Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 89/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 8  par. 1, art. 77
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 4, art. 7, art. 8, art. 11, art. 38
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania L. D. świadczenia w formie zasiłku okresowego. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że L. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci: A. D. i małoletnią N. D. W miesiącu lipcu 2018 r., tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, rodzina wnioskodawczyni utrzymywała się z alimentów zasądzonych na rzecz wnioskującej L. D. w wysokości 500 zł, zasiłku rodzinnego w wysokości 124 zł, alimentów orzeczonych na małoletnią N. D. w wysokości 500 zł oraz świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł, które nie jest wliczane do dochodu rodziny. W ocenie organu I instancji, dochód w rodzinie L. D. kwalifikuje ją do świadczeń z pomocy społecznej, jednak zdaniem Prezydenta Miasta, dochód jaki deklaruje wnioskodawczyni oraz ponoszone przez nią wydatki wskazują na dysproporcję pomiędzy deklarowaną sytuacją dochodową a rzeczywistą sytuacją. Organ I instancji powołał się również na treść art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, z których wynika konieczność współdziałania osób wnioskujących o pomoc społeczną w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej i wskazał, że w dniu 16 lutego 2018 r. zarówno L. D. jak i jej córka A. D. nie zgłosiły się do pracownika Klubu Integracji Społecznej (KIS), a nadto pomimo zobowiązania z dnia 24 stycznia 2018 r. A. D. nie złożyła wniosku do ustalenia stopnia niepełnosprawności, a z pracownikiem socjalnym skontaktowała się dopiero w dniu 28 sierpnia 2018 r. w celu pozyskania kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Organ I instancji stwierdził zatem, że udzielenie wnioskodawczyni świadczeń z pomocy społecznej będzie możliwe dopiero w sytuacji podjęcia przez nią systematycznej współpracy w celu poprawy własnej sytuacji życiowej. Prezydent Miasta podał, że opisany powyżej stan faktyczny uznano za brak współdziałania ze strony L. D. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu własnej, trudnej sytuacji. Ponadto organ I instancji wskazał, że zarówno L. D. jak i A. D. mają możliwość korzystania z pomocy w postaci posiłków w stołówce dla osób ubogich w Kuchni [...] ul. D i tym samym nie zostają pozbawione podstawowej potrzeby życiowej w postaci posiłków, z których nadal mogą korzystać.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta L. D. podniosła, że skoro z jej treści wynika, że jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego, to kwalifikuje się ona do otrzymania zasiłku. Odwołująca nie zgodziła się z twierdzeniem organu I instancji, że żyje ponad stan. Wyjaśniła, że znajdujące się w jej domu meble i zabawki zakupiła jeszcze w trakcie trwania jej małżeństwa, natomiast od chwili rozwodu otrzymuje od męża tylko 500 zł alimentów. Odwołująca się podniosła, że opiekuje się małoletnią córką N. i drugą chorą córką, która jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy, jednak stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie pracy.

Decyzją z dnia 8 listopada 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) oraz art. 4, art. 8, art. 11 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nr [...]. Zdaniem Kolegium, mimo, że L. D. spełnia warunki określone w art. 38 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, umożliwiające ubieganie się o zasiłek okresowy, to jednak zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, że nie podejmuje ona współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej związanej z bezrobociem. Organ odwoławczy podał, że L. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci: A. D. oraz małoletnią N. D. W lipcu 2018 r. dochód rodziny wynosił 1124 zł co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 374,66 zł. Dochód rodziny odwołującej się był zatem niższy od ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że L. D. jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zarejestrowaną w Grodzkim Urzędzie Pracy (wcześniej na mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. została pozbawiona statusu bezrobotnego na okres 120 dni z uwagi na niestawienie się w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomienie w okresie 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa). Zdaniem organu, odwołująca się w trakcie spotkania z pracownikiem Klubu Integracji Społecznej w dniu 8 stycznia 2018 r. poinformowała, że nie jest zainteresowana współpracą i samodzielnie będzie poszukiwała pracy. Jednakże do dnia kolejnego wywiadu środowiskowego, tj. do 4 września 2018 r., L. D. nie podjęła pracy i nie zgłosiła się do pracownika socjalnego Klubu Integracji Społecznej, ani do pracownika socjalnego MOPS celem pozyskania wsparcia w zakresie sytuacji zawodowej, a z pracownikiem socjalnym skontaktowała się dopiero w dniu 28 sierpnia 2018 r. w celu pozyskania kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Organ II instancji wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika także, że córka odwołującej się A. D. jest osobą w wieku aktywności zawodowej, jednak nie pracuje pomimo tego, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 grudnia 2017 r. nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Organ odwoławczy zaznaczył, że w dniu 5 stycznia 2018 r. ZUS odmówił A. D. prawa do renty socjalnej i w tej sytuacji pracownik socjalny zobowiązał A. D. do zgłoszenia się do pracownika Klubu Integracji Społecznej. Organ podał, że w dniu 8 stycznia 2018 r. A. D. zgłosiła się do pracownika socjalnego KIS i w trakcie spotkania ustalono kolejny termin wizyty u pracownika socjalnego KIS, na który jednak A. D. się nie zgłosiła ani nie poinformowała o przyczynie nieobecności. Organ podał ponadto, że pomimo zobowiązania z dnia 24 stycznia 2018 r. A. D. nie złożyła wniosku do ustalenia stopnia niepełnosprawności. W tej sytuacji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że odwołująca się L. D., jak również jej córka A. D. nie podejmują współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej związanej z brakiem stałego źródła dochodów i utrzymania. Zdaniem Kolegium, strona oraz jej pełnoletnia córka powinny aktywnie uczestniczyć w rozwiązywaniu swojej sytuacji m.in. poprzez współpracę z pracownikiem socjalnym, a L. D. powinna podjąć pracę, która zapewni jej środki utrzymania i pozwoli zaspokoić we własnym zakresie bieżące potrzeby bytowe, tym bardziej, że L. D. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a w związku z tym może skorzystać z dużego wachlarza propozycji pracy oferowanych na rynku pracy. Organ II instancji podkreślił, że L. D. nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na to, że z powodów zdrowotnych nie może podjąć pracy, a jej córka A. D. powinna aktywnie poszukiwać zatrudnienia odpowiedniego do swojego stanu zdrowia i stopnia niepełnosprawności. W opinii SKO, strona powinna podjąć próbę realizacji każdej rozsądnej sugestii wskazywanej przez pracowników MOPS oraz pracowników Klubu Integracji Społecznej. Organ II instancji stwierdził, że nie podejmując współpracy, a także nie chcąc skorzystać z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego MOPS, czy też KIS w celu uzyskania własnych dochodów i prowadzenia samodzielnego życia w społeczeństwie, odwołująca wykazuje bierną postawę i nie chce podjąć trudu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej. Tym samym świadomie naraża się na konsekwencje prawne określone m.in. w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym Kolegium uznało, że odmowa przyznania L. D. zasiłku okresowego była uzasadniona i nie nosi cech dowolności. Ponadto organ II instancji zauważył, że L. D. oraz jej rodzina korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w uzasadnionych przypadkach MOPS przyznawał odpowiednie świadczenia, np. zasiłki czy posiłki. W szczególności na mocy decyzji z dnia [...] 2018 r. nr [...] organ I instancji przyznał świadczenie w postaci gorącego posiłku dla małoletniego dziecka odwołującej się – N. D. bez obowiązku zwrotu wydatków na udzielone świadczenie na okres od 19 września 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. z wyłączeniem dni wolnych od zajęć. Organ zaznaczył, że zarówno L. D. jak i A. D. mają możliwość korzystania z pomocy w postaci posiłków w stołówce dla osób ubogich w Kuchni [...] ul. D, a tym samym nie zostają pozbawione podstawowej potrzeby życiowej w postaci posiłków.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się L. D. i pismem z dnia 19 grudnia 2018 r. wniosła na nią skargę, domagając się jej zmiany i przyznania jej zasiłku okresowego. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja narusza prawo oraz jej interes prawny, gdyż Kolegium nie przeanalizowało jej położenia i niezwykle trudnych warunków w jakich przyszło jej egzystować. Skarżąca wyjaśniła, że jest zarejestrowana jako bezrobotna ale nie pracuje, gdyż jest na zwolnieniu lekarskim w związku z chorym kręgosłupem. Skarżąca podała, że zamieszkuje z niepełnosprawną, nadmiernie otyłą córką A. D., ważącą obecnie ok. 130 kg, która nie ma żadnych świadczeń i jest osobą niemogącą wykonywać jakiejkolwiek pracy, którą się opiekuje i pomaga w czynnościach dnia codziennego. Ponadto skarżąca wychowuje i ma na utrzymaniu małoletnią N. D. (11 lat). Zdaniem skarżącej, fakt, że ma ładny i zadbany dom wcale nie świadczy o tym, że jej się doskonale powodzi. Skarżąca uważa również, że argumenty podane w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, tj. powoływanie się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, absolutnie nie mają żadnego odniesienia do jej sytuacji. Skarżąca nie odmawia bowiem współdziałania czy też szkoleń, ani nie jest osobą, która wymaga leczenia odwykowego. Za nieprawdziwe i niezasadne skarżąca uznała więc twierdzenie Kolegium, że nie podejmuje ona współpracy w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej związanej z bezrobociem. Wyjaśniła, że jest na zwolnieniu lekarskim, gdyż ma problemy z kręgosłupem spowodowane m.in. tym, że musi pomagać niepełnosprawnej córce Anecie w czynnościach dnia codziennego, np. podnosić ją. W wyniku tego jej kręgosłup uległ degradacji, jednak ani pracownicy MOPS-u ani Kolegium nie biorą tego pod uwagę. Odnosząc się do podnoszonej przez Kolegium kwestii, że jest w wieku "aktywności zawodowej", skarżąca stwierdziła, że organ ten nie wziął pod uwagę, że jej stan zdrowia jest taki, że nie może podjąć każdej pracy związanej z wysiłkiem, a praca biurowa, nawet gdyby była, też nie jest oczywista ze względu na jej wykształcenie zawodowe. Skarżąca zaprzeczyła twierdzeniom Kolegium, że nie przyszła na wizytę w KIS, gdyż była tam razem z córką A., natomiast pracownik socjalny miała wyznaczyć kolejny termin, ale tego nie zrobiła, tylko przyszła na wywiad do domu i była wręcz "zbulwersowana", że w mieszkaniu skarżącej jest "tak ładnie", co wskazuje na to, że pracownik socjalny był "uprzedzony" do jej osoby. Zdaniem skarżącej, nie jest ona w stanie podjąć sama żadnych kroków w celu zmiany swojej sytuacji życiowej, gdyż jest chora, ma na utrzymaniu niepełnosprawną, ważącą 130 kg córkę, która nie ma żadnych środków do życia oraz małoletnią córkę N., która też wymaga opieki. Jednocześnie podkreśliła, że nie jest osobą bierną i podjęłaby pracę, gdyby była taka możliwość.

Do skargi skarżąca dołączyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego, wydanego w dniu 10 grudnia 2018 r. przez lekarza - specjalistę chorób wewnętrznych i specjalistę reumatologa, z którego wynika, że skarżąca "pozostaje na zwolnieniu lekarskim od dnia 16.10.2017 r. Przyczyna zwolnienia: zmiany dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego, przewlekły zespół bólowy."

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Organ ten przedstawił w odpowiedzi na skargę argumentację tożsamą z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji, a co do przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 grudnia 2018 r. stwierdził, że; "załączone do skargi zaświadczenie lekarskie z dnia 10.12.2018 r. nie podważa prawidłowości wydania tej decyzji, gdyż skarżąca nie przedstawiła wcześniej tego dokumentu".

Sąd stwierdza z urzędu, że akta administracyjne niniejszej sprawy rozpoczynają się w 2012 r. w wyniku nieprawdziwej informacji G. Z. – teściowej skarżącej dotyczącej sprawowania przez skarżąca L. D. rzekomo nieprawidłowej opieki nad swoją czteroletnią córką N. D. Wówczas, w wyniku szczegółowej kontroli MOPS nie stwierdzono żadnych uchybień w sprawowaniu tej opieki przez skarżącą nad małoletnia córką N., ujawniając jedynie konflikt małżeński związany ze związaniem się przez męża skarżącej z inną kobietą (k. 57, 60, 62).

Sąd stwierdza z urzędu, że akta administracyjne sprawy zawierają m.in. następujące dokumenty:

- kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzony przez MOPS w dniu 14 lutego 2012 r., z którego wynika, że skarżąca podjęła leczenie z powodu nerwicy i zażywa leki uspokajające, a córka A. pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym i zażywa leki na stałe. Z wywiadu wynika, że skarżąca utrzymywała się z kwoty 2.000 zł przekazywanej jej przez męża, który nadto pokrywał koszty utrzymania domu i opłatę za przedszkole małoletniej N., a także, że córka A. D. posiadała rentę socjalną ZUS w wysokości 500 zł. Organ nie ustalił dochodów O. D., męża skarżącej, prowadzącego działalność gospodarczą;

- notatkę służbową z dnia 25 kwietnia 2012 r., z której wynika, że zarówno skarżąca L. D. jak i córka A. D. pozostają w leczeniu psychiatrycznym;

- notatkę służbową z dnia 27 listopada 2013 r., z której wynika, że skarżąca L. D. pozostawała w toku trudnego rozwodu z mężem, który wówczas łożył na utrzymanie rodziny;

- notatkę służbową z dnia 13 grudnia 2013 r., z której wynika, że zarówno skarżąca L. D. jak i córka A. D. objęte są leczeniem psychiatrycznym konkretnego lekarza w PZP;

- opinię psychologiczną z dnia 16 września 2014 r. o zdiagnozowanym u córki skarżącej A. D. upośledzeniu umysłowym w stopniu umiarkowanym oraz zmianach organicznych CUN;

- zaświadczenie o stanie zdrowia A. D. z dnia 17 września 2014 r., z którego wynika, że A. D. pozostaje w leczeniu PZP od 1993 r. z powodu zaburzeń nerwicowych, zachowania z agresją, otyłości w zakresie olbrzymiej, nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, nie rokuje poprawy i wymaga opieki rodziców;

- orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 listopada 2014 r. ustalające, że A. D. jest całkowicie niezdolna do pracy do 30.11.2017 r., a naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia;

- decyzję ZUS o przyznaniu A. D. renty socjalnej od 01.12.2014 r. do 30.11.2017 r. w wysokości do wypłaty 442,17 zł miesięcznie;

- notatkę służbową z dnia 16 grudnia 2014 r., z której wynika, że L. D. pozostawała w dalszym ciągu w toku trudnego rozwodu z mężem, który zamieszkał z nową partnerką, ale w dalszym ciągu łożył na utrzymanie rodziny na dobrym poziomie i oprócz ponoszenia tych kosztów utrzymania przekazał skarżącej kwotę 10.000 zł na bieżące wydatki, córka A. w dalszym ciągu pobierała rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny, a także że w dalszym ciągu skarżąca L. D. jak i córka A. D. pozostawały w leczeniu psychiatrycznym;

- oświadczenia L. D. z dat 21.01.2015 r. i 03.02.2015 r. o pozostawaniu w dalszym ciągu w toku sprawy rozwodowej (k. 94-96);

- kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzony przez MOPS w dniu 21 stycznia 2015 r., z którego wynika, że w dalszym ciągu skarżąca L. D. jak i córka A. D. pozostawały w leczeniu psychiatrycznym, że mąż skarżącej, którego dochodów nie ustalono i który nie mieszkał już z rodziną (a w wynajętym mieszkaniu pod konkretnym adresem), pokrywał koszty czynszu mieszkania skarżącej;

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego specjalnego w kwocie 100 zł na pokrycie opłat – przelewem na konto TAURON;

- oświadczenie męża skarżącej O. D. z dnia 24 lutego 2015 r. o treści m.in.; "Nie wyrażam zgody na podanie danych osobowych partnerki, z którą obecnie mieszkam, ani jej dochodów, jak również mojego miejsca pracy";

- kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzony przez MOPS w lutym 2015 r. w miejscu pobytu męża skarżącej, z którego wynika m.in., że odmówił on podania zarówno miejsca pracy jak i danych swojej obecnej partnerki;

- postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku L. D. o skierowanie A. D. do środowiskowego domu pomocy wobec braku zgody zainteresowanej A. D. (k. 135);

- wyrok Sądu Okręgowego z dnia 2 sierpnia 2016 r. orzekający rozwód małżeństwa L. D. i O. D. z wyłącznej winy powoda O. D.; ustalający miejsce zamieszkania małoletniej córki stron N. przy ojcu i zasądzający od O. D. na rzecz żony L. D. alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie (k. 176);

- oświadczenia O. D. z dnia 2 września 2016 r. i z dnia 6 października 2017 r., iż córka N. D. faktycznie przebywa u matki L. D. (k. 144-145);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. o pozbawieniu L. D. od dnia 28 listopada 2017 r. statusu bezrobotnego na okres 120 dni z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy;

- orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 11 grudnia 2017 r. ustalające, że A. D. nie jest całkowicie niezdolna do pracy (k. 163);

- decyzję ZUS z dnia 5 stycznia 2018 r. o odmowie przyznaniu A. D. renty socjalnej (k. 162);

- kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez MOPS w dniu 24 stycznia 2018 r., z którego wynika, że skarżąca L. D. pozostaje "w leczeniu z powodu zwyrodnień kręgosłupa", a córka skarżącej A. D. – m.in. niedorozwój umysłowy, "ze zmianami OUN";

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia w postaci gorącego posiłku dla dziecka N. D. bez obowiązku zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w okresie od 26 lutego 2018 do 30 czerwca 2018 z wyłączeniem dni wolnych od zajęć (k. 159);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny w kwocie 504 zł w miesiącu luty 2018 (k. 201);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny w kwocie 408 zł w miesiącu marzec 2018 (k. 202);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku okresowego w kwocie 433,60 z w okresie dwóch miesięcy – styczeń i luty 2018 r. (k. 203);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o potwierdzeniu prawa L. D. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od dnia 31 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. (k. 204);

- odpis ugody Sądu Rejonowego o zobowiązaniu się O. D. do płacenia na rzecz córki N. D. alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie do rąk matki dziecka L. D. (k. 211);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na małoletnią N. D. w kwocie 124 zł miesięcznie oraz dodatku w kwocie 100 zł na rok szkolny 2018/2019 (k. 218);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o odmowie przyznania L. D. świadczenia na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny (k. 230);

- decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o odmowie przyznania L. D. świadczenia w formie zasiłku okresowego (k. 230), będącą przedmiotem niniejszego postępowania.

Sąd stwierdza z urzędu, że akta administracyjne zawierają kopie tych samych dokumentów i ułożone są przypadkowo, nie według dat wydania dokumentów i nie według dat pozyskiwania dokumentów przez organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga L. D. jest w pełni uzasadniona.

Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza sprawa stanowić może przykład wyjątkowo nieprawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, a także przykład wielu działań organów pomocy społecznej nie mających nic wspólnego z rzeczywistą pomocą osobom uprawnionym – chorym i zagubionym, w tym wypadku skarżącej L. D. i jej rodzinie.

Jeśli chodzi o formalne prowadzenie sprawy to:

- po pierwsze: prawidłowe prowadzenie akt administracyjnych wymaga dołączania do akt 1 egzemplarza pisma czy dokumentu, nawet w sytuacji gdy strona złożyły je w kilku kopiach. Dołączanie po kilka kopii tych samych dokumentów czy pism sprawia niepotrzebne wrażenie obszerności sprawy i zaciemnia obraz sprawy;

- po drugie: dołączanie do akt dokumentów czy pism w sposób przypadkowy, a nie zgodnie z datami pozyskiwania ich przez organ tworzy bałagan uniemożliwiający prawidłową kontrolę choćby w zakresie ustalenia, jakimi dokumentami na daną datę organ dysponował;

- po trzecie: numeracja akt dołączonych w sposób przypadkowy do akt w sposób tzw. "odwrotny", gdy dokument składający się np. z trzech stron ponumerowany jest: strona 1 dokumentu jako karta 3, a strona 3 tego dokumentu jako karta 1, w żaden sposób nie ułatwia ani kontroli sprawy ani konkretnego wskazania błędów organowi.

Prowadzone w wyżej wymieniony sposób akta sprawy spowodowały zapewne ustalenie przez organy stanu faktycznego sprawy w sposób całkowicie oderwany od dokumentów znajdujących się w aktach, a zwłaszcza w sposób oderwany od treści tych dokumentów. Jednocześnie spowodowały konieczność żmudnego wyliczania i wskazywania przez Sąd dokumentów, które niewątpliwie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zostały przez organy z niewiadomych względów pominięte czy nie zauważone.

Należy podkreślić, że akta administracyjne niniejszej sprawy rozpoczęły się w 2012 r. "pomówieniem" skarżącej L. D. co do braku należytej opieki nad małoletnią córka N. Organ wyjaśnił tę kwestię i być może nie zakończył sprawy tylko dlatego, że dostrzegł istniejące lub mogące zaistnieć problemy w rodzinie spowodowane porzuceniem żony i rodziny przez O. D. dla innej partnerki, niewątpliwym załamaniem nerwowym skarżącej, matki czworga dorosłych dzieci i piątej kilkuletniej N. i jednocześnie pozostawaniem w rodzinie niepełnosprawnej, upośledzonej córki A. D., wymagającej dla egzystencji zarówno pomocy innych osób jak i nakładów finansowych. Przyjmując, że właśnie z tego powodu organ administracyjny nie zakończył działań w rodzinie skarżącej, pomimo stwierdzenia wykonywania prawidłowej opieki przez rodziców nad małoletnią córką N., to jednak dalsze działania organu nie można uznać za prawidłowe.

Sąd zwraca uwagę na to, że organy pomocy społecznej udzielają pomocy tylko wówczas, gdy rodzina – osoby ustawowo zobowiązane do alimentacji, dostarczania środków utrzymania – nie jest w stanie sama przezwyciężyć trudności. W tym celu organy zobowiązane są do dokładnego ustalenia sytuacji materialnej i życiowej w rodzinie. Nie sposób przejść do porządku dziennego nad oświadczeniem męża skarżącej O. D., że nie ujawni on nawet swojego miejsca pracy. Organy administracyjne nie wykorzystały jednak własnych uprawnień i możliwości i nie wyjaśniły, jaką działalność gospodarczą skarżący prowadził, czy może przeniósł formalnie tę działalność na inną osobę, np. na aktualną partnerkę celem pokrzywdzenia żony i własnej rodziny, co nie jest niczym wyjątkowym w naszym społeczeństwie. Sąd zwraca uwagę na to, że w takiej sytuacji organy pomocy społecznej mają do pomocy instytucję prokuratora, który w imieniu uprawnionych – skarżącej, upośledzonej córki A., czy małoletniej córki N. może wnieść do właściwego Sądu pozew o zobowiązanie męża i ojca dzieci do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego w pełnym zakresie, mając na względzie to, że cała rodzina powinna żyć na jednakowym poziomie materialnym, niezależnie od pozostawania w związku małżeńskim czy po rozwodzie. Również prokurator ma uprawnienia do wniesienia np. o częściowe ubezwłasnowolnienie osoby upośledzonej, jeśli osoba ta działa na własną niekorzyść, tj. nie składa w terminie wniosku o orzeczenie niepełnosprawności czy nie wyraża zgody na udział w środowiskowym domu pomocy społecznej, co mogłoby dać jej pewną samodzielność i niewątpliwie odciążyłoby skarżącą, uwikłaną w długotrwały proces rozwodowy i załamaną porzuceniem przez męża.

Sąd zauważa także, że organ pomocy społecznej uzyskując informację o pozostawaniu pod opieką skarżącej upośledzonej córki A., która miała stwierdzoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, powinien rozważyć udzielenie pomocy skarżącej w formie np. poczynienia starań o świadczenie pielęgnacyjne związane z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad upośledzoną córką. Jednocześnie, jak wskazał to Sąd w oparciu o dostrzeżony z urzędu zasób dokumentacji w sprawie, organ administracyjny wiedział o pozostawaniu skarżącej (i jej córki A.) w długotrwałym leczeniu psychiatrycznym, co powinno skłonić pracowników organu do większej empatii i konieczności właściwego pokierowania skarżącej czy uzyskania przez pracowników organu niezbędnych dokumentów, o które urzędowo wzywał skarżącą. Sąd zwraca uwagę na to, że już w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez MOPS w dniu 24 stycznia 2018 r. zaznaczono, że skarżąca L. D. pozostaje "w leczeniu z powodu zwyrodnień kręgosłupa", a u córki skarżącej A. D. stwierdzono m.in. niedorozwój umysłowy, "ze zmianami OUN". Zdaniem Sądu, organ w żaden sposób nie wykazał, dlaczego domagał się zaświadczeń lekarskich w tym zakresie, dlaczego nie mógł udzielić pomocy skarżącej w uzyskaniu takiego zaświadczenia i dlaczego wreszcie nie zareagował odpowiednio przez autokontrolę wówczas, kiedy skarżąca takie zaświadczenie do skargi dołączyła.

Nie jest zrozumiałym, dlaczego organy obu instancji wydały zaskarżone decyzje odmawiające zasiłku okresowego podkreślając w uzasadnieniach, że zarówno skarżąca, opiekująca się upośledzoną córką A., jak i jej córka A. powinny podjąć pracę. Pomijając kwestię pozostawania obu tych osób w leczeniu psychiatrycznym, o czym organy miały pełną wiedzę, organy administracyjne nie wskazały, aby którakolwiek z tych osób – skarżąca L. D. czy jej córka A. D. – miały jakąkolwiek realną możliwość podjęcia odpowiedniej dla nich pracy i np. taką pracę świadomie odrzuciły. Nie jest także zrozumiałym i nie poddaje się kontroli Sądu stwierdzenie organu, jakoby "strona powinna podjąć próbę realizacji każdej rozsądnej sugestii wskazywanej przez pracowników MOPS oraz pracowników Klubu Integracji Społecznej", albowiem nie wskazano, jaka to miałaby być lub czego dotyczyć ta "rozsądna sugestia".

Organy obu instancji w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji stwierdziły, że deklarowany przez skarżąca dochód a wydatki, jakie skarżąca ponosi wskazują na dysproporcję pomiędzy deklarowaną sytuacją materialna a rzeczywistą sytuacją. Takiego stwierdzenia organy w żaden sposób nie uzasadniły czyniąc ją całkowicie gołosłowną. Skarżąca zarówno w odwołaniu jak i w skardze prowadzi domysły, że być może chodzi o ładne meble czy ładne zabawki piątego dziecka, które posiada z okresu małżeństwa. Organ odwoławczy w żaden sposób nie rozwiewa domysłów i nie wyjaśnia powyższego stwierdzenia. Sytuacja ta jest całkowicie nie do przyjęcia i narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 8 § 1 k.p.a.

Nie do przyjęcia są także twierdzenia organów obu instancji o braku współpracy zarówno skarżącej L. D. jak i jej upośledzonej córki A. D. w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Sąd ponownie zwraca uwagę organów administracyjnych, że nie powinny oczekiwać współpracy rozumianej w ich pojęciu jak i stawiennictwa w terminie czy wywiązywania się od nałożonych obowiązków czy zobowiązań od osób upośledzonych, leczących się psychiatrycznie, cierpiących z powodu przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupa, załamanych porzuceniem przez partnera po wielu latach poświęconych wychowaniu pięciorga dzieci i niewykorzystanych na własny rozwój zawodowy. Osoby te wymagają faktycznego wsparcia nie tylko w formie finansowej, ale przede wszystkim w formie pomocy w załatwianiu swoich spraw urzędowych.

Sąd stwierdza, że organy administracyjne obu instancji wydając zaskarżone decyzje rażąco naruszyły przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. i w żaden sposób nie wykazały zasadności zastosowania w sprawie wskazanych przez siebie przepisów art. 4 i art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508).

Sąd zwraca uwagę na to, że organy pomocy społecznej, zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązane są udzielić pomocy społecznej osobom i rodzinom z powodu niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, czy bezradności w życiowej sytuacji kryzysowej, a takiej pomocy skarżącej L. D. w formie zasiłku okresowego organy nie udzieliły, pomimo stwierdzenia, że kryterium dochodowe jej rodziny do takiej pomocy uprawnia. W ten sposób organy administracji obu instancji naruszyły art. 8 i art. 38 omawianej ustawy o pomocy społecznej.

Sąd zwraca uwagę organom na treść art. 153 p.p.s.a:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej wykładnię przepisów i w pierwszej kolejności organy uznając, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej przyznają wnioskowany zasiłek okresowy skarżącej począwszy od daty złożonego wniosku.

Uznając, że w rodzinie skarżącej występują przesłanki z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, powodujące konieczność udzielenia stosownej pomocy - niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, czy bezradność w życiowej sytuacji kryzysowej – organy w pierwszej kolejności ustalą rzeczywistą sytuację materialną byłego męża skarżącej O. D., korzystając z wszelkich dostępnych środków, w tym instytucji prokuratora, który - w razie stwierdzenia przekazania przez byłego męża skarżącej majątku innym osobom z pokrzywdzeniem osób uprawnionych do dostarczania środków utrzymania na poziomie zobowiązanego - ma uprawnienia do wystąpienia do Sądu o unieważnienie umów przekazania (np. z tzw. skargą pauliańską).

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. c p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.