choroby z warunkami pracy wskazując na inną niż zawodowa etiologię schorzenia, przy czym wykluczenie tego związku powinno być jednoznaczne, a nie oparte jedynie na przypuszczeniu.

Z kolei – zdaniem Sądu - organy administracyjne, które mają pełne rozeznanie co do występującego lub nie występującego narażenia zawodowego i co do okresu, w jakim narażenie wystąpiło, mając na względzie kliniczne rozpoznanie choroby przez lekarzy orzeczników, są wyłącznie władne do stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej u konkretnego pracownika. Tak więc organy administracyjne, mając na względzie rozpoznanie u skarżącej przez właściwe medyczne organy orzecznicze choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych i brak wykluczenia przez lekarzy orzeczników (z uwagi na obraz kliniczny choroby) jej związku z warunkami pracy skarżącej, mogą samodzielnie dokonać ustalenia, że udokumentowane objawy choroby wystąpiły w okresie ujętym w wykazie i tym samym stwierdzić wystąpienie konkretnej choroby zawodowej. Świadczy o tym wprost – zdaniem Sądu – przytoczona wyżej treść § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku w sprawie chorób zawodowych. Jednocześnie organy administracyjne mogą sformułować do lekarzy orzeczników zapytanie w rodzaju, czy mając na względzie okoliczność, że została stwierdzona u osoby badanej choroba ujęta w wykazie chorób zawodowych, można – mając na względzie obraz kliniczny choroby – wykluczyć związek stwierdzonej choroby z ujawnionym działaniem konkretnych czynników szkodliwych, a jeśli tak, to z jakiego powodu. Brak takiego pytania w niniejszej sprawie jest – zdaniem Sądu – w pełni uzasadniony stwierdzonym istnieniem czynników szkodliwych na stanowiskach pracy K. J., a konkretnie wykonywaniem seryjnych ruchów zginania i prostowania nadgarstka powtarzalnych wielokrotnie.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne nie naruszyły przepisów prawa, a zatem Sąd - nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.