Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 586/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Skarżony organ: Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński, Sędziowie sędzia WSA Mirosław Montowski, sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej w części oddala skargę


UZASADNIENIE

I.

Postanowieniem z [...] maja 2020 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. ustalił J. W.opłatę legalizacyjną w wysokości 50.000 zł z tytułu realizacji bez wymaganego pozwolenia na budowę rozbudowy budynku mieszkalnego o konstrukcji drewnianej o część murowaną zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] położonej w miejscowości W.

Postanowieniem z [...] czerwca 2020 r. znak: [...] L. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PINB z [...] maja 2020 r.

Postanowienie o nałożeniu opłaty jest więc ostateczne.

II.

Po rozpatrzeniu wniosku J.W. (dalej jako Skarżący, Zobowiązany) o umorzenie ww. opłaty Wojewoda L. decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. - dalej jako O.p.) oraz art. 49c ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm. -dalej jako P.b.), odmówił częściowego i całkowitego umorzenia opłaty legalizacyjnej nałożonej ww. postanowieniem PINB w wysokości 50.000 zł.

Organ uznał, że sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia umorzenia należnej opłaty legalizacyjnej.

III.

Po rozpatrzeniu odwołania J. W., Minister Finansów, Funduszy i Polityki Gospodarczej decyzją z [...] lutego 2021 r. znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody w całości oraz umorzył wobec Skarżącego opłatę legalizacyjną ustaloną postanowieniem PINB w B. z [...] maja 2020 r. znak: [...] w części. tj. w wysokości 20.000 zł.

Przedstawiając istotę oraz podstawę prawną postępowania o umorzenie opłaty legalizacyjnej organ wskazał, że J. W. (lat 62) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. W. (lat 60) oraz córką A. W. (lat 26).

Główne źródło utrzymania rodziny J.W. stanowi wynagrodzenie z pracy zarobkowej oraz dochód z tytułu renty. Zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez AMPK A. K. z 15 lipca 2020 r. oraz 2 października 2020 r. J.W. od dnia 14 kwietnia 2017 r. zatrudniony jest na czas nieokreślony jako pracownik podjazdu. Z tego tytułu otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 2.600 zł brutto, natomiast netto wynosiło ono 1.884,62 zł. Z decyzji ZUS z [...] marca 2020 r. znak: [...] o waloryzacji renty wynika, że Zobowiązany od 1 marca 2020 r. pobiera miesięczne świadczenie w kwocie 1.611,66 zł brutto (1.361,61 zł netto), co udokumentowano zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2019 - PIT-37, z którego wynika, że uzyskał łączny dochód ze stosunku pracy wynosi 24.892,01 zł a z renty 19.459,92 zł.

Dodatkowe źródło utrzymania rodziny Wnioskodawcy stanowi dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. Statystyczny roczny dochód w roku 2019 gospodarstwa rolnego jakie posiada Zobowiązany w Gminie T. o powierzchni 1,5754 ha przeliczeniowego, wynosił 5.110.60 zł czyli około 425,88 zł/miesiąc. Ponadto zgodnie z zaświadczeniem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biuro Powiatowe w B. z [...] grudnia 2019 r. znak [...] J.W. otrzymał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2019 w wysokości 1.253,21 zł. Dochodem związanym z prowadzoną działalnością rolniczą jest również zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego przeznaczonego do produkcji rolnej.

Z informacji Urzędu Miejskiego w T. z [...] września 2020 r. znak [...] wynika, że kwota otrzymanego zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego w 2019 roku wynosiła 220,99 zł czyli 18,42 zł/miesiąc, jak również w 2020 r.

K.W. nie pracuje i podlega ubezpieczeniu w KRUS.

Źródło dochodu gospodarstwa domowego Zobowiązanego stanowi także wynagrodzenie jego córki A. W.w wysokości 2.750 zł brutto z tytułu zatrudnienia w J. S.A. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku kasjer - sprzedawca. Wysokość wynagrodzenia netto w okresie od kwietnia 2020 r. do czerwca 2020 r., składające się z wynagrodzenia zasadniczego wraz z premiami i innymi składnikami wynosiło:

- w kwietniu 2020 r. - 4.164,52 zł,

- w maju 2020 r. - 2.593,26 zł,

- w czerwcu 2020 r. - 2.565,16 zł.

W ocenie organu średnie wynagrodzenie za pracę A. W. w wyżej wymienionym okresie wynosiło 3.107,65 zł. Zgodnie z przedłożonym zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2019 PIT-37 A.W.z tytułu stosunku pracy uzyskała łączny dochód w wysokości 21.873,06 zł.

W zakresie sytuacji majątkowej Wnioskodawcy ustalono, że w skład jego majątku wchodzą następujące nieruchomości:

- budynek mieszkalny o powierzchni 123 m2, parterowy o konstrukcji drewnianej wybudowany w latach 70-tych o wymiarach 12,5 m x 7,5 m w którym znajdują się 4 pokoje, łazienka i korytarz, następnie rozbudowany w latach 2000-2005 o część murowaną o wymiarach 3,65 m x 8,42 m. W dobudowanej części jak podaje Strona została urządzona kuchnia, kotłownia i korytarz,

- budynek gospodarczy - stodoła o wymiarach 16 m x 7 m wybudowana w latach 60-tych.

J.W. jest właścicielem samochodu osobowego marki O., rok produkcji 2001 oraz samochodu osobowego marki S., rok produkcji 1998 r., którego współwłaścicielem jest jego córka.

Miesięczne wydatki Wnioskodawcy ponoszone w związku z utrzymaniem prowadzonego przez gospodarstwa domowego wynoszą 5.776,60 zł. Na kwotę powyższą składają się opłaty za:

▪ energię - 100 zł,

▪ gaz - 61 zł,

▪ wodę - 175 zł,

▪ odpady komunalne - 38 zł,

▪ telefony komórkowe - 50 zł,

▪ Internet - 30 zł,

▪ żywność 1.600 zł,

▪ leki - 292,38 zł (w tym J.W. 168,37 zł K.W.124,01 zł),

▪ środki czystości - 120 zł,

▪ środki higieny 300 zł,

▪ paliwo - 790 (w tym J.W. 340, A.W.450 zł),

▪ opał - 1.660 rocznie (czyli ok. 138,33 zł/m-c),

▪ składka na ubezpieczenie społeczne w KRUS - 410 zł na kwartał (ok. 136,67 zł/m-c), ubezpieczenie nieruchomości - 360 zł rocznie (ok. 30 zł/m-c),

▪ podatek od nieruchomości - 32 zł,

▪ radio - 23,70 zł,

▪ fryzjer - 90 zł.

Dodatkowo J.W. wskazał wydatek jednorazowy na remont samochodu w kwocie 800 zł. Do akt sprawy załączone zostały także paragon fiskalny z 27 lipca 2020 r. nr W001681 za leczenie stomatologiczne w wysokości 250 zł oraz zaświadczenie z 27 lipca 2020 r. wystawione przez lekarza ortodontę zgodnie, z którym A.W. w okresie od 9 lipca 2018 r. do 27 lipca 2020 r. wydatkowała na leczenie ortodontyczne około 16.800 zł, czyli ok. 700 zł/m-c. Ponadto Wnioskodawca przedstawił wydatki na spłatę pożyczki w wysokości 1.859,52 zł miesięcznie. J.W. posiada w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. Z. C. pożyczkę zawartą na podstawie umowy Nr [...] w dniu 19 lipca 2019 r. w wysokości 60.000 zł. Miesięczna rata wynosi 1.859,52 zł. Termin spłaty ostatniej raty w wysokości 1.813,22 zł przypada na dzień 30 czerwca 2022 r.

Z dodatkowych wyjaśnień z 2 października 2020 r. wynika, że ww. pożyczka była zaciągnięta w celu wsparcia finansowego swoich dzieci, m.in. córki A. W., na leczenie wady zgryzu. Podsumowując powyższe ustalenia, szacunkowy średniomiesięczny łączny dochód rodziny J. W. wynosi około 6.902,61 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie Wnioskodawcy daje kwotę około 2.300,87 zł. Zebrany materiał dowodowy wskazuje zaś, że miesięczne wydatki gospodarstwa domowego J.W. wynoszą łącznie około 5.776,60 zł.

W rodzinie występują problemy zdrowotne. Wnioskodawca leczony jest m.in. z powodu nadciśnienia tętniczego, przebytego udaru mózgu, niedowładu kończyny górnej prawej, niewydolności nerek. K.W. leczona jest przewlekle z powodu cukrzycy typu II i nadciśnienia tętniczego.

Zgodnie z zaświadczeniem MOPS w T. z 24 lipca 2020 r. znak: [...] Wnioskodawca nie korzysta z pomocy finansowej tamtejszego Ośrodka.

Minister nie do końca podzielił wynik dokonanej przez Wojewodę L. oceny prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Zdaniem organu umorzenie w części ustalonej J. W. opłaty legalizacyjnej jest uzasadnione z punktu widzenia przesłanki ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Strona wprawdzie żądała całkowitego umorzenia opłaty legalizacyjnej, jednak organ jest związany zakresem wniosku o ulgę z zastrzeżeniem, że żądanie umorzenia całości opłaty mieści w sobie również wniosek o umorzenie jej części.

Organ podkreślił to, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką.

Główne źródło utrzymania Strony stanowi wynagrodzenie z pracy zarobkowej oraz dochód z tytułu renty, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niewielkie kwoty z tytułu zwrotu podatku akcyzowego, także dochód z gospodarstwa rolnego. Dochody Wnioskodawcy kształtują się więc na poziomie 3.794,96 zł miesięcznie. Ponadto organ I instancji uwzględnił w miesięcznych dochodach Wnioskodawcy średnie wynagrodzenie netto za pracę córki w kwocie 3.107,65 zł. Łącznie dochód rodziny Wnioskodawcy ustalony został więc na kwotę 6.902,61 zł. Wyliczone na podstawie przedłożonych oświadczeń i dokumentów miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym J.W. wynoszą około 5.776,60 zł. Duża część kosztów funkcjonowania gospodarstwa domowego Wnioskodawcy ponoszona jest przez córkę (ok. 2.000 zł). Biorąc pod uwagę powyższe pamiętać jednak należy, iż opłata legalizacyjna w kwocie 50.000 nałożona została przez organ nadzoru budowlanego na J.W., co powoduje, że w ocenie organu I instancji, w kontekście możliwości zapłaty ww. opłaty, winien podlegać stan finansów Wnioskodawcy, jako osoby na której ciąży powinność zapłaty nałożonej opłaty. Biorąc pod uwagę ustalony w toku postępowania stan faktyczny związany z prowadzeniem przez J.W. i K. W. gospodarstwa domowego, w ocenie Ministra brak jest podstaw do przyjęcia, iż osoby współzamieszkujące z Wnioskodawcą (córka) są pośrednio zobowiązane do uregulowania należności z tytułu opłaty legalizacyjnej. Nie można tracić z pola widzenia faktu, iż osobą obowiązaną do zapłaty opłaty legalizacyjnej jest Wnioskodawca i to przede wszystkim jego możliwości finansowe powinny zostać poddane analizie.

W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze ogół okoliczności dotyczących uzyskiwanych przez Stronę dochodów i ponoszonych wydatków, wartości posiadanego majątku, możliwości zarobkowych oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej w zestawieniu z kwotą opłaty legalizacyjnej Minister uznał, że ważny interes podatnika w pełni uzasadnia umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej.

Minister zauważył, że nie należy poza wyjątkowymi i szczególnymi przypadkami dopuszczać do sytuacji, w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, że naruszenie prawa budowlanego nie pociąga za sobą negatywnych skutków finansowych. Niemniej jednak analizując konkretną sprawę organ administracji powinien ocenić, czy nie występują szczególne okoliczności, które uzasadniają przyznanie ulgi. W procesie stosowania prawa każdorazowo należy wziąć pod uwagę ocenę skutków podjętych rozstrzygnięć. Państwo ma obowiązek działać sprawiedliwie, bowiem zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość jest przeciwieństwem arbitralności, wymaga bowiem aby zróżnicowanie poszczególnych ludzi pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w sytuacji tych ludzi.

Mając na względzie fakt, że przesłanki udzielenia ulgi przewidzianej w art. 67a Ordynacji podatkowej, powinny być oceniane w realiach konkretnej, indywidualnej sprawy, zdaniem Ministra umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej jest uzasadnione z punktu widzenia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Wprawdzie interesu publicznego nie sposób oderwać od finansowego (fiskalnego) aspektu funkcjonowania państwa, to w interesie publicznym leży nie tylko dbanie o maksymalizację dochodów budżetu. Przy rozpatrywaniu przesłanki interesu publicznego koniecznym zatem było wzięcie pod uwagę względów społecznych podjętego rozstrzygnięcia, również w zakresie skutków faktycznych odmowy zwolnienia z płatności. Należy bowiem pamiętać, iż wprawdzie w interesie publicznym jest uiszczanie ustalonych przez organy należności, takich jak opłaty legalizacyjne, jednakże nieuzasadnione jest bezwzględne dążenie do osiągnięcia tego celu, ponieważ może to doprowadzić do sytuacji, w której osoba zobowiązana do uiszczenia opłaty legalizacyjnej, po jej uiszczeniu znajdzie się takiej sytuacji materialnej, że zmuszona będzie do korzystania z pomocy społecznej, stając się obciążeniem dla budżetu Państwa.

Minister na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdził, że sytuacja finansowa i rodzinna Strony, w tym w szczególności sytuacja zdrowotna Wnioskodawcy oraz jego małżonki, uniemożliwia zapłacenie opłaty legalizacyjnej w pełnej ustalonej wysokości. Kwota 50.000 zł pozostaje w istotnej dysproporcji do dochodów będących w dyspozycji Wnioskodawcy. W świetle poczynionych przez Ministra ustaleń faktycznych, zarówno w interesie Strony, jak i w interesie publicznym, leży umorzenie w części nałożonej opłaty legalizacyjnej i tym samym umożliwienie Stronie zalegalizowanie przedmiotowej samowoli budowlanej. Za uzasadnione należy uznać umorzenie w części opłaty legalizacyjnej, tj. kwoty 20.000 zł. Uiszczenie np. w systemie ratalnym, przez Stronę pozostałej po umorzeniu części opłaty legalizacyjnej w wysokości 30.000 zł będzie adekwatne do położenia Strony w świetle jej sytuacji materialnej, finansowej, rodzinnej. Strona posiada stałe źródło dochodów, pozwalające na utrzymanie gospodarstwa domowego i regulowanie bieżących zobowiązań. W tych okolicznościach realne staje się zapłacenie kwoty 30.000 zł w ratach, jednak o ten rodzaj ulgi należy zwrócić się odrębnym wnioskiem do Wojewody L.

Podjęte rozstrzygnięcie powoduje zdaniem organu, że zachowany zostaje element prewencji ogólnej, aby nie powstało przekonanie, że naruszanie przepisów prawa budowlanego nie wiąże się z żadnymi negatywnymi skutkami dla inwestora.

Jednocześnie Minister zwrócił uwagę, że sprawy dotyczące ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych nie podlegają zasadzie powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że wniosek o ulgę w spłacie opłaty legalizacyjnej można składać wielokrotnie. Istotne jest tylko, aby zmienił się co najmniej jeden z elementów stanu faktycznego, który był poprzednio przedmiotem oceny organu administracji.

IV.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J.W. zaskarżając ją w części tj. w zakresie pkt 2 dotyczącym częściowego umorzenia opłaty legalizacyjnej jedynie w kwocie 20.000 zł.

Zaskarżonej części decyzji zarzucił błędną ocenę stanu faktycznego "mającą istotny wpływ na treść decyzji" polegającą na przyjęciu i wliczeniu do jego dochodów dochodów córki A. W., pomimo że córka jest osobą dorosłą, ma swoje dochody i wydatki, nie jest właścicielką nieruchomości a więc nie jest osobą zobowiązaną do ponoszenia kosztów opłaty legalizacyjnej, co potwierdza autor decyzji w jej uzasadnieniu: "w ocenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej brak jest podstaw do przyjęcia, iż osoby współzamieszkujące z wnioskodawcą (córka) są pośrednio zobowiązane do uregulowania należności z tytułu opłaty legalizacyjnej. Nie można tracić z pola widzenia faktu, iż osobą obowiązaną do zapłaty opłaty legalizacyjnej jest wnioskodawca i to przede wszystkim jego możliwości finansowe powinny zostać poddane analizie" co spowodowało znaczne, nieuzasadnione zawyżenie moich możliwości płatniczych i skutkowało jedynie częściowym umorzeniem opłaty.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej części decyzji i całkowite umorzenie opłaty legalizacyjnej w kwocie 50.000 zł.

W ocenie Strony decyzja Ministra jest wadliwa i niesłuszna, ponieważ została podjęta na podstawie błędnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych Skarżącego, ponieważ do jego dochodów bezpodstawnie zostały doliczone dochody córki A.W.

Jak dalej wskazał, jego dochód miesięczny za rok 2019 został precyzyjnie wyliczony i ustalony na 3.794,96 zł, która to kwota musi wystarczyć na spłatę kredytu, wszystkie wydatki domowe i utrzymanie żony i Strony.

Według organów do dochodów należało doliczyć dochody dorosłej córki A. W. Nie dość, że jej osoba w ogóle nie powinna być brana pod uwagę i obciążana spłatą nie swojego, a Skarżącego zobowiązania, to pomimo rozliczania z dochodów za 2019 rok córce A. obliczono wynagrodzenie średnie z trzech miesięcy kwietnia, maja i czerwca 2020 r., które wyniosło 3.107,65 zł, podczas gdy za rok 2019 wyniosło 1.822,75 zł

Na skutek takich manipulacji miesięczny dochód rodziny Skarżącego w 2019 roku został ustalony na kwotę 6.902,61 zł, gdzie dochód Skarżącego wyniósł 3.794,96 zł a córki 3.107,65 zł (z trzech miesięcy 2020 r.), a powinien być przyjęty dochód właściwy w kwocie 1.822,75 zł i wtedy łączny dochód Strony i córki wynosiłby 5.617,71 zł.

Córka Zobowiązanego jest osobą dorosłą, mającą swoje dochody i swoje wydatki. Nie jest właścicielką ani nawet współwłaścicielką nieruchomości, której dotyczy nałożona na niego jako właściciela kara w kwocie 50.000 zł.

W tej sytuacji sumowanie jej dochodów z dochodami Strony w celu wyegzekwowania kary w kwocie 50.000 zł, a obecnie 30.000 zł jest bezprawne.

W kwestii tej zreflektował się także autor zaskarżonej decyzji, wypowiadając się w jej uzasadnieniu (str. 8), iż: "w ocenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej brak jest podstaw do przyjęcia, iż osoby współzamieszkujące z wnioskodawcą i córka są pośrednio zobowiązane do uregulowania należności z tytułu opłaty legalizacyjnej. Nie można tracić z poła widzenia faktu, iż osobą zobowiązaną do zapłaty opłaty legalizacyjnej jest wnioskodawca i to przede wszystkim jego możliwości finansowe powinny zostać poddane analizie.

W rzeczywistości dochód miesięczny Strony wynosi 3.794,96 zł, co na jedną osobę daje kwotę 1.897,48 zł.

Sytuacja materialna i sytuacja zdrowotna Skarżącego i jego żony jest bardzo trudna, ponieważ z powodu przewlekłych chorób i ich następstw, które mogą pojawić się nagle i niespodziewanie (wylew, udar, zawał, COVID) przy takich dochodach jakie mamy i braku oszczędności, oczywistym jest, że absolutnie nie stać ich na zapłatę tak wielkiej daniny w kwocie 30.000 zł.

Skarżący i żona nie są w stanie podołać tak wielkiej karze, nałożonej w sytuacji, gdy nikomu nie wyrządzili szkody.

Skarżący wniósł o rozważenie przez Sąd, czy za dobudowanie w latach 2000-2005 do domu mieszkalnego tzw. ganku, o pow. 30 m2, na który nie było wymagane pozwolenie na budowę, w którym następnie urządził kotłownię i kuchenkę, co wynikło z potrzeb rodziny i niemożności usytuowania tych urządzeń w drewnianym domu, nałożona kara jest rzeczywiście proporcjonalna do stopnia naruszenia prawa.

Strona powołała się na wyrok NSA wydany w sprawie o sygn. akt II FSK 1387/17 wskazujący na potrzebę rozważenia celowości zapłaty opłaty legalizacyjnej w odniesieniu do stwierdzonego naruszenia.

Skarżący wskazał, że w jego sprawie chodzi o mała przybudówkę - obecnie wartą może kilka tysięcy złotych, a nałożona kara jest olbrzymia. Sam fakt budowy ganku i urządzania w jego wnętrzu kuchni i kotłowni przez okres 5 lat, świadczy o tym, że Skarżący należy do tych biedniejszych Polaków, którzy nie mają oszczędności, ponieważ ich dochody nie pozwalają na odłożenie jakichkolwiek pieniędzy, wystarczają jedynie na bieżące potrzeby i leczenie, a niejednokrotnie ich brakuje.

V.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI.

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy podkreślić, że niniejsza sprawa dotyczy kontroli postępowania w przedmiocie udzielenia Stronie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Nie dotyczy ona natomiast kontroli legalności procedury nałożenia opłaty legalizacyjnej objętej wnioskiem o jej umorzenie, w szczególności jej wysokości i celowości nałożenia. Ma to zasadnicze znaczenie dla oceny tak prawidłowości działań Wojewody i Ministra, jak również dla oceny skuteczności zarzutów sformułowanych w skardze.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów stanowił art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Stosownie bowiem do art. 49c ust. 1 Prawa budowlanego do opłat legalizacyjnych w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewodzie.

Treść powołanego przepisu wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej lub rozłożenia jej na raty jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przepis prawa umożliwia organowi administracyjnemu dokonanie wyboru treści rozstrzygnięcia, w zależności od ustalonych okoliczności sprawy. Decyzja w tym zakresie nie może być jednakże dowolna, ponieważ winna ją poprzedzać dokładna analiza stanu faktycznego, w tym sytuacji majątkowej czy osobistej wnioskodawcy. W ramach tak poczynionych ustaleń organ może przystąpić do zbadania, czy w sprawie występuje ważny interes strony lub interes publiczny uzasadniający przychylenie się do wniosku.

Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne akty administracji publicznej, jednakże zakres sprawowanej kontroli jest nico inaczej ukształtowany. Kontrola sądowa takich decyzji zmierza bowiem do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji oraz czy organ nie przekroczył granic uznania i czy odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko.

Kontrola decyzji uznaniowej wymaga więc sprawdzenia, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz dostatecznym wyjaśnieniem stanu faktycznego pod kątem przesłanek do umorzenia bądź rozłożenia na raty należności. Sąd kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego - nie jest dowolna.

Istotą uznania administracyjnego jest to, że ustawodawca wprowadzając pojęcie nieostre, niedookreślone, przerzuca na organ administracji publicznej konieczność wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią, zależną od poczynionych ustaleń. W konsekwencji organ jest zobligowany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a co za tym idzie - w tym konkretnym przypadku - do rozważenia istnienia "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" w kontekście wniosku stron.

W orzecznictwie wskazuje się, że za "ważny interes podatnika" należy uznać zarówno taką sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych nie jest on w stanie spłacić należności podatkowych, jak i normalną sytuację ekonomiczną podatnika, z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów, wydatków, możliwości spłaty innych zobowiązań finansowych, czy też globalnego dochodu, którym dysponuje, co jest szczególnie istotne w sytuacji spraw dotyczących podatników (zobowiązanych) prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. Właściwy organ, prowadząc postępowanie administracyjne na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, ustala czy z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika jego ważny interes, tj. czy zaszły nadzwyczajne zdarzenia losowe lub wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Ponadto przyjmuje się, że aby można było mówić o "ważnym interesie podatnika" na gruncie konkretnego stanu faktycznego, wnioskodawca musiałby wykazać przed organem, że z uwagi na ww. okoliczności, które zachwiały podstawami jego egzystencji, nie jest w stanie w ogóle i nigdy uiścić ustalonej opłaty legalizacyjnej.

Z kolei za "interes publiczny" należy uznać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, adekwatność reakcji, czy nieuchronność sankcji w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez obywatela. W tak pojmowanym interesie mieści się dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo, dbałość o interes Skarbu Państwa, rozumiany jako konieczność ochrony dochodów państwa oraz możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych. W tak pojmowanym interesie publicznym należy umieścić taką sytuację, w której np. w przypadku spłaty zaległości podatkowych (w tym przypadku ustalonej opłaty legalizacyjnej) zaszłaby konieczność korzystania przez podatnika z pomocy społecznej lub doszłoby do jego bankructwa, narażającego inne podmioty bądź nawet Skarb Państwa (pośrednio bądź bezpośrednio) na straty.

VII.

Rozpoznając niniejszą sprawę organy w sposób wyjątkowo skrupulatny ustaliły sytuację majątkową Skarżącego, przede wszystkim słusznie przyjmując do wyliczenia globalnej kwoty jaką dysponuje gospodarstwo domowe Skarżącego, kwoty dochodu jaki uzyskuje jego córka.

Jest to uzasadnione po pierwsze tym, że Skarżący nie żyje sam, a wspólnie z żoną i córką, zatem organ zliczył wszystkie dochody jakimi dysponuje to gospodarstwo ale również podsumował wszystkie wydatki, w tym te generowane przez córkę, jednakże finansowane z pożyczki jaką zaciągnął Skarżący. Sąd nie dostrzega w takim przedstawieniu sytuacji Strony jakiegokolwiek naruszenia. Organ rzetelnie zsumował wszystkie dochody i wszystkie wydatki, niczego nie pomijając ani nie umniejszając. Wskazać należy, że przyjęcie sugestii Skarżącego musiałoby oznaczać, że pomniejszeniu ulec musiałby nie tylko dochód rodziny (o zarobki córki, których Skarżący nie chce w nim uwzględniać) ale również pomniejszone musiałyby zostać wydatki rodziny, w których znaczący wkład ma właśnie utrzymanie córki i kwoty na ten cel wydatkowane. W ocenie Sądu akceptacja wywodów skargi powodowałaby konieczność odliczenia jako całkowicie nieuzasadnionego i zbytkowego w takiej sytuacji wydatku na spłatę rat pożyczki. Skoro bowiem środki te zostały przeznaczone "na dzieci" w tym leczenie stomatologiczne córki, to nie ma powodów by pomniejszały one dochód jakim dysponuje Skarżący.

W konsekwencji Sąd nie widzi żadnego naruszenia w działaniu organu. Strona błędnie zarzuca Ministrowi dostrzeżenie tego, że opłata legalizacyjna jest spowodowana wyłącznie działaniem Skarżącego i niewyciągnięcia z tego dalej idących wniosków w postaci wyłącznie dochodów córki (jako niewinnej powstania tej opłaty). Czym innym jest jednak to, że Minister dostrzegając wyłączne sprawstwo Skarżącego w powstaniu opłaty miarkuje ją, w istocie przyjmując, że nie można w odpowiedniej części obciążać nią niejako córki a więc całego gospodarstwa domowego rodziny W., a czym innym jest to, że analizując możliwości płatnicze rodziny uwzględnia dochód córki w równym stopniu co generowany przez nią poziom wydatków. W tego rodzaju działaniu Sąd nie widzi jakiegokolwiek uchybienia.

Minister słusznie więc uznał, że kwota do zapłaty w wysokości 30.000 zł a nie 50.000 zł będzie pozostawać w zgodzie z interesem strony, wszak zawsze zainteresowanej zniesieniem każdego obowiązku zapłaty jakichkolwiek danin publicznych, a interesem publicznym, wymagającym szczególnej dbałości o finanse państwa.

Sąd wskazuje, że uzyskanie ulgi jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy decyzji indywidualnej zobowiązany zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Skoro sytuacja finansowa Skarżącego jest na tyle stabilna, że pozwalała na zaciągnięcie pożyczki, to nie można przerzucać w całości kosztów samowoli budowlanej na budżet państwa, czyli wszystkich obywateli. W interesie publicznym leży realizowanie należności publicznoprawnych. Poza naprawdę wyjątkowymi i szczególnymi wypadkami, do których ten się nie kwalifikuje, nie można zdaniem Sądu dopuścić do powstania społecznego przekonania, że naruszenie przepisów Prawa budowlanego nie pociąga za sobą żadnych negatywnych skutków finansowych, bowiem wszelkie należności z tego tytułu powstałe można będzie później w łatwy sposób umorzyć.

Bezsporny jest fakt, że umorzenie należności publicznoprawnej stanowi odstępstwo od powszechnej reguły ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych przez podmioty prawa i ma charakter wyjątkowy. To, że Skarżący dopuścił się samowoli budowlanej o drobnym charakterze zostało zdaniem Sądu uwzględnione w tym, że umorzono mu należną opłatę w kwocie 20.000 zł.

W kontekście zarzutów skargi wskazujących na niezasadne uwzględnienie dochodów córki z 3 miesięcy 2020 roku a nie z roku poprzedniego (2019) Sąd wyjaśnia, że organ ustalając sytuację majątkową Strony i członków gospodarstwa domowego, jest zobowiązany uwzględnić przede wszystkim najbardziej aktualne i rzeczywiste dane, a nie dane historyczne, nawet jeśli są "względniejsze" dla Strony. Stąd zarobki córki z 2020 roku przyjęte do wyliczenia nie stanowią naruszenia prawa.

Końcowo należy wskazać, co uczynił już wcześniej Minister, że oprócz żądania umorzenia opłaty legalizacyjnej, które zostało uwzględnione w kwocie 20.000 zł, Skarżący może się również ubiegać o inne ulgi, w tym o odroczenie płatności należności na określony czas i jednoczesne rozłożenie jej na raty. Tym samym możliwe będzie co do zasady, choć wymaga to ponownej oceny organów, np. odroczenie płatności należności do czasu zakończenia spłaty pożyczki przez Skarżącego i jednoczesne ustalenie dogodnych rat, których uiszczenie nie spowoduje nadmiernego obciążenia budżetu domowego Skarżącego i jego rodziny. Sąd zaznacza przy tym, że wprawdzie kwestia ta będzie rozstrzygana ewentualnie przez właściwy organ o ile Skarżący skorzysta z prawa złożenia wniosku, jednakże aktualnie na mocy art. 15za ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) do decyzji wydanej na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 lub 2 Ordynacji podatkowej, dotyczącej podatków stanowiących dochód budżetu państwa, na podstawie wniosku złożonego w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonych w związku z COVID-19 albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, nie stosuje się przepisów art. 57 § 1 i 8 tej ustawy.

Reasumując stwierdzić należy, że organy administracji dokonały prawidłowej analizy stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz wydając swoje rozstrzygnięcia nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę.