Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 708/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WS Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia[...], nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., póz. 1442 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia[...], nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 24 stycznia 2014r., R. Ł. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek za okres nieobjęty abolicją. Wraz z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, z którego wynika, że wnioskodawca nie posiada stałego zatrudnienia, osiąga dochody z tytułu wykonywanych prac dorywczych w wysokości od 800 do 1000 zł. Nie posiada prawa do emerytury ani renty, nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości około 300 zł oraz koszty leczenia –w kwocie około 100 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – B. Ł., która uzyskuje dochody w wysokości 600 zł netto miesięcznie oraz ojcem- B. Ł., który uzyskuje dochody w wysokości 2.000,00 zł. Wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 10.370 zł (spłaca do 2016r. w miesięcznych ratach w wysokości 370 zł,) oraz wobec instytucji w wysokości 2000 zł (spłaty będą do 06.2014r., w miesięcznych ratach w wysokości 400,00 zł), w kwocie 1500 zł (spłata do 07.2015r., w miesięcznych ratach w wysokości 200,00 zł. Wyżej wymienione zobowiązania spłacane są w formie ratalnej oraz na drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez "komornika", a ich łączna kwota wynosi 950 zł miesięcznie. Strona nie posiada nieruchomości, ani praw majątkowych oraz wierzytelności.

W uzasadnieniu wniosku R.Ł. wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Żona pracuje dorywczo. Ze względu na wiek, oboje z małżonką mają problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Dochód uzyskiwany z prac dorywczych wystarcza tylko na bieżące utrzymanie. Wnioskodawca podkreślił, że jego ojciec, u którego mieszka wraz z żoną, od wielu lat choruje na cukrzycę, przeszedł operację "wymiany" zastawki serca, a ze względu na wiek (82 lata) wymaga stałej opieki. Podał, że w 2011r., ojciec zaciągnął kredyt na zakup samochodu, który użytkowany był przez okres roku jako taksówka osobowa. Brak zleceń i ciągłe naprawy samochodu spowodowały konieczność zaprzestania prowadzonej działalności gospodarczej i spłatę zaciągniętych kredytów. Samochód został sprzedany. Podkreślił, że jeżeli składki nie zostaną umorzone nie będzie mógł starać się o "abolicję" za okres 2001-2002, a będąc bez środków do życia nie ma możliwości spłacić zadłużenia do końca życia.

W toku postepowania ZUS ustalił, że w stosunku do skarżącego w dniu 3 lutego 2014r. wydano decyzję na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, w której określono wysokość należności podlegających umorzeniu w trybie w/w ustawy oraz wskazano, że warunkiem ich umorzenia jest spłata należności z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999r. nieobjętych postepowaniem o umorzenie, w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek nieobjętych abolicją – na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 30 u.s.u.s. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia), na ubezpieczenie zdrowotne ( wraz z odsetkami i kosztami upomnienia)w części finansowanej przez płatnika składek oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (wraz z odsetkami) oraz na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia) w łącznej kwocie 23.393,95 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że R. Ł. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od dnia 2 kwietnia 1991r. do dnia 31 grudnia 2002r. oraz od 6 czerwca 2011r. do 22 października 2012r., a wykreślenie ostatniego wpisu z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 1 maja 2013r. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS od dnia 2 maja 2013r. strona zgłoszona jest do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego strona nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących posiadanych zobowiązań pieniężnych oraz obciążeń finansowych z nimi związanych. Pomimo pisemnego wezwania strona nie wypowiedziała się również w zakresie posiadanego majątku ruchomego. Aktualny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi od około 3.955 zł do 4.155 zł., stałe wydatki związane z utrzymaniem, zakupem leków oraz regulowaniem zobowiązań pieniężnych stanowią kwotę około 1.350 zł. Średni miesięczny dochód przypadający na osobę w gospodarstwie domowym, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. - zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki wynosi od około 1.318 zł. do 1.385,00 zł netto i znacznie przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przypadające na osobę w trzyosobowym gospodarstwie domowym, wynosi aktualnie 876,48 zł.

Wobec powyższego organ stwierdził, że w przypadku osiągania dochodów przypadających na jednego członka rodziny w wysokości przekraczającej kwotę minimum socjalnego, nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W rozpatrywanym przypadku nie zaistniały również przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, albowiem strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Wnioskodawca nie wykazał również, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie wypowiedział się w kwestii swojego stanu zdrowia, nie przedstawił także żadnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Organ nie kwestionuje istnienia chorób ojca, jednakże nie mogły one stanowić bezpośredniej przyczyny umorzenia nieopłaconych składek, ponieważ strona w żaden sposób nie wykazała, że ojciec wymaga całodobowej opieki osób trzecich. Osiąganie przez stronę dochodów z prac dorywczych oznacza, że stan zdrowia ojca pozostawał bez wpływu na zdolność do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej, co pozwala na stwierdzenie, że nie została również spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się do możliwości umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 ustawy, organ podkreślił, że wobec strony Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. oraz Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. prowadził postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności z tytułu nieopłaconych składek i żaden uprawniony organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. Ł. zarzucił organowi, że decyzja została wydana bez rzeczywistej analizy sytuacji osobistej i finansowej. Skarżący podkreślił, że zamieszkuje wspólnie z żoną i ojcem, który jednak prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Zarówno skarżący, jak i małżonka nie posiadają stałego zatrudnienia, utrzymują się z prac dorywczych, które przeznaczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W ocenie skarżącego utrzymujący się z emerytury ojciec, nie jest zobowiązany do ponoszenia jego zobowiązań. Dodatkowo skarżący oświadczył, że większość korespondencji kierowanej do w sprawie odbierał ojciec, nie informując o dostarczonych pismach, co spowodowało, że nie był w stanie terminowo uzupełnić braków formalnych i udzielić wyjaśnień. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku oprócz rzeczy osobistego użytku o małej wartości, leczy się w publicznej placówce służby zdrowia z powodu nadciśnienia tętniczego, choroby serca i żył.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że pismem z dnia 15 kwietnia 2014r. skarżący został poinformowany o możliwości uzupełnienia podania o materiał dowodowy w kierunku wykazania przyczyny umorzenia w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. Powyższe pismo zostało doręczone w dniu 18 kwietnia 2014r. W dniu 5 maja 2014r. postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone. W dniu 7 maja 2014r. do organu wpłynęło pismo skarżącego wraz z załącznikami, które wnioskodawca przedstawił celem udokumentowania swojej sytuacji materialnej i zdrowotnej, co jak stwierdził, będzie miało wpływ na podjęcie decyzji. Złożona dokumentacja obejmowała ponowne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy, kserokopię decyzji o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, kserokopię karty wizyt w PUP, kserokopię informacji z dnia 18 maja 2013r. wystawionej przez chirurga o udzielonym świadczeniu medycznym, kserokopię wniosku Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. o nakazanie wyjawienia majątku zobowiązanego R. Ł., skierowanego do Sądu Rejonowego dla Ł.- W. w Ł. Wydział Cywilny oraz dokumentację potwierdzającą zobowiązania pieniężne skarżącego wobec banków i innych instytucji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawcy, skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Obydwoje utrzymują się z prac dorywczych, z których skarżący osiąga dochody w wysokości 0 – 1200 zł miesięcznie, a jego żona w wysokości 0 - 800 zł miesięcznie. Sporadycznie korzystają z pomocy osób trzecich w wysokości 0 -300 zł. Na bieżące utrzymanie (czynsz, energia, gaz) wydają 250 zł miesięcznie, a na leki 150 zł miesięcznie. Skarżący podał, że łączna miesięczna kwota spłaty z tytułu zobowiązań pieniężnych wynosi około 1200 zł. R. Ł. podkreślił, że wiek jego i jego żony (57 i 56 lat ) stanowi poważną przeszkodę w znalezieniu pracy dlatego nie może liczyć na poprawę swojej sytuacji finansowej umożliwiającej spłatę zadłużenia.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku organ nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. W zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że zgodnie art. 28 ust.1- 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, stosownie do treści art. 28 ust. 3 zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekroczy kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt l ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W stosunku do zadłużenia skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzi Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. oraz Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził dotychczas całkowitej nieściągalności. W obecnej chwili z uwagi na trwające przymusowe dochodzenie zdecydowanie przedwczesne byłoby zatem potwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności. Wobec powyższego Zakład uznał, że brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy.

Stosownie natomiast do treści § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne , Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie dokumentów zgromadzonych w ponownie przeprowadzonym postepowaniu w sprawie ustalono, że skarżący nadal podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. Nie posiada prawa do zasiłku. Utrzymuje się z wspólnie z małżonką z prac dorywczych, z których osiągają dochód w łącznej kwocie około 2000 zł miesięcznie, a ponadto skarżący korzysta z innych form pomocy "od osób trzecich" w kwocie około 300 zł miesięcznie. Dokonując oceny sytuacji finansowej ustalono, że dochód rodziny wynosi obecnie około 2300 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem oraz koszty leczenia wynoszą 400 zł miesięcznie. Strona nie przedłożyła żadnych dokumentów na potwierdzenie ponoszonych wydatków. Oświadczyła natomiast, że posiada zobowiązania: z tytułu podatków w kwocie 10.606,90 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 397,90 zł miesięcznie (termin ostatecznej spłaty - 16.09.2016r.), w innych instytucjach finansowych około 9.000 zł tj. 260,00 zł miesięcznie (termin ostatecznej spłaty - 2017r.) oraz inne zobowiązania w kwocie 41 321,63 zł. Wskazała, że wydatki ponoszone w związku z wyżej wymienionymi zobowiązaniami pieniężnymi wobec innych instytucji i komornika łącznie wynoszą około 1900 zł miesięcznie. Nie wskazała natomiast jednoznacznie, czy powyższe zobowiązania są spłacane, jednakże regulowanie zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu, gdyż każdy wierzyciel ma prawo, co więcej obowiązek dochodzenia swoich należności.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że średni miesięczny dochód przypadający na osobę w gospodarstwie domowym, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. - zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki wynosi około 1150 zł netto i przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przypadające na osobę w dwuosobowym gospodarstwie domowym pracowniczym, wynosi aktualnie 882,79 zł. Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo -konsumpcyjne.

Skarżący podał, że leczy się na "nadciśnienie, serce oraz u lekarza chorób żył". Nadmienił również, że ze względu na brak środków finansowych nie może sobie pozwolić na pobyt w szpitalu i "zostawić żonę na całkowite ubóstwo". Na udokumentowanie swoich dolegliwości przedstawił informację od lekarza chirurga z dnia 18 maja 2013r. o skierowaniu na badanie ultrasonograficzne żył. Przedstawiony dokument ze względu na datę wystawienia nie obrazuje aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Nie można zatem mówić o pełnym udokumentowaniu wskazanych chorób oraz przedstawieniu przeciwskazań do podjęcia zatrudnienia i wykonywania pracy zarobkowej. Zakład nie kwestionuje schorzeń, na które cierpi skarżący, jednak samo twierdzenie nie poparte żadną dokumentacją nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.

W dniu 24 lutego 2014r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęła informacja z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z której wynika, że skarżący posiada cztery samochody, tj. Ford RFN Sierra rok produkcji 1985, Citroen C5 rok produkcji 2001 (współwłaścicielem jest A), Renault Laguna rok produkcji 1996 (współwłasność) i FSO Warszawa rok produkcji 1993. W oświadczeniu skarżący wskazał natomiast jedynie, że "wszystko co posiada to ruchomości małej wartości a raczej rzeczy osobistego użytku".

Odnosząc się do argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podniósł, że skarżący został prawidłowo poinformowany o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty niezbędne do oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej. Organ nie podnosił okoliczności możliwości spłaty zaległości przez ojca. Organ zauważył, że w materiale załączonym do wniosku o ponowne rozpatrzenie zasadniczo zmieniły się wartości wykazanych dochodów i wydatków w porównaniu do wartości przedstawionych na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Obecnie skarżący nie zaliczył do grona osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ojca – B. Ł., pomimo że nadal wspólnie zamieszkują. Ponadto wykazał wyższe kwoty zobowiązań pieniężnych wobec innych instytucji i komornika. W materiale zgromadzonym do wniosku o umorzenie ich kwota wynosiła około 950 zł miesięcznie, natomiast aktualnie miesięczne zobowiązania skarżący oszacował na kwotę około 1900 zł.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako należności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Z kwot zgromadzonych na tych funduszach realizowane są w ramach zasady solidarności pokoleniowej zadania w zakresie świadczeń długoterminowych (emerytury, renty) oraz świadczeń krótkoterminowych (np. zasiłki z ubezpieczenia chorobowego czy wypadkowego). Z uwagi na wyżej wskazany charakter należności oraz cele, na jakie składki są przeznaczane, umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest zaistnieniem konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, tj. zaistnieniem całkowitej nieściągalności lub ważnym interesem osoby zobowiązanej. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą , jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. Stosownie bowiem do obowiązujących przepisów, to właśnie Płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów, czy też ponoszenie strat.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy i niezgromadzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, wniósł o włączenie do akt sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. w Ł. z dnia [...] 2014r. o wpisaniu go do Krajowego Rejestru Sądowego –Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazał, że organ bezzasadnie uznał wspólne zamieszkiwanie jego i jego żony w mieszkaniu ojca jako prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Podniósł, że mimo, iż emerytura ojca jest dość wysoka, to zważywszy na zobowiązania ojca z tytułu zaciągniętych kredytów ( spłaty w wysokości 144,57 zł i 1008,20 zł miesięcznie) plus koszty utrzymania i leków powodują, że on sam ma trudności z regulowaniem bieżących wydatków i zaspokojeniem podstawowych potrzeb. Oświadczył również, że nie jest właścicielem ujawnionych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców pojazdów. Podkreślił, że jego tragicvna ytuacje finansową potwierdza postanowienie sądu o wpisaniu go do Krajowego Rejestru Sądowego –Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 1 października 2014r. skarżący wyjaśnił, że figurujące na jego nazwisko w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców pojazdy sprzedał w latach dziewięćdziesiątych w momencie likwidacji prowadzonej przez niego działalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które spowodowało konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...]odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek nieobjętych abolicją – na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 30 u.s.u.s. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia), na ubezpieczenie zdrowotne ( wraz z odsetkami i kosztami upomnienia)w części finansowanej przez płatnika składek oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (wraz z odsetkami) oraz na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia) w łącznej kwocie 23.393,95 zł.

Podkreślenia wymaga, że są to należności nieobjęte możliwością umorzenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. 2012.1551). Ich spłata (ewentualne umorzenie) stanowi natomiast o możliwości umorzenia ciążących na skarżącym składek objętych możliwością umorzenia na podstawie w/w ustawy

Podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek należnych ZUS stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, w którym stwierdzono "fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to może w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zasadniczym argumentem, który organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności, był fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było jeszcze w toku. Argumentów tych nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia skarżącego, ani nie przedstawiono prognoz co do efektywności egzekucji w przyszłości. Zdaniem Sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę, zwłaszcza, że z akt sprawy wynika absolutna bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Potwierdza to pismo z dnia 27 stycznia 2014r. "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" ( karta 11 akt administracyjnych) oraz wniosek Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. skierowany do Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. z dnia 24 marca 2013r. , w uzasadnieniu którego Naczelnik stwierdza, że "Dotychczas prowadzona egzekucja administracyjna należności pieniężnych stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stała się bezskuteczna"(karta 96 akt administracyjnych). Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przez niego zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572, które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi wysokość znaczną. Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Uzasadnione, zdaniem Sądu, okazały się także zarzuty skargi w zakresie naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia.

Formułując w art. 28 ust 3a u.s.u.s przesłankę umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Dokonując ponownej oceny sytuacji skarżącego (uwzględniającej tylko dochody i wydatki skarżącego i jego żony) organ stwierdził, że biorąc pod uwagę dochód rodziny ok. 2.300,00 zł oraz wysokość ponoszonych wydatków w wysokości ok. 400 zł, rodzina zobowiązanego nie jest pozbawiona środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił przy tym, że zadłużenie wobec banków i innych instytucji pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu. W ocenie Sądu, tak dokonanej oceny nie sposób uznać za prawidłową, przede wszystkim dlatego, że zadeklarowane przez skarżącego jego dochody w przedziale 0-1200 zł oraz żony w przedziale 0-800 zł z pracy dorywczej zostały przyjęte przez organ jako stałe źródło miesięcznych dochodów w maksymalnej wskazanej wysokości tj. 2000 zł. Nieuprawnione również w ocenie sądu było przyjęcie do ustalenia stałego miesięcznego dochodu kwoty 300 zł otrzymywanych, jak wynika z oświadczenia o stanie majątkowym, "sporadycznie od osób trzecich". W tej sytuacji wniosek organu, że dochody skarżącego i jego żony znacznie przekraczają minimum socjalne jest bezpodstawny. Sam fakt, że są to dochody z pracy dorywczej oraz otrzymywane sporadycznie ( czego organ nie zakwestionował) nie może stanowić podstawy ustalenia miesięcznego dochodu w stałej kwocie 2300 zł. Słusznie więc wskazuje skarżący, że przy braku stałej pracy trudno prognozować możliwości finansowe w jakiejkolwiek stałej kwocie. Tymczasem swoje rozważania organ przeprowadził tak jakby stan miesięcznych dochodów skarżącego i jego rodziny był pewny i udokumentowany. Fakt, iż jedynym udokumentowanym dochodem jest emerytura ojca skarżącego pozostaje bez wpływu na trafność rozstrzygnięcia organu, który w wyniku ponownego rozpoznania wniosku, jak wynika z treści uzasadnienia decyzji z dnia 24 czerwca 2014r., nie uwzględnił już przy wyliczeniu dochodów skarżącego emerytury ojca.

Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że organ nie wykonał nałożonego nań obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona przez niego ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi więc być uznana za dowolną, a przez to nie mogła ona doprowadzić do prawidłowych ustaleń faktycznych i w dalszej kolejności stać się podstawą prawidłowej subsumcji pod analizowaną normę prawną. Tak przeprowadzone postępowanie nie daje odpowiedzi na pytanie, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz oceny możliwości ich zaspokojenia w przypadku, gdyby doszło do opłacenia należności z tytułu składek. Nieprzeprowadzenie gruntownej analizy materiału dowodowego wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym wniosek o niespełnieniu przesłanki opisanej w § 3 pkt 1 rozporządzenia uznać należy za przedwczesny.

Z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, bowiem obowiązkiem organu - niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie - dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową) oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80).

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z obowiązującymi przepisami, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek ( a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

W sytuacji więc gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie ustalił prawidłowo możliwości finansowych skarżącego i ni skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków rodziny zobowiązanego w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie Zakład ponownie rozpoznając sprawę przyjmując dowolnie, zdaniem sądu, wysokość dochodu, stwierdził, że mając na uwadze ustalone minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, dochód dyspozycyjny rodziny jest wystarczający na spłatę zadłużenia. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne).

Organ nie wykazał, że w takiej sytuacji w jakiej znajduje się bezrobotny skarżący i bezrobotna jego żona w wieku 57 i 56 lat twierdzenie o możliwościach spłacenia całości zadłużenia skarżącego jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie sądu ocena organu jest więc w tym zakresie dowolna i narusza art. 7, 77 K.p.a., a co za tym idzie przywołane przez organ przepisy prawa materialnego w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Również stan zdrowia samego skarżącego zostały skwitowane przez organ stwierdzeniem, że organ nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych okoliczności, bez uzasadnienia jak w tym kontekście organ widzi realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia. Twierdzenie organu, że zaświadczenie lekarskie z 2013roku nie obrazuje aktualnego stanu zdrowia skarżącego, pomija całkowicie wyjaśnienia skarżącego, że to sytuacja finansowa uniemożliwia mu podjęcie leczenia (poddanie się operacji) , oznaczałoby to bowiem niemożność uzyskiwania dochodów nawet z prac dorywczych. W orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. W tym miejscu należy podnieść, że skarżący udokumentował, że on i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, nie zataił jednak faktu, że uzyskuje dochody z prac dorywczych. Nie oznacza to jednak zdaniem sądu, że uzasadnia to stanowisko organu o realnej możliwości spłaty znacznego przecież zadłużenia względem ZUS.

Podkreślić należy, iż stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć czy ewentualna egzekucja należności ( dotychczas zresztą absolutnie bezskuteczna) nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. Jednocześnie sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej kontroli decyzji wydawanych w granicach uznania administracyjnego stwierdził w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04), że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...) Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

Przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki , co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego jego stan zdrowia i wiek w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo ewentualnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów, które nie pochodzą ze stałych źródeł i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uzasadnia stanowisko organu.

W świetle powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. przeprowadzić, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 K.p.a. szczegółową analizę prawidłowo ustalonych dochodów i wydatków skarżącego uwzględnić wiek i stan zdrowotny skarżącego i jego rodziny w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

k.ż.