Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 23/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Protokolant Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego T. S. kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku VAT.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr 1 (znak: [...]) Burmistrza Miasta O. działając na podstawie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 35 z dnia 24 września 2010r o ewidencji ludności(t.j. Dz. U. z 2015r. poz 388 z późn. zm.) orzekł o odmowie wymeldowania z pobytu stałego w O. przy ul K. [...] m. [...] K. J..

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wymeldowania K. J. z pobytu stałego przy ul. K. [...] m. [...] w O. zostało wszczęte w dniu 27 października 2014r. na wniosek L. J. i J. J.. Wnioskodawcy do wniosku załączyli wyrok Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny z dnia [...] (sygn. akt I C [...], nakazujący K. J., aby opróżnił, opuścił i wydał L. J. i J. J. lokal mieszkalny znajdujący się w O. przy ul. K. [...]/[...] oraz wypis z księgi wieczystej potwierdzający posiadanie przez nich tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu.

W toku postępowania ( w dniu 6 listopada 2014r.) wnioskodawcy, składając wyjaśnienia w sprawie do protokołu zgodnie oświadczyli, że K. J. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. K. [...] m. [...] w O. od 2007 roku, przychodził do tego lokalu w odwiedziny albo wówczas gdy pogarszała się jego sytuacja materialna. Z mieszkania wyprowadził się dobrowolnie, zabrał część swoich rzeczy i dokumenty, nie posiada też kluczy do mieszkania, ale pozostawił w nim swoje rzeczy osobiste t.j. ubrania.

Wezwany do złożenia wyjaśnień K. J. ze względu na pobyt w zakładzie karnym nie stawił się w urzędzie, ale w piśmie z dnia 17 grudnia 2014r poinformował, że zamieszkuje w miejscu zameldowania od 30 kwietnia 1981r. a powodem opuszczenia mieszkania przy ulicy K. w O. było tylko i wyłącznie przebywanie w zakładzie karnym, i że nigdy z innych powodów nie opuszczał ww. mieszkania. K. J. poinformował, że przez policję został zatrzymany w miejscu swojego zameldowania. W mieszkaniu posiada swoje dokumenty i rzeczy osobiste. W piśmie nie wyraził zgody na dobrowolne wymeldowanie i oświadczył, iż po wyjściu z zakładu karnego w lokalu przy ul. K. [...] m. [...] zamierza zamieszkiwać na stałe. Ponadto w uzasadnieniu decyzji Burmistrza Miasta O. wskazał, że wezwani do złożenia wyjaśnień w charakterze świadków niektórzy mieszkańcy budynku przy ul. K. 2 w O. do protokołów przesłuchań podali, że przed odbywaniem kary K. J. zamieszkiwał w miejscu swojego zameldowania tj. w przedmiotowym lokalu, stwierdzili też, że nie widują go dopiero od kilku miesięcy. W dalszej części uzasadnienia organ orzekający wyjaśnił, że podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.), który stanowi, że organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych a art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy czym ustawa wymaga aby wymienione przesłanki spełnione były łącznie.

Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych w art. 25 ust.1 pobyt stały definiuje jako zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pobyt stały osoby pod określonym adresem jest miejscem, w którym osoba ta skupia swoje życie osobiste i sprawy bytowe i w którym zamierza przebywać na stałe. To miejsce zamieszkania stanowi jej centrum życiowe, z którym związane są jej codzienne czynności.

Także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Aby stwierdzić, że osoba opuściła lokal bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie miejsca pobytu, konieczne jest by fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego.

Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem pobytu stałego i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Natomiast sam fakt przebywania danej osoby w innym lokalu nie świadczy o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Reasumując, opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nie przebywanie w lokalu, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (dowód: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 września 2010 r. II SA/Bk/ 404/10).

W ocenie organu orzekającego analiza całokształtu zebranego materiału dowodowego pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż K. J. nie opuścił dobrowolnie i trwale lokalu przy ul. K. [...] m. [...]. Z materiału dowodowego, na który składają się oświadczenia składane przez strony postępowania bezspornie wynika, że K. J. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Fakt ten jednakże nie stanowi podstawy do uznania, iż opuścił on lokal bez obowiązku wymeldowania się. Nieobecność K. J. w spornym lokalu spowodowana jest osadzeniem go w zakładzie karnym i odbywaniem kary pozbawienia wolności, co nie jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 cytowanej ustawy. Bezspornym jest, że do czasu wykonania orzeczonej przez sąd kary K. J. zamieszkiwał w lokalu przy ulicy K. [...] m. [...] w O. (potwierdzili to wezwani do złożenia wyjaśnień świadkowie). Ze złożonych przez niego wyjaśnień wynika, iż w lokalu pozostały jego rzeczy osobiste. Nadal uważa ten lokal za miejsce swojego stałego pobytu, do którego zamierza powrócić po odbyciu orzeczonej przez sąd kary pozbawienia wolności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 października 2010r. IV SA/Wr 290/10).

Organ orzekł również, że za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych. Tym samym z prawnego punktu widzenia, przebywanie osoby osadzonej w zakładzie karnym, powoduje jej zamieszkiwanie tam na pobyt czasowy. Tym samym wyłączony jest obowiązek takiej osoby wymeldowania się z miejsca stałego zamieszkania, z uwagi na nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania. Nie ma zatem także przesłanek do wymeldowania takiej osoby z miejsca stałego pobytu bez jej zgody.

Ponadto wyjaśnił, że wobec K. J. wyrokiem Sądu Rejonowego z O. z dnia [...]r. orzeczona została eksmisja z przedmiotowego lokalu. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji. Jednak wobec K. J. wyrok eksmisyjny nie został wykonany, ponieważ został wydany już podczas jego przebywania w zakładzie karnym.

W uzasadnieniu Burmistrz Miasta O. zwrócił też uwagę, że K. J. przed aresztowaniem zamieszkiwał w lokalu przy ulicy K. 2 m. 15 w O., w mieszkaniu pozostają jego rzeczy osobiste i został zatrzymany przez policję w miejscu swojego zameldowania, a ta sytuacja pozwala na stwierdzenie, iż nie zostały spełnione łącznie przesłanki do wymeldowania K. J. występujące w cytowanych na wstępie przepisach.

Organ wskazał dodatkowo, że przy ocenie zamieszkania należy zbadać również zamiar przebywania strony pod oznaczonym adresem, przy czym nie można poprzestać na oświadczeniu zainteresowanej osoby, ale określić go na podstawie obiektywnych, możliwych do ustalenia okoliczności faktycznych.

Jednocześnie zamiarowi powrotu do miejsca stałego zameldowania, towarzyszyć musi takie przebywanie, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów.

Zdaniem organu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka umożliwiająca wymeldowanie, polegająca na dobrowolnym opuszczeniu lokalu mieszkalnego z zamiarem skoncentrowania swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania bowiem K. J. nie opuścił w sposób dobrowolny i trwały miejsca stałego zameldowania przy ul. K. [...] m. [...]. W mieszkaniu tym zamieszkuje i ma to zdecydowanie charakter stałego zamieszkania i skoncentrowania w nim swojego życia rodzinnego i wszelkich spraw bytowych.

Opisana powyżej decyzja została w toku instancyjnym zaskarżona przez L. J., który w odwołaniu oświadczył, że nie zgadza się z decyzją Burmistrza Miasta O. (Nr[...]), ponieważ K. J. od 20 lat jest bezrobotny i nie chce podjąć żadnej pracy, żeby nie płacić alimentów na swoje dzieci. L. J. stwierdził też w odwołaniu, że po zwolnieniu K. J. z zakładu karnego wyda mu rzeczy, które zostawił w mieszkaniu przy ul. K. [...] m. [...] w O. ale nie wpuści go do mieszkania.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. decyzją z dnia [...]r. (znak: [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postepowania administracyjnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu K. J. z miejsca pobytu stałego przy ul. K. [...]/[...] w O..

Uzasadniając podjęte orzeczenie Wojewoda D. opisał przebieg postępowania w sprawie i podjęte w nim dotychczas czynności procesowe, a następnie przywołał treść przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności i wyjaśnił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wtedy, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu. O dobrowolności opuszczenia decyduje natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana, przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby.

W ocenie Wojewody D. w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt opuszczenia przez K. J. lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O., ponieważ od dnia 1 maja 2014 r. odbywa on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W.. Ponadto o trwałości tego opuszczenia świadczy fakt, iż z powodu orzeczonego wyroku eksmisyjnego nie jest możliwe, w chwili obecnej żeby po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności mógł on powrócić do spornego lokalu i zamieszkać w nim ponownie.

Odnosząc się do dobrowolności organ odwoławczy zwrócił uwagę, że chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Mimo, iż z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, nie odnosi się to jednak do sytuacji, gdy jest to wynik ustalania przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest równoznaczne z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Jest to zatem odstępstwo od sformułowanej przez doktrynę i orzecznictwo, generalnej zasady powiązania opuszczenia lokalu z dobrowolnością działania osoby wymeldowanej. Wojewoda D. wskazał również w uzasadnieniu iż wobec niewzruszenia przez skarżącego w stosownych trybach orzeczenia eksmisyjnego nie miał podstaw do uznania tego orzeczenia za prawnie wadliwie, czy nieskuteczne.

Ponadto wyjaśnił, iż zameldowanie jest czynnością materialno- techniczną, ma charakter rejestrowy, powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, nie powinno natomiast służyć fikcji meldunkowej. Inne rozumienie przepisu art. 35 cyt. ustawy będącego w przedmiotowej sprawie podstawą materialnoprawną orzeczenia o wymeldowaniu prowadziłoby do akceptacji fikcji, polegającej na utrzymaniu zameldowania określonej osoby w lokalu, w którym faktycznie nie zamieszkuje. Byłoby to sprzeczne z celem obowiązku meldunkowego, którym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności, zaś ewidencja ludności polega na rejestracji danych o faktycznym miejscu pobytu (adresu) osoby (wyrok NSA z 17 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1399/05).

W zakończonym uzasadnieniu Wojewoda D. stwierdził, iż w sytuacji wydania przez Burmistrza Miasta O. decyzji o odmowie wymeldowania K. J. ze spornego lokalu, organ odwoławczy, biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz mając - zgodnie z zapisami art. 138 § 1 ust. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego - kompetencje merytoryczno-reformacyjne, zobligowany został do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia o wymeldowaniu wyżej wymienionego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O..

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionował K. J. poprzez skargę skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W odpowiedzi na skargę doręczonej Sądowi w dniu 13 stycznia 2016r. Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że podtrzymuje w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z powodów w niej opisanych.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego L. J. i J. J. złożyli do akt sprawy pismo oznaczone jako "Wyjaśnienie skargi", w którym opisali tryb życia skarżącego i zarzucili , że jako osoba niedysponująca tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu nie musi być nim zameldowany.

Postanowieniem z dnia 15 marca 2016r. Sąd – uwzględniając wniosek K. J. – przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Na rozprawie wyznaczonej na dzień 21 czerwca 2016r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i złożył do akt sprawy pismo oznaczone jako "załącznik do protokołu rozprawy..". w którym zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie wniósł o uchylenie tej decyzji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 poz.718).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmując orzeczenie w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sady administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacia wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził naruszenie prawa obligujące do uwzględnienia skargi poprzez zastosowanie w sprawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wskazującego na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 135 wskazanego aktu, z którego wynika, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności, należącej do sfery prawa administracyjnego. Jej realizowanie powierzono organom administracji publicznej wskazanym w tym akcie, które uprawione są do prowadzenia postępowania i załatwienia sprawy w sposób określony w kodeksie postępowania administracyjnego. Podejmowane w tym zakresie działania procesowe organów administracji publicznej podporządkowane są zasadzie praworządności zawartej w art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymaga ona bezwzględnej zgodności z prawem każdej czynności procesowej, w tym czynności orzeczniczej, podejmowanej przez organ administracyjny, działający zgodnie z kompetencją przyznaną mu przepisami ustrojowymi, materialnymi i formalnymi. W doktrynalnym ujęciu podstępowanie administracyjne traktowane jest jako zorganizowany proces stosowania prawa, w którym pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie normy prawa odpowiedniej dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez które następuje konkretyzacja uprawnienia lub obowiązku podmiotu legitymowanego wg kryteriów ustalonych w art. 28 i art. 29 kpa. Każda ingerencja w sferę prawną podmiotu przez organ działający w warunkach wcześniej wskazanych może odbywać się wyłącznie na podstawie konkretnych przepisów prawa materialnego odpowiedniej rangi, do których stosowania uprawniony jest organ prowadzący postępowanie i posiadający kompetencję orzeczniczą (decyzyjną).

W literaturze przedmiotu na etapach zorganizowanego procesu stosowania prawa wyróżnia się m.in. ustalenie, jak norma obowiązuje w zakresie niezbędnym dla potrzeb rozstrzygnięcia i ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy (np. J. Wróblewski: Sądowe stosowanie . prawa, Warszawa 1972; B. Adamiak, J. Borkowski. KPA komentarz, Warszawa 2006).

Gwarancją prawidłowego zastosowania w sprawie przepisu prawa materialnego jest poprzedzenie tej czynności postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z uwzględnieniem zasad zawartych w art. 7 kpa. W przepisie tym ustawodawca postanowił, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej decyzji rozstrzygającej przedmiotową sprawą przepisem art. 35 ustawy o ewidencji ludności, wcześniej powoływanej "organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 wydaje z urzędu, lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się".

Ponadto w myśl przepisu art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywateli polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu zobowiązany jest wymeldować się. Ustawodawca w powołanej regulacji wyjaśnił też pojęcie pobytu stałego, wskazując w przepisie art. 25 ust. 1, że jest nim zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Przywołane powyżej przepisy ustawy o ewidencji ludności należało zastosować w sprawie ze względu na treść przepisu art. 69 pkt 1 przywołanej ustawy, stanowiącego że postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i niezakończone przed dniem 1 marca 2015r, tj. przed dniem wejścia wżycie ustawy o ewidencji ludności prowadzi się na podstawie ustawy o ewidencji ludności.

Przywołany wcześniej przepis art. 35 omawianej ustawy obliguje zatem właściwy organ do decyzyjnego rozstrzygania w sytuacji stwierdzenia zaniechania przez określoną osobę obowiązku meldunkowego, który w tym przypadku polega na obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego z chwilą jego opuszczenia.

Warunkiem ingerencji organu w trybie i na zasadach unormowanych omawianym przepisem jest zaistnienie przesłanek zawartych w jego treści tzn. przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy też wyjaśnić, że stwierdzenie zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkania danej osoby w lokalu, a następnie ustalenie, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego ) miało charakter dobrowolny i trwały.

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że prowadzone przez organy administracyjne postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności.

Należy także zwrócić uwagę, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego uwzględnia się stan faktyczny istniejący w dacie opuszczenia przez nią lokalu. Odnosi się to jednak wyłącznie do oceny kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu. Natomiast, jeśli dochodzi o ocenę zamiaru opuszczenia lokalu i jego realizację, a także ocenę trwałości opuszczenia lokalu, organ może uwzględnić również okoliczności jakie wystąpiły w późniejszym okresie (np. wyrok NSA w Krakowie z dnia 12 grudnia 2013r" sygn. akt III SA/Kr 1015/10. Lex nr 1407532).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się też uwagę, że przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba oceniać na tle konkretnej sytuacji, a także na konieczność ustalenia poprzez obiektywnie stwierdzone okoliczności, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia w jakiś sposób wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana (np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13, nie publ.). W wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2415/06, Lex nr 318085) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że fakt, iż strona posiada nadal w lokalu, którego dotyczy postępowanie w sprawie jej wymeldowania rzeczy osobiste i że utrzymuje w jakiejkolwiek formie więzi z miejscem zameldowania świadczy o tym, że nie zrezygnowała ona z uprawnienia do przebywania w tym lokalu i zamierza do niego powrócić. W judykaturze administracyjnej podkreślono też, że do okoliczności istotnych w sprawach o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy kwestia obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie (np. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123; z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969).

Uwzględniając powyższe należy uznać, że przesłanka opuszczenia lokalu w sposób trwały i dobrowolny zachodzi wówczas, gdy osoba nie przebywa w lokalu mieszkalnym, stanowiącym jej zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wyłącznie wynikiem woli tej osoby.

Dla oceny dokonywanej w tym zakresie znaczenie ma to, czy okoliczności istniejące w sprawie jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają wolę opuszczenia lokalu przez daną osobę. Do okoliczności takich należą m.in sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00; Lex nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969, wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1890/06 nie publ.).

Tak skonstruowana przesłanka zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy zamiar ten zrealizowała poprzez zorganizowanie innego centrum życiowego. Istotne też jest uwzględnienie w ustaleniach fizycznego przebywania w określonym ( innym ) miejscu, przebywania w tym miejscu i celu w jakim miejsce pobytu zostało opuszczone, a także przyczyny jego opuszczenia. Należy bowiem zwrócić uwagę, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu takiej okoliczności, która ma cechy przymusu w jakiejkolwiek formie, czy też niemożność korzystania z lokalu w sposób odpowiadający jego przeznaczeniu wyłącza możliwość uznania opuszczenia miejsca pobytu stałego za dobrowolny, a samo przebywanie danej osoby w innym lokalu (miejscu) nie świadczy jeszcze o woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podkreślić też należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu ale i przejawem woli opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem z nim wszystkich dotychczasowych więzi i założeniem w nowym miejscu centrum życiowego, stanowiącego m.in. centrum osobistych i majątkowych interesów. Z tych względów opuszczenie lokalu powinno być - niezależnie od okoliczności- połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu (t.j. mebli i innych przedmiotów niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu).

Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny -poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się kwestie życiowe danej osoby. W konsekwencji każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego potraktowania okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu.

Zdaniem Sądu w tak określonych warunkach prawnych Wojewoda D. orzekając w sprawie nieprawidłowo ocenił przesłanki wymeldowania tj. kwestię dobrowolności i trwałości opuszczenia przez K. J. lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O..

Przyjmując taką ocenę Sąd oczywiście bezwzględnie akceptuje stanowisko powszechnie prezentowane w praktyce orzeczniczej organów administracyjnych, judykaturze i doktrynie, zgodnie z którym czynności meldunkowe (np. wymeldowanie) służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z posiadaniem, czy ustaleniem prawa do lokalu, ani nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania lub pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu itp.), ale okoliczności faktyczne i prawne kształtowane w wyniku tych postępowań w konkretnych, indywidualnych sprawach mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym na podstawie ustawy o ewidencji ludności.

Okolicznością niekwestionowaną w rozpoznawanej sprawie jest przebywanie K. J. w dacie orzekania przez organy właściwie instancyjne, w tym także przez organ odwoławczy w Zakładzie Karnym w W., w którym odbywał orzeczoną wobec niego karę. Materiał sprawy wskazuje też w sposób jednoznaczny, że skarżący został w dniu 1 maja 2014r. zatrzymany przez Policję w celu odbycia kary pozbawienia wolności w miejscu pobytu stałego tj. w lokalu przy ul K. [...]/[...] w O..

Zamieszkiwanie K. J. w tym lokalu, noszące wszelkie cechy pobytu stałego, potwierdzili również wszyscy świadkowie wezwani w toku postępowania pierwszoinstancyjnego do złożenia zeznań W toku przeprowadzonych czynności dowodowych ( w dniach: 21 sierpnia 2014, 25 listopada 2014 i 4 grudnia 2014) świadkowie podawali, że od kilku miesięcy nie widują skarżącego w miejscu zameldowania, nie wiedzą, gdzie przebywa, żaden ze świadków nie widział również aby skarżący wyprowadzał się z mieszkania. Świadek A. G. oświadczyła, że K. J. mieszkał w przedmiotowym mieszkaniu od wielu lat, nie przebywał w nim jedynie wówczas, gdy pozostawał w areszcie i wie, że "od czerwca 2014r. przebywa w więzieniu i od tego czasu go nie widuje".

Te okoliczności ustalone przez Burmistrza Miasta O. i niezakwestionowane przez organ odwoławczy przeczą twierdzeniom wnioskodawcow o opuszczeniu przedmiotowego lokalu przez K. J. i nieprzebywaniu w nim od 2007 roku.

Z doręczonych Sądowi akt wynika również, że skarżący w lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O. tj. w miejscu zameldowania na pobyt stały posiada rzeczy osobiste i dokumenty. W pisemnych wyjaśnieniach skierowanych do organu pierwszej instancji w dniu 17 grudnia 2014r. K. J. oświadczył, że w przedmiotowym lokalu zamieszkuje od 30 kwietnia 1981r., pozostawił tam "rzeczy osobiste wraz z majątkiem" i zamierza do niego wrócić po opuszczeniu Zakładu Karnego w dniu 30 kwietnia 2016r., ponieważ jest to jedynie miejsce do którego może udać się po zwolnieniu, ponadto nie wyraża zgody na wymeldowanie go.

W okolicznościach istniejących w rozpoznawanej sprawie istotne też jest, że opuszczenie miejsca pobytu stałego spowodowane koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności w określonym wymiarze czasowym czy zastosowaniem środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania nie może być kwalifikowane jako dobrowolne i trwałe w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, wcześniej przywołanej. W takich sytuacjach z zachowania polegającego na opuszczeniu miejsca pobytu stałego wyłączona jest wola, traktowane jako swobodne, niezależne od czynników zewnętrznych decydowanie o własnym działaniu czy czynności. Tymczasowość, stanowiąca zasadniczą cechę wskazanych sytuacji wyklucza możliwość uznania w takich warunkach trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego. Z zakładem karnym, czy aresztem śledczym nie można też wiązać zamiaru urządzenia w nich trwałego centrum życiowego – przy uwzględnieniu potocznego sposobu interpretowania tego pojęcia, przyjętego też na użytek ustawy o ewidencji ludności.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie – wobec oceny przyjętej przez organ odwoławczy – okolicznością, która mogłaby zdeterminować rozstrzygniecie nie mógł być wyrok Sądu Rejonowego w O. Wydziału I Cywilnego z dnia [...]r.(sygn. Akt I C [...]) nakazujący K. J., aby opróżnił, opuścił i wydał L. J. i J. J. lokal mieszkalny znajdujący się w O. przy ul. K. [...]/[...].

Materiał sprawy nie wskazuje bowiem, aby wyrok ten został wykonany w sposób dobrowolny lub przymusowy.

Niewątpliwie natomiast Sąd orzekający w sprawie o eksmisję z przedmiotowego lokalu uwzględnił uciążliwości związane z jego zamieszkiwaniem wskazywane przez L. i J. J. również w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w tej sprawie.

Okoliczności takie nie mają jednak istotnego znaczenia w sprawie, w której rozważana jest zasadność wymeldowania określonej osoby z miejsca pobytu stałego ze względu na przesłanki określone przez ustawodawcę w przepisach ustawy o ewidencji ludności.

Jako pozostający bez wpływu na rozstrzygnięcie w tej sprawie pozostaje również nie budzący wątpliwości fakt niedysponowania przez K. J. tytułem prawnym do przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, jego badaniu podlegają zdarzenia ze sfery faktów, a nie sfery faktów oraz prawa. Ewidencja ludności nie stanowi bowiem formy kontroli posiadania prawa do korzystania z lokalu, a o tej kwestii rozstrzygają przepisy prawa cywilnego (np wyroki NSA z dnia 5 maja 2011r/ sygn. akt II OSK 781/10, 18 stycznia 2010r., sygn. akt II OSK 47/09, 3 kwietnia 2009r., sygn akt II OSK 485/08).

Wobec przedstawionych powyżej okoliczności Sąd uznał, że Wojewoda D. orzekając o wymeldowaniu K. J. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O. dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

Zdaniem Sądu należy też dodatkowo wyjaśnić, że organy orzekające w sprawie administracyjnej zobowiązane są do uwzględnienia stanu prawnego i faktycznego aktualnego w dacie orzeka przez organ właściwy instancyjnie.

W ocenie Sądu – co zostało już wskazane wcześniej w uzasadnieniu – w dacie orzekania w sprawie przez Wojewodę D. nie zostały spełnione warunki ustawowo określone do wymeldowania skarżącego z lokalu przy ul. K. [...]/[...] w O.. Nie pozbawia to L. i J. J. prawa do ponownego wystąpienia z wnioskiem o wymeldowanie K. J. z przedmiotowego lokalu w przypadku, gdy faktycznie opuści on ten lokal w sposób dobrowolny i trwały i skoncentruje swoje czynności życiowe w innym miejscu, nie wykazując woli powrotu do miejsca dotychczasowego zameldowania.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny – stosownie do przepisu art 145 § 1 pkt 1 lit. c. powoływanej poprzednio ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnione jest treścią art 200 i 250 § 1 wskazanej powyżej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy powinien uwzględnić uwagi Sądu i oceny przedstawione w uzasadnieniu.