Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1565/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lutego 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Jakub Makuch WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/286/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt: SKO.NP/4115/286/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ryglic z dnia 29 czerwca 2022 r. znak: ŚRiFA-SP-5222-755/22 w przedmiocie odmowy przyznania D. K. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – matką.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 7 marca 2022 r. organ I instancji, w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 1 lutego 2022 r., odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 1 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny jej stopień datuje się od 29 stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wyjaśnił, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie ustalono aby niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jako drugą przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ pomocowy wskazał na pobieranie przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych od dnia 3 stycznia 2022 r..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/136/2022 uchyliło w całości ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że status bezrobotnego nie został powołany przez ustawodawcę jako okoliczność wyłączająca uregulowane tym przepisem świadczenie.

Okolicznością uzasadniającą uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, był natomiast brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, a co za tym idzie niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. organ I instancji ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie ustalono, aby niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., (tj. nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia).

Organ pomocowy stwierdził także, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą w powiązaniu z wymiarem faktycznie sprawowanej przez nią opieki nad matką, co zostało potwierdzone wywiadem środowiskowym, oświadczeniem pełnomocnika skarżącej oraz oświadczeniem siostry skarżącej, pozostaje ze sobą w związku przyczynowym. Jednocześnie z materiału dowodowego wynika, że w przypadku skarżącej nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek, wymieniona w art. 17 ust. 5 ustawy.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W opisanej na wstępie decyzji z dnia 11 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 11 lutego 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalił, że matka skarżącej jest osobą starszą i schorowaną. W związku z licznymi chorobami wymaga co najmniej raz w miesiącu wizyt lekarskich. Porusza się o kulach i wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Zamieszkuje wspólnie ze skarżącą i jej konkubentem. Codzienne czynności opiekuńcze, które skarżąca, jak deklaruje, wykonuje względem swojej matki to: pomoc w czynnościach higienicznych, pomoc w ubieraniu się, czynności porządkowe, przygotowywanie posiłków, które matka skarżącej spożywa samodzielnie, codzienne zakupy, ustalanie wizyt lekarskich, pomoc w dotarciu do przychodni, realizacja recept.

W opinii pracownika socjalnego, matka skarżącej ze względu na stan zdrowia i orzeczoną niepełnosprawność wymaga stałej pomocy, którą zapewnia jej skarżąca. Jak ustalono w wywiadzie, skarżąca ma jeszcze siostrę, która odwiedza matkę, ale pracuje zawodowo i nie jest w stanie opiekować się mamą. Osoba wymagająca opieki ma również dorosłe wnuki, jednak mieszkają one daleko i również nie są w stanie opiekować się babcią.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, skarżąca w związku z wezwaniem organu I instancji, przedłożyła pismo, w którym wyjaśniła, że jej matka porusza się przy pomocy skarżącej. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu pracy (przez całą dobę - w ciągu dnia wykonuje wszelkie niezbędne czynności, w nocy pozostaje w dyspozycji względem niepełnosprawnej matki). Matka skarżącej wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych (np. kąpiel, zmiana pampersów). Skarżąca sprząta, pierze i przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie oraz jest obecna podczas ich przebiegu przy matce. Ponadto realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Czynności, tj. sprzątanie, przygotowywanie posiłków dawkowanie i podawanie leków, zmiana pampersów, pomoc w kąpieli – skarżąca wykonuje codziennie.

Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na konieczność zapewnienia matce stałej opieki. Z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, skarżąca nie pracuje i nie uzyskuje w związku z tym dochodów.

Do pisma wyjaśniającego, skarżąca dołączyła kopie świadectwa pracy za okres od 29 czerwca 2016 r. do 27 maja 2021 r. oraz ocenę pacjenta w skali Barhel, która wskazuje na "średnio ciężki" stan matki skarżącej.

Rozstrzygając niniejszą sprawę, Kolegium po raz kolejny podkreśliło, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b u.ś.r., konieczne jest - wbrew stanowisku organu I instancji - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Kolegium wyjaśniło, że uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione przez Kolegium w poprzednio wydanej w niniejszej sprawie decyzji odwoławczej, zatem nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania zawartej w niej argumentacji prawnej.

Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie - wbrew stanowisku organu I instancji oraz skarżącej - brak jest bezpośredniego związku przyczynowego, pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich niepodejmowania, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Kolegium wskazało, że z treści świadectwa pracy wystawionego przez S. sp. j., wynika że skarżąca była zatrudniona u tego pracodawcy w okresie od 29 czerwca 2016 r. do 23 kwietnia 2021 r. w wymiarze 1/2 etatu oraz od 24 kwietnia 2021 r. do 26 maja 2021 r. w wymiarze pełnego etatu, a umowa o pracę uległa rozwiązaniu bez wypowiedzenia przez oświadczenie pracodawcy w związku z wyczerpaniem przez skarżącą okresu pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Tak więc rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą w żadnym razie nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Była bowiem spowodowana przebywaniem przez skarżącą na długotrwałym zwolnieniu lekarskim z powodu własnego stanu zdrowia.

Po drugie, biorąc pod uwagę ocenę stanu naruszenia sprawności matki skarżącej, ustalono że wg. skali Barthel uzyskany wynik to 50 pkt. Oznacza to, że matka skarżącej nie jest osobą zupełnie niesamodzielną we wszystkich sferach życia i wymagającą sprawowania nad nią stałej opieki i pielęgnacji w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Ponadto, skarżąca posiada jeszcze siostrę, która jest w równym co ona stopniu zobowiązana do alimentacji względem matki. Jak wynika ze złożonych przez siostrę skarżącej w dniu 16 maja 2022 r. wyjaśnień, mieszka ona blisko matki, jednak pracuje zawodowo na pełny etat - praca w systemie nocnym od godz. 14 po południu do 1 w nocy (praca fizyczna w piekarni). Ma też liczne schorzenia, tj. choroba kręgosłupa, choroby kardiologiczne. Oświadczyła, że odwiedza matkę, jednak nie jest w stanie zapewnić siostrze pomocy w opiece nad nią.

Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim na mocy art. 87 Kodeksu opiekuńczego i rodzinnego obowiązek opieki nad rodzicem, na który składa się m. in. szczególna troska w razie choroby, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie niejako ekwiwalentu zatrudnienia osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, organ wskazał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Ze stanowiska ugruntowanego w orzecznictwie wynika, że czynności takie jak pomoc w ubieraniu osoby wymagającej opieki, dojściu do łazienki, umyciu, zmianie pieluchomajtek, przygotowaniu posiłków oraz ich podawaniu, podaniu leków, mierzeniu ciśnienia, wożeniu do lekarzy, realizacji recept, asyście poruszaniu się po domu i przy wyjściu na spacer, nie stanowi stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dalej organ wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią.

W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej.

W niniejszej sprawie skarżąca ma mieszkającą w niedalekiej odległości siostrę, która pozostaje w zatrudnieniu. Okoliczności te jednak (aktywność zawodowa, obowiązki rodzinne) nie pozwalają przyjąć, że siostra skarżącej nie jest obiektywnie w stanie realizować ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki, jeżeli nie poprzez sprawowanie osobistej opieki, to poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką.

Mając na uwadze powyższe Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje,

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz, uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich, pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca podniosła, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że art. 17 ust 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia, wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Skarżąca zarzuciła także, że organ wydając zaskarżaną decyzję, dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz, uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich, pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazuje jednoznacznie, że opiekę nad matką wypełnia w pełnym wymiarze skarżąca i nikt inny w tej opiece nie pomaga.

Co ważne, a co uszło uwadze organu, świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Z tego właśnie powodu skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej, co dotyczy tylko i wyłącznie skarżącej, a nie innych dzieci osoby niepełnosprawnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 1 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony znaczny jej stopień datuje się od 29 stycznia 2021 r.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką skarżąca zapewnia pomoc w czynnościach higienicznych, pomoc w ubieraniu się, czynności porządkowe, przygotowywanie posiłków, które matka skarżącej spożywa samodzielnie, codzienne zakupy, ustalanie wizyt lekarskich, pomoc w dotarciu do przychodni, realizacja recept. Skarżąca wskazała, że matka wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych (np. kąpiel, zmiana pampersów). Skarżąca ponadto sprząta, pierze i przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie oraz jest obecna podczas ich przebiegu przy matce. Ponadto realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków.

Zdaniem Sądu zakres opieki, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się zaś do pomocy w czynnościach higienicznych, pomocy w ubieraniu się, czynności porządkowych, przygotowywaniu posiłków, codziennych zakupów, ustalaniu wizyt lekarskich, pomocy w dotarciu do przychodni, realizacji recept. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Matka skarżącej samodzielnie zjada posiłki.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r. sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1353/22 czy z dnia 12 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1473/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie skarżąca ma siostrę, i nie zostało wykazane aby nie był on w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od siostry, zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o., w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej siostrę. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.