Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1368/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Kazimierz Włoch Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016 r. spraw ze skarg A. M. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2016 r. - nr [...] , - nr [...] , w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej A. M. kwotę 10.417 (dziesięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skarg A. M. są decyzje Dyrektora Izby Celnej (zwanego dalej DIC) z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], nr [...], o nałożeniu kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: A. M. w ramach własnej działalności gospodarczej prowadziła w miejscowości R. [...], [...] S. J. sklep spożywczo - przemysłowy "N. S." (działalność gospodarcza prowadzona pod nazwą Firma Handlowa N. A. M.). Ww. w dniach 7 listopada 2014 r. i 1 lutego 2015 r. zawarła z firmą W. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] umowy najmu powierzchni użytkowej, na mocy których w swoim lokalu udostępniła najemcy nieokreśloną powierzchnię na instalację urządzeń rozrywkowych i zręcznościowych. Najemca zobowiązał się do płacenia czynszu najmu w wysokości po 100 zł miesięcznie.

W dniach 9 stycznia 2015 r. i 16 lutego 2015 r. przeprowadzone zostały w ww. sklepie przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego kontrole w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Funkcjonariusze stwierdzili, że w lokalu były zainstalowane urządzenia do gier o nawie [...] nr [...] oraz [...] nr [...]. Urządzenia te były włączone i gotowe do gry.

W ramach kontroli kontrolujący przeprowadzili eksperymenty celem ustalenia zasad działania ww. urządzeń. Przebieg eksperymentu zarejestrowany został na płytach DVD. Przeprowadzone oględziny oraz eksperymenty wykazały, że:

1) automaty poddane eksperymentom są urządzeniami elektromechanicznymi typu bębnowego,

2) automaty przyjmują pieniądze, co świadczy o komercyjnym charakterze urządzanych gier,

3) na automatach przebieg gier ma charakter losowy, a uzyskiwane wyniki gier są nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności grającego,

4) w wyniku rozgrywania gier na badanych automatach możliwe jest wypłacenie środków bezpośrednio z urządzenia za pomocą tzw. "hoppera",

5) na automatach po uzyskaniu wygranej pojawia się możliwość skorzystania z dodatkowej opcji polegającej na podwajaniu wygranych punktów, przy czym grający nie ma żadnego wpływu na wynik tego podwojenia,

6) urządzenia umożliwiają uzyskiwanie wygranych punktowych, przekazywanie ich na licznik kredytowy i sumowanie z punktami kredytowymi uzyskiwanymi w wyniku wpłaty pieniędzy do urządzeń.

Decyzjami z dnia [...] września 2015 r. nr [...] i nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego (dalej NUC) wymierzył A. M., kary pieniężne w wysokości po 12000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automatach o nazwie [...] nr [...] i [...] nr [...].

A. M. reprezentowana przez radcę prawnego złożyła odwołania od tych decyzji, nie godząc się z nimi, wniosła o ich uchylenie w całości i umorzenie postępowań, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

DIC decyzjami z dnia [...] sierpnia 2016 r. - utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W obszernych uzasadnieniach DIC podał, że sporne urządzenia o nazwie [...] umożliwiały prowadzenie gier na automatach. Ww. automaty są urządzeniami elektromechanicznymi, a urządzane na nich gry mają charakter losowy, grający mają możliwość uzyskania zarówno wygranej rzeczowej umożliwiającej prowadzenie kolejnych gier bez konieczności zakredytowywania automatu jak i wygranej pieniężnej. Gry organizowane były w celach komercyjnych co znajduje oparcie w zebranym w trakcie postępowań materiale dowodowym. Na hazardowy charakter spornych urządzeń wskazują przede wszystkim przeprowadzone w dniach 9 stycznia 2015 r. i 16 lutego 2015 r. eksperymenty, których celem było odtworzenie możliwości gier. Ustalone na podstawie eksperymentów cechy urządzeń [...] nr [...] i [...] nr [...] oraz rodzaje możliwych do przeprowadzenia na nich gier wskazują, że urządzenia te oferują gry podlegające rygorom ustawy o grach hazardowych. Przebieg gier i sposób działania ww. automatów obrazują szczegółowo i jednoznacznie zapis video utrwalony na zalegających w aktach spraw płytach DVD. DIC uznał, że wyniki przeprowadzonych eksperymentów pozwalają na uznanie ww. automatów za urządzenia umożliwiające prowadzenie gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Organ odwoławczy zauważył, że A. M. wypełniła swoim zachowaniem w pełni znamiona pojęcia urządzania gier na automacie, już przez samo udostępnienie powierzchni w swoim lokalu. Posiadając tytuł prawny do władania lokalem, udostępniła W. Sp. z o.o. określoną powierzchnię pod instalację urządzeń do gier. Pobierała za to także wynagrodzenia w wysokości po 100 zł miesięcznie. W ocenie DIC między A. M., a W. Sp. z o.o. wystąpiły porozumienia charakteryzujące się współdziałaniem czy współpracą w trakcie urządzania gier na ww. automatach, o czym przekonują zawarte w dniu 7 listopada 2014 r. oraz 1 lutego 2015 r. umowy najmu, a ściślej ich treść, a nie nazwa. We wstępie do ww. umów wskazano, że zawarte one zostały w celu prowadzenia gier na urządzeniach rozrywkowych i zręcznościowych. W ocenie DIC A. M. posiadała pełną wiedzę co do rodzaju działalności na wynajmowanej powierzchniach, stąd wniosek o istnieniu szczególnego porozumienia między stronami umów, których przedmiotem jest nie tylko sam wynajem powierzchni lecz także instalacja urządzeń do gier i prowadzenie działalności gospodarczej przy ich wykorzystaniu. Na istnienie między stronami umów najmu powierzchni porozumienia, którego istotą jest współdziałanie przekonują dodatkowo dalsze zapisy tych umów, w szczególności art. 7, zgodnie z którym wynajmujący zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić najemcę o usunięciu, kradzieży, włamaniu, naruszeniu integralności lub istotnym uszkodzeniu urządzeń zainstalowanych w lokalu. Zapisy te wykraczają poza prawnie i powszechnie przyjęte ramy umowy najmu, nakładając na wynajmującego szczególny obowiązek monitorowania stanu urządzeń do gier i poprawności ich działania. Jednoznacznie kreują one stosunek oparty na objętym porozumieniem współdziałaniu, którego przedmiotem jest urządzanie gier na automatach, co wpisuje się w pojęcie urządzania gier.

Wykazane okoliczności, w ocenie DIC wskazują, że A. M. należało uznać za urządzającego gry. Poza samym faktem udostępnienia miejsca w swoim lokalu, aktywnie uczestniczyła w procesie urządzania gier traktowanym jako szereg różnego rodzaju zachowań, których celem jest umożliwienie grającym korzystanie z automatów. Materiał dowodowy daje podstawy do stwierdzenia, że zabezpieczała ona realizację tego procesu po stronie obsługi grających. Jednocześnie bez znaczenia przy tym pozostaje, w świetle przedstawionej powyżej wykładni pojęcia "urządzania gier" rozstrzygnięcie kwestii własności automatów. Zdaniem organu odwoławczego posiadanie statusu właściciela automatu nie stanowi przesłanki koniecznej do uznania określonego podmiotu za urządzającego gry na automacie. Podkreślił, że w sprawach najistotniejszy jest fakt, że A. M. urządzała w swoim lokalu gry na automatach. Przede wszystkim ta właśnie okoliczność podlegała udowodnieniu, a w świetle zebranych dowodów pozostaje ona bezsporna. Nadto brak świadomości co do nielegalności działalności polegającej na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry pozostaje bez znaczenia z uwagi na obiektywny charakter odpowiedzialności karnoadministracyjnej.

DIC uznał, że okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób dostateczny, stwarzający warunki do wydania orzeczenia w sprawie. Na podstawie zalegających w aktach sprawy dowodach ustalono wszystkie istotne elementy, niezbędne do wydania decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej. Materiał dowodowy pozwolił na jednoznaczne przesądzenie o charakterze urządzanych gier, jak również dał podstawy do uznania A. M. za urządzającą gry. W ocenie DIC A. M. swoim zachowaniem dała podstawy do wymierzenia jej kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; zwanej dalej u.g.h.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że urządzane przez nią gry odbywały się poza kasynem gry, a w takim stanie rzeczy ustawodawca przewidział jedną karę w wysokości 12.000 zł.

A. M. reprezentowana przez radcę prawnego skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargi na decyzje DIC z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji z powodu rażącego naruszenia prawa ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowań, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zaskarżonym decyzjom zarzucono naruszenie:

1) art. 2 ust. 6 u.g.h. przez wydanie zaskarżonych decyzji z pominięciem tego przepisu, tj. z pominięciem ustalenia czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w art. 2 ust. 1-5 jest grą na automacie w rozumieniu u.g.h.;

2) art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. przez przyjęcie, że skarżąca może być w sprawach uznana za osobę urządzającą grę w rozumieniu u.g.h., a przez to wymierzenie jej kary pieniężnej w przypadkach, w których gier nie urządzała,

3) art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; zwanej dalej O.p.) w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. przez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.,

4) art. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło do wymierzenia kar;

5) rażącą obrazę art. 120 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 91 w zw. z art. 2 ust. 6 u.g.h. przez zaniechanie obligatoryjnego zawieszenia przedmiotowych postępowań, gdy rozpatrzenie spraw i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych - czy gra na przedmiotowych urządzeniach stanowi grę na automacie w rozumieniu przepisów u.g.h.;

6) art. 121 §1 O.p. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowań w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;

7) prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i zastosowaniu art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 91 u.g.h. mimo braku notyfikacji projektu ustawy wymaganego przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 roku;

8) art. 187 § 1, art. 191, art. 192 w zw. z art. 120 oraz 121 § 1 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. przez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniach i ich wybiórczą ocenę;

9) art. 216 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181 O.p. w zw. z art. 2, art. 14 i art. 89 u.g.h. przez przyjęcie, bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowań dowodowych, iż gra na opisanych wyżej urządzeniach jest grą, która w świetle przepisów u.g.h. prowadzona może być wyłącznie w kasynie gry;

10) art. 120 O.p. w zw. z art. 2 ust. 6 w zw. z art. 91 u.g.h. przez uznanie i przyjęcie, że gra na spornych automatach jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. mimo braku ustawowych kompetencji do rozstrzygania w tym zakresie;

11) art. 216 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181 w zw. z art. 284a § 2 - 3 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. oraz w zw. z art. 36 ust. 5 w zw. z art. 54 i 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej oraz art. 77 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej przez dokonanie ustaleń w postępowaniu na podstawie materiałów pochodzących z niedopuszczalnych czynności;

12) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca winna podlegać karze za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry w wysokości 12.000 zł od każdego automatu (przy założeniu, że urządzała gry na automatach), zamiast zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.;

13) art. 180 § 1 O.p. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego celem wyjaśnienia wysokości kary pieniężnej jaka ewentualnie może być nałożona na skarżącą według art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.g.h.,

14) art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1201) o zmianie ustawy o grach hazardowych przez jego niezastosowanie w przedmiotowych sprawach,

15) art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h. przez przyjęcie, że skarżąca mogła w sprawach być zobowiązana do poniesienia kary pieniężnej.

W obszernych uzasadnieniach, skarżąca rozszerzyła powyższe zarzuty i podniosła, że na podstawie zgromadzonych w sprawach materiałach dowodowych (o ile zostaną one uznane za niepozbawione wad) nie można dojść do przekonania, iż jest ona osobą urządzająca gry. Zawarła ona jedynie z podmiotem trzecim umowy najmu powierzchni i zapewniona została, iż taki najem jest zgodny z prawem. Nie można zatem czynić jej żadnego zarzutu związanego z "urządzaniem" gier, co z kolei prowadzi do wniosku, iż nałożenie kar pieniężnych nastąpiło w sposób niezgodny z art. 89 ust. 1 u.g.h. Podkreślono, że skarżąca nie była właścicielem ww. automatów. Podniosiono również, że samo wynajęcie powierzchni pod automat w lokalu nie może być traktowane jako urządzanie gier w rozumieniu art. 89 u.g.h. Istotnym jest również fakt - co potwierdza uzasadnienie zaskarżonych decyzji, że poza wynajęciem powierzchni pod sporne automaty skarżąca nie wykonywała żadnych innych czynności mogących potwierdzać urządzanie przez nią gier.

Wskazano, że poza umowami najmu lokalu skarżącej w aktach spraw nie znajdują się żadne dowody, które mogłyby uzasadniać twierdzenie, iż A. M. urządzała gry w lokalu. Zdaniem skarżącej, nie sposób uznać, jak chcą tego organy I i II instancji, że już samą czynność cywilnoprawną - oddania lokalu (lub jego części) do władania innemu podmiotowi do eksploatacji automatów za stały czynsz (w formie umowy najmu) - należy traktować jako "urządzanie gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. W konsekwencji nie można uznać samego oddania lokalu, jako wystarczającej przesłanki do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry. To, że skarżąca zobowiązana była (zgodnie z treścią umów) powiadomić najemcę o usunięciu, kradzieży, włamaniu, naruszeniu integralności lub istotnym uszkodzeniu automatu, po pierwsze nie świadczy, że kiedykolwiek taka czynność miała miejsce, po drugie takie zobowiązanie nie stanowi zobowiązania szczególnego w stosunku do treści przepisów Kodeksu cywilnego dotyczącego umowy najmu. W tym zakresie twierdzenia organu jest jedynie luźną interpretacją, która nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonych w sprawach materiałach dowodowych. Organ podejmując próbę wykazania, że skarżąca może być uznana za osobę urządzającą gry w rozumieniu u.g.h., wskazuje nadto, iż umowy najmu zostały zawarte w celu prowadzenia przez najemcę gier na urządzeniach rozrywkowych i zręcznościowych. Po pierwsze skarżąca nie posiada żadnego doświadczenia czy też wiedzy specjalistycznej, mogącej potwierdzić, czy automaty, które zostały "wstawione" na najmowaną powierzchnię były automatami, na których gra może odbywać się jedynie w kasynie gry (a organ nie wykazał, aby było inaczej). Po drugie normą jest, iż umowy najmu zawierają postanowienia ograniczające możliwość wykorzystywania najętej rzeczy do konkretnych rodzajów prowadzonej działalności (a na wynajętej powierzchni działalność prowadził wyłącznie najemca, a nie strona).

W związku z powyższym skarżącą uznała, że organy obu instancji nie przedstawiły żadnego, wiarygodnego materiału dowodowego, który miałby potwierdzić fakt, iż może ona być uznana za osobę urządzającą gry na automatach. Tym samym brak jest w ogóle podstaw do uznania, że jest ona taką osobą, a co za tym idzie, iż w przedmiotowych sprawach może zostać na nią nałożona kara pieniężna. Zdaniem strony przedstawione powyżej argumenty świadczą w sposób oczywisty o braku możliwości nałożenia na skarżącą kary pieniężnej, albowiem nie może ona zostać uznana za osobę urządzającą gry w świetle art. 89 u.g.h.

W odpowiedziach na skargi DIC wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), postanowił połączyć do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oznaczone sygn. akt II SA/Rz 1368/16, II SA/Rz 1369/16 i prowadzić je pod sygn. akt II SA/Rz 1368/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skargi okazały się zasadne, jednak nie wszystkie ich zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu są decyzje Dyrektora Izby Celnej utrzymujące w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w przedmiocie wymierzenia skarżącej kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Spór w niniejszych sprawach sprowadza się do kwestii ustalenia podmiotu urządzającego gry na automatach poza kasynem, a w szczególności czy strona skarżąca jest takim podmiotem. Strona kwestionuje zarówno ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonych decyzji jak i ich ocenę prawną, wskazując na brak podstaw prawnych do nałożenia na nią kary pieniężnej.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzucanych w skardze kwestii stosowania przepisów ustawy o grach hazardowych pomimo braku notyfikacji art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych w świetle art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy nr 98/34/WE. Podkreślić należy, że uchwałą z dnia 16 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 1/16 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie rozstrzygnął wątpliwości dotyczące stosowania ustawy o grach hazardowych i nakładania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem. W orzeczeniu tym NSA w sposób wiążący stwierdził, że "Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy". Ponadto NSA ten sformułował wiążący pogląd, że "urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.)."

Druga część uchwały przesądza wątpliwości wyrażone w skargach co do tego, czy podmiotem omawianego deliktu administracyjnego może być każdy, czy też tylko podmioty, które na gruncie u.g.h. mogą ubiegać się o prowadzenie koncesjonowanej działalności hazardowej, a więc spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. NSA udzielił wiążącej odpowiedzi, że podmiotem tego deliktu mogą być także osoby fizyczne. W tej kwestii wypowiedział się zresztą wcześniej Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt P 4/14 oraz z dnia 21 października 2015 r. w sprawie P 32/12. W tym ostatnim wyroku Trybunał stwierdził, że przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 k.k.s., są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalnej reakcji państwa za naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Podkreślić należy również, że powołana wyżej uchwała jest uchwałą podjętą w składzie 7 sędziów NSA w następstwie wniesionego pytania prawnego na podstawie art. 264 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej jako P.p.s.a.); ma zatem moc wiążącą w oparciu o art. 269 P.p.s.a. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis, a pogląd wyrażony w konkretnej uchwale NSA może zostać zmieniony tylko stosowną uchwałą takiego samego składu NSA.

Sąd orzekający w pełni podzielił pogląd zaprezentowany w powołanej uchwale. Tym bardziej, że uchwała ta stanowi zwieńczenie dotychczasowego orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, które w całości zasługuje na podtrzymanie w tym w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 32/12 i P 4/14.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zarzuty skarg i ta argumentacja, która kwestionuje dopuszczalność i legalność stosowania w nieniniejszych sprawach przepisów ustawy o grach hazardowych w związku z brakiem jej notyfikacji – nie zasługują na uwzględnienie.

Jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego spraw na skarżącą zostały nałożone kary administracyjne w wysokości po 12.000 złotych za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., które stanowiły materialnoprawną podstawę dla ukarania skarżącej przywołaną przez organy celne, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry (ust. 1 pkt 2). Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2 wynosi 12.000 zł od każdego automatu (ust. 2 pkt 2).

Kwestionowane decyzje administracyjne zostały wydane na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 i art. 90 u.g.h., które należą do sfery materialnego prawa administracyjnego, co podporządkowuje czynności procesowe, w tym orzeczenie podejmowane w sprawach, których przedmiot regulowany jest tą ustawą, przepisom ordynacji podatkowej (art. 8 u.g.h.). Wymagało to od organów orzekających w niniejszych sprawach przeprowadzenia postępowania administracyjnego przy zachowaniu reguł wynikających z art. 120, art. 122, art. 187, art. 188 i art. 191 O.p. oraz przedstawienia wyników tego postępowania w uzasadnieniu decyzji z uwzględnieniem wskazówek zawartych w art. 210 § 4 oraz art. 124 O.p.

Dla realizacji zasadniczego celu postępowania administracyjnego jakim jest rozstrzygnięcie sprawy, pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie obowiązującej normy prawa, odpowiedniej dla rozstrzygnięcia danej sprawy, co nieodzownie wiąże się z koniecznością prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Wynika stąd nakaz wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa.

Organ odwoławczy ustalił, że A. M. spełniała rolę urządzającego gry na automacie bowiem jako właściciel lokalu udostępniała odpłatnie określoną powierzchnię lokalu pod instalację urządzeń do gier na automacie. DIC stwierdził, że skarżąca wypełniła swoim zachowaniem w pełni znamiona pojęcia urządzenia gier na automacie, już przez samo wynajęcie lokalu Spółce W. W ocenie organu zawarta między ww. podmiotami umowa najmu lokalu, a zwłaszcza jej treść przekonuje o tym, że między nimi doszło do porozumienia charakteryzującym się współdziałaniem czy współpracą przy urządzaniu gier na przedmiotowych automatach.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że A. M. posiadała pełną wiedzę co do rodzaju tej działalności, stąd wniosek o istnieniu szczególnego porozumienia między stronami umowy, którego przedmiotem jest nie tylko sam najem lokalu lecz także instalacja urządzeń do gier i prowadzenie działalności gospodarczej przy ich wykorzystaniu.

Według ustaleń DIC skarżąca aktywnie uczestniczyła w procesie urządzania gier traktowanym jako szereg różnego rodzaju zachowań, których celem jest umożliwienie grającym korzystanie z automatu. Zabezpieczała ona realizację tego procesu po stronie obsługi grających i urządzała w swoim lokalu gry na automacie.

W ocenie organu powyższe argumenty przemawiają za ukaraniem skarżącej. Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego wynikające z analizy wskazanych okoliczności faktycznych nie było zasadne.

Sąd nie podziela stanowiska organu, że skarżąca już przez samo udostępnienie powierzchni w swoim lokalu wyczerpała znamiona "urządzania" gier hazardowych, oraz że podmiot ten aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier, poprzez sprawowanie nadzoru nad automatami, pilnowanie, aby automaty te nie uległy szkodzeniu, oraz zobowiązanie się do zawiadomienia właściciela o ewentualnej awarii urządzeń. Wykazane czynności, w ocenie Sądu nie wyczerpują bowiem przesłanki urządzania gry na automacie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

W ocenie Sądu, dla uznania podmiotu za osobę urządzającą gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., bądź też współurządzającą takie gry wraz z inną osobą czy osobami, konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu tj. zawarły umowę o współdziałanie, zakładającą pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazując na istnienie takiego porozumienia.

W niniejszych sprawach źródła takiego porozumienia należy doszukiwać w umowach najmu z dnia 7 listopada 2014 r. i 1 lutego 2015 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby skarżąca przyjęła na siebie jakieś dodatkowe obowiązki w ramach procesu urządzania gier na kwestionowanych automatach. Godzi się przy tym zauważyć, że ewentualne porozumienie co do współuczestniczenia w procesie urządzania gry, powinno przewidywać obowiązki stron w ramach podziału ról, o charakterze stałym, w związku z czym incydentalne podejmowanie pewnych czynności, można rzec grzecznościowych i tak nie mogłoby być traktowane jako współurządzanie gier.

Kluczowym dla ustalenia kwestii nielegalnego współurządzania gry na automatach jest zakres partycypacji tego podmiotu zarówno w obowiązkach wynikających z organizowania gry, jak również w zyskach finansowych pochodzących z urządzania gier - sankcjonowana działalność ma bowiem charakter komercyjny. Nie jest zatem wystarczające w tym zakresie, ustalenie że skarżąca jako wynajmująca lokal uzyskiwała czynsz z umowy najmu – jest to bowiem immanentną cechą tej umowy, która nie stanowi czynności nielegalnej. Samo bowiem udostępnienie miejsca czy lokalu w celu urządzania gier nie jest przejawem aktywnego uczestnictwa w tym procesie, lecz co najwyżej warunkiem rozpoczęcia tego procesu – czyli swego rodzaju pośrednim uczestnictwem w procesie urządzania, które jednak ze względu na sankcyjny i dotkliwy charakter odpowiedzialności przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., na tym etapie działania nie może być jeszcze utożsamiane z zachowaniem wypełniającym ustawowe znamiona "urządzania gier". Koniecznym jest poczynienie ustaleń w kwestii zakresu obowiązków spoczywających na podmiocie udostępniającym lokal, które wskazywałyby na czynne uczestnictwo w tej działalności, a także pobieranie zysków z tej działalności, wykraczających jednak ponad sam czynsz za wynajęcie powierzchni lokalu, a wskazujących na partycypowanie w zysku z urządzanych gier. Ustalenie udziału w zyskach z gry hazardowej czyni bowiem partycypującego zainteresowanym nie tylko tym, aby gry były urządzane, ale również skalą tych gier, co przecież przekłada się na wysokość uzyskiwanego zysku. W interesie takiej osoby jest więc zachęcanie do rozegrania gry, a co za tym idzie wyjaśnianie jej zasad i wszelkiej pomocy w zakresie. Zgoła inaczej jawi się sytuacja podmiotu, który bez względu na to czy gry na automacie się odbywają czy też nie, otrzymuje stała kwotę, bynajmniej nie związaną z samym urządzaniem gier, lecz udostepnieniem na ten cel części powierzchni.

Posiłkując się art. 35 pkt 6 u.g.h., zgodnie z którym wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać "odpis dokumentów wskazujących na prawo do władania budynkiem (lokalem) lub umowy zobowiązującej do oddania we władanie budynku (lokalu), w którym będą urządzane gry", należy wskazać że urządzanie gry nie jest tożsame z zawarciem umowy zobowiązaniowej, obejmującej prawo do korzystania z lokalu bądź jego części. Dlatego nieuprawnionym jest, jak twierdzi organ odwoławczy, zrównanie czynności zawarcia umowy oddania niewielkiej części lokalu do władania innemu podmiotowi w celu eksploatacji automatów, z pojęciem "urządzania gier" w znaczeniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Wobec tego samo oddanie części powierzchni użytkowej lokalu nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 345/16).

Przede wszystkim należy stwierdzić, że treść umowy najmu, na którą powołuje się organ odwoławczy, nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, że strony porozumiały się co do wspólnej eksploatacji urządzeń do gier hazardowych. Z umowy tej wynika jedynie, że skarżąca zobowiązała się wynająć właścicielowi automatów powierzchnię swojego lokalu pod instalację opisanych na wstępie automatów do gier, które będą wykorzystywane i eksploatowane przez Spółkę W., do którego te automaty należą, zaś skarżącej będzie z tego tytułu przysługiwać czynsz miesięczny w stałej wysokości. Tymczasem sam fakt wynajęcia (wydzierżawienia, użyczenia czy też udostępnienia) lokalu innemu podmiotowi, w celu prowadzenia przez ten drugi podmiot działalności gospodarczej z wykorzystaniem automatów do gier hazardowych, o którym mowa w art. 2 ust. 3 bądź ust. 5 u.g.h., nie przesądza jeszcze, zdaniem Sądu, o możliwości przypisania wynajmującemu (wydzierżawiającemu, użyczającemu czy też udostępniającemu) statusu podmiotu "urządzającego gry".

Jeżeli zatem organ odwoławczy wywodzi przymiot "urządzającego gry" z umów najmu, łączących stronę z właścicielem urządzeń, na których prowadzone są gry, to z treści tych umów powinno jednoznacznie wynikać – niezależnie od tytułu nadanego umowom przez strony – że w istocie działalność w zakresie gier hazardowych będzie prowadził sam wynajmujący, albo że urządzanie gier – a więc ich organizowanie, w celu osiągnięcia przychodu z takiej działalności – będzie w istocie wspólnym przedsięwzięciem gospodarczym obu stron umowy. W rozpoznawanych sprawach zawarte przez skarżącą umowy najmu nie dawały podstaw do wyciągnięcia takich wniosków. Sama tylko okoliczność ustalenia czynszu najmu również nie przesądza, zdaniem Sądu, o wspólnym z właścicielem automatów urządzaniu gier hazardowych. Jakkolwiek bowiem niewątpliwie wynajmujący w takiej sytuacji czerpie pośrednio zysk z działalności najemcy, to bezpośrednim źródłem tego przychodu jest najem, a nie działalność w zakresie urządzania gier hazardowych. Trudno zatem tylko na tej podstawie przypisać wynajmującemu przymiot "urządzającego gry", jeśli jednocześnie nie wykazano po jego stronie aktywnych działań związanych z oferowaniem i organizowaniem gier hazardowych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2016 r. sygn. III SA/Wr 886/16).

Pamiętać należy, że zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego wynikającymi z przepisów ordynacji podatkowej, organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, a w efekcie wydający decyzję, powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 121 § 1 O.p.). Winien więc działać na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.), wyczerpująco informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 121 § 2 O.p.) i w toku postępowania stać na straży praworządności oraz podejmować wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 122 O.p.), jak i wyjaśniać stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 124 O.p.). Powinien też mieć na względzie, że zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami proceduralnymi.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego spraw wskazuje, że organ odwoławczy uchybił powołanym powyżej zasadom postępowania. Organ nie dysponował bowiem wystarczającymi dowodami dla uznania, że skarżąca urządzała gry na opisanych wyżej automatach. Z jednej strony w aktach spraw znajdują się umowy najmu, z których wynika, że rola strony skarżącej polega przede wszystkim na odpłatnym udostępnieniu innemu podmiotowi powierzchni skontrolowanego lokalu, który to najemca miał zamiar prowadzić w tym lokalu działalność gospodarczą polegającą na eksploatacji skontrolowanych urządzeń. W świetle wskazanych okoliczności faktycznych nie sposób zatem przyjąć, że skarżąca była osobą urządzającą gry.

Przypomnieć należy, że ocena materiału dowodowego, dokonywana przez organ na podstawie art. 191 O.p. musi spełniać określone wymogi tj. być logiczna, zgodna z akceptowanymi zasadami rozumowania i doświadczeniem życiowym, a przede wszystkim dotyczyć kompletnego i prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego (a więc z zachowaniem obowiązków wynikających m.in. z art. 122, art. 180 i art. 187 O.p.) oraz uwzględniać łączne znaczenie wszystkich dowodów i okoliczności sprawy. W rozpoznawanych sprawach powyższe warunki nie zostały spełnione, a w konsekwencji jako nieuprawnione należy uznać stanowisko organu odwoławczego uznające skarżącą za podmiot urządzający gry oraz podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust.1 u.g.h.

W związku ze stwierdzonymi uchybieniami procesowymi organu za przedwczesne należało uznać odniesienie się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny ustalony przez organy i ocena dokonana w zaskarżonych decyzjach są prawidłowe, można przejść do kontroli procesu stosowania prawa materialnego.

Z przedstawionych wyżej względów uznać należało, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. mogącym mieć istotny wpływ na wynik spraw, co obligowało Sąd do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu spraw organ powinien wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, co do prawidłowego rozumienia pojęcia "urządzający grę", następnie ocenić zgromadzone dowody w celu ustalenia, czy skarżąca podejmowała jakiejkolwiek aktywne działania związane z eksploatacją przedmiotowych automatów do gry, a pozwalające na przypisanie jej przymiotu podmiotu "urządzającego grę". Organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przyjmując, że samo stwierdzenie wynajęcia powierzchni przez skarżącą i pobieranie czynszu nie jest automatycznie równoznaczne z czerpaniem przez nią korzyści z urządzania gier na automatach, jak wadliwie przyjął organ w niniejszych postępowaniach. Dopiero wszechstronna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego może stanowić podstawę do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnych.

O kosztach orzeczono w myśl art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczone wpisy od skarg - 800 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 9600 zł wynikające z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.