Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1697/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

III SA/Wa 1697/11

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu pisemną interpretacją indywidualną przepisów prawa podatkowego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Minister Finansów uznał za nieprawidłowe stanowisko wyrażone przez Skarżącego M. K. we wniosku o wydanie interpretacji.

Na podstawie akt sprawy Sąd przyjął następujący stan faktyczny za podstawę do wydania wyroku w niniejszej sprawie.

W dniu 13 grudnia 2010 r. Skarżący złożył do Ministra Finansów wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie powstania obowiązku podatkowego przy wniesieniu akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

Skarżący we wniosku o wydanie interpretacji przedstawił następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca - osoba fizyczna podlegająca nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu - posiada akcje spółki akcyjnej z siedzibą na terytorium RP, nie będącą spółką publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. Nr 184, poz. 1539). Wnioskodawca objął akcje po ich wartości nominalnej i zamierza wnieść (wpłacić) te akcje do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako ustawa o funduszach inwestycyjnych, w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

W związku z powyższym we wniosku o wydanie interpretacji Skarżący zadał następujące pytanie:

Czy w związku z opisanym stanem faktycznym dokonanie wniesienia (wpłacenie) papierów wartościowych (akcji) do zamkniętego funduszu inwestycyjnego (w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych) w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych funduszu jest zdarzeniem podatkowym, które skutkuje powstaniem przychodu po stronie Wnioskodawcy i kosztów uzyskania tego przychodu?

Zdaniem Skarżącego w przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji stanie faktycznym wniesienie do funduszu inwestycyjnego zamkniętego papierów wartościowych (akcji) w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych nie spowoduje powstania przychodu po stronie jego, a co za tym idzie, nie powstanie również obowiązek podatkowy.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm.) dalej powoływanej jako u.p.d.o.f. źródłem przychodu są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, do których niewątpliwie należą akcje. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 6 a) u.p.d.o.f. przychodem są "należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych". Istotnym jest przy tym rozstrzygnięcie dwóch kwestii, a mianowicie, czy w momencie przejścia własności akcji ze Skarżącego na fundusz inwestycyjny powstaje po jego stronie przychód, oraz czy opłacenie certyfikatów inwestycyjnych (dokonanie wpłat) akcjami jest ich odpłatnym zbyciem.

Zdaniem Skarżącego, po pierwsze istnieje kwestia wystąpienia należnego przychodu. Sama ustawa u.p.d.o.f. nie definiuje czym jest należny przychód. Nie czynią tego również inne, podobne ustawy (np. ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych. W tej sytuacji należy posiłkować się wypracowanymi przez orzecznictwo i doktrynę pojęciami "należnego przychodu oraz kodeksem cywilnym". W słowniku języka polskiego (PWN) "należny" to inaczej "przysługujący komuś" (tak też rozumiany jest ten wyraz w języku potocznym, a zgodnie z zasadami wykładni, interpretowanemu zwrotowi, w razie braku jego legalnej definicji, w pierwszej kolejności należy przypisać takie znaczenie, jakie wyrazowi temu przypisuje znaczenie językowe). Przekładając znaczenie wyrazu "należny" na język prawny, należałoby wskazać, iż należny, to inaczej prawnie wymagalny. Taki też pogląd prezentuje orzecznictwo i praktyka np. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2003 r. (SA/Bd 106/2003): "Zgodnie z wykładnią językową, przychody "należne" to przychody "przysługujące komuś" i skoro podatnik w umowie sprzedaży udziałów jedynie zakreśla cenę ustalając jej maksymalną granicę, to zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych na organach podatkowych ciążył obowiązek ustalenia, jakiej kwoty w roku podatkowym podatnik mógł prawnie dochodzić, gdyż taka kwota podlegała opodatkowaniu", wyrok NSA z dnia 26 marca 1999 r. (I SA/Gd 883/97): za przychód (...) uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane. Jednakże wbrew stanowisku organów podatkowych z definicji tej nie sposób wywodzić, że przychód powstaje już w momencie rozpoczęcia działalności czy w momencie realizacji pierwszego kontraktu, choćby kwota należności zań była wcześniej umówiona. (...) przychód nie powstaje przed datą w której wymagalne stało się roszczenie o zapłatę należności (... )". Podobnie przedstawia się kwestia "przychodu należnego" w doktrynie np. w Komentarzu do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (A. Huchla, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2001), który wskazuje, iż "przychodami należnymi są przychody wymagalne w rozumieniu prawa cywilnego, to jest możliwe do prawnie skutecznego ich dochodzenia". W świetle powyższych rozważań w momencie przejścia własności akcji z Wnioskodawcy na towarzystwo funduszy inwestycyjnych, a następnie na sam fundusz nie wystąpi przychód należny, gdyż zgodnie z ustawą o funduszach inwestycyjnych należność uczestnika funduszu powstaje dopiero z chwilą zbycia (umorzenia) certyfikatów, przeprowadzonego na warunkach i przy spełnieniu przesłanek wskazanych w statucie funduszu. Dopiero w tym momencie można mówić o wystąpieniu po stronie uczestnika funduszu - w tym przypadku Skarżącego - przychodu należnego. W momencie przejścia na Skarżącego własności certyfikatów nie powstaje jeszcze po jego stronie uprawnienie do żądania świadczenia o określonej wartości, gdyż uczestnik nie może dochodzić od funduszu spełniania świadczenia należnego - spłaty ceny wykupu certyfikatu. Szczególnie, że w przeciwieństwie do funduszy otwartych, fundusze inwestycyjne zamknięte nie są obowiązane dokonywać na bieżąco odkupu od uczestników certyfikatów inwestycyjnych, a jedynie w wypadkach przewidzianych w ustawie lub w statucie.

Ponadto, w tej sytuacji, nie ma możliwości określenia realnego przychodu, gdyż ewentualne przysporzenie po stronie Skarżącego miałoby jedynie charakter potencjalny, nieskonkretyzowany. Stanowisko to znajduje potwierdzeni w wyroku NSA z dnia 19 października 2010 r. II FS 1047/09, w którym stwierdzono "rzecz bowiem w tym, że ostateczna wartość certyfikatów inwestycyjnych powstaje (doznaje konkretyzacji) jak trafnie przyjął sąd administracyjny pierwszej instancji - na drugim etapie procesu inwestycyjnego (...) w momencie wniesienia udziałów/papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa". W cytowanym powyżej orzeczeniu sądy obu instancji wskazały, iż przychodem jest "trwałe realne powiększenie majątku podatnika, czy to poprzez włączenie do tego majątku określonych wartości, czy też poprzez wyłączenie z tego majątku zobowiązań". Chociaż orzeczenie to zapadło na kanwie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, to nie może pominąć faktu, iż na gruncie obu ustaw "przychód należny nie posiada legalnej definicji, i nie jest dopuszczalna sytuacja, gdy takie same pojęcia są na gruncie dwóch ustaw podatkowych rozumiane w sposób zgoła odmienny. Co więcej w u.p.d.o.f. regułą jest "kasowe" rozumienie przychodu, czyli rozumienie przychodu jako wartości środków faktycznie otrzymanych przez podatnika, lub pozostawionych do jego dyspozycji. Rozszerzenie przychodu na "przychód należnych, choćby nie otrzymany" jest na gruncie u.p.d.o.f. wyjątkiem od ogólnej kasowej definicji przychodu. Nie zmienia to jednak faktu, że podobnie jak na gruncie u.p.d.o.p., na gruncie u.p.d.o.f. przychodem należnym musi być realne i trwałe powiększenie majątku podatnika, choćby on jego fizycznie nie otrzymał. Sytuacja taka będzie miała miejsce np. w przypadku, gdy dojdzie do sprzedaży papierów wartościowych, zostanie zawarta umowa, określona w niej cena, wydane zostaną papiery wartościowe i przeniesiona zostanie ich własność, zaś kupujący dokona np. potrącenia należności z tytułu zapłaty za nabyte papiery z wierzytelnością, jaką posiada do sprzedającego. Wówczas na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p d.o.f.o.f. przychód należny, choć faktycznie nie otrzymany, wystąpi. W takiej sytuacji wystąpią wszelkie przesłanki kwalifikujące ten stan faktyczny, jako sytuację generującą przychód. Zapłata ceny jest należnością sprzedającego, roszczeniem prawnie wymagalnym (warunkiem potrącenia jest wymagalność obu roszczeń), przychód ten można określić (cena sprzedaży) oraz nie został on fizycznie otrzymany, pomimo tego trwale powiększył majątek sprzedającego poprzez wyłączenie z niego części pasywów. Dokonanie wykładni rozszerzającej wyjątku od "kasowej" definicji przychodu uregulowanego w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. w sytuacji gdy, po pierwsze nie wystąpi realny, a jedynie potencjalny niedookreślony przychód, oraz w sytuacji, gdy nie można go określić jako przychodu "należnego" jest niedopuszczalne.

Skarżący we wniosku o wydanie interpretacji podnosił, że istnieją poważne wątpliwości, co do podstaw uznania wniesienia akcji w zamian za certyfikaty inwestycyjne w funduszu za odpłatne zbycie tych akcji. W myśl cytowanego już wcześniej orzeczenia NSA II FSK 1047/09, które podzielone zostało w wyroku WSA w Warszawie z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 3471/08 "nie można uznać takiej wymiany wartości inkorporowanych przez udziały/papiery wartościowe z jednej strony, na certyfikaty inwestycyjne z drugiej, za odpłatne zbycie rzeczy lub praw wartościowych".

We wniosku o wydanie interpretacji podnoszono, że trudnym do określenia jest moment, w którym miałby powstać obowiązek podatkowy od tego zbycia akcji, bowiem gdyby nawet przyjąć, że dokonanie wpłaty do funduszu inwestycyjnego w postaci akcji skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego, to czy obowiązek ten powstaje w chwili przeniesienia własności akcji na towarzystwo funduszy inwestycyjnych, czy też w momencie przeniesienia własności tychże akcji na sam fundusz, co następuje później, bądź może w ogóle nie nastąpić.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne zawiera najpierw umowę z towarzystwem funduszy inwestycyjnych, w której przenosi własność papierów wartościowych na towarzystwo, dopiero zaś towarzystwo, jeżeli spełnione zostaną wszystkie przesłanki pozwalające na utworzenie i zarejestrowanie funduszu, przenosi własność papierów wartościowych na sam fundusz i wtedy też wydawane są certyfikaty inwestycyjne. Może jednak wystąpić sytuacja, iż w przewidzianym w ustawie terminie towarzystwo nie zdoła zgromadzić środków (wpłat) o wartości przewidzianej w statucie, wówczas wygasa zezwolenie na utworzenie funduszu, a towarzystwo obowiązane jest w terminie 14 dniowym przenieść własność wpłat, w tym również własność wniesionych papierów wartościowych, z powrotem na osobę, która zapisała się na certyfikaty, w tym wypadku na Wnioskodawcę.

Zdaniem Skarżącego, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., przychód ze zbycia papierów wartościowych powstaje w momencie zbycia, jeżeli moment zbycia jest tożsamy z momentem przeniesienia własności. W tym wypadku moment przeniesienia własności na towarzystwo funduszy inwestycyjnych byłby kluczowy dla ustalania odpowiedzialności podatkowej. Byłoby to jednak zupełnie nieuzasadnione w przypadku, gdyby nie doszło do zarejestrowania funduszu i nastąpiłoby ponowne przejście prawa własności akcji na fundusz.

Kolejnym argumentem świadczącym o braku możliwości powstania przychodu i obowiązku podatkowego w powyższym stanie faktycznym jest okoliczność, iż ustawodawca wprowadził do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisy dotyczące opodatkowania aportu (co nie może być utożsamiane z wyżej opisanym stanem faktycznym, gdyż doktryna i orzecznictwo są zgodne co do tego, iż aport jest instytucją prawa handlowego, podlega szczególnej procedurze, zaś wniesienie akcji/udziałów w zamian za certyfikaty inwestycyjne podporządkowane jest jedynie ustawie o funduszach inwestycyjnych, ponadto w zamian za aport, podmiot wnoszący otrzymuje szereg uprawnień natury korporacyjnej), zaś nie uregulował sytuacji odpowiadającej opisanemu stanowi faktycznemu.

Przedstawione wnioski dotyczące zakładania i funkcjonowania funduszy inwestycyjnych skłaniają do wniosku, iż zarówno ich funkcjonowanie, jak i proces zakładania i przenoszenia własności akcji (wpłat) w zamian za certyfikaty inwestycyjne są diametralnie różne od praktyki odpłatnego zbywania papierów wartościowych na wolnym rynku, czyli ich sprzedaży, a w konsekwencji, iż taka czynność nie stanowi przychodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

Minister Finansów zaskarżoną do Sądu interpretacją nie zgodził się z przedstawioną powyżej argumentacją Skarżącego. W uzasadnieniu interpretacji organ wskazał, że stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2004r. o funduszach inwestycyjnych fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych, wpłaty do funduszu inwestycyjnego dokonywane są w formie pieniężnej, a zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy do funduszu inwestycyjnego mogą być wniesione:

- zdematerializowane papiery wartościowe - jeżeli statut funduszu tak stanowi lub

- inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, lub udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością-jeżeli ustawa oraz statut funduszu tak stanowią.

Definicja papierów wartościowych została zawarta w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t. Jedn. Dz. U. z 2011 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.). Stosownie do tego przepisu przez papiery wartościowe rozumie się:

-akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego,

- inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w lit. a, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne).

Zgodnie z zapisem art. 7 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych, ilekroć w ustawie jest mowa o wpłatach, rozumie się przez to również wniesienie do funduszu papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w cytowanym powyżej ust. 2.

Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych, w przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowane papierach wartościowych lub w udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo oraz składa u depozytariusza kopię tej umowy, a w przypadku papierów wartościowych, także te papiery lub, jeżeli papiery wartościowe nie mają formy dokumentu, dokument potwierdzający ich posiadanie wydany na podstawie właściwych przepisów.

Zatem wniesienie akcji spółki akcyjnej do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu .

Zdaniem Ministra Finansów analiza powyższych regulacji uprawnia do wnioskowania, iż w zaprezentowanym zdarzeniu przyszłym w momencie dokonania wpłaty w postaci akcji spółki akcyjnej udziałów za certyfikaty inwestycyjne, nastąpi odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże akcji na rzecz funduszu.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. u.p.d.o.f., opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Żaden z powoływanych wyżej przepisów ustawy nie zwalnia z opodatkowania przychodów uzyskanych z tytułu wniesienia akcji spółek akcyjnych do funduszu inwestycyjnego. Zgodnie z przepisem art. 10 ust 1 pkt 7 u.p.d.o.f. do źródeł przychodów zalicza się kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) - c). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

W ocenie organu wniesienie przedmiotowych akcji do funduszu inwestycyjnego powoduje zmianę ich właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych akcji, papierów wartościowych. Wniesienie przez Skarżącego udziałów bądź papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. Nastąpi bowiem przeniesienie własności wnoszonych akcji lub papierów wartościowych, a Wnioskodawca otrzyma w zamian certyfikaty inwestycyjne określonej wartości. Wartość otrzymanych certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez Skarżącego akcji w spółkach kapitałowych stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Zauważyć należy, iż ustawodawca definiując przychód w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. wyłączył z tej ogólnej definicji niektóre rodzaje przychodów i zdefiniował je odrębnie, w tym przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. W świetle cytowanego powyżej przepisu art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. przychód ten powstaje w momencie odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych niezależnie od daty faktycznej zapłaty.

Do przychodów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. zastosowanie mają ogólne zasady ustalania dochodu określone w art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f. stanowiące, iż dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym.

Zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Stosownie do art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. dochodem, o którym mowa w ust. 1 jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a kosztami uzyskania przychodów, określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f lub ust. 1g lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 u.p.d.o.f. Dochodów uzyskanych ze sprzedaży akcji (papierów wartościowych) nie łączy się ani z dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych według skali podatkowej (np. z emerytury lub renty, ze stosunku pracy, z działalności wykonywanej osobiście, itp.), ani z dochodami z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanymi 19% podatkiem liniowym (art. 30b ust. 5 ww. ustawy). Po zakończeniu roku dochody te należy wykazać w zeznaniu PIT-38 (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu, poniesionej straty w roku podatkowym), które należy złożyć we właściwym urzędzie skarbowym do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym (art. 45 ust. 1a ww. ustawy). W tym terminie wnioskodawca zobowiązany będzie również do zapłaty należnego podatku (art. 45 ust. 4 ww. ustawy).

Reasumując swoje stanowisko Minister stwierdził, że mając na uwadze przedstawione zdarzenie przyszłe oraz powołane przepisy prawa podatkowego stwierdzić należy, iż skoro konsekwencją otrzymania certyfikatów inwestycyjnych będzie przeniesienie własności akcji w spółkach kapitałowych poprzez wniesienie powołanych walorów (wpłatę) do funduszu inwestycyjnego u Wnioskodawcy zostanie rozpoznany przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w zw. z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.

Dodatkowo organ wskazał, że jeżeli nastąpi przeniesienie własności akcji w spółkach kapitałowych poprzez wniesienie powołanych walorów do funduszu inwestycyjnego mającego siedzibę poza terytorium Polski, to Skarżący mus mieć na uwadze przepisy odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Na interpretację z dnia [...] marca 2011 r. M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie:

- art. 10 ust. 1 pk7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lita) u.p.d.o.f.

- art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.

- art. 2, 7 i 217 Konstytucji przez wydanie decyzji z naruszeniem zasady nullum tributu sine lege.

W uzasadnieniu skargi podniesiono argumentację prezentowaną we wniosku o wydanie interpretacji jako uzasadnienie własnego stanowiska wyrażonego we wniosku przez Skarżącego. W Skardze na poparcie stanowisko, że w opisanym przez Skarżącego we wniosku o wydanie interpretacji stanie faktycznym nie powstanie przychód, powołano wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 17 lutego 2011 sygn. akt I SA/Po 34/11 i z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. Akt 46/11 oraz uchwałę NSA z dnia 14 marca 2011 r. sygn. akt II FPS 8/10.

Organ w odpowiedzi na skargę zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Kontroli Sądu poddana została interpretacja indywidualna z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych, dotycząca opodatkowania przychodu powstałego z tytułu wniesienia do zamkniętego funduszu inwestycyjnego posiadanych przez Skarżącego akcji, w zamian za które Skarżący miałby otrzymać certyfikaty inwestycyjne.

Skarżący uważał, że w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych za wpłatę w postaci akcji przychód nie powstanie.

W ocenie Ministra Finansów w momencie wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego powstanie przychód opodatkowany na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

Przepis powyższy stanowi, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Zdaniem Sądu Minister Finansów dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu uznając, iż na jego podstawie opodatkowaniu podlega również wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego.

Zagadnienie opodatkowania wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego było już przedmiotem oceny sądów administracyjnych (np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1787/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1207/10, z 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1347/10, z 22 lutego 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1544/10 i 1545/10 ; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 października 2009 r. sygn. akt I SA/Po 725/09; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: z 17 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bk 517/08, z 19 października 2010 r. I SA/Bk 473/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08 (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który powołał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że pojęcie "zbycie" użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji.

Rację miał zatem Minister Finansów twierdząc, że zbycie akcji występuje w każdym przypadku zmiany ich właściciela. Z kolei zmiana właściciela może być wynikiem szeregu różnych zdarzeń prawnych, w tym również umów sprzedaży lub zamiany. Nie chodzi zatem o utożsamienie wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego ze sprzedażą lub zamianą, a o zrównanie tych sytuacji z punktu widzenia skutków podatkowych, jako że mieszczą się one w kategorii "odpłatnego zbycia", o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a). Z tego względu tak samo jak sprzedaż (zamianę) należy traktować przeniesienie własności udziałów w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

W świetle art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych przeniesienie praw z udziałów następuje na podstawie umowy, na mocy której w zamian za udziały wspólnik uzyskuje od funduszu świadczenie w postaci certyfikatów inwestycyjnych. Wskazana w tym przepisie umowa prowadzi – przy uwzględnieniu właściwych przepisów dotyczących zbywania udziałów – do przeniesienia praw z nich wynikających. Zdaniem Sądu ma ona charakter odpłatny, ponieważ każda z jej stron zobowiązuje się świadczyć na rzecz drugiej strony.

Skarżący jako akcjonariusz wnosząc akcje do funduszu inwestycyjnego w rezultacie stanie się uczestnikiem funduszu, uzyskując jego certyfikaty inwestycyjne. Natomiast fundusz stanie się akcjonariuszem spółki, której akcje nabędzie od Skarżącego. Nie ulega zatem wątpliwości, że dojdzie do zmiany właściciela akcji. Właścicielem ich stanie się fundusz. Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości także i to, że wniesienie akcji do funduszu, skutkujące przeniesieniem ich własności na fundusz, wiąże się z uzyskaniem przez Skarżącego stosownego ekwiwalentu. Skarżący uzyskuje bowiem od funduszu certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości. Wartość otrzymanych certyfikatów odpowiada wartości wnoszonych akcji wycenianych według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów netto (art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych). Wycena ta zawsze sprowadzona będzie do wartości bezwzględnych wyrażonych w pieniądzu jako mierniku wartości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt I SA/Po 725/09).

Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podzielił przy tym pogląd wyrażony w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2010 r., że wartość certyfikatów inwestycyjnych stanowi cenę, po której akcje są zbywane. Cena to nie tylko wskazanie ceny akcji, ale również określenie tej ceny poprzez wskazanie wartości ekwiwalentu uzyskanego przez zbywcę za te udziały. Nie można zatem zasadnie twierdzić, iż nie jest znana cena zbycia udziałów. Pojęcie ceny musi uwzględniać okoliczność, że pojęcie "zbycia" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. obejmuje nie tylko sprzedaż udziałów, ale też inne formy odpłatnego przeniesienia własności.

Wnosząc akcje do funduszu inwestycyjnego Skarżący uzyska określone przysporzenie majątkowe, które w ocenie Sądu będzie miało charakter definitywny, tak samo jak przeniesienie własności akcji. Skoro zaś, zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych w przypadku, gdy wpłaty do funduszu inwestycyjnego dokonywane są w formie akcji, wartość pieniężna będąca wynikiem wyceny wnoszonych udziałów stanowi wartość przysługującego Skarżącemu świadczenia w postaci certyfikatów inwestycyjnych, które to powiększą jego aktywa.

Zdaniem Sądu Minister Finansów prawidłowo uznał, iż wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabytych przez Skarżącego w zamian za udziały będzie jego przychodem na dzień objęcia certyfikatów. W art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. wśród przychodów wymienione są także wartości pieniężne.

Sąd nie podzielił tym samym poglądu, że objęcie certyfikatów inwestycyjnych nie generuje rzeczywistego i definitywnego przysporzenia majątkowego, które ewentualnie powstanie dopiero z chwilą zbycia lub umorzenia certyfikatów.

Zważyć bowiem należało, że zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne otrzymuje pisemne potwierdzenie wpłaty w formie udziałów (akcji). Zapis na jednostki uczestnictwa albo na certyfikaty inwestycyjne jest nieodwołalny i bezwarunkowy oraz nie może być złożony z zastrzeżeniem terminu (art. 26 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych.). Z tą też chwilą osoba zapisująca się traci wszelkie uprawnienia wynikające z wniesionych akcji (udziałów).

W przyszłości, w momencie zbycia lub umorzenia certyfikatów inwestycyjnych zapewne wystąpi przychód z tego tytułu, jednakże na etapie wcześniejszym powstaje przychód z tytułu zbycia udziałów. Zbycie udziałów i zbycie certyfikatów inwestycyjnych są niezależnymi czynnościami, których przedmiot jest różny. Podlegają one zatem odrębnemu opodatkowaniu, aczkolwiek w każdym przypadku przychód zostanie rozpoznany w momencie zbycia (udziałów i certyfikatów inwestycyjnych).

Zaznaczyć przy tym należy, że nie ma niebezpieczeństwa podwójnego opodatkowania przychodu z tytułu zbycia akcji. W przypadku bowiem rozpoznania przychodu w chwili przeniesienia akcji na fundusz inwestycyjny w zamian za certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości, kosztem uzyskania tego przychodu będą wydatki na nabycie akcji. Natomiast gdy przychód będzie następnie rozpoznany w chwili umorzenia certyfikatów inwestycyjnych, to wówczas kosztem uzyskania tego przychodu będą wydatki na nabycie certyfikatów inwestycyjnych określone poprzez ich wartość z dnia przydziału w zamian za zapłatę dokonaną nie w pieniądzu, ale poprzez wniesienie do funduszu inwestycyjnego udziałów. Aby bowiem nabyć certyfikaty inwestycyjne Skarżący wyzbył się ze swojego majątku akcji.

Wskazać trzeba, że współcześnie przedmiotem wydatku może być nie tylko pieniądz, ale – tak jak w tym przypadku – także akcje (czy też inne papiery wartościowe). Najczęściej wydatek odzwierciedla jakąś wartość (sumę) pieniężną, nie oznacza to jednak, że tylko pieniądz stanowi o wydatku. Pieniądz to jedna z najstarszych i najczęściej wykorzystywanych instytucji ekonomicznych, posiadająca trzy podstawowe funkcje: miernika wartości, środka płatniczego, środka tezauryzacji (zob. Leksykon finansów, red. J. Głuchowski, Warszawa 2001, s. 208). Trzeba przy tym zauważyć, że o ile w przypadku funkcji miernika wartości, pieniądz wydaje się być niezastąpiony, tak funkcję środka płatniczego przy wymianie dóbr i usług coraz częściej pełnią także inne instytucje, w tym między innymi weksle, czeki, akredytywy. Obok pieniędzy funkcjonują też inne rodzaje środków płatniczych. Oczywiście trudno przypisać klasyczną funkcję środka płatniczego udziałom w spółkach kapitałowych czy papierom wartościowym, jako że inkorporują one nie tylko uprawnienia majątkowe, ale także organizacyjne. Mimo to udziały oraz akcje, podobnie jak wymienione wcześniej dokumenty, inkorporują pewną wartość, która jest wyrażona w jednostkach pieniężnych. Udziały, czy też inne papiery wartościowe, nie są tożsame z pieniądzem, ale takiej formy zapłaty wcale nie wymaga przepis art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. Ponadto zgodnie z regułami znaczeniowymi języka etnicznego wydatek to "suma, która ma być wydana albo suma wydana na coś" (por. Słownik języka polskiego, pod red. S. Dubisza, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 575).

Zdaniem Sądu zasadne było zatem odwołanie się przez Ministra Finansów do art. 7 ustawy o funduszach inwestycyjnych opisana przez Skarżącego zamierzona transakcja możliwa będzie z uwagi właśnie na ust. 3 tego artykułu, przewidującego wyjątek od ustanowionej w ust. 1 ogólnej zasady, że wpłaty do funduszu dokonywane są w formie pieniężnej. Przepis ust. 3 nakazuje na równi z wpłatą traktować wniesienie do funduszu udziałów (akcji). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku z 19 marca 2010 r., ekonomiczny sens takiej transakcji sprowadza się do tego, iż osoba obejmująca certyfikaty inwestycyjne wykorzystuje posiadane akcje (udziały) jako rodzaj środka płatniczego? Jest to pewne udogodnienie, które nie może być postrzegane jako sposób na uniknięcie opodatkowania przychodu.

Ponadto spójność wykładni wymaga jednakowego potraktowania sytuacji, w której za przeniesienie praw z akcji zbywca otrzymuje pieniądze (które wpłaca następnie do funduszu) oraz sytuacji, gdy zapłatą są certyfikaty inwestycyjne. W obu tych przypadkach powstaje przychód z odpłatnego zbycia akcji.

Podkreślić należy raz jeszcze, że Skarżący dokonując wpłaty do funduszu poprzez wniesienie akcji dokona zbycia tychże udziałów i ta właśnie okoliczność spowoduje powstanie obowiązku podatkowego w opisanym przez niego zdarzeniu przyszłym. Okoliczność, że w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. ustawodawca nie wymienił wprost wniesienia udziałów (akcji) do funduszy inwestycyjnych nie ma znaczenia. Wyliczenie wszystkich możliwych form zbycia akcji (udziałów) prowadziłoby do nadmiernej kazuistyki, a przy tym w gruncie rzeczy byłoby niewykonalne i niecelowe.

Zaznaczyć należy, że jest to sytuacja całkowicie odrębna od sytuacji przewidzianej w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., kiedy to opodatkowaniu podlega objęcie akcji (udziałów) w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część i gdzie przychód powstaje w momencie objęcia akcji (udziałów). Rozszerzenie przychodu o wartość nominalną akcji (udziałów) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni, dokonane w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. dotyczyło wniesienia aportu. Do zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji przepis art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. nie miał więc zastosowania, albowiem unormowane zostały w nim przychody inne niż z tytułu odpłatnego zbycia akcji (udziałów). Wskazać również należy, że nie sposób z jego wprowadzenia do u.p.d.o.f wywodzić braku opodatkowania zbycia udziałów i akcji poprzez wniesienie ich do funduszu inwestycyjnego, opodatkowanego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) u.p.d.o.f.. Przepis ten od początku obowiązywania u.p.d.o.f. przewidywał opodatkowanie przychodów z odpłatnego przeniesienia tytułu własności udziałów w spółkach, akcji oraz innych papierów wartościowych.

Sąd zauważa przy tym, że wraz z wprowadzeniem do u.p.d.o.f art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., ustawodawca zmodyfikował również treść art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f., zastępując wyraz "przeniesienia" (udziałów i akcji) wyrazem "zbycia" (udziałów i akcji), a zatem wprowadzając pojęcie o szerszym znaczeniu.

Skarżący bezzasadnie w skardze powołuje się na treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Przepis ten określa moment w jakim wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Na podstawie tego przepisu wydatki poniesione przez Skarżącego na nabycie akcji wnoszonych do funduszu inwestycyjnego zaliczone będą do kosztów uzyskania przychodu z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w momencie nabycia certyfikatów za akcje, gdyż ten moment zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) należy traktować jako wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. zbycie akcji.

Wskazać przy tym należy, iż również na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że wniesienie udziałów (akcji) do funduszu inwestycyjnego powoduje powstanie przychodu z tytułu zbycia tychże akcji i udziałów (wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 939/08 i z 25 listopada 2009r. sygn. akt II FSK 959/08; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 maja 2010 r. sygn. akt SA/Kr 360/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 285/09; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie stwierdził, aby w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia prawa, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Finansów udzielił Skarżącemu prawidłowej interpretacji. Za niezasadny należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) i art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Zdaniem Sądu, skoro jak wskazano powyżej na podstawie przepisów u.p.d.o.f. wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego w zmian za certyfikaty należy uznawać za odpłatne zbycie tych akcji powodujące po stornie zbywającego powstanie przychodu, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pakt 6 lit. a) u.p.d.o.f. to podniesiony w skardze zarzut naruszenia wynikającej z art. 2, 7 i 217 Konstytucji RP zasady nullum tributu sine lege należało uznać za bezzasadny.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).