Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 468/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 c  par. 4,  art. 64  par. 1 pkt 4,  par. 6
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 lipca 2017 r. sprawy ze skargi Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. nr [...] o obciążeniu wierzyciela tj. Dyrektora [...] Urzędu Pracy w K. (dalej: wierzyciel, strona) kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], i [...] wystawionych na zobowiązanego tj. A. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – A. z siedzibą w P. przy ul. [...] (dalej: dłużnik) na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], wystawionych przez Dyrektora [...] Urzędu Pracy w K. Dokumenty te obejmowały należności z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wynikające z decyzji Dyrektora [...]UP ż dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...].

Dalej, opisując przebieg postępowania egzekucyjnego podano, że odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] r. doręczony został zobowiązanemu w dniu 20 maja 2016 r. w trybie zastępczym wraz z zawiadomieniem z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego w B. z/s we W. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał to zajęcie w dniu [...] r.

W piśmie z dnia 11 maja 2016 r. Bank B. przekazał informację, iż brak jest wystarczających środków na rachunku, co stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia. Ponadto w piśmie z dnia 13 czerwca 016 r. Bank przekazał informację, iż do rachunku nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych i sądowych.

W dniu [...] r. spisany został raport poborcy skarbowego o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. W raporcie tym wskazano również, iż dłużnik od trzech lat nie płaci czynszu, a pracownicy firmy nie są widywani pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym.

Z kolei odpis tytułu wykonawczego z dnia [...]r. doręczony został dłużnikowi w dniu [...] r. w trybie zastępczym wraz z zawiadomieniem z dnia [...] r. o zajęciu rachunku bankowego w B. .z/s w W. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał to zajęcie w dniu [...] r.

Pismem z dnia 14 lipca 2016 r. B. z/s we W. przekazał informację, iż na rachunku bankowym zobowiązanego jest niewystarczająca ilość środków pieniężnych, a ponadto nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej.

Następnie zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. z siedzibą w W. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał to zajęcie w dniu [...] r., natomiast zobowiązany w dniu [...] r. w trybie zastępczym określonym w art. 44 k.p.a. Odpowiadając na to zajęcie pismem z dnia 16 lipca 2016 r. C. przekazał informację, iż na rachunku bankowym dłużnika zostały ustanowione blokady środków.

Jednocześnie organ egzekucyjny skierował zapytania w trybie art. 36 u.p.e.a, m.in. do CEPIK-u, do Ministerstwa Sprawiedliwości, jednakże nie ustalono majątku ruchomego lub nieruchomości, których właścicielem byłby zobowiązany.

W związku z powyższym organ egzekucyjny pismem z dnia 11 sierpnia 2016 r. zwrócił się do wierzyciela o wskazanie majątku zobowiązanego, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W odpowiedzi wierzyciel podał, iż nie posiada informacji o majątku dłużnika, a także wniósł o specyfikację kosztów egzekucyjnych, która została przekazana przy piśmie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] oraz [...] w oparciu o art 59 § 2 u.p.e.a., a więc w oparciu o stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W piśmie z dnia [...] r. wierzyciel wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] doręczonym wierzycielowi w dniu 13 grudnia 2016 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], i [...] w kwocie [...] zł.

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wniósł o jego:

1. uchylenie w całości i umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, bądź

2. zmianę polegającą na określeniu kosztów postępowania egzekucyjnego według ustawowych stawek minimalnych - określonych w przepisach art. 64 § 1 pkt. 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez naliczenie odpowiednio - opłat za zajęcie rachunku bankowego w wysokości [...] zł oraz opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel powołał się na art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 i podniósł, że koszty egzekucyjne zostały określone na podstawie przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP. Ponadto wskazał na opieszałość organu egzekucyjnego w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, co spowodowało powstanie wyższych odsetek za zwłokę, a zarazem doprowadziło do nieuzasadnionego zwiększenia opłaty egzekucyjnej.

W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia organ nadzoru zacytował art. 64 c § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64 a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Na mocy art. 64 c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Dalej stwierdził, że za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia przyjęto art. 64 c § 4 i § 7 u.p.e.a. i wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela. W tym stanie rzeczy niewątpliwie zaistniały przesłanki do zastosowania

art. 64 c § 4 u.p.e.a.

Nawiązując do zarzutu opieszałości działania organu egzekucyjnego poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego po 3 miesiącach od momentu wpływu tytułu wykonawczego, co spowodowało zwiększenie odsetek za zwłokę, a tym samym i kwoty kosztów egzekucyjnych, organ nadzoru uznał, że argument ten nie zasługuje na uwzględnienie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, wierzyciel kierując wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w piśmie z dnia [...] r. nie wskazał majątku zobowiązanego, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne, a zatem organ egzekucji wszczynając to postępowanie musiał ustalić ten majątek. Ponadto na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wierzycielowi nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zgodnie z art. 54 § 2 u.p.e.a. przysługiwała skarga na przewlekłość prowadzonego postępowania egzekucyjnego, z którego to uprawnienia wierzyciel nie skorzystał.

Aprobując kwotę kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela, organ nadzoru podkreślił, że organ egzekucyjny wskazał czynności faktycznie dokonane w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, datę dokonania tych czynności i kwoty kosztów egzekucyjnych, które zaistniały w wyniku dokonania przedmiotowych czynności egzekucyjnych.

Za bezpodstawny uznano sformułowany w oparciu o wyrok TK postulat dotyczący naliczenia minimalnej kwoty kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności.

Uzasadniając to stanowisko organ nadzoru stwierdził, że wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 nie uchylił ani art. 64 § 1 pkt 4, ani art. 64 § 6 u.p.e.a., a zatem przepisy te nadal obowiązują, Organy administracyjne zobowiązane są natomiast stosować w prowadzonych sprawach przepisy prawa powszechnie obowiązującego, co wynika z art. 6 k.p.a. statuującego zasadę legalizmu. Powołując się m.in. na tę zasadę, formułuje się pogląd, że organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, gdyż tylko takie regulacje (jak konsekwentnie twierdzi NSA od początku lat 80-tych XX w.) mogą być podstawą władczej ingerencji organów administracji publicznej w prawa i wolności obywateli. W tym stanie rzeczy, mimo publikacji wspomnianego orzeczenia TK organ egzekucyjny miał nie tylko prawo, ale i obowiązek, wydać rozstrzygnięcie w oparciu o obowiązujące i nieuchylone przepisy wskazane w tym wyroku. Skoro regulacje te nie zostały uchylone, to niezastosowanie ich przez organ administracji publicznej lub zastosowanie ich nie wprost, stanowiłoby naruszenie zasady legalizmu przez organ nadzoru.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu niekonstytucyjności tych przepisów orzeczonej wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, co doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości rażąco niewspółmiernej do nakładu pracy organu egzekucyjnego,

2) art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez podjęcie czynności zajęcia rachunków bankowych z naruszeniem zasady szybkości postępowania, co uwzględniając przepis art. 64 § 7 u.p.e.a. miało istotny i bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia, tzn. wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o:

1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r.,

2) wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r.,

3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie wobec zobowiązanego prowadzone było na podstawie wystawionych przez skarżącego tytułów wykonawczych z dnia [...] r. na kwotę [...] zł i z dnia [...] r. na kwotę [...] zł. Jak wynika z treści postanowienia organu egzekucyjnego za pierwszą czynność zajęcia rachunku bankowego w dniu [...] r. naliczona została opłata egzekucyjna w kwocie [...] zł, a także w oparciu o przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł. Z kolei, w dniu [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w innym banku naliczając z tego tytułu na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e a. opłatę egzekucyjną w wysokości [...] zł. Ponadto w dniu [...] r. sporządzona została relacja o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych, a w dniu [...] r. ustalenie informacji o zobowiązanym. Łączna kwota opłat naliczonych od opisanych wyżej czynności podjętych przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. wyniosła [...] zł.

Z kolei, za czynności podjęte w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...] r. organ egzekucyjny naliczył opłaty w łącznej wysokości [...] zł, obejmujące opłatę w kwocie [...] zł związaną z dokonanym w dniu [...] r. zajęciem rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 p.e.a.) za zastępcze doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu.

Dalej wskazano, że postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny w oparciu o art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a umorzył postępowanie prowadzone przeciwko zobowiązanemu. Czynności podjęte przez organ egzekucyjny w niniejszej sprawie nie przyniosły żadnych rezultatów, w szczególności organ ten nie zdołał ustalić majątku, ani wyegzekwować przedmiotowych należności.

Następnie autor skargi podniósł zarzut niewłaściwego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Wskazał, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 TK orzekł o niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz przepisu art. 64 § 6 tej ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej uznając, że powołane przepisy naruszają wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadę zakazu nadmiernej ingerencji, w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Powołując się na poglądy NSA wskazał, że fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia nie może pozostać bez znaczenia dla oceny jego legalności (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 1199/15).

Zdaniem strony skarżącej twierdzenie TK, że "brak określenia górnej granicy opiat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną", oraz że "brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych" należy wprost odnieść do okoliczności niniejszej sprawy. Zdaniem strony konieczna jest ponowna ocena stanowiska organu egzekucyjnego w świetle przywołanych wywodów TK.

W niniejszej sprawie, w oparciu o przepisy art. 64 § 1 pkt 4) oraz art. 64 § 6 u.p.e.a wierzyciel na podstawie art. 64 c § 4 u.p.e.a. został obciążony opłatami pomimo, że postępowanie egzekucyjne okazało się całkowicie bezskuteczne i nie doprowadziło do odzyskania nawet części należności objętej tytułami wykonawczymi. Działania organu egzekucyjnego ograniczyły się do zastępczego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych zobowiązanemu, zajęcia jego rachunków bankowych, na których nie było żadnych środków i ustaleniu - trzy miesiące po nieskutecznym zajęciu rachunków bankowych - informacji o zobowiązanym. Wspomniane czynności należy ocenić jako nieskomplikowane, a nakład pracy organu egzekucyjnego celem ich dokonania - minimalny i nie generujący kosztów wykraczających poza koszty wysyłki pism.

Dalej autor skargi wskazał, że koszty naliczone w niniejszej sprawie znacznie przewyższają wartość zaliczki, jaką musiałby ponieść wierzyciel kierując sprawę na drogę egzekucji sądowej, czego jednak uczynić nie może z uwagi na właściwość egzekucji administracyjnej.

Jednocześnie podkreślono, że skarżący, będący samorządową jednostką organizacyjną, jest ustawowo zobowiązany do odzyskiwania należności będących przedmiotem niniejszej sprawy i kierowania ich na drogę egzekucji administracyjnej (art. 60 i nast. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1860). Okoliczności niniejszej sprawy pozwalają stwierdzić, że opłaty naliczone za czynności podjęte przez organ egzekucyjny są niewspółmierne nie tylko do rezultatów samego postępowania egzekucyjnego, ale także do charakteru podjętych działań.

Dodatkowo wskazano na opieszałość organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie, stanowiącą o naruszeniu zasad szybkości, wnikliwości i prostoty postępowania wynikającej z art. 11 k.p.a. oraz zasady stosowania środków prowadzących do bezpośredniego wykonania obowiązków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, wynikającej z art. 7 § 2 u.p.e.a.

Zdaniem strony skarżącej, naruszenie tych zasad postępowania miało bezpośredni i istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, zważywszy, że tytuł wykonawczy z dnia [...] r. wpłynął do organu egzekucyjnego w dniu [...] r., a pierwsze czynności związane z tym tytułem zostały podjęte dopiero [...] r. Tymczasem zgodnie z art. 64 § 7 u.p.e.a. wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w której uwzględnia się także odsetki przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Na tę okoliczność również wskazywał Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu.

W ocenie strony skarżącej kwestionowana kwota kosztów nie jest w żaden sposób uzasadniona rodzajem, czasochłonnością ani stopniem skomplikowania podejmowanych w sprawie czynności egzekucyjnych, brak zatem racjonalnego związku pomiędzy wysokością naliczonych opłat a działaniami organu, za które opłaty te zostały naliczone.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z [...] r. w przedmiocie obciążenia skarżącego, będącego wierzycielem, kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego.

W skardze strona skarżąca zakwestionowała wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi została obciążona i odwołując się do orzecznictwa TK wskazała na konieczność powiązania wysokości kosztów organów egzekucyjnych z rzeczywistym nakładem ich pracy.

Organ nadzoru stanął natomiast na stanowisku, że w sprawie prawidłowo zastosowano przepisy dotyczące naliczania kosztów egzekucyjnych, które obowiązywały w dacie wydania rozstrzygnięcia.

Rozstrzygając zarysowany wyżej spór Sąd posłuży się m.in. argumentacją przedstawioną w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1256/16 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni aprobuje.

Trafnie podniesiono w skardze, że zaskarżone postanowienie nie uwzględnia stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (OTK-A 2016/51; Lex nr 2067764), że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Z postanowienia organu egzekucyjnego wynika, że na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł składają się opłaty związane z dwoma zajęciami wierzytelności z rachunku bankowego (opłata określona w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłata manipulacyjna za doręczenie zobowiązanemu (w trybie zastępczym) odpisu tytułu wykonawczego (opłata określona w art. 64 § 6 u.p.e.a.).

W toku egzekucji zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem.

Z uzasadnienia postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r., a także z powołanego w tym postanowieniu pisma organu egzekucyjnego z dnia [...] r. (k. 14 akt administracyjnych) wynika, że koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Zaskarżone postanowienie nosi datę [...] r., a więc zostało wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swoich rozstrzygnięć.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

TK stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Skoro zatem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to nieuwzględnienie wyroku TK w zaskarżonym postanowieniu stanowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 6 u.p.e.a. w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 145a § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.

W świetle orzecznictwa NSA dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (por. wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, Lex nr 509711; M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2012, s. 348-349).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ nadzoru nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Organ nadzoru pominął zatem te argumenty, które – jak wynika z uzasadnienia wyroku TK – zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Zatem nie można przyjąć negatywnej przesłanki wznowienia, że w wyniku wznowienia postępowania mogłoby zapaść wyłącznie rozstrzygnięcie odpowiadające w swej istocie rozstrzygnięciu dotychczasowemu (art. 146 § 2 k.p.a.).

W postępowaniu ponownym właściwy organ powinien, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Właściwy organ zwróci uwagę, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Należy również mieć na uwadze, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw.

Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować.

Czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się zasadniczo do wysłania zawiadomień o zajęciu wierzytelności do banków, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Sąd zauważa bowiem, że - na tle art. 8 ust. 2 Konstytucji - przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania Konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko, w przypadku gdy sama Konstytucja tak stanowi (w kwestii stosowania Konstytucji przez organy administracyjne: M. Jaśkowska, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla procesu stosowania prawa wobec zasady bezpośredniego stosowania konstytucji, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora zw. dr hab. Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 280). Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania Konstytucji przez organy administracji publicznej, ale też uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe.

Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przybiera różne formy, których odrębności nie wolno zacierać. Może ono polegać na traktowaniu norm i zasad konstytucji jako wyłącznej podstawy rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych. Jednakże proces bezpośredniego stosowania konstytucji przez sądy i organy administracji publicznej przybiera zwykle postać współstosowania normy (zasady) konstytucyjnej i odpowiednich norm ustawowych. W tym drugim przypadku, wszędzie tam, gdzie jakaś materia jest normowana równolegle przez Konstytucję i ustawy zwykłe, konieczne jest łączne uwzględnianie tych wzorców. Na gruncie niniejszej sprawy, proces bezpośredniego stosowania Konstytucji powinien przybrać właśnie postać konstruowania podstawy rozstrzygnięcia w oparciu o łączne stosowanie norm konstytucyjnych (art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji) i ustawowych (64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.) - których literalne brzmienie zostało uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2000 r., P 12/98, OTK 2000/2/67, Lex nr 40000; B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 66-67).

Przy czym, powyższe uwagi odnoszą się nie tylko do art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., których wyrok Trybunału bezpośrednio dotyczy, ale również do stosowania art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej określone w § 14 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.)