Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1002/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 25, art. 27 ust. 1 i ust. 1a, art. 30 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wraz z odsetkami za opóźnienia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 - 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., w związku z art. 30 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021r., poz. 877 ze zm.), zwanej u.p.o.u.a., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionej V.P.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe jest zupełne i rzetelne, a przeprowadzona ocena dowodów nosi znamiona oceny swobodnej, a nie dowolnej. Z tego względu Kolegium nie uznało za zasadne zarzuty odwołania wskazujące na naruszenie przez organ I instancji art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W ocenie Kolegium organ I instancji kompleksowo przeanalizował wszystkie dokumenty złożone do akt sprawy przez wnioskującego o umorzenie, a była to dokumentacja medyczna przedstawiająca proces leczenia strony na terenie Niemiec począwszy od roku 2001, a z której to wynika, że problemy zdrowotne strony dotyczyły głównie zatruć alkoholowych, uszczerbków na zdrowiu powstałych w wyniku aktywności strony w stanie nietrzeźwości. Zdaniem Kolegium, nie sposób nie zgodzić się z odwołującym, że alkoholizm jest jednostką chorobową, to jednak okoliczności te nie mają znaczenia dla oceny aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że stan zdrowia wynikający z niemieckiej dokumentacji medycznej dotyczy bowiem lat od 2001 do 2016 i z racji tych okoliczności nie mógł wpływać na ocenę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, która jest dokonywana według stanu bieżącego. Kolegium stwierdziło, że z kolei co do przebiegu leczenia ubiegającego się o umorzenie na terenie Polski, to złożona do akt postępowania dokumentacja przedstawia jego stan zdrowia na lata 2018-2019 i wskazuje na istniejące wówczas problemy z kręgosłupem (rwa kulszowa, zwiększone napięcie mięśni przy kręgosłupowych) oraz łagodne zaburzenia procesów poznawczych. Złożona przez pełnomocnika do akt sprawy dokumentacja medyczna z roku 2021 wykazuje, że strona jest leczona przewlekle na choroby kręgosłupa, uzależnienie alkoholowe oraz na zaburzenia lękowe i nawracającą depresję (zaświadczenie lekarskie wystawione przez specjalistę medycyny rodzinnej z dnia 17 maja 2021r.). Jednocześnie Kolegium wskazało, że jak słusznie podnosi organ pierwszej instancji, strona nie przedstawiła w toku postępowania orzeczenia o niepełnosprawności. Kolegium oceniło zatem, że wskazane powyżej okoliczności nie stanowią dowodu niezdolności D.P. do pracy.

Zdaniem Kolegium, dla rozpoznania wniosku o umorzenie należności nie mogło mieć również znaczenie złożone do akt postępowania postanowienie Komendy Powiatowej Policji w W. o umorzeniu dochodzenia z dnia 24 czerwca 2019r., sygn. [...], w sprawie uchylania się od wykonania ciążącego z mocy ustawy oraz orzeczenia Sądu Rejonowego w W., sygn. akt [...] obowiązku opieki, przez niełożenie na utrzymanie córki V.P. w okresie od 9 listopada 2009r. do 5 marca 2019r., bowiem jak wskazało Kolegium, przedmiotem bowiem postępowania karnego w tym zakresie było wyłącznie zbadanie czy zachowanie D.P., a dokładniej jego zaniechanie wypełniło znamiona czynu zabronionego z art. 209 Kodeksu karnego, który statuuje odpowiedzialność karną za uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym.

Oceniając zarzut odwołania dotyczący pominięcie przez organ I instancji faktu, że ocena zdolności skarżącego do podjęcia zatrudnienia powinna być dokonywana z uwzględnieniem występującej epidemii i jej ekonomicznych następstw, Kolegium stwierdziło, że także ten zarzut nie mógł spowodować zmiany zaskarżonej decyzji, ani jej uchylenia, bowiem strona w żaden sposób nie próbowała wykazać, że starała się podjąć zatrudnienie w warunkach epidemii, lecz bezskutecznie.

Kolegium podkreśliło, że w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, stosowanie do dyspozycji zwartych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. organ pierwszej instancji zlecił także organowi właściwemu dłużnika w rozumieniu art. 2 pkt 9 przeprowadzenie czynności zmierzających do ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej oraz zdrowotnej ubiegającego się umorzenie, a następnie w sposób właściwy ocenił wypływające z tych czynności wnioski, uznając ostatecznie, że przedstawiona w całym postępowaniu sytuacja dłużnika nie uzasadnia umorzenia należności.

Dodatkowo – jak wskazał organ odwoławczy - by możliwie najbardziej zaktualizować sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, organ przeprowadził czynności z udziałem Komendy Powiatowej Policji w W. celem ustalenia, czy w związku z prowadzonym przez tę jednostkę postępowaniem z udziałem D.P. posiada inne dowody mające znaczenie dla prowadzonego postępowania administracyjnego, które mogłyby służyć ustaleniu sytuacji dochodowej i rodzinnej strony. W ramach tych czynności ustalono, iż wszelkie informacje w tym zakresie zawarto w postanowieniu o umorzeniu dochodzenia, a ponadto poinformowano organ administracji, że dłużnik pracuje dorywczo.

Analizując sprawę Kolegium zwróciło także uwagę, że zaktualizowano także informacje w zakresie wyników prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie i z zaświadczenia o dokonanych wpłatach wystawionego w dniu 29 czerwca 2021r. przez organ egzekucyjny wynika, iż w trakcie trwania egzekucji, tj. od dnia 12 czerwca 2018r. dłużnik nie dokonał żadnej wpłaty do sprawy [...]. W ocenie zatem organu odwoławczego, zwolnienie dłużnika z obowiązku zwrotu należności, które wypłacone zostały jego dziecku jako należne od niego świadczenia alimentacyjne mogłoby mieć miejsce tylko wówczas, gdyby jego sytuacja dochodowa nie pozwalała mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego nawet w najmniejszym stopniu. Przy czym, stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Ponadto – jak podkreśliło Kolegium - dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie on mógł spłacać dług alimentacyjny.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że wobec poczynionych ustaleń co do stanu zdrowia strony oraz okoliczności, że dłużnik nie legitymuje się orzeczeniem o jakimkolwiek stopniu niepełnosprawności a także wobec faktu, iż podejmuje on jednak prace dorywcze, należało wyprowadzić wniosek, że aktualnie dłużnik ma faktyczne, choć minimalne możliwości wywiązania się z ciążących na nim obowiązków i nic nie wskazuje na to, by takich możliwości nie miał też w przyszłości. W ocenie Kolegium, stan zdrowia odwołującego się świadczy o tym, że jego możliwości zarobkowania są wyższe, aniżeli te, które zaprezentował w toku postępowania.

Kolegium nie podzieliło zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa materialnego - art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009r., Nr 157, poz. 1240 z późn. zm. - dalej przywoływana jako "u.f.p.") polegające na bezzasadnym pominięciu faktu, iż w przedmiotowej sprawie miałaby zaktualizować się przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który uzasadnia umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Odwołując się do art. 31 ust. 1 u.p.o.a. Kolegium stwierdziło, że art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. może mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, ale w jego ocenie, nie zaistniała przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Opierając się na orzecznictwie Kolegium wskazało, że w analogicznym stanie faktycznym dotyczącym sytuacji zdrowotnej i majątkowej ubiegającego się o umorzenie innego rodzaju niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, niż te, których dotyczy przedmiotowe postępowanie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w swym wyroku z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. I SA/Lu 550/20, LEX nr 3171750, odmawiając wnioskującemu umorzenia, wskazał następująco: "Niewątpliwie sytuacja osobista skarżącego wynikająca z jego stanu zdrowia psychicznego i uzależnienia od alkoholu jest trudna, jednakże świadomie i zgodnie z własną wolą doprowadził on do tego, iż zapadł na wymagającą leczenia chorobę alkoholową. Choroba ta obiektywnie rzecz ujmując nie jest samoistna, lecz pozostaje w ścisłym związku z zachowaniem się skarżącego. Ulegając tym skłonnościom przynajmniej zgadza się on na skutki, jakie uzależnienie to przynosi. Zachowanie takie jest nieakceptowalne z punktu widzenia ogółu społeczności, a także pozostaje w sprzeczności z dbaniem o swoje dobro, w tym zdrowie. Co za tym idzie, nie może stanowić uzasadnionej przyczyny zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego, a tym bardziej interesu publicznego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.". Kolegium odwołując się do powyższego oceniło, że w rozpoznawanym stanie faktycznym nie zachodzi ważny interes zobowiązanego uzasadniający umorzenie należności.

Analizując art. 30 ust. 2 u.p.o.a. organ odwoławczy wyjaśnił, że dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Z tych to względów, złożony przez D.P. wniosek inicjujący przedmiotowe postępowanie Kolegium oceniło, jako przedwczesny.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył D.P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na:

a) niedostatecznym i niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu przez organ materiału dowodowego, przejawiającym się w:

- bezzasadnym przyjęciu, że stwierdzenie u skarżącego choroby alkoholowej stanowi negatywną przesłankę odmowy umorzenia w całości należności wypłaconych przez Wójta Gminy P. na rzecz uprawnionej V.P. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego;

- bezzasadnym pominięcie faktu, że prowadzone wobec niego postępowanie przygotowawcze w sprawie dotyczącej przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. oraz § 1a k.k. zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego, co wskazuje, że sytuacja majątkowa i materialna skarżącego stanowiła podstawę do umorzenia należności;

- bezzasadnym pominięciu faktu, że sytuacja skarżącego na rynku pracy nie może być oceniana identycznie jak w przypadku osób, u których nie stwierdzono choroby alkoholowej oraz zaburzeń zdrowia psychicznego;

- bezzasadnym pominięciu faktu, że ocena zdolności skarżącego do podjęcia zatrudnienia powinna być dokonywana z uwzględnieniem występującej epidemii wirusa SARS-CoV-2 i jej ekonomicznych następstw;

b) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na prowadzeniu postępowania i wydaniu decyzji niezgodnej z zasadą pogłębiania zaufania oraz wyjaśniania zasadności przesłanek, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja, jak również poprzez-sporządzenie jego uzasadnienia niezgodnie z ustawowymi wymogami,

2. naruszenie prawa materialnego, tj.

a) art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. poprzez jego niezastosowanie, polegające na bezzasadnym pominięciu faktu, iż w przedmiotowej sprawie zaktualizowała się przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który uzasadnia umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Pełnomocnik skarżącego podniósł, że sam fakt stwierdzenia u osoby wnioskującej o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego choroby alkoholowej lub narkomanii nie może per se stanowić podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku. Ponadto wskazał, że umorzenie wobec skarżącego należności wypłaconych przez Wójta Gminy P. na rzecz uprawnionej V.P. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego umożliwi mu w istocie powrót do społeczeństwa i funkcjonowania w nim.

W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącego podniósł, że negatywnie należy ocenić postawę skarżącego, który nie realizował wobec córki spoczywającego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale nie można również pominąć faktu, że utrzymanie wobec skarżącego obowiązku spłaty całości należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego równoznaczne będzie z utratą przez niego środków przeznaczonych na utrzymanie konieczne jego osoby, a w konsekwencji zwiększaniem się jego zadłużania oraz wciągnięcie w tzw. "spiralę długów".

Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organ wydając natomiast zaskarżoną decyzję zrównał postawę skarżącego z postawą osób, które pomimo zdiagnozowania choroby alkoholowej nie podjęły żadnego wysiłku, aby wyjść z niej.

Motywując skargę pełnomocnik skarżącego wskazał, że ustalenia poczynione przez organ postępowania przygotowawczego w toku dochodzenia oznaczonego sygn. akt [...] ma niebagatelne znaczenie dla oceny zasadności wniosku skarżącego, jak bowiem jednoznacznie wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia [...]r., jego ustalona sytuacja materialna, rodzinna i majątkowa uniemożliwiała realizację obowiązku alimentacyjnego, a co za tym idzie, stanowiła uzasadnioną podstawę do przyjęcia, że jego sytuacja dochodowa uzasadniała również umorzenie w całości należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Pełnomocnik skarżącego podniósł także, że organ pominął fakt, iż dane Głównego Urzędu Statystycznego jednoznacznie wskazują, iż poziom zatrudnienia osób z różnymi niepełnosprawnościami pozostaje bardzo niski. Osoby chore psychiczne bardzo często pracują okresowo. Praca może być źródłem dużego stresu, co z kolei może prowadzić do nawrotów choroby. Utrata pracy i problemy z ponownym jej znalezieniem mogą prowadzić do rezygnacji z szukania i podjęcia zatrudnienia (E. Trzcińska, Osoby z chorobami psychicznymi na rynku pracy, Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne 2017, nr 1, s. 100). Pełnomocnik dodał przy tym, że również Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje, że wykluczenie społeczne w wymiarze aktywności zawodowej, a w efekcie również w wymiarze ekonomicznym, ujawnia się w przypadku osób chorujących psychiczne nie tylko poprzez trudności w znalezieniu pracy w ogóle, ale też poprzez niski status zawodów, których wykonywanie zleca się osobom niepełnosprawnym - często są to stanowiska niewymagające specjalistycznej wiedzy i umiejętności, takie jak stróż czy sprzątacz. Problem degradacji zawodowej szczególnie mocno dotyka osoby chorujące psychicznie, które wcześniej zajmowały wysokie stanowiska (Rzecznik Praw Obywatelskich, Wsparcie osób chorujących psychicznie. Analizą i zalecenia, Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich 2014, nr 8, s. 6).

Zdaniem pełnomocnika, sytuacja zdolności zarobkowych skarżącego powinna zostać dokonana z uwzględnieniem panującej obecnie epidemii wirusa SARS-CoV-2 i jej ekonomicznych następstw w postaci daleko idącego ograniczenia możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w określonych dziedzinach, która powodowała i wciąż powoduje, że możliwości zarobkowe (czyjekolwiek) należy oceniać z dużą ostrożnością, a przede wszystkim z uwzględnieniem pogarszającej się sytuacji zarówno na rynku pracy, jak i w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami. W ocenie pełnomocnika, trudno zgodzi się z poglądem, że sytuacja mojego mocodawcy na rynku pracy, który ukończył 48 rok życia i od dłuższego czasu leczy się na choroby psychiczne, jest na tyle dobra, że będzie mógł on liczyć na stałe i stabilne zatrudnienie, a w przypadku jego utraty - na podjęcie pracy u innego pracodawcy.

Argumentując skargę pełnomocnik skarżącego podniósł również, że w sprawie zmaterializowała się wskazana w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, która przemawia za umorzeniem należności w całości. Uzasadniając ten zarzut powołał poglądy orzecznictwa.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Jednocześnie odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniło, że owe postanowienie o umorzeniu dochodzenia zostało wydane w dniu [...]r., natomiast jak wynika z orzecznictwa ustawodawca nie wskazał, jakiego okresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Oznacza to, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania, organ obowiązany jest uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. W tym kontekście - w ocenie organu odwoławczego - trudno uznać, aby sytuacja majątkowa skarżącego z roku 2019, wobec decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...]r., miała jakiekolwiek znaczenie dla rozpoznania złożonego przez stronę wniosku o umorzenie należności.

Jedynie uzupełniająco Kolegium wskazuje, że strona nie przedstawiła w toku prowadzonego postępowania jakiegokolwiek dowodu na fakt trudności w znalezieniu zatrudnienia w związku ze swoją chorobą. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Zdaniem zatem Kolegium, brak aktywności dowodowej strony w tym zakresie nie może prowadzić do stawiania organowi skutecznego zarzutu pominięcia trudnej sytuacji skarżącego na rynku pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia należności skarżącego wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 27 ust.1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Przepis art. 30 ust. 1 tej ustawy określa, że właściwy organ, w razie zaistnienia warunków określonych w tym przepisie, może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, przy czym łączna wysokość umorzonych należności zależna jest od tego przez jaki okres skuteczna była egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego.

Z mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Decyzja w zakresie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem podejmowana w ramach uznania administracyjnego, co wynika z użytego w ustawie zwrotu "organ może umorzyć". Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, a ponadto czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Jest to więc - w ujęciu procesowym - kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 marca 2022 r., II SA/Gl 1448/21, Lex nr 3328889).

Możliwość umorzenia należności przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi wyjątek od zasady - wyrażonej w art. 27 ust. 1 tej ustawy - że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Wobec tego umorzenie tych należności może mieć miejsce wyjątkowo - w razie wystąpienia szczególnych okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że umorzenie należności jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku a okoliczności uzasadniające umorzenie powinny być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2019 r., IV SA/Gl 781/18, Lex nr 26265130; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22, Lex nr 3351695). "Umorzenie przez właściwy organ należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy. Wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje." (wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., I OSK 721/19, Lex nr 3288340).

W ramach ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie, organ I instancji przed wydaniem decyzji zaktualizował informacje w zakresie wyników postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącemu. Z zaświadczenia o dokonanych wpłatach wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. dnia 29 czerwca 2021 r. wynika, że w okresie trwania egzekucji, tj. od 12 czerwca 2018 r. skarżący nie dokonał żadnej wpłaty.

W ramach ustaleń dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego organ zważył, że skarżący w okresie od 2006 r. do 2016 r. korzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Republiki Federalnej Niemiec. Zdiagnozowano u niego uzależnienie alkoholowe z zaburzeniami psychicznymi oraz nadużywanie nikotyny. Doznawał także urazów na skutek upadku ze schodów w stanie nietrzeźwym oraz udziału w bójce pod wpływem alkoholu. Ustalenia te zostały dokonane w oparciu o dokumentację medyczną złożoną przez skarżącego, wystawioną przez podmioty z terenu Republiki Federalnej Niemiec. W aktach znajduje się również dokument wystawiony przez Centrum Rodziny i Spraw Społecznych Bawaria, Region Oberfranken, Urząd Poświadczeń Społecznych z dnia 7 maja 2020 r., w którym stwierdza się, że zaburzenie stanu zdrowia skarżącego – choroba alkoholowa, zaburzenia psychiczne – ustąpiła. W tym samym dokumencie wskazuje się, że stopień niepełnosprawności co najmniej 20 punktów już nie występuje i w rezultacie nie można u skarżącego stwierdzić niepełnosprawności ani stopnia niepełnosprawności.

Odnosząc się do przywołanej powyżej dokumentacji z lat 2006 – 2016 organy obu instancji zasadnie zwróciły uwagę, że ustalenia odnośnie istnienia przesłanek umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, powinny być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji.

Celem ustalenia jaka jest sytuacja dochodowa skarżącego ze względu na jego stan zdrowia zgromadzono materiał dowodowy w postaci dokumentacji medycznej za lata 2018-2019, która wskazuje w szczególności na problemy z kręgosłupem oraz łagodne zaburzenia procesów poznawczych. Organy rozważyły także treść dokumentacji medycznej z roku 2021, z której wynika, że skarżący jest leczony na choroby kręgosłupa, uzależnienie alkoholowe, zaburzenia lękowe oraz nawracającą depresję. Skarżący złożył wyjaśnienia dotyczące jego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej, co zostało udokumentowane w protokole przesłuchania strony z dnia 8 kwietnia 2021 r.

Organ zważył również to, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani też nie był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. trafnie wskazało, że w niniejszej sprawie nie może mieć znaczenia postanowienie Komendy Powiatowej Policji w W. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uchylania się przez skarżącego od wykonania obowiązku opieki wobec córki V.P., poprzez niełożenie na jej utrzymanie, podnosząc że przedmiotem postępowania karnego było zbadanie czy zachowanie skarżącego wypełniało znamiona czynu zabronionego z art. 209 Kodeksu karnego. Natomiast przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie, czy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego uzasadnia zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Wbrew twierdzeniom skargi dowód z dokumentu w postaci przywołanego powyżej postanowienia nie ma istotnego znaczenia w sprawie. Nie dotyczy bowiem okoliczności stanowiących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organy administracji przeprowadziły wszechstronną ocenę w zakresie tego, czy wystąpiły okoliczności uzasadniające zastosowanie wymienionej ulgi.

Podnoszony przez skarżącego zarzut, jakoby organ przyjął, że stwierdzenie u skarżącego choroby alkoholowej stanowiło negatywną przesłankę odmowy umorzenia przedmiotowych należności, nie znajduje uzasadnienia w treści decyzji żadnego z organów rozstrzygających w niniejszej sprawie. Organy zebrały w sprawie materiał dowodowy w zakresie wpływu stanu zdrowia skarżącego na możliwość uzyskiwania przez niego dochodów i dokonały wszechstronnej oceny tego materiału w świetle przesłanek umorzenia należności, określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z zarzutami podnoszonymi w skardze Sąd wskazuje, że organy nie miały obowiązku porównywania sytuacji skarżącego na rynku pracy z sytuacją osób, o których nie stwierdzono choroby alkoholowej oraz zaburzeń zdrowia psychicznego. Należy przy tym wskazać na ustaleni organu I instancji co do tego, że skarżący nie wykazał, aby starał się ustalić w Polsce stopień niepełnosprawności, który przyznawałby mu preferencje na rynku pracy, wynikające ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Za nieuzasadniony Sąd uznał także zarzut naruszenia przepisów art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wszechstronnie i wyczerpująco wyjaśnia przesłanki, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy oraz przestawia proces decyzyjny organu zarówno co do podstawy prawnej jak i faktycznej rozstrzygnięcia. Decyzja realizuje zasadę z art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Odpowiada również zasadzie pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Za bezzasadny należy uznać także podnoszony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, poprzez jego niezastosowanie. Sąd wskazuje, że w sprawie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zastosowanie znajdują przepisy art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych określa ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Fundusz alimentacyjny natomiast nie stanowi funduszu, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, co zostało wprost wyrażone w art. 1 ust.3 ustawy. Należy przy tym zważyć, że art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ma zastosowanie do należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy. Art. 60 ustawy o finansach publicznych natomiast stanowi, że środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych. W konsekwencji art. 64 ust.1. ustawy o finansach publicznych nie ma zastosowania do należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o wszechstronną ocenę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego. Przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Organy prawidłowo zastosowały przepis art. 30 ust. 2, dokonując przy tym jego prawidłowej wykładni. Nie stwierdzono także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa.

Wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a w konsekwencji została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

is