Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 499/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi T. M. i A. Ż. – M. na decyzję Wojewody z dnia 20 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę oddala skargę.


UZASADNIENIE

T. M. i A. Ż.-M.wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 20 czerwca 2018 r., nr [..], którą uchylono decyzję Starosty z dnia 22 września 2017 r., nr [..], ustalającą odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę, oraz umorzono w całości postępowanie prowadzone przed organem pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 22 lutego 1996 r., nr [..], Wójt Gminy zatwierdził projekt podziału nieruchomości oznaczonych jako działki nr: [..]-[..], położonych w gminie K., obręb K., będących współwłasnością T. M. i A. Ż. – M.(wspólność ustawowa małżeńska), m.in. na działkę nr [..], pod budowę drogi wewnętrznej – ulicy. W pkt 2 decyzji stwierdzono, że część gruntu wydzielona pod budowę ulic oznaczona na wymienionym projekcie podziału jako działka nr [..] o pow. 1373 m2 i nr [..] o pow. 499 m2 przechodzi na własność gminy K. z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W pkt 3 decyzji stwierdzono, że właściciele zrzekają się odszkodowania za grunt wydzielony pod budowę ulic na rzecz gminy K. Decyzja ta, zgodnie z pieczęcią urzędową, stała się ostateczna w dniu 22 lutego 1996 r.

W dniu 16 października 2016 r. byli właściciele nieruchomości, po bezskutecznych próbach ustalenia odszkodowania w drodze negocjacji z Wójtem Gminy, wystąpili do Starosty z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za działkę nr [..]. W toku tego postępowania sporządzony został operat szacunkowy z dnia 21 czerwca 2017 r. ustalający wartość prawa własności działki nr [..]. W konsekwencji, decyzją z dnia 22 września 2017 r. organ pierwszej instancji orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz byłych właścicieli za nieruchomość stanowiącą działkę nr [..], położoną w gminie K., obręb K. i zobowiązaniu do jego wypłaty Wójta Gminy.

W toku postępowania odwoławczego, zainicjowanego odwołaniem Wójta Gminy, Wojewoda przeprowadził dowód z przesłuchania strony – T.M. na okoliczność zrzeczenia się odszkodowania za ww. nieruchomość. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się odszkodowania zostało podpisane przez niego i jego żonę przed wydaniem decyzji podziałowej. Z kolei skarżąca w piśmie z dnia 24 maja 2018 r. potwierdzając powyższe okoliczności wyjaśniła, że uchyliła się od skutków oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odszkodowania.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2018 r. Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie administracyjne prowadzone przed tym organem.

Organ odwoławczy nie zgodził się z ustaleniami Starosty, że rokowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wydzieloną działkę nr [..] zakończyły się wynikiem negatywnym. Jak wskazał, Wójt Gminy do pisma z dnia 28 października 2014 r. dołączył poświadczoną za zgodność kserokopię pisma (bez daty i pieczątki wpływu do organu), podpisanego przez T.M. i A. M., o treści: "oświadczam, że zrzekam się odszkodowania za drogi wewnętrzne powstałe w wyniku podziału działek [..]-[..] w K. - stanowiące działki nr [..] o pow. 1373 m2 i [..] o pow. 499 m2". Skarżący, przesłuchany w toku postępowania odwoławczego w charakterze strony potwierdził, że ww. oświadczenie złożył i podpisał. Fakt złożenia podpisu pod przedmiotowym dokumentem potwierdziła też skarżąca w oświadczeniu z dnia 24 maja 2018 r. Organ podkreślił przy tym, że ważność czynności prawnej polegającej na zrzeczeniu się odszkodowania nie została skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron w postępowaniu przed sądem powszechnym, zatem Wojewoda był zobligowany do uwzględnienia wszystkich skutków prawnych wynikających z oświadczenia w tym zakresie.

Wojewoda ustalił również moment złożenia oświadczenia, co było konieczne, bo dokument ten nie był opatrzony datą. Wskazał jednak, że skoro w pkt 3 decyzji podziałowej organ orzekł, iż "właściciele zrzekają się odszkodowania za grunt wydzielony pod budowę ulic na rzecz gminy ", oznacza to, iż zrzeczenie musiało nastąpić najpóźniej w dacie wydania ww. decyzji podziałowej, tj. najpóźniej w dniu 22 lutego 1996 r., inaczej bowiem w decyzji podziałowej nie mógłby znaleźć się zapis tej treści. Okoliczność zrzeczenia się prawa do odszkodowania przed administracyjnym podziałem nieruchomości potwierdzili też skarżący. Ponadto, wątpliwości nie budzi przedmiot zrzeczenia, gdyż został on jednoznacznie określony - składając oświadczenie o zrzeczeniu właściciele wiedzieli już, że w wyniku podziału działek nr: [..]-[..], powstanie działka nr [..].

Organ drugiej instancji rozważył także dopuszczalność ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość wskazując, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dostrzega się możliwość zrzeczenia się przez właściciela nieruchomości odszkodowania z grunt przejęty pod drogę, choć podkreśla się przy tym, że takie zrzeczenie może nastąpić nie wcześniej, niż decyzja zatwierdzająca podział stanie ostateczna. Z poglądem tym nie zgodził się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2918 r., sygn. akt V CSK 261/17, w którym stwierdził, że przyjęcie dopuszczalności uzgodnienia wysokości odszkodowania po dniu, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna oznaczałoby, że uzgodnienie jest dokonywane z właściwym organem nie przez właściciela nieruchomości, ale przez jej byłego właściciela. Tymczasem art. 98 ust. 3 u.g.n. stanowi o "właścicielu", a nie o "byłym właścicielu". Sąd uznał, że w sytuacji, gdy wniosek właściciela nieruchomości o dokonanie jej podziału jest składany w związku ze wspólnym przedsięwzięciem tego właściciela i właściwej gminy, jest wręcz wskazane, aby m.in. uzgodnienie wysokości odszkodowania nastąpiło w umowie stron zawartej przed wydaniem decyzji zatwierdzającej podział (orzeczenia o podziale).

Wojewoda stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę nr [..]. Skoro bowiem właściciele zrzekli się odszkodowania z tytułu utraty prawa własności tego gruntu, to doszło do uzgodnienia wysokości odszkodowania, co wyklucza możliwość jego ustalenia w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji, ponieważ doszło do zrzeczenia się odszkodowania zanim został złożony wniosek o jego ustalenie, postępowanie prowadzone na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący domagali się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie przesłanek uchylenia się skarżących od wadliwego oświadczenia woli, które to uchylenie zostało złożone drugiej stronie i przez nią przyjęte oraz dowolną ocenę dowodów w tym zakresie poprzez przytoczenie orzecznictwa Sądu Najwyższego nie przystającego do realiów sprawy. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. poprzez odmowę przyznania należnego skarżącym odszkodowania oraz ustalenie, że ewentualne zrzeczenie się przez właścicieli nieruchomości odszkodowania może być dokonane przed uprawomocnieniem się decyzji podziałowej.

Z uzasadnienia wynika, że skarżący nie kwestionują, że złożyli podpisy pod oświadczeniem o zrzeczeniu się odszkodowania nie później niż wydana została decyzja podziałowa. Nie mniej jednak wskazali, że od złożenia tych podpisów Urząd Gminy uzależnił wydanie pozytywnej decyzji o podziale nieruchomości, a więc oświadczenie woli w tym zakresie zostało złożone w sytuacji braku możliwości swobodnego podjęcia decyzji, a nawet pod wpływem groźby poważnego niebezpieczeństwa majątkowego. Ponadto, zwrócili uwagę, że Gmina nie kwestionuje skuteczności uchylenia się przez skarżących od złożonego oświadczenia, o czym świadczy fakt przystąpienia do negocjacji w celu ustalenia odszkodowania. Odnosząc się do zaprezentowanego przez Wojewodę poglądu o dopuszczalności zrzeczenia się odszkodowania skarżący podnieśli, że przytoczony wyrok Sądu Najwyższego jest jednostkowy i dotyczy sytuacji zgoła odmiennej, niż zaistniała w niniejszej sprawie. Sąd ten dopuścił bowiem uzgodnienie wysokości odszkodowania w umowie przed wydaniem decyzji podziałowej, jeżeli wniosek jest składany w związku ze wspólnym przedsięwzięciem właściciela i organu. Sytuacja taka nie występuje w rozpatrywanym przypadku, a ponadto – co podkreślono – oświadczenie to nie stanowi o uzgodnieniu wysokości odszkodowania, jak wskazywał Sąd, lecz o zrzeczeniu się prawa do tego odszkodowania i dotyczy nieruchomości nieistniejącej prawnie w chwili jego sporządzenia. W konsekwencji aktualna pozostaje dotychczasowa linia orzecznicza tak Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych, że właściciel może zrzec się odszkodowania nie wcześniej niż decyzja zatwierdzająca podział stanie się ostateczna.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, zaś odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że w cytowane orzeczenie Sądu Najwyższego odpowiadało na ogólne pytanie, abstrahujące od stanu faktycznego sprawy, ze wskazaniem, że stanowisko w nim wyrażone jest sprzecznie z dotychczasowym dorobkiem orzeczniczym. Ponadto, skoro w ocenie tego Sądu możliwym jest prowadzenie negocjacji przed datą ostateczności decyzji podziałowej z osobą, która jest jeszcze właścicielem całej nieruchomości, to nie ulega wątpliwości, że przedmiotem tych negocjacji może być jedynie działka, która dopiero powstanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Analiza okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy doprowadziła Sąd do wniosku, że zaskarżona decyzja Wojewody, uchylająca w całości decyzję Starosty z dnia 22 września 2017 r. ustalającą odszkodowanie za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, i umarzająca postępowanie pierwszej instancji, jest zgodna z prawem.

Starosta, po rozpoznaniu wniosku skarżących, ustalił odszkodowanie za nieruchomość stanowiącą działkę o nr [..] położoną w obrębie K., która wskutek ostatecznej decyzji Wójta Gminy z dnia 22 lutego 1996 r. zatwierdzającej projekt podziału przeszła z mocy prawa na własność Gminy, co zostało ujawnione w księdze wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości. Powyższe okoliczności nie budziły żadnych wątpliwości w toku postępowania.

Organ procedował w niniejszej sprawie w trybie i na zasadach wynikających z przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa, m.in. w art. 98 ust. 3 u.g.n.

Przepis art. 98 ust. 1 zd. 1 u.g.n. stanowi, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Natomiast zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n. za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Decyzja Wójta Gminy z dnia 22 lutego 1996 r. wydana została jednak na podstawie przepis art. 10 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t.j.: Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127, z późn. zm.). Przepis art. 10 ust. 1 tej ustawy stanowił, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (ust. 5).

Obie regulacje, zarówno obowiązująca w dacie zatwierdzenia podziału, jak i aktualna, przewidują prawo do uzyskania odszkodowania za działki przejęte na własność podmiotu publicznego pod budowę dróg publicznych – zgodnie z art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n., bądź pod budowę ulic – zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy z 1985 r.

W decyzji zatwierdzającej podział w pkt 2 organ stwierdził, że część gruntu wydzielona pod budowę ulic jako działka nr [..] o powierzchni 1373 m2 i działka nr [..] o powierzchni 499 m2 przechodzi na własność Gminy z dniem, w którym decyzja ta stanie się ostateczna. W pkt 3 decyzji stwierdzono, że właściciele zrzekają się odszkodowania za grunt wydzielony pod budowę ulic na rzecz Gminy. Z akt sprawy nie wynika, ażeby skarżący uzyskali za tą działkę odszkodowanie.

W toku postępowania wszczętego wnioskiem skarżących o odszkodowanie Wójt Gminy przedłożył do akt sprawy pisemne oświadczenie A.Ż. – M. i T. M., nie oznaczone datą, w którym skarżący zrzekli się odszkodowania za drogi powstałe w wyniku podziału działek o nr [..]-[..] w K., stanowiące działki nr [..] o powierzchni 1373 m2 i nr [..] o powierzchni 499 m2.

W sytuacji, gdy oba organy stwierdziły spełnienie wszystkich przesłanek z art. 98 ust. 1 u.g.n., istotą sporu pomiędzy nimi pozostaje, czy skarżący jako byli właściciele działki nr [..] wydzielonej przy podziale pod drogę, mogli skutecznie wnieść o ustalenie odszkodowania z tytułu przejścia własności tej działki na rzecz Gminy i jaki skutek miało zrzeczenia się przez nich odszkodowania.

Sąd analizując całokształt okoliczności niniejszej sprawy podzielił stanowisko wyrażone przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowoadminstracyjnym, na tle wykładni art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n., przyjmuje się, że ustawowy obowiązek wypłaty odszkodowania za działki przejęte pod drogi powstaje dopiero, gdy decyzja o zatwierdzeniu podziału dokonanego na wniosek właściciela nieruchomości stanie się ostateczna. W konsekwencji przyjmuje się, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji zatwierdzającej podział strony mogą poczynić wiążące je uzgodnienia w kwestii odszkodowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r., II SA/Ol 1223/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2013 r., II SA/ Sz 319/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2017 r., II SA/Gd 501/17, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie podchodzi się do kwestii zrzeczenia się odszkodowania dopuszczając je dopiero po uzyskaniu cechy ostateczności przez decyzję administracyjną zatwierdzającą projekt podziału na wniosek właściciela nieruchomości.

Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 18 stycznia 2018 r., w sprawie o sygn. akt V CSK 261/17, stanął na stanowisku, że "wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne (art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.)". W ocenie Sądu Najwyższego decydujące znaczenie ma w tej sytuacji aspekt podmiotowy uzgodnienia wynikający z brzmienia art. 98 ust. 3 u.g.n. Wysokość odszkodowania jest ustalana pomiędzy właścicielem a organem, a konsekwencją przyjęcia zakwestionowanego przez Sąd Najwyższy dotychczasowego stanowiska wynikającego ze wskazanych orzeczeń sądów administracyjnych jest to, że w istocie to nie właściciel a były właściciel jest uprawniony do uzgodnienia wysokości odszkodowania z organem.

Przyjęto więc, że wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne (art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n.). Sąd Najwyższy, nawiązał również do możliwości zrzeczenia się przez właściciela odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną opierając się, na wynikającej z art. 508 ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.), zwanej dalej k.c., instytucji umownego zwolnienia dłużnika z długu. Przepis ten stanowi, że zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje.

Orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w odmiennych od niniejszej sprawy okolicznościach faktycznych, co jednak nie przeszkadza trafnych spostrzeżeń co do wykładni art. 98 ust. 3 u.g.n. zastosować w okolicznych niniejszej sprawy. Sąd orzekający nie znalazł bowiem argumentów przemawiających za uzależnieniem takiej wykładni od istnienia związku wniosku o podział wyłącznie ze wspólnym przedsięwzięciem z gminą, z którym miał do czynienia Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt V CSK 261/17.

O ile kwestia zwolnienia z długu już istniejącego nie budzi w świetle art. 508 k.c. wątpliwości, to mogą one powstać w sytuacji, gdy przedmiotem umów miałby być, jak w niniejszej sprawie, dług, który w chwili zwolnienia jeszcze nie istniał i nie był skonkretyzowany co do wysokości. Doktryna i orzecznictwo sądów powszechnych dopuszcza możliwość zwolnienia z długu przyszłego. Wskazuje się, że przedmiotem zwolnienia może być nie tylko dług wymagalny, lecz także dług niewymagalny (por. R. Morek [w:] J. Ciszewski, Komentarz, 2013, t. II, s. 951), a nawet dług przyszły. Podobnie jak w przypadku wierzytelności przyszłej, również zwolnienie z długu przyszłego wymaga oczywiście, oprócz wskazania osoby wierzyciela i dłużnika, dostatecznego sprecyzowania przyszłego obowiązku świadczenia, od którego dłużnik ma być zwolniony. Przewidywania dotyczące możliwości powstania długu powinny być oparte na określonej, dostatecznie ukształtowanej podstawie prawnej (por. P. Drapała, Zwolnienie z długu, PS 2002, nr 7–8, s. 113 i n.; K. Zagrobelny, Glosa do wyroku SN z dnia 3 października 2003 r., IV CK 202/02, OSP 2005, z. 6, poz. 75; wyrok SN z dnia 3 października 2008 r., I CSK 125/08, LEX nr 510988).

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt I CSK 125/08, Lex 510988, wyrażono jednoznaczny pogląd, że za dopuszczalnością zwolnienia się z długu przyszłego przemawia przesądzona już (m.in. uchwałą z 19 września 1997 r., III CZP 45/97, OSNC 1998, Nr 2, poz. 22) możliwość dokonania przelewu wierzytelności przyszłej. Jak wskazał wówczas Sąd Najwyższy, jeżeli zważyć, że wierzytelność i dług opisują to samo zjawisko prawne, a zasadnicza różnica między nimi sprowadza się do tego, że czynią to z innych pozycji podmiotowych, to trudno przyjmować dopuszczalność rozporządzenia wierzytelnością przyszłą i jednocześnie odmawiać możliwości rozporządzenia takim samym długiem. Nie bez znaczenia jest także to, że w ramach umowy zwolnienia z długu, mimo że akcent jest położony na to ostatnie pojęcie, w istocie rzeczy dochodzi do rozporządzenia wierzytelnością. Następnie Sąd Najwyższy wskazał, że podobnie jak w wypadku wierzytelności przyszłej, również zwolnienie z długu przyszłego wymaga dostatecznego sprecyzowania obowiązku świadczenia, od którego dłużnik ma być zwolniony. Przewidywania dotyczące możliwości powstania długu powinny być oparte na określonej, dostatecznie ukształtowanej sytuacji prawnej. Również w wyroku z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt III CKN 423/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 92) Sąd Najwyższy opowiedział się za możliwością zbycia także wierzytelności nieoznaczonej dokładnie w umowie przelewu, o ile można ją określić na podstawie treści stosunku zobowiązaniowego, z którego wynika.

Z powyższych orzeczeń dopuszczających co do zasady możliwość zwolnienia z długu przyszłego, wynika jednoznacznie, że konieczna jest możliwość określenia tej przyszłej wierzytelności, a więc dostatecznego sprecyzowania obowiązku świadczenia. Innymi słowy, jeśli istnieje możliwość określenia długu na podstawie stanowiącego jego źródło stosunku prawnego, do którego zwolnienie z długu się odwołuje, dług ten nie musi być określony kwotowo, jeśli z tego stosunku zobowiązaniowego jednoznacznie wynika jego przedmiot.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się możliwość zrzeczenia się przez właściciela nieruchomości odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną. Przyjmując, że zrzeczenie to może nastąpić przed ukształtowaniem się wierzytelności w formie ostatecznej decyzji, warunkiem skuteczności zrzeczenia jest odpowiednie skonkretyzowanie sytuacji prawnej, z której roszczenie o odszkodowanie ma wynikać.

Z oświadczenia złożonego przez skarżących, przedłożonego do akt kontrolowanej sprawy przez Wójta Gminy, wynika, że zrzekli się oni prawa do odszkodowania za nieruchomości powstałe w wyniku podziału, wydzielone pod drogi o nr [..] i nr [..], o sprecyzowanej wielkości. W oświadczeniu tym wyraźnie wskazano działki, które podlegają podziałowi oraz działki powstałe w jego wyniku przeznaczone pod drogi wraz ze wskazaniem ich powierzchni. Oświadczenie to nie zostało opatrzone datą jego złożenia ani pieczęcią organu, aczkolwiek okoliczności te zostały potwierdzone zarówno przez skarżących, jak i organ gminy. Skarżący bowiem przesłuchiwany w toku postępowania odwoławczego potwierdził, że złożył takie oświadczenie, mocą którego zrzekł się odszkodowania m.in. za działkę nr [..], i miało to miejsce przed wydaniem decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości z 1996 r. Okoliczności te potwierdziła również skarżąca w złożonym oświadczeniu z dnia 24 maja 2018 r., jak i organ gminy. Oznacza to, że fakt zrzeczenia się odszkodowania za działkę nr [..] jest niewątpliwy, a jego zaistnienie przed wydaniem decyzji podziałowej potwierdza dodatkowo jej treść. W pkt 3 decyzji zatwierdzającej podział stwierdzono bowiem, że właściciele zrzekają się odszkodowania za grunt wydzielony pod budowę ulic na rzecz gminy. Umieszczenie takiej wzmianki nadało tej czynności prawnej formę oświadczenia z datą pewną w rozumieniu art. 81 § 2 pkt 1 k.c.

W ocenie Sądu precyzyjna treść oświadczenia o zrzeczeniu się odszkodowania świadczy o tym, że skarżący mieli pełną wiedzę i rozeznanie, które dokładnie działki podlegać miały podziałowi, jakie w jego wyniku powstaną działki i na jakie cele przeznaczone. Skarżący w oświadczeniu potwierdzili bowiem, że podziałowi podlegały działki o nr [..]-[..], z których powstać miały działki przeznaczone pod drogi o nr [..] i [..] o sprecyzowanych już powierzchniach. Okoliczności te potwierdziła treść decyzji podziałowej. Oznacza to, że dane niezbędne do ustalenia wysokości odszkodowania, tj. wielkość powstałej działki, były skarżącym znane przed wydaniem decyzji zatwierdzającej podział w momencie składania oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do odszkodowania. Przewidywania dotyczące możliwości powstania roszczenia o odszkodowanie (a po stronie gminy obowiązku jego wypłaty) oparte zostały na określonej, dostatecznie ukształtowanej sytuacji prawnej.

Skoro zatem w takich okolicznościach możliwe byłoby uzgodnienie wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę, to niekonsekwencją byłoby wykluczenie możliwości zrzeczenia się prawa do odszkodowania, które powstanie w przyszłości, gdy w systemie prawa na zasadzie art. 508 k.c. akceptuje się zwolnienie się z długu przyszłego.

Do takiego zrzeczenia się odszkodowania za konkretne działki doszło w niniejszej sprawie, co Wojewoda prawidłowo uwzględnił. Skuteczności tej czynności prawnej nie podważano w taki sposób, który wywarłby wpływ na wynik postępowania administracyjnego o odszkodowanie. W ocenie Sądu bowiem uchylenie się od skutków wad oświadczenia woli musi odbywać w trybie postępowania cywilnego (przed sądem powszechnym), a nie przed organami administracyjnymi. Wady oświadczenia woli w rozumieniu przepisów art. 82-88 k.c. nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2015 r., I OSK 1292/13, LEX nr 1956408). Również sąd administracyjny nie jest właściwy do badania ewentualnego naruszenia przepisów prawa cywilnego (art. 82 k.c.), w tym do ustalania istnienia wad oświadczenia woli, gdyż sprawowany przez sądy administracyjne wymiar sprawiedliwości stanowi sądową kontrolę zgodności z prawem (legalności) działalności administracji publicznej.

Wątpliwości Sądu nie budziła również treść rozstrzygnięcia Wojewody, albowiem konsekwencją ustalenia przez organ wyższego stopnia, że zawarte zostało porozumienie dotyczące odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne (w tej sprawie mające postać zrzeczenia się odszkodowania), jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu pierwszej instancji ustalającej odszkodowanie i umorzenie postępowania pierwszej instancji - w całości, bowiem sprawa nie może zostać rozstrzygnięta co do jej istoty. Przepis art. 98 ust. 3 zd. 1 u.g.n. jako zasadę wprowadza uzgodnienie odszkodowania. Dopiero, gdy do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (art. 98 ust. 3 zd. 3).

W tych okolicznościach Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zdołały podważyć legalności zaskarżonej decyzji. Nie znajdują uzasadnienia zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, co umożliwiło organowi odwoławczemu ustalić nie budzący wątpliwości stan faktyczny. Okoliczność, iż skarżący oczekiwali odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego nie świadczy o uchybieniach w postępowaniu dowodowym.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym, do czego uprawniony był stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem na wniosek Wojewody o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym skarżący w terminie ustawowym nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.