Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 183/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski,, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Hanna Tarnawska, , po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 18 stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 lipca 2000 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania D. K. przyznania uprawnienia do w/w świadczenia.

W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia wskazano, iż w świetle art. 2 i art. 4 ust. 1 uprawnienie do świadczenia jest przyznawane na podstawie wniosku zainteresowanej osoby i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji; z kolei represją w rozumieniu ustawy osadzenie w obozach pracy przymusowej lub deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej.

W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wskazanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. Strona nie przedstawiła zaś dokumentów potwierdzających represje; należało nadto wykluczyć wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego z uwagi na wiek strony.

W następstwie wniosku strony z dnia 27 stycznia 2004 r. decyzją z dnia 21 czerwca 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich uchylił w/w decyzję oraz przyznał D.K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 ustawy.

W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, iż zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona luz mieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie organu osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego powinna wykazać, że została wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Ustawa nie zakreśliła przy tym wymogów, w tym w szczególności związanych z wiekiem osoby deportowanej, rodzajem, uciążliwością czy też warunkami pracy; z przepisu art. 2 cytowanej ustawy nie wynika nawet wymóg, aby praca była faktycznie świadczona. Z zawartego w art. 3 ust. 1 ustawy sformułowania, iż świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy wynika jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby na terytorium III Rzeszy jako wywiezionej na roboty przymusowe. W tym stanie wniosek strony zasługiwał na uwzględnienie; świadczenie w maksymalnym wymiarze przyznano zaś mając na uwadze wpisy w ankietach personalnych strony i jej rodziców z początku lat 50 - tych oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Pismem z dnia 12 lipca 2004 r. D. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i określenie daty nabycia uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1,2 i 4 oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 21 czerwca 2004 r.

W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia wskazano, iż wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 5 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy stanowi bowiem, iż świadczenie wypłaca właściwy organ emerytalno - rentowy na wniosek osoby uprawnionej złożony w tymże organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia; wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc złożenia wniosku. Tym samym ustawa nie przewiduje przyznania świadczenia za okres wsteczny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. K. wniosła o uchylenie decyzji z dnia 18 stycznia 2005 r. i przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego od lipca 2000 r. do lutego 2004 r. albo wypłatę odszkodowania za ten okres. `

W uzasadnieniu skargi wskazała, iż pierwotnie odmówiono jej przyznania stosownego świadczenia powołując się na okoliczność, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza faktu wykonywania pracy przymusowej. W następstwie informacji telefonicznej skarżąca nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na brak dodatkowych dowodów. Z kolei po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania stosowne świadczenie przyznano decyzją z dnia 21 czerwca 2004 r.

W ocenie skarżącej w sytuacji zmiany interpretacji przepisów dotyczących przyznawania świadczeń winna być ona poinformowana o możliwości złożenia wniosku; do tej pory żyła bowiem, podobnie jak członkowie jej rodziny w nieświadomości. Organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ administracji publicznej powinien wcześniej udzielić niezbędnych informacji i wyjaśnień tak aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa w zakresie możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie uprawnienia do świadczenia dla osób poszkodowanych przez III Rzeszę.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, iż nie ma możliwości wypłaty wyrównania świadczenia za okres od lipca 2000 r. do lutego 2004 r.; w świetle bowiem art. 3 cytowanej ustawy wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia. Zgłoszone zaś przez skarżącą żądanie wypłaty świadczenia za wskazany okres nie znajduje uzasadnienia w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym.

Wobec sprzeciwu skarżącej co do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (vide: pismo k. 10) sprawę rozpoznano na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymującego w mocy wcześniejszą decyzję tego organu, którą uchylono decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia 31 lipca 2000 r. i orzeczono o przyznaniu D. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w maksymalnej wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1998r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87 poz. 395 ze zm.) zwanej dalej ustawą.

Orzekając w sprawie organ zastosował uregulowany w art. 154 § 1 i 2 k.p.a. tryb zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej. W myśl cytowanych wyżej przepisów decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W takim przypadku właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Mając na uwadze, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia 31 lipca 2000 r. była ostateczna, zaś na jej mocy skarżąca nie nabyła prawa, należy stwierdzić, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będąc organem właściwym w sprawie mógł w tym trybie zmienić w/w decyzję i przyznać skarżącej uprawnienie do świadczenia. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wprawdzie we wniosku z dnia 27 stycznia 2004r. skarżąca wnosiła o wznowienie postępowania w sprawie, zaś organ przeprowadził postępowanie w innym trybie, to jednak, mając na uwadze treść art. 134 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uznał, że uchybienie to nie mogło wpłynąć na pozytywna ocenę zaskarżonego orzeczenia.

Mając na uwadze treść zarzutów skargi należy stwierdzić, że dla dokonania oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem zasadniczego znaczenia nabiera treść przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87 poz. 395 ze zm.).

Art. 1 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecni oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 2 ustawy represją w jej rozumieniu jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b)Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Zatem jedną z koniecznych przesłanek przyznania świadczenia przewidzianego ustawą jest wykazanie przez wnioskodawcę, że został wywieziony do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jak ustalił organ skarżąca spełniała w/w przesłankę przyznania jej świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy i fakt ten pozostaje poza sporem.

W przypadku przyznania wnioskodawcy uprawnienia do w/w świadczenia w tej samej decyzji organ określa jego wysokość w oparciu o treść art. 3 ustawy, w tym przepis ten stanowi, że świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej, nie więcej jednak niż łącznie za 20 miesięcy. Przyznane decyzją, o której mowa w art. 4 ustawy świadczenie wypłaca na wniosek osoby uprawnionej właściwy organ emerytalno-rentowy. Osoba taka, składając w/w wniosek winna do niego dołączyć decyzję stwierdzającą uprawnienie do świadczenia. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc złożenia wniosku o wypłatę.

W decyzji z dnia 21 czerwca 2004r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją skarżącej przyznano uprawnienie w maksymalnym wymiarze tj. za 20 miesięcy pracy przymusowej.

Reasumując powyższe należy stwierdzić, że w decyzji przyznającej uprawnienie do świadczenia organ nie określa daty nabycia tego uprawnienia, czego domagała się skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dnia 22 listopada 2004r., jak również, co podnosiła w skardze. Wydanie orzeczenia o takiej treści nie znajduje podstaw w cytowanych wyżej przepisach ustawy.

W efekcie przyjęcia przez ustawodawcę takiego uregulowania przedmiotowej kwestii brak jest również możliwości uwzględnienia podnoszonego w skardze zarzutu dotyczącego niezgodnego z prawem działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, co naraziło skarżącą na szkodę. Skarżąca wskazuje, że organ ten winien był w odpowiednim czasie udzielić jej informacji o - wywołanej orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego - zmianie swojego stanowiska w tego rodzaju sprawach. Jakkolwiek Sąd rozumie rozgoryczenie skarżącej, która na skutek takiego działania organu czuje się pokrzywdzona, to jednak nie zmienia to faktu, że brak jest możliwości przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia od lipca 2000r. Możliwość taka nie wynika ani z przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, jak również z przepisów k.p.a. Uwzględnienie takiego wniosku równałoby się z koniecznością antydatowania decyzji, co jest sprzeczne z prawem.

W tym stanie sprawy, stwierdzając że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).