Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1486/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] odmawiającą A. B. przyznania prawa do świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kwocie [...] zł.

Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...]) przyznał A. B. (uprzednio M.) prawo do zasiłków rodzinnych na dzieci: A. M. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., W. M. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., K. M. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., oraz prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 na dzieci: W. M. i K.M., w kwotach po [...] zł jednorazowo a także prawo do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko A. M. w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.

W dniu [...] lipca 2014 r. A. B. wystąpiła o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka – A. M., obecnie A. B..

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka – A. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent [...] wyżej powołaną decyzją z dnia [...] maja 2015 r. odmówił A. B. przyznania prawa do świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka – A. B. (M.) w kwocie [...] zł.

Od powyższej decyzji A. B. złożyła odwołanie, wnosząc o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia albo o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Powołała się na medyczne powody nierozpoznana u siebie stanu ciąży, a także na realia funkcjonowania służby zdrowia oraz na czas oczekiwania na wizytę lekarską. Ponadto podniosła, że nie mogła nawet podejrzewać stanu ciąży z uwagi na przebytą operację usunięcia szyjki macicy, w związku z którą została poinformowana przez lekarza, iż zabieg spowoduje iż nie będzie mogła mieć dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania, ww. decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zasady przyznawania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka określa art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 114, ze zm.; zwana dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1.000,00 zł (art. 9 ust. 3 u.ś.r.). Jednocześnie dodatek przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 u.ś.r.). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7 u.ś.r.). Przy czym, w ocenie Kolegium, termin wskazany w powołanym przepisie ma charakter materialnoprawny. Jako taki, termin ten nie podlega przywróceniu, ponadto nie może być on przez organ administracji dowolnie interpretowany, skracany bądź przedłużany. Zatem, ustawodawca przewidział, że najpóźniej od 10 tygodnia ciąży do porodu kobieta powinna być objęta opieką medyczną.

Organ stwierdził, że A. B. pozostawała pod opieką medyczną ale dopiero od 12 tygodnia ciąży, co wynika z zaświadczenia wystawionego w dniu 18 września 2013 r. przez lekarza ginekologa - położnika L. H. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 31 lipca 2014 r. wystawione przez lekarza specjalistę ginekologa - położnika L. H., z którego wynika, że A. B. jest po operacji ginekologicznej w 2008 r. i wymaga systemicznej kontroli lekarskiej, jednakże w zaświadczeniu tym nie wskazano, że tego rodzaju zabieg uniemożliwia kobiecie zajście w ciążę. Ponadto, w pismach Kierownika Przychodni [...] z dnia 12 września i 22 października 2014 r. wskazano, że A. B. odbyła w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 10 stycznia 2014 r. wizyty ginekologiczne. Odbyły się one w dniach: 30 kwietnia 2012 r. (data zapisu 28 marca 2012 r.), 2 lipca 2012 r. (data zapisu 2 lipca 2012 r.), 23 lipca 2012 r. (data zapisu 23 lipca 2012 r.), 29 sierpnia 2012 r. (data zapisu 29 sierpnia 2012 r.), 7 stycznia 2013 r. (data 7 stycznia 2013 r.). Poza ww. wizytami wnioskodawczyni nie była zapisana na żadną wizytę i nie musiała oczekiwać na termin wizyty pomimo, iż - jak wynika z wystawionego zaświadczenia lekarskiego z dnia 31 lipca 2014 r. - wymagała systematycznej kontroli lekarskiej. Organ wskazał, że podczas ostatniej wizyty, w dniu 7 stycznia 2013 r., pacjentka zgłosiła zatrzymanie miesiączki od dnia 14 października 2013 r. Badanie USG wykonane w dniu 10 stycznia 2013 r. wykazało ciążę ok. 12 tyg. 3 dni. Zdaniem organu powyższe wskazuje, że A. B. zwlekała z wizytą u lekarza pomimo świadomości swojej szczególnej sytuacji zdrowotnej i zaobserwowania zatrzymania miesiączki.

Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, nie jest uprawnionym twierdzenie odwołującej się, że z uwagi na brak środków finansowych skorzystała z opieki medycznej w poradni rejonowej, w której oczekuje się na wizyty lekarskie i to właśnie ze względu na przyczynę tkwiącą w samym systemie uznać należy za usprawiedliwione opóźnienie w pozostawaniu pod opieką medyczną dopiero od 12 tygodnia. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie istotne jest to, że do wizyt ginekologicznych doszło w danym terminie, zaś trzy z nich odbyły się w dniu zapisu. Zdaniem Kolegium, także pozostałe okoliczności, na które powołuje się A. B. nie mogą mieć wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Ustawodawca w art. 9 ust. 6 u.ś.r. przewidział, że najpóźniej od 10 tygodnia ciąży do porodu kobieta powinna być objęta opieką medyczną, wymuszając tym samym od beneficjentki zachowanie należytej staranności co do wczesnego diagnozowania stanu zdrowia matki i dziecka.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj.: art. 15 b u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż skarżąca pomimo swojego braku zawinienia w zgłoszeniu się pod opiekę medyczną w związku z późnym wykryciem ciąży oraz w związku z realiami funkcjonowania instytucji opieki medycznej wpływającymi na to opóźnienie nie jest uprawniona do świadczenia, o którym mowa w ww. przepisie, czym nota bene organ powtórzył błąd, na który wskazano w poprzednim wyroku uchylającym decyzję skarżącej w tej samej sprawie;

2) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i 75 k.p.a. poprzez:

a) naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na błędnym ustaleniu, iż skarżąca zawiniła w opóźnieniu w zgłoszeniu się pod opiekę medyczną, podczas gdy opóźnienie to wynikało z medycznych i osobowych przyczyn polegających na stanie skarżącej, który pozwolił jej na wykrycie ciąży dopiero w późniejszym okresie oraz z uwagi na funkcjonowanie instytucji opieki medycznej, z którego to powodu skarżąca nie miała możliwości wcześniejszego zgłoszenia się pod opiekę medyczną,

b) naruszenie zasady prawdy obiektywnej przez nierozpatrzenie całości materiału zgłoszonego w sprawie, w tym zwłaszcza dowodu z przesłuchania L. H. na okoliczność: rzeczywistej praktyki zapisywania pacjentów do przychodni, daty wykrycia ciąży przez skarżącą i możliwości jej zgłoszenia się pod opiekę medyczną;

art. 107 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sposób dowolny i arbitralny, z pominięciem prawidłowej oceny dowodów, w tym zwłaszcza poprzez przyjęcie, iż wystarczającym jest pisemne wyjaśnienie kierownika [...] dla ustalenia stanu faktycznego, podczas gdy spójne i logiczne wyjaśnienia, zgromadzone dokumenty, w tym zaświadczenie lekarza prowadzącego, którego wiedza na temat stanu zdrowia i działań skarżącej miała cechę bezpośredniości, stoją w sprzeczności ze stanowiskiem, które z oczywistych względów neguje nieprawidłowości w funkcjonowaniu placówki medycznej, czym organ naruszył nie tylko zasadę zaufania do organów administracji ale również podstawowe zasady, którymi powinien się kierować przy wydaniu prawidłowej decyzji.

Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o zmianę decyzji co do istoty poprzez przyznanie dochodzonego świadczenia skarżącej, alternatywnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

Ponadto, skarżąca wniosła o przeprowadzenie przez Sąd dowodów pomijanych przez organ, tj. z:

1) dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego, w tym zaświadczenia lekarza prowadzącego – L. H.;

2) przesłuchania stron z ograniczeniem do skarżącej na okoliczność daty wykrycia ciąży i możliwości jej zgłoszenia się pod opiekę medyczną;

3) zeznań świadka L. H. na okoliczność: rzeczywistej praktyki zapisywania pacjentów do przychodni, daty wykrycia ciąży przez skarżącą i możliwości jej zgłoszenia się pod opiekę medyczną.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadka L. H.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami, w ocenie Sądu, skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji stanowi m.in. przepis art. 9 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu dodatek z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1.000,00 zł przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1.000,00 zł (art. 9 ust. 3 u.ś.r.). Jednocześnie dodatek przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6 u.ś.r.). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7 u.ś.r.).

Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], że uregulowanie zawarte w art. 9 ust. 6 u.ś.r. wprowadzające ścisłą cezurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej miało na celu ze strony ustawodawcy zmobilizowanie kobiet w ciąży do systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Jednakże, w ocenie Sądu, organy administracji niezasadnie oparły się jedynie na literalnym brzmieniu tego przepisu, pomijając jego wykładnię funkcjonalną i systemową. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 9 ust. 6 u.ś.r. terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w uwarunkowaniach zdrowotnych i fizjologicznych kobiety, co czyni niejednokrotnie brak możliwości rozeznania przez nią ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 843/14). Jednocześnie, zdaniem składu orzekającego, odwołanie się jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 9 ust. 6 u.ś.r. może w istocie doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawej kobiet w ciąży, co naruszałoby zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że skarżąca podkreślała w odwołaniu jak i w skardze, iż o ciąży dowiedziała się dopiero w 12 tygodniu ciąży podczas wizyty u lekarza ginekologa w dniu 7 stycznia 2013 r. Wcześniej nie mogła rozpoznać u siebie tego stanu, gdyż miała zaburzenia miesiączkowania, co potwierdził lekarz w stosownym zaświadczeniu z dnia 18 września 2013 r. Przy czym, skarżąca wyjaśniła z jakich przyczyn zgłosiła się do lekarza ginekologa podkreślając, że nie miała żadnych innych dolegliwości wskazujących na fakt bycia w ciąży. Zgodnie bowiem z zaświadczeniem lekarskim z dnia 31 lipca 2014 r. pacjentka odbywała regularne wizyty ginekologiczne, a w dniu 7 stycznia 2013 r. zgłosiła się do lekarza z powodu zaburzeń miesiączkowania wiążąc ten fakt z przebytą operacją ginekologiczną. Powyższe jednoznacznie więc wskazuje, że rzeczywiste powody zgłoszenia się do lekarza ginekologa w tak późnym czasie spowodowane były podanymi przez skarżącą okolicznościami zdrowotnymi a także fizjologicznymi, czyli utrudniającymi rozpoznanie ciąży w sposób naturalny w terminie określonym powołanym przepisem art. 9 ust. 6 u.ś.r. Jednocześnie należy zauważyć, że w przedstawionym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 820/15 uznał, iż w odniesieniu do A. B. zaistniała, w oparciu o przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r., przesłanka do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka A. B.. Przy czym podniesienia wymaga, że dyspozycja art. 9 ust. 6 u.ś.r. jest analogiczna jak w art. 15b ust. 5 u.ś.r.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie naruszyły przepis art. 9 ust. 6 u.ś.r.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny sprawy oraz wymaganą w sprawie wykładnię funkcjonalną i systemową - organy administracji winny pozytywnie rozpoznać wniosek A. B. o przyznanie jednorazowego dodatku z tytułu urodzenia córki – A. B. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią przedstawione w wyroku wskazania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.