Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1352/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi Komendanta Powiatowego Policji w [...] na decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie oceny narażenia zawodowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 40 § 2 k.p.a. - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 poz. 23), art. 20 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1412) oraz § 8 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 2013 r. w sprawie organizacji oraz zasad i trybu wykonywania zadań przez Państwową Inspekcję Sanitarną Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 291), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego pismem z dnia [...] lutego 2016 r. - utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Państwowego Inspektora Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na obszarze województwa [...] znak: [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w dniu [...] grudnia 2015 r. Państwowy Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wszczął postępowanie, którego przedmiotem było porównanie stanu faktycznego ze stanem prawnym w zakresie higieny pracy oraz higieny środowiska na terenie Komendy Powiatowej Policji w [...].

W dniach [...] i [...] grudnia 2015 r. przeprowadzono kontrolę sanitarną kompleksową, z której sporządzono protokół, znak [...], zawierający opis stanu faktycznego oraz wskazanie uchybienia - brak oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach zajmowanych przez policjantów.

W dniu [...] stycznia 2016 r. Państwowy Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na obszarze województwa [...] wydał decyzję nr [...] nakazującą przedstawić do wglądu ocenę ryzyka zawodowego dla stanowisk zajmowanych przez policjantów. Organ uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie powołując się na art. 226 rozdziału X ustawy z dnia 28 czerwca 1974 r. Kodeks pracy oraz Zarządzenie z dnia 24 sierpnia 2004 r. Nr 916 Komendanta Głównego Policji w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby w Policji oraz organizacji służby bhp w Policji.

Na podstawie ww. przepisów wskazano, że: pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko. Informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przez zagrożeniami oraz że zapewnienie bezpieczeństwa i higieny służby w Policji polega na zagwarantowaniu zgodnych z przepisami warunków służby i zapobieganiu zagrożeniom dla życia i zdrowia policjantów. W celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny służby w Policji stosuje się odpowiednio przepisy działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, o ile przepisy ustawy o Policji i inne przepisy szczególne nie stanowią inaczej, ogólne i branżowe przepisy bhp wydane na podstawie działu X Kodeksu pracy, mające zastosowanie do analogicznych prac wykonywanych w Policji. Kierownicy jednostek ponoszą odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny służby w podległych jednostkach.

Rozpoznając odwołanie Komendanta Powiatowego Policji w [...] od ww. decyzji organu pierwszej instancji, Główny Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wskazał, że zgodnie z §3 ust. 1 ww. zarządzenia Nr 916 KGP 1 w celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny służby w Policji stosuje się odpowiednio przepisy: 1) działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy, o ile przepisy ustawy o Policji i inne przepisy szczególne nie stanowią inaczej, 2) ogólne i branżowe przepisy bhp wydane na podstawie działu X Kodeksu pracy, mające zastosowanie do analogicznych prac wykonywanych w Policji, 3) regulaminy, instrukcje, wytyczne i normy dotyczące wykonywania prac w zakresie eksploatacji, konserwacji, napraw lub remontów obiektów, urządzeń oraz sprzętu. 2. Komendanci jednostek Policji (...), mogą wydawać regulaminy, instrukcje i wytyczne dotyczące zagadnień, o których mowa w ust. 1 pkt 3. Przepisy te nie mogą być sprzeczne z zasadami i przepisami bhp, o których mowa w ust. 1 pkt 1-2, oraz § 6 ust. 3.

Zgodnie z działem X rozdział VI art. 226 Kodeksu pracy pracodawca: 1) ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko; 2) informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Zdaniem Głównego Inspektora Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych podkreślenia wymaga to, że treść ww. zarządzenia Nr 916 KGP nie wskazuje jakoby ten akt prawny obejmował swoim kręgiem podmiotowym wyłącznie pracowników cywilnych policji. Przeciwnie, pracowników cywilnych - stosownie do treści art. 1 i 2 - de iure obejmuje ustawa Kodeks pracy.

Wobec istnienia norm dotyczących ochrony pracowników Policji w Kodeksie pracy zarządzenie wydane przez KGP odnosi się wyłącznie do funkcjonariuszy, jako do grupy zawodowej nie mającej kodeksowej ochrony. Powyższe potwierdza również brzmienie tytułu zarządzenia w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby (...), a także sama treść zarządzenia - § 1 w brzmieniu: 1. Pracodawca jest zobowiązany zapewnić policjantom bezpieczne i higieniczne warunki służby. 2. Zapewnienie bezpieczeństwa i higieny służby w Policji polega na zagwarantowaniu zgodnych z przepisami warunków służby i zapobieganiu zagrożeniom dla życia i zdrowia policjantów, a w celu zapewnienia, o którym mowa w ww. § 1, zgodnie z § 3, w Policji stosuje się odpowiednio przepisy: 1) działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (...). Pracownicy cywilni są objęci ochroną ex lege, natomiast funkcjonariusze z tego względu, iż nie posiadali tej ochrony zostali objęci regulacją ww. zarządzenia Komendanta Głównego Policji, regulacją, która jest im wprost dedykowana. Wobec ww. brzmienia § 3 zarządzenia Komendanta Głównego Policji nie można zgodzić się z tezą strony odwołującej się, że treść tego zarządzenia nie przesądza, o stosowaniu powszechnej regulacji Kodeksu pracy w Policji. Powtórzyć należy - celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny służby w Policji stosuje się odpowiednio przepisy działu X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Ponadto organ wskazał, że rozwiązanie ujęte w ww. zarządzeniu Nr 916 KGP znajdują potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie jednoznacznie zrównuje obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy wobec pracownika z obowiązkami wobec funkcjonariusza (np. por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2009 r. , sygn. akt IV SA/Wr 359/09). Podstawowym składnikiem instytucji ochrony pracy są przepisy dotyczące obowiązków pracodawców w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników, przybierające postać prawa, którego przestrzeganie może być egzekwowane środkami przymusu państwowego. Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy, ponieważ obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika; niepodzielny, gdyż działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan bhp w miejscu pracy; realny - bowiem muszą być wykonywane w naturze, bez możliwości spełnienia zastępczego w postaci wypłaty równowartości nieotrzymanego świadczenia oraz podwójnie zakwalifikowany, gdyż są powinnościami ze stosunku pracy/służby o charakterze zobowiązanym wobec pracownika/funkcjonariusza i publicznoprawnym wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym.

Powyższe znajduje potwierdzenie również w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego: zgodnie z wyrokiem TK z dnia 24 listopada 2015 r. K 18/14 oraz wyrokiem TK z dnia 7 maja 2013 r. SK 11/11: Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przysługuje, zgodnie z art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, każdemu. Nie jest ono ograniczone wyłącznie do osób pozostających w stosunku pracy i obejmuje też osoby wykonujące pracę w innych formach zatrudnienia. Trybunał podziela stanowiska wyrażone w doktrynie, mówiące, że prawo to ma charakter powszechny w tym sensie, iż jego podmiotem jest każdy, kto wykonuje pracę, bez względu na formułę prawną jej wykonywania; art. 66 ust. 1 Konstytucji kreuje ogólne prawo każdego (nie tylko pracownika) do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy".

Organ wskazał, że w związku ze stanowiskiem odwołującego się - w przedmiotowej sprawie rozstrzygające znaczenie winna mieć treść Dyrektywy Rady Europy w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy - zwrócił się do Departamentu Prawnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (jako jednostka podległa w trybie § 17 Regulaminu Organizacyjnego MSW z 2011 r.) z prośbą o interpretację art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (89/39l/EWG, Dz. U. UE. L 1989 r. Nr 183, s. 1).

Zatem zgodnie z ww. interpretacją: wyłączenie zawarte w art. 2 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/391/EWG zostało przyjęte tylko w celu zagwarantowania właściwego funkcjonowania służb niezbędnych do ochrony bezpieczeństwa, zdrowia, jak również porządku publicznego w wypadkach o wyjątkowej sile i skali - na przykład katastrofach - które odznaczają się tym, że z uwagi na ich cechy charakterystyczne nie można zaplanować czasu pracy załóg interwencyjnych i ratowniczych. (...). Usługi te nie stanowią zatem żadnej szczególnej działalności, która stawałaby się w sposób nieunikniony na przeszkodzie stosowaniu reguł wspólnotowych w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników i stąd nie są objęte wyłączeniem, o którym mowa w art. 2 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/391/EWG, a wręcz przeciwnie - dyrektywa znajduje zastosowanie w odniesieniu do niej" (pkt. 50/58 wyroku Trybunału, wielka izba, z dnia 5 października 2004 r. w sprawie C- 397/01 Pfeiffer i in). (...). W istocie kryterium wykorzystywane przez pracodawcę wspólnotowego dla określania zakresu stosowania dyrektywy 89/391/EWG oparte jest nie na przynależności pracowników do różnych sektorów działalności, o którym mowa w art. 2 ust. 2 akapit pierwszy tej dyrektywy, branych pod uwagę ogólnie, takich jak siły zbrojne, policja i ochrona cywilna, lecz wyłącznie na specyficznym rodzaju szczególnych zadań wykonywanych przez pracowników w obrębie tych sektorów, który uzasadnia wyjątek od reguł sformułowanych przez wyżej wskazaną dyrektywę z uwagi na absolutną konieczność zagwarantowania skutecznej ochrony zbiorowości. W konsekwencji rodzaje działalności wykonywane w normalnych warunkach w obrębie sił porządkowych i ratowniczych w rozumieniu przepisu wyżej wspomnianego wchodzą w zakres stosowania dyrektywy 89/391/EWG. (...). Wyjątek od takiej wykładni art. 2 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/391/EWG może mieć miejsce tylko w przypadkach wyjątkowych zdarzeń, kiedy prawidłowy przebieg środków mających zapewnić ochronę społeczeństwa w sytuacji poważnego zbiorowego niebezpieczeństwa wymaga, by personel, który ma stawić czoło zdarzeniu tego rodzaju, dał absolutnie pierwszeństwo celowi, do jakiego zmierzają te środki, tak by cel mógł być osiągnięty. Dotyczy to zatem katastrof naturalnych lub technologicznych, zamachów, większych wypadków czy innych zdarzeń tego rodzaju, których ciężar i rozmiar wymaga podjęcia niezbędnych środków dla ochrony życia, zdrowia, a także bezpieczeństwa zbiorowości i których prawidłowa realizacja byłaby zagrożona, gdyby wszystkie reguły sformułowane w dyrektywach 89/391/EWG oraz 93/104 musiały być przestrzegane. (...). Tym samym, w świetle art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o Policji to Komendant Główny Policji określa szczegółowe warunki bezpieczeństwa i higieny służby, po konsultacji z Państwową Inspekcją Pracy. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 zarządzenia Nr 916 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby oraz organizacji służby bhp w Policji (Dz. Urz. KGP Nr 16, poz. 98), w celu zapewnienia bezpieczeństwa i higieny służby w Policji stosuje się odpowiednio przepisy: 1. Dział X ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, o ile przepisy ustawy o Policji i inne przepisy szczególnie nie stanowią inaczej, 2, ogólne i branżowe przepisy bhp wydane na podstawie działu X Kodeksu pracy, mające zastosowanie do analogicznych prac wykonywanych w Policji, 3. regulaminy, instrukcje, wytyczne i normy dotyczące wykonywania prac w zakresie eksploatacji, konserwacji, napraw lub remontów obiektów, urządzeń i sprzętu. Wobec powyższego - jak się wydaje - w związku z postanowieniami ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2011 r. Nr 312, poz. 1263, z późn. zm.), tj. brzmieniem: 1. art. 20 ust. 1, zgodnie, z którym m.in. w Policji zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej wykonuje Państwowa Inspekcja Sanitarna Ministerstwa Sprawa Wewnętrznych i Administracji. 2. art. 27 ust. 1, zgodnie, z którym w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień oraz przy uwzględnieniu art. 226 k.p. zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 zarządzenia, uprawnionym wydaje się stwierdzenie, ze organ ten może zwrócić się do pracodawców w rozumieniu § 2 zarządzenia z wystąpieniem dotyczącym oceny ryzyka zawodowego w związku z wykonywaną przez funkcjonariuszy pracą przy jednoczesnym uwzględnieniu zakresu zastosowania przepisów działu X k.p. i specyfikacji działalności Policji. Przeprowadzona ocena ryzyka zawodowego funkcjonariuszy w związku z interpretacja art. 2 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/391/EWG, powinna obejmować wszelkie rodzaje działalności funkcjonariuszy w ramach służby, skoro wykonywane są one w zwykłych warunkach, stosownie do zadań powierzonych tej formacji. Odstąpienie od przyjętej powyżej wykładni art. 2 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 89/391/EWG - a właściwie (z uwagi na charakter obowiązywania dyrektyw, co do zasady wymagających implementacji - odniesienia co do jej obowiązywania stanowią wiec celowy skrót) od zgodnej z nią wykładni przepisów krajowych - może mieć miejsce tylko w przypadkach wyjątkowych zdarzeń niemożliwych do przewidzenia w toku zwykłych działań, nie dających się przewidzieć. Niemniej jednak, nawet w takiej wyjątkowej w sytuacji, art. 2 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 89/391/EWG wskazuje na wymóg zapewnienia przez właściwe władze bezpieczeństwa i zdrowia zatrudnionych w sposób możliwie jak najszerszy. Tak więc należy uznać, że wymogi dyrektywy 89/391/EWG powinny znaleźć zastosowanie także do funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu oraz Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Główny Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wskazał, że jakkolwiek trudne może być zidentyfikowanie i przewidzenie wszystkich zagrożeń związanych z wykonywaniem obowiązków służbowych, to w ocenie ryzyka zawodowego należy ująć zagrożenia wynikające z procesu służby opisywanego stanowiska w obszarze, po którym porusza się i wykonuje swoje zadania funkcjonariusz. W obszarze tym należy identyfikować zagrożenia, na które jest narażony funkcjonariusz. Jest to niezbędne w procesie analizowania ryzyka zawodowego i wyznaczania jego dopuszczalności. Celem tych działań jest umożliwienie pracodawcy podjęcie odpowiednich kroków zapewniających bezpieczeństwo i higienę służby. Nie należy zaś uwzględniać zadań incydentalnych, tj. podejmowanych w ramach zaistniałych katastrof naturalnych lub technologicznych, zamachach i innych zdarzeń twego rodzaju, które podlegają wyłączeniu w myśl ww. Dyrektywy 89/391/EWG.

W podsumowaniu uzasadnienia decyzji organ drugiej instancji stwierdził - w służbie policjantów przewidzenie przez pracodawcę - stosownie do § 2 ww. zarządzenia nr 916 KGP - zdarzeń zagrażających ich życiu i zdrowiu, a mających charakter stały, jest możliwe, jest również konieczne w celu ochrony zdrowia funkcjonariuszy. Tym samym należy uznać, że Państwowy Inspektor Sanitarny MSW na obszarze województwa [...] podjął właściwe działania nakazując w drodze zaskarżonej decyzji [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. przedstawić do wglądu ocenę ryzyka zawodowego dla stanowisk zajmowanych przez policjantów.

Dodatkowo organ wskazał, że w wyroku z dnia 24 listopada 2015 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o Policji będącego delegacją ustawową dla regulacji dokonanych w zarządzeniu KGP nr 916; że na mocy ww. wyroku przepis traci moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. z 2015 r. poz. 2023, z dnia 2 grudnia 2015 r., Zdaniem Głównego Inspektora Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych niedopuszczalne jest w okresie obowiązywania przepisów pozostawić policjantów, posiadających w zakresie bhp ochronę wyłącznie na podstawie tych przepisów, bez tej ochrony.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wniósł Komendant Powiatowy Policji w [...], wskazując na: 1) naruszenie art. 7 ust. 1 pkt. 6 ustawy z dnia 6 kwietnia o Policji (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 355), w związku z art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 89/391/EWG ( Dz. Urz.U.E.L1989.395.40) przez ich błędną wykładnie i zanegowanie możliwości wyłączenia obowiązku opracowania oceny ryzyka zawodowego z art. 226 § 1 Kodeksu pracy w odniesieniu do stanowisk policyjnych; 2) naruszenie § 3 ust.1 zarządzenia Komendanta Głównego Policji nr 916 z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby oraz organizacji służby bhp w Policji ( Dz. Urz. KGP 2004.16.98) przez błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że zawarte w nim unormowanie rozciąga stosowanie art. 226 k.p. - Kodeksu pracy na stanowiska służby policyjnej.

W skardze stwierdzono, że stanowisko organów obu instancji kłóci się z normą art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r.o Policji nakazującym Komendantowi Głównemu Policji określenie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby, co wymaga uwzględnia specyfiki wykonywania obowiązków w ramach służby policyjnej i nie powinno nastąpić w formie zarządzenia. Rozstrzygające znaczenie prawne ma fakt, że implementowana do polskiego porządku prawnego Dyrektywa Rady z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy ( 89/3 91/EWG) Stwierdza , że ,,niniejsza dyrektywa nie będzie miała zastosowania tam, gdzie istniałyby sprzeczności interesów w odniesieniu do specyficznej działalności publicznej i społecznej takiej jak siły zbrojne czy Policji", co oznacza obowiązek wydania regulacji uwzględniającej Specyfikę służby policyjnej.

Ponadto wskazano, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie ma fakt, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie sygn. akt K 18/14 (Dz. U. 2015/2023 stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 7 ust. 1 pkt. 6 ustawy o Policji, co oznacza konieczność zmiany regulacji ustawowej i przepisów wykonawczych w zakresie dotyczącym przedmiotu niniejszej sprawy. Błędne i pozbawione podstaw prawnych jest stanowisko organu drugiej instancji, że należy stosować w każdym zakresie przepis art. 7 ust. 1 pkt. 6 ustawy o Policji w okresie przejściowym ustalonym przez Trybunał Konstytucyjny. W odróżnieniu od organu administracji publicznej sąd administracyjny może odmówić zastosowania aktu niezgodnego z Konstytucją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentacje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Rzeczą Sądu, w niniejszym postępowaniu, było stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), dokonanie kontroli zaskarżonego i poprzedzającego go aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Sąd uchylając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji odstąpił od ich merytorycznej oceny uznając, że nie ma podstaw do pozostawienia w obrocie prawnym rozstrzygnięć opartych na przepisach, które uznać należy za niezgodne z Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w świetle wyroku z dnia 24 listopada 2015 r., w sprawie o sygn. akt K 18/14.

Uporządkujmy okoliczności sprawy.

Decyzja organu pierwszej instancji zapadła w dniu [...] stycznia 2016 r., decyzja organu drugiej instancji zapadła w dniu [...] kwietnia 2016 r., podstawą prawną decyzji był art. 226 Kodeksu pracy w zw. z zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2004 r., nr 916 Komendanta Głównego Policji w sprawie szczególnych warunków bezpieczeństwa i higieny służby w policji oraz organizacji służby bhp w policji. Zarządzenie wydane zostało w trybie delegacji ustawowej wynikającej z art. 7 ust 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r., o Policji ( Dz. U. z 2015 r., poz. 35, 529,1066). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r., w sprawie o sygn. akt K 18/14 orzekł , że art.7 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy jest niezgodny z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 87 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku w odniesieniu do tego rozstrzygnięcia wskazano, że przepis art. 7 ust. 1 pkt 6 traci moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Wyrok ogłoszony został w dniu 2 grudnia 2015 r..

Tak więc zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zapadły w warunkach, w których przepis art.7 ust. 1 pkt 6 wyżej wymienionej ustawy, stanowiący podstawę do wydania ww. zarządzenia utracił cechę domniemania konstytucyjności choć nadal obowiązywał w trybie art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Orzeczenie wydane w trybie art. 190 ust. 3 Konstytucji oznacza stan, w którym przepis jest niekonstytucyjny mimo to powinien być stosowany a negatywne skutki jego stosowania zostaną naprawione po czasie, gdy przestanie obowiązywać w trybie art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest jednak także takie stanowisko, zgodnie, z którym można odstąpić od przedstawionej powyżej rygorystycznej interpretacji art. 190 ust. 3 Konstytucji. Kluczowym argumentem tego poglądu jest to, że hierarchia wewnętrzna norm konstytucyjnych każe przyjąć, że postanowienie o możliwości innego terminu utraty mocy obowiązywania przepisu aktu normatywnego nie jest lex specialis o bezwzględnym rygorze obowiązywania – orzeczenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Przy takim założeniu można zatem dokonywać wyboru między dwiema równorzędnymi normami – orzeczenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia a normą, która prolonguje obowiązywanie niekonstytucyjnego aktu normatywnego, czy jego przepisu.

Sąd, za orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz wyroki: z dnia 25 czerwca 2012 r., I FPS 4/12; z dnia 23 lutego 2006 r., II OSK 1403/05; z dnia 16 czerwca 2015 r., II FSK 201/15; z dnia 2 lipca 2015 r., II FSK 1271/15; z dnia 4 listopada 2016 r.,II OSK 219/15 - dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), stoi na stanowisku, że przy rozpoznaniu skargi niniejszej dopuszczalna jest możliwość nieuwzględniania okoliczności "prolongowania" obowiązywania niekonstytucyjnego aktu normatywnego. Mimo, że skutkiem odroczenia wejścia w życie orzeczenia o niekonstytucyjności jest czasowe pozostawienie przepisów w mocy to jednak nie powinno się na ich podstawie inicjować nowych stanów prawnych.

Sąd ważąc dwie normy konstytucyjne – przepis nie konstytucyjny oraz – mimo, że nie konstytucyjny pozostaje w obrocie prawnym, wziął pod uwagę przedmiot regulacji, okoliczności sprawy rozpoznawanej oraz konsekwencje stosowania i odstąpienia od stosowania danej normy.

W sprawie niniejszej orzeczenia organów obu instancji wydawane w okresie prolongowania obowiązywania niekonstytucyjnego przepisu prawa z pewnością związane były z dążeniem do ochrony funkcjonariuszy policji w Komendzie Powiatowej Policji w zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2004 r., nr 916 Komendanta Głównego Policji w sprawie szczególnych warunków bezpieczeństwa i higieny służby w policji oraz organizacji służby bhp w policji poprzez dokonanie oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk zajmowanych przez policjantów. Postrzegano na tle wówczas pozostających w obrocie prawnych przepisów zasadność zastosowania art. 226 Kodeksu Pracy.

Sąd, uchylając decyzję zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wziął jednak pod uwagę, że w wyniku wydania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca wprowadził nowe regulacje ustawowe. I tak, zgodnie z pkt 1 ustawy z dnia 1 grudnia 2016 r., o zmianie niektórych ustaw w zakresie bezpieczeństwa i higieny służby (Dz. U. 2016.1955 z dni 2 grudnia 216 r.) w ww. ustawie o Policji wprowadzono zmiany m.in. w art. 7 ust. 1 uchylono pkt 6 dodano również art. 71 a – 71 c . Co szczególnie istotne zgodnie z wprowadzonym tą ustawa przepisem art, 71 a ust. 7 m.in. kluczowego dla niniejszej sprawy art. 226 Kodeksu pracy - nie stosuje się do wykonywanych przez policjantów szczegółowo opisanych zadań.

Zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: ust. 1 - orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, ust 4 - orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie, którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Podkreślmy - pojęcia "wznowienie postępowania", którym posłużono się w art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie należy rozumieć w sensie technicznym, tak jak posługują się nim przepisy proceduralne (wznowienie sensu stricto). Chodzi tu bowiem o wszelkie środki prawne, dzięki którym można osiągnąć efekt w postaci ponownego rozstrzygnięcia sprawy, według stanu prawnego po wyeliminowaniu niekonstytucyjnych przepisów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 398/15, z dnia 8 marca 2017 r., LEX nr 2267595).

Orzekając jak w sentencji niniejszego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bezpośrednio zastosował art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - uwzględniając wskazany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego w celu przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej kontrolowanych rozstrzygnięć.

Uchylenie decyzji organów obu instancji stworzy warunki do zastosowania w sprawie przepisów ustanowionych przez ustawodawcę z uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pozwoli na ponowną ocenę przygotowania Komendy Powiatowej Policji w [...] do przedstawienia właściwym organom inspekcji sanitarnej do wglądu oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk zajmowanych przez policjantów, a w przypadku potrzeby wydania w tym przedmiocie nakazu oparcie go na przepisach mających przymiot zgodności z Konstytucją .