Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 807/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 10 ust. 1, art. 15  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1947
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: SWSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 marca 2022 r., nr 4/2022 w sprawie umorzenia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 marca 2022 r., znak: NK.906.4.2022, Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: MPWIS) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) w Krakowie z dnia 19 stycznia 2022 r. nr 21/22 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. nr 684/2017 znak: HK-433-652.2017 odmawiającej wydania M. B. (dalej: skarżąca) zezwolenia na ekshumację szczątków: H. K., E. K. i M. S., pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym przy ul. [...] w K.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 723, z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 195).

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 25 września 2017 r. skarżąca zwróciła się do PPIS w Krakowie o wydanie zezwolenia na ekshumację szczątków I. S., Z. S., F. S., S. S., J. S., H. K., E. K. i M. S., pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym [...] w K. przy ul. [...]. Decyzją z dnia 12 grudnia 2017 r. nr 684/2017 organ wydał zgodę na ekshumację I. S, Z. S., F. S., S. S., J. S. oraz odmówił wydania zezwolenia na ekshumację szczątków zmarłych: H. K., E. K. i M. S. ze względu na brak pokrewieństwa o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt. 1-5 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1947, dalej: u.c.c.z.).

Pismem z dnia 30 września 2020 r. skarżąca zwróciła się do PPIS w Krakowie o zmianę ww. decyzji w zakresie zezwolenia na ekshumację szczątków pozostałych zmarłych.

W dniu 13 stycznia 2021 r. PPIS w Krakowie wydał decyzję nr 16/21 odmawiającą zmiany poprzedniej decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. Powyższe organ uzasadnił brakiem uprawnienia wnioskodawczyni do dokonania ekshumacji szczątków ze względu na brak pokrewieństwa, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Na skutek wniesionego odwołania MPWIS wydał w dniu 14 kwietnia 2021 r. decyzję nr 3/2021 uchylającą decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

MPWIS wskazał, że w toku postępowania administracyjnego w II instancji strona wykazała, iż w Krakowie zamieszkuje dwoje jej dzieci, które nie zostały wcześniej wymienione we wniosku o wydanie zezwolenia na ekshumację, a przez to zostały pominięte w toku postępowania administracyjnego z 2017 r.

W dniu 9 czerwca 2021 r. PPIS w Krakowie wydał decyzję umarzającą postępowanie wszczęte w dniu 5 października 2020 r. w sprawie zmiany decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że skarżąca nie mieści się w kręgu osób uprawnionych w sprawie wydania zezwolenia na ekshumacje szczątków osób wskazanych we wniosku. Wskazał również, że przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia statusu prawnego strony jako osoby dobrowolnie zobowiązującej się do ekshumacji.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 1 października 2021 r. nr 9/2021 uchylił ww. decyzję o umorzeniu postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. MPWIS ponownie wskazał, że w toku postępowania administracyjnego w II instancji strona wykazała, iż w K. zamieszkuje dwoje jej dzieci, które nie zostały wcześniej wymienione we wniosku o wydanie zezwolenia na ekshumację, a przez to zostały pominięte w toku postępowania administracyjnego z 2017 r.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zwrócił się do pominiętych stron postępowania o zajęcie stanowiska, złożenie ewentualnych uwag i wniosków, co do prowadzonego postępowania w przedmiotowej sprawie. Strony nie wniosły uwag i nowych wniosków w sprawie, jednocześnie przychylając się do stanowiska skarżącej.

Decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. nr 21/22 PPIS w Krakowie umorzył postępowanie w sprawie zmiany swojej decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. znak: HK-433-652/2017.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 oraz art. 105 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędną i dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów, co w rezultacie skutkowało niepełnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy i nieustaleniem, czy skarżącej przysługuje prawo do ekshumacji, jako osobie dobrowolnie zobowiązującej się do pochówku ekshumowanych szczątków. Ponadto zarzuciła prowadzenie sprawy w sposób niebudzący zaufania obywateli do organów państwa oraz bezzasadne przyjęcie, że skarżąca nie posiada statusu strony, pomimo, że jest dysponentem grobu.

MPWIS, w opisanej na wstępie decyzji z dnia 22 marca 2022 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy powołał treść art. 15 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 u.c.c.z. i wskazał, że wykładnia powyższych przepisów, w tym mającego zastosowanie w tym przypadku art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, prowadzi do wniosku, że ekshumacja zwłok lub szczątków za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego, może być dokonana na umotywowaną prośbę, ale osób uprawnionych do pochowania zwłok. Krąg tych osób został wskazany w art. 10 ust. 1 ustawy.

Prawo do pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji, pamięć o zmarłym (prawo kultu osoby zmarłej) są prawnie chronionymi dobrami osobistymi każdego człowieka (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego). Prawo to przysługuje osobom najbliższym zmarłego, ale także osobom, które do tego się dobrowolnie zobowiążą (art. 10 ust. 1 in fine), ale nie jakimkolwiek osobom, lecz tylko tym spośród nich, do których została skierowana prośba uprawnionych do pochowania zwłok.

Muszą być to więc osoby, co do których jest pewne, że to oni są "wykonawcami" złożonego uprzednio oświadczenia woli przez określone podmioty.

W kontekście tego uregulowania nie można wykluczyć, że pochować zwłoki może także inna osoba niż wskazana w art. 10 ust. 1 zd. 1 ww. ustawy, a co za tym idzie również krąg osób legitymowanych do wystąpienia z wnioskiem o ekshumację na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, nie jest ograniczony w każdej sytuacji do osób najbliższych, zwłaszcza wobec wykazania braku istnienia takich osób. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 maja 2020 r. sygn. [...], norma zawarta w art. 10 ust. 1 u.c.c.z. wskazuje osoby, nie tyle uprawnione, co zobowiązane do pochówku. Wprowadzając tę regulację, ustawodawca miał na względzie tylko i wyłącznie aspekt sanitarny pochówku zwłok, w żadnym razie nie stanowi ona ingerencji ustawowej w sferę dóbr osobistych człowieka.

W ocenie MPWIS, postępowanie organu I instancji w tym zakresie było poprawne, bowiem Państwowa Inspekcja Sanitarna nie jest organem właściwym do rozstrzygania, czy wnioskodawca jest osobą - w myśl ustawy - "dobrowolnie zobowiązującą się" do ekshumacji oraz, co za tym idzie, stwierdzenia uprawnienia do jej dokonania.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie ma racji strona skarżąca podnosząc argument niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz błędną i dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów, bowiem PPIS w Krakowie prawidłowo dokonał negatywnej oceny statusu skarżącej w kontekście "osoby dobrowolnie zobowiązującej się do pochówku/ekshumacji". Nie wystarczy bowiem dobrowolne zobowiązanie się do ekshumacji i ponownego pochowania zwłok lub szczątków, ale konieczne jest dysponowanie ową "umotywowaną prośbą" - oświadczeniem woli złożonym przez osoby najbliższe osób pochowanych i za ich życia, w stosunku do każdego z pozostałych pochowanych, z którego wynikałaby prośba do dokonania ekshumacji ich zwłok lub szczątków. Skarżąca, pomimo właściwego w tym względzie wezwania organu I instancji, nie wykazała, że pochowała każdą z osób, o ekshumację zwłok których teraz wnioskuje (wręcz wskazała, iż pochówku dokonał jej ojciec) i dysponuje złożonymi przez każdą z tych osób oświadczeniami woli, z których by wynikało upoważnienie do pochowania wraz z ewentualną ekshumacją zwłok lub szczątków tych osób.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie dysponuje też uprzednio wydanym, stosownym konstytutywnym orzeczeniem sądu. Stąd też w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, jeżeli za życia wszystkie osoby pochowane w przedmiotowym grobowcu, a wskazane we wniosku, lub ich najbliżsi, nie złożyły stosownego oświadczenia woli - owej umotywowanej prośby - przy braku w chwili obecnej innych osób im najbliższych spokrewnionych i spowinowaconych - skarżąca nie nabyła uprawnienia do ekshumacji zwłok lub szczątków osób pochowanych w przedmiotowym grobowcu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

- art. 10 ust. 1 zdanie ostatnie u.c.c.z w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do ekshumacji szczątków H. K. zmarłej w dniu 19 listopada 1976 r., E. K. zmarłego w 1970 r., oraz M. S. zmarłej w dniu 30 stycznia 1978 r. pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym [...] w K. przy ul. [...], pomimo iż oprócz dwóch innych osób, które wyrażają zgodę na ekshumację, jest jedyną żyjącą krewną ww. osób, ich pochówku dokonał nieżyjący już ojciec skarżącej, a to ona w chwili obecnej jest dysponentem grobu w którym znajdują się szczątki.

- art. 10 ust. 1 zdanie ostatnie u.c.c.z w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że inspektor sanitarny nie ma prawa ustalenia osoby dobrowolnie zobowiązującej się do pochówku określonych osób, pomimo, iż w niniejszym postępowaniu to zrobił, wskazując że skarżąca nie jest osobą, którą można by uznać za dobrowolnie zobowiązującą się pochówku H. K., E. K. i M. S.;

2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błędną i dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów, co skutkowało niepełnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy i w rezultacie nie ustaleniem, czy skarżącej przysługuje prawo do ekshumacji szczątków;

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w zakresie, w jakim organ nie ustalił, iż odmowa wyrażenia zgody na ekshumację ww. osób uczyni niewykonalną decyzję nr 684/2017 z dnia 12 grudnia 2017 r. w części dotyczącej ekshumacji zwłok I. S., Z. S., F. S., S. S. i J. S., gdyż grób, w którym znajdują się zwłoki ww. osób jest pionowy, a szczątki H. K., E. K. i M. S. znajdują się na środku;

- art. 8 k.p.a., poprzez takie prowadzenie sprawy, które nie budzi zaufania obywateli do organów państwa, poprzez nieuwzględnianie stanowiska sądu powszechnego i narażanie skarżącej na dodatkowe koszty;

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 zdanie ostatnie u.c.c.z. w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, poprzez bezzasadne przyjęcie, że istnieje przeszkoda przedmiotowa do prowadzenia postępowania, gdyż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do wystąpienia z wnioskiem o ekshumację ww. osób, bez dokonania wnikliwej oceny i nieuwzględnienia tego, iż to ona posiada prawo dysponowania grobem, w którym zmarli się znajdują, nie mają oni bliskiej rodziny w rozumieniu ww. ustawy oraz ojciec skarżącej dokonał dobrowolnego pochówku ww. osób, a Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2020 r. wydanego w sprawie o sygn. akt: [...], wskazał że skarżąca jak i dwie inne osoby, które są dysponentami grobu, popierali wniosek o ekshumację, natomiast brak wskazania innych uprawnionych osób, nie mógł być traktowany jako brak zgody na ekshumację i stwierdzenie sporu.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie:

1) pozostały małżonek(ka);

2) krewni zstępni;

3) krewni wstępni;

4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa;

5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.

Prawo pochowania zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje właściwym organom wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób zasłużonych wobec Państwa i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom i organizacjom społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą.

Następnie z art. 15 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych wynika, że ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana:

1) na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego;

2) na zarządzenie prokuratora lub sądu;

3) na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel.

Poza sporem stron postępowania sądowoadministracyjnego pozostaje okoliczność, że skarżąca nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 10 ust. 1 pkt 1-5 u.c.c.z., co znalazło odzwierciedlenie w oświadczeniach złożonych przez skarżącą.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że "ustawodawca nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że ekshumacja zwłok może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok (por. art. 15 ust. 1 pkt 1 u.c.c.z.). Krąg tych osób został zaś wskazany w art. 10 ust. 1 u.c.c.z." (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1150/17, LEX nr 2464978). Wobec tego zasadnie organy uznały, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania zgody wyrażonej przez organy inspekcji sanitarnej na ekshumację zwłok H. K., E. K. i M. S. Istotnym jest, że dokonanie tego ustalenia przez organ I instancji było możliwe już w oparciu o treść wniosku o ekshumację zwłok lub szczątków ludzkich w celu ich pochowania w innym miejscu, złożonego przez skarżącą w dniu 25 września 2017 r.

Skarżąca zarzuciła, że organy winny były uznać, iż jest osobą uprawnioną do pochowania zwłok H. K., E. K. i M. S., argumentując że właściwa wykładnia przepisu art. 10 ust. 1 u.c.c.z. powinna prowadzić do wniosku, że prawo do pochowania zwłok, może także przysługiwać innym osobom, niewymienionym w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że w art. 10 ust. 1 u.c.c.z. wskazano, że prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą. Będą to osoby, których nie można zaliczyć do kategorii najbliższej pozostałej rodziny osoby zmarłej. Konsekwencją tego jest znaczne poszerzenie kręgu osób, które w praktyce mogą być uprawnione do pochowania zwłok. Pomiędzy osobami będącymi członkami najbliższej rodziny, a pozostałymi osobami, które powołują się na uprawnienie do pochowania zwłok, może powstać spór cywilnoprawny odnośnie tego, komu to uprawnienie przysługuje, który to spór może zostać rozstrzygnięty wyłącznie przez właściwy sąd powszechny. W przypadku gdy spór ten zostanie rozstrzygnięty na korzyść osoby spoza kręgu najbliższej rodziny, to osoba ta dysponując prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, będzie uprawniona do pochowania zwłok. W orzecznictwie sądów powszechnych istnieje rozbieżność poglądów odnośnie tego, w oparciu o jakie kryteria należy przyjmować pierwszeństwo w zakresie uprawnienia do pochowania zwłok. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że "możliwość pojawienia się sprzeczności między dobrami osobistymi osób bliskich zmarłego sprawia, że konieczne staje się znalezienie kryteriów ich usuwania, co z reguły oznacza konieczność określenia pierwszeństwa dóbr jednych osób w stosunku do drugich. W odniesieniu do uprawnienia do pochowania zmarłego wyrażony został pogląd, zgodnie z którym o pierwszeństwie tym decyduje art. 10 ust. 1 u.c.ch.z., który ustala kolejność osób uprawnionych do pochowania zwłok, przy czym prawo pochowania zwłok danej osoby przysługuje osobie wymienionej w dalszej kolejności (np. krewnym w linii bocznej) dopiero wtedy, gdy brak jest osoby wymienionej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta prawa tego nie chce lub nie może wykonać (zob. wyr. SN z 25 września 1972 r. II CR 353/72, OSNC 1973, Nr 6, poz. 109; podobnie wyr. SN z 11 listopada 1976 r. II CR 415/76). Z drugiej strony, w orzecznictwie reprezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym wymieniony przepis nie zastrzega na rzecz pewnych osób prawa pochowania zwłok z pierwszeństwem przed prawem innych osób, a stanowi jedynie o tym, komu przysługuje prawo (wyr. SN z 7 czerwca 1966 r., I CR 346/65). Zgodnie z innym poglądem kolejność określona w art. 10 ust. 1 u.c.ch.z. ma pewne znaczenie, jednak okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności relacje zmarłego przed śmiercią z poszczególnymi osobami wymienionymi w tym przepisie, a także wyrażona przez niego wola co do miejsca i rodzaju pochówku mogą przemawiać za przyznaniem pierwszeństwa prawom innym członków rodziny niż ci, którzy zostali wymienieni w przepisie w pierwszej kolejności (zob. wyr. SN z 23 maja 1975 r., II CR 193/75)." (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. II CSK 30/19, LEX nr 3082395). Jak już powyżej wskazano, do rozstrzygnięcia tego rodzaju sporu jest właściwy wyłącznie sąd powszechny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że w pewnych przypadkach, prawo do pochowania przez osobę z kręgu najbliższej rodziny może w ogóle nie powstać. Przykładowo Sąd Najwyższy uznał, że prawo to nie powstało na rzecz córki zmarłej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1982 r., sygn. IV CR 171/82, OSNC 1983/1/12). Z powyższych uwag wynika, że ocena komu przysługuje prawo do pochowania zwłok, czy prawo to w ogóle powstało na rzecz konkretnie wskazanej osoby, a także jak kształtuje się zagadnienie pierwszeństwa w wykonywaniu tego prawa, winna być dokonywana w każdym przypadku odrębnie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano: "co się tyczy zakresu prawa do pochowania, to już sama możliwość ekshumacji usprawiedliwia wniosek, że prawo do pochowania nie wygasa z momentem pochowania zwłok. Dlatego też zakres tego prawa obejmuje również domaganie się ekshumacji w celu pochowania zwłok w innym stosownym miejscu. Z tego, co powiedziano wyżej, wynika, że prawo do pochowania stanowi jedno z praw podmiotowych osobistych w rozumieniu art. 11 p.o.p.c." (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1965 r., sygn. I CR 464/64, OSNC 1965/10/171). Z twierdzeń skarżącej wynika, że E. K. zmarł 30 stycznia 1970 r., H. K. zmarła 19 listopada 1976 r., a M. S. zmarła 30 stycznia 1978 r., natomiast skarżąca urodziła się 14 lutego 1952 r. Konsekwencją zatem jest to, że zmarłe H. K. i M. S., zostały pochowane, kiedy skarżąca była już osobą pełnoletnią, przez inną osobę (ojca skarżącej), co do E. K., który zmarł krótko przed uzyskaniem przez skarżącą pełnoletniości, skarżąca nie podała dokładnej daty pogrzebu. Należy zatem przyjąć, że prawo do pochowania zwłok powstało na rzecz innej osoby. Osoba uprawniona (osoby uprawnione) do pochowania, z swojego życia nie podjęła działania, którego skutkiem byłaby ekshumacja H. K., E. K. i M. S. Jak już powyżej wskazano, skarżąca nie należy do kategorii osób będących najbliższą pozostałą rodziną osoby zmarłej, wskazanej w art. 10 ust. 1 pkt 1-5 u.c.c.z. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest osobą, która dobrowolnie zobowiązała się do pochowania zwłok H. K., E. K. i M. S.

Skarżąca zarzuciła, że organy nie uwzględniły jej prawa do dysponowania grobem murowanym stałym (grobowcem), zlokalizowanym na Cmentarzu [...] w K. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że część osób pochowanych w grobie, należy względem skarżącej do kategorii osób wymienionych w art. 10 ust. 1 u.c.c.z., natomiast H. K., E. K. i M. S., do tej kategorii nie należą. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że prawo skarżącej do grobu ma jednolitą treść względem wszystkich osób pochowanych w grobie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że prawo do grobu może występować w pełnym zakresie, bądź też być ograniczone do pewnych tylko czynności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. III CSK 84/15, LEX nr 1992040). Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że ekshumacja winna mieć miejsce wyjątkowo. Przykładowo Sąd ten wyraził pogląd, że "Sąd Najwyższy konsekwentnie dąży do maksymalnego ograniczenia stosowania tego środka jako ochrony dóbr osobistych, w imię dobra co najmniej równorzędnego jakim jest niezakłócanie spokoju osób zmarłych oraz ich najbliższych, dla których ekshumacja stanowi niewątpliwie przeżycie wyjątkowo traumatyczne. Ekshumacja może być zatem orzeczona tylko wtedy, gdy szczególne względy ochrony dóbr osobistych za tym przemawiają, regułą jest bowiem, że powinna zwyciężyć zasada niezakłócania spokoju zmarłych w zetknięciu z brakiem zgody osoby uprawnionej na pochowanie określonych zwłok (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1998 r. I CKN 729/97 i z dnia 29 stycznia 2003 r. I CKN 1453/00, nie publ.)" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. III CSK 84/15, LEX nr 1992040).

Brak jest podstaw do przyjęcia, że organy naruszyły przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 105 § 1. Jak już powyżej wskazano, bezspornym jest, że skarżąca nie należy do kręgu osób, które ustawa określa jako najbliższą pozostałą rodzinę osoby zmarłej. Skarżąca nie przedstawiła orzeczenia sądu powszechnego, uprawniającego ję do dokonania ekshumacji, którego treścią rozstrzygnięcia byłyby związane organy. Następnie organy należycie uzasadniły powody, dla których uznały brak podstaw do zmiany w tej sprawie decyzji nr 684/2017 z dnia 12 grudnia 2017 r.

W odniesieniu natomiast do zarzutu skarżącej, że odmowa wyrażenia zgody na ekshumację H. K., E. K. i M. S., uczyni niewykonalną decyzję nr 684/2017 z dnia 12 grudnia 2017 r. w części dotyczącej ekshumacji zwłok I. S., Z. S., F. S., S. S. i J. S., wskazać należy, że zgodnie z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1910), wydanego na podstawie art. 20 ust. 3 u.c.c.z., o zamierzonej ekshumacji należy zawiadomić właściwego powiatowego lub portowego inspektora sanitarnego, który wykonuje nadzór nad ekshumacją. Zatem zadaniem właściwego inspektora sanitarnego, jest podjęcie w tym zakresie takich czynności nadzorczych, aby wykonanie decyzji nr 684/2017 z dnia 12 grudnia 2017 r. w części dotyczącej ekshumacji zwłok I. S., Z. S., F. S., S. S. i J. S., było możliwe.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.