Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1283/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7 , 77 par. 1, 80 i 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez D. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 30 lipca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. D.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r. organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta - odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. D., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 3 września 2014 r., z którego wynika, że została ona zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika także, że w przypadku matki skarżącej ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2011 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pomocowy powołał się na treść przepisów art. 17 ust 1, ust. 1 b, ust. 5 pkt. 1 lit. b oraz pkt. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że z dołączonego do wniosku orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika żeby niepełnosprawność H. D. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto, zakres sprawowanej opieki związany z częściową samodzielnością H. D. i jej zamieszkiwaniem z synem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi brak uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; błędne przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności; błędne przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162 ze zm.) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ww. ustawy.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło przebieg postępowania i przytoczyło treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium ustaliło ( na podstawie przeprowadzonych w dniach 17 maja 2021 r.i 19 maja 2021 r. wywiadów środowiskowych), że H. D. mieszka z dorosłym synem M. D., "pracującym na delegacjach w K" w związku z czym "często nie ma Go w miejscu zamieszkania". Z powodu wieku (78 lat), stanu zdrowia H. D. pozostaje pod stałą kontrolą lekarską: diabetologiczną, kardiologiczną, ortopedyczną (endoprotezy kości stawu biodrowego), okulistyczną. Porusza się o kulach lub lasce, samodzielnie się ubiera, mierzy sobie ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę, samodzielnie układa sobie leki zgodnie z wytycznymi lekarzy. Samodzielnie spożywa posiłki, przygotowuje sobie śniadania oraz kolację, mając wcześniej przygotowane przez córkę produkty. Jej córka – skarżąca - występująca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przyjeżdża do matki ok. 4-5 razy w tygodniu na około 5-6 godzin. Robi po drodze zakupy, przywozi gotowy obiad, lekarstwa wykupione z recept. Ponadto dokonuje wszelkich opłat, załatwia sprawy urzędowe, sprząta, pierze, prasuje. Pomaga matce w czynnościach higienicznych (kąpieli 1 raz w tygodniu), myciu głowy (2 razy w tygodniu), toalecie codziennej (kiedy jest córka tj. 4 - 5 razy w tygodniu). W domu, w którym mieszka H. D., brak jest kanalizacji, bieżącej wody, nie ma łazienki i w.c. Woda do gotowania jest zakupywana do spożycia, gdyż ta ze studni nie nadaje się do spożycia, a jedynie do prania.

Skarżąca nie pracuje zawodowo, nie posiada uprawnień do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, co potwierdza znajdujący się w aktach wydruk odpowiedzi z systemu PUP-ZUS. Pobiera świadczenia opiekuńcze w związku z opieką przyznane decyzją z dnia 4 listopada 2014 r., znak: [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie w tak ustalonym stanie faktycznym Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, powołując się na niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z tego też powodu pierwszy z zarzutów odwołania uznano za zasadny.

Pomimo tego kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ nie wykazano, aby zakres sprawowanej opieki nad H. D. uniemożliwiał jej córce – skarżącej - w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Natomiast drugi występuje, gdy dana osoba w ogóle nie podejmuje zatrudnienia. Przy czym wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna w obydwóch tych przypadkach musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, co oznacza, że pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 1078/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 1103/20, opublik. CBOSA).

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co prawda ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści wskazanego przepisu wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być więc opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Opieka stała ma być bowiem ciągła, nieprzerwana, codzienna, a w niektórych przypadkach wręcz całodobowa (por. np. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r, sygn. akt l OSK 2454/11).

Nie kwestionując niepełnosprawności H. D. i konieczności pomocy przez skarżącą (do czego zresztą jako córka, jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym) Kolegium podkreśliło, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2020 r, sygn. akt l OSK 691/19 (CBOSA): "zakres faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby takiej osoby w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie przez opiekuna takiej osoby pozostają z sobą w związku przyczynowym".

W ocenie Kolegium, niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Z przywołanych powyżej ustaleń nie wynika, że H. D. jest osobą obłożnie chorą i leżącą. Sama zaś pomoc osobie wymagającej opieki w czynnościach deklarowanych przez stronę, tj. "przygotowywaniu posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, podawanie leków, wykupywanie lekarstw" należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być, co oczywiste, sprawowana w sposób ciągły. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA).

W realiach niniejszej sprawy ustalono, że wnioskodawczyni mieszka przy ulicy L, natomiast jej niepełnosprawna matka przy ulicy A (odległość ok. 6 km) i nie sprawuje opieki nad matką codziennie, a 4 - 5 razy w tygodniu (od 5 do 8 godzin dziennie). Nie jest więc to opieka stała lub długoterminowa.

W tym stanie sprawy, zdaniem Kolegium wobec niespełnienia przez skarżącą wyżej omówionej przesłanki, warunkującej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bezprzedmiotowy okazał się zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegający na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczeni pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżącą zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie ze złożonym w skardze wnioskiem pełnomocnika skarżącej, jak stanowi art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła, co do zasady, osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 3 września 2014 r., z którego wynika, że została ona zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści tego orzeczenia wynika także, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od maja 2011 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Zdaniem Sądu zasadnie więc podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia

tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się należało z Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.

Zasadne jest stanowisko bowiem orzekających w sprawie organów obydwu instancji, że nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

Prawidłowo ustaliły i oceniły zebrany materiał dowodowy orzekające w sprawie organy, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, które to przesłanki należy traktować równoznacznie. Trafna jest, zdaniem Sądu ocena organów, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205).

Podkreślić należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stosować trzeba wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Ta konstatacja jest kluczowa dla oceny prawidłowości wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć.

Zdaniem Sądu, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym powyżej przepisie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika owszem, że skarżąca nie podejmuje pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, ale zebrane i w ocenie Sądu wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dowody, nie pozwalają na uznanie, że ma to związek z opieką nad matką.

Z przeprowadzonego w dniach 17 maja oraz 19 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej mieszka z dorosłym synem M. D., "pracującym na delegacjach w K" w związku z czym "często nie ma Go w miejscu zamieszkania". Z powodu wieku (78 lat), stanu zdrowia pozostaje ona pod stałą kontrolą lekarską: diabetologiczną, kardiologiczną, ortopedyczną (endoprotezy kości stawu biodrowego), okulistyczną. Porusza się o kulach lub lasce, samodzielnie się ubiera, mierzy sobie ciśnienie, poziom cukru, podaje insulinę, samodzielnie układa sobie leki zgodnie z wytycznymi lekarzy. Samodzielnie spożywa posiłki, przygotowuje sobie śniadania oraz kolację, mając wcześniej przygotowane przez córkę produkty. Nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą. Skarżąca, mieszkając od matki w odległości około 6 km przyjeżdża do niej ok. 4-5 razy w tygodniu na około 5-6 godzin. Robi po drodze zakupy, przywozi gotowy obiad, lekarstwa wykupione z recept. Ponadto dokonuje wszelkich opłat, załatwia sprawy urzędowe, sprząta, pierze, prasuje. Pomaga matce w czynnościach higienicznych (kąpieli 1 raz w tygodniu), myciu głowy (2 razy w tygodniu), toalecie codziennej (kiedy jest córka tj. 4 - 5 razy w tygodniu). W domu, w którym mieszka matka skarżącej brak jest kanalizacji, bieżącej wody, nie ma łazienki i w.c.

Wobec powyższego trudno zanegować dokonaną przez orzekające organy prawidłową ocenę tego dowodu, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki przy matce jest tak wymagający i absorbujący ją w czasie, iż wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zasadnie więc zauważyło SKO, że z unormowania art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Zgodzić się należało z organami, że deklarowane przez skarżącą czynności, takie jak: pomoc w czynnościach higienicznych, przywożenie uprzednio przygotowanego obiadu, robienie zakupów, wykupywanie przepisanych na receptę leków, regulowanie bieżących opłat, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie, pranie i prasowanie, należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie. Czynności te nie wymagają zapewne codziennego zaangażowania opiekuna (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r, sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA), w taki sposób, który jest wymagany przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powtórnie podkreślić zatem należy, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Musi on wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przecież przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W konsekwencji podzielić należało stanowisko organów obydwu instancji, zgodnie z którym w niniejszej sprawie sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawną matką nie umożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niewielkim wymiarze. W pojęciu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczą się zarówno czynności polegające na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej czy na karmieniu oraz pomocy w wykonywaniu czynności samoobsługowych, jak też prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do jej codziennego i godnego funkcjonowania w środowisku. Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na stopień zaabsorbowania opieką nad matką, obok jej niepełnosprawności i wieku. Po pierwsze, skarżąca nie mieszka z matką. Po drugie, przyjeżdża do niej, jak podniosła, 4-5 razy w tygodniu na około 5-6 godzin. Czynności, które wykonuje w związku z opieką nad nią, nie absorbują ją zatem w takim wymiarze, że nie jest w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, iż matka skarżącej, nie jest osobą leżącą i porusza się samodzielnie, choć o kulach lub lasce. Samodzielnie jednakże ubiera się, mierzy ciśnienie, poziom cukru we krwi, podaje insulinę, przygotowuje do spożycia leki. Nadto samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez córkę. Nie oznacza to zanegowania stanu zdrowia matki skarżącej, nie mniej jednak czynności opiekuńcze, jak i fakt niezamieszkiwania w jednym miejscu z matką potwierdzają, że skarżąca nie sprawuje nad matką stałej i długotrwałej opieki, a więc na tyle absorbującej ją codziennie w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że wyklucza podjęcie zatrudnienia.

Ponadto, skarżąca nie jest jedyną osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny opieki nad matką. Z ustaleń organów wynika, że matka skarżącej ma również inne dzieci – syna, który pracuje zawodowo – "....na delegacjach w Krakowie", i którego z tego powodu przez większą część czasu nie ma w domu. W sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej. Podkreślić zatem należy, że wykonywanie pracy czy inne zajęcie nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Praca zarobkowa nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto sprawowania opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma prawo decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis). Na przykład okoliczność, że jedna z osób zobowiązanych do alimentacji pracuje, wobec czego nie może osobiście sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Wyłącznie deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda czy też brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i własnej decyzji, nie są wystarczające dla przełamania ustawowych reguł przyznawania świadczenia (por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1210/21; LEX nr 3323066).

W kontekście powyższego podnieść też należy, że - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszym rodzicem (rodzicami), aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Trafne jest też stanowisko Kolegium odnośnie negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Z unormowania zawartego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną, stosownie do wskazanego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lub b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stąd, skoro w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka natury przedmiotowej związana z istnieniem związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a zakresem sprawowanej opieki na d matką, to rzeczywiście bezprzedmiotowy był zarzut odwołania - naruszenia przepisów w tym zakresie. Sam nawet wybór jednego ze świadczeń, zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nic jeszcze nie przesądza, skoro przesłanki natury przedmiotowej muszą wystąpić łącznie.

Zdaniem Sądu kwestionowana skargą decyzja jest więc prawidłowa, a zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, całkowicie nieuzasadniony. Pełnomocnik skarżącej poza postawieniem organowi ww. zarzutu, przedstawieniem chronologii sprawy, treści przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazaniem przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia w nim wskazanych, nie podniósł żadnych argumentów mających przemawiać za zasadnością podniesionego zarzutu.

W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Nie można więc, skutecznie zarzucić organom naruszenia przepisów postepowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. SKO miało więc wszelkie podstawy do skorzystania z przyznanej organowi odwoławczemu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec tego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.