Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 687/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-08-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. z tytułu przychodów z nieujawnionych źródeł lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 25 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący J. K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on sam gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 776,55 zł netto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie jest właścicielem nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie starcza mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym na zakup leków, oraz że opłacił wpis sądowy od skargi z pieniędzy pożyczonych od syna.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 lipca 2013 r. (doręczonym w dniu 19 lipca 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu emerytury, tj. ostatniego odcinka emerytury, a w przypadku otrzymywania emerytury na konto bankowe – odpisu decyzji o przyznaniu/ostatniej waloryzacji tego świadczenia, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), e) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość wymagalnych zobowiązań finansowych wnioskodawcy (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), h) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), i) zaś z uwagi na to, że w innej sprawie o sygn. akt I SA/Gd 424/11 toczącej się przed tut. Sądem wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką – oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim. W przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na powyższe wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: oświadczenia małżonki w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jak również oświadczenia małżonki w przedmiocie jej źródeł przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz ze stosownymi dokumentami je potwierdzającymi (np. zaświadczeniem od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatnim odcinkiem świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentami księgowymi potwierdzającymi wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres) alternatywnie zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, nadto został zobligowany do przedłożenia dokumentów wymienionych w punktach a), c), d), e), f), g), h) wezwania dotyczących jego małżonki. Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 26 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia 23 lipca 2013 r. o wysokości dochodu za 2012 r. oraz odpisy: PIT-40A za 2012 r., decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2013 r., przekazu pocztowego świadczenia za maj 2013 r., zawiadomień z dnia [...] kwietnia 2011 r. i z dnia [...] lipca 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego, faktur z dnia 15 maja, 5 czerwca, 4 i 24 lipca 2013 r. wystawionych na syna wnioskodawcy odpowiednio za energię elektryczną, zakup oleju do celów opałowych, drewna brzozowego, pojemników na śmieci i wywóz nieczystości stałych, faktur z dnia 18 maja, 8, 24, 25 i 26 lipca 2013 r. wystawionych na wnioskodawcę za zakup leków, umowy zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego z dnia [...] oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 lipca 2013 r. Nadto wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 25 lipca 2013 r., w którym wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim i w [...] br. będzie obchodził [...]-lecie pożycia małżeńskiego, zamieszkuje wraz z małżonką na prawach dożywocia w budynku syna, który mu przekazali, jego żona jest emerytowaną [...], nie posiada żadnych oszczędności i kont w bankach, jednakże oświadczyła, że nie będzie składać żadnych oświadczeń i informacji. Małżonka wnioskodawcy pokrywa koszt ich wyżywienia, zaś wnioskodawca ponosi koszty ogrzewania, poboru energii i wody oraz zakupu środków higienicznych. Wnioskodawca podał też, że z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga stałej pomocy osoby drugiej i opiekuje się nim właśnie żona. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych ani pojazdów mechanicznych i że aktualnie egzekwowana jest z jego emerytury kwota 587,25 zł miesięcznie. Wyjaśnił też, że właścicielem budynku, w którym zamieszkują wraz z małżonką, jest jego zamieszkujący pod innym adresem syn, dlatego przedstawione faktury wystawione są na właściciela. Wnioskodawca zaznaczył przy tym, że to on realizuje te faktury.

W dniu 2 sierpnia 2013 r. wnioskodawca nadesłał dodatkowo odpisy zaświadczenia lekarskiego z dnia 31 lipca 2013 r. i opinii lekarskiej z dnia 1 sierpnia 2013 r. poświadczające jego kłopoty ze zdrowiem.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzono, że złożony na wezwanie referendarza sądowego materiał dowodowy nie potwierdził okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Po pierwsze wskazać należy, iż w świetle treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 25 lipca 2013 r. w żadnym razie nie można przyjąć, iż prowadzi on, jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, samodzielne gospodarstwo domowe.

Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca – pomimo wezwania zawierającego wyraźnego pouczenie, o tym kiedy ubiegający się o prawo pomocy nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki – uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od podania zarówno informacji o wysokości dochodów małżonki, jak i przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej.

Stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka.

W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).

Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać również w tym miejscu należy, iż wnioskodawcy znane było powyższe – ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – stanowisko, gdyż w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Gd 424/11 ubiegał się on już o przyznanie prawa pomocy, a jego wniosek został rozpoznany negatywnie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2011 r., w uzasadnieniu którego wskazano, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić też należy, iż przedłożony materiał dowodowy nie potwierdził wskazanej przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokości otrzymywanej emerytury. Zarówno bowiem z decyzji o waloryzacji tego świadczenia z dnia [...] marca 2013 r., jak i przekazu pocztowego świadczenia za maj 2013 r. wynika, iż wnioskodawca otrzymuje faktycznie emeryturę w kwocie 1.356,35 zł (już po uwzględnieniu dokonywanych z niej potrąceń egzekucyjnych w kwocie 587,25 zł) a nie, jak podał w rubryce 10 formularza PPF, w wysokości 776,55 zł netto. Powyższe oznacza, że wnioskodawca blisko dwukrotnie zaniżył swój dochód w celu uzyskania prawa pomocy.

W ustalonych okolicznościach faktycznych rodzi się pytanie, z jakich środków wnioskodawca pokrył, jak utrzymuje, poniesione w czerwcu i lipcu 2013 r. wydatki w łącznej kwocie 13.211,71 zł na zakup leków, oleju do celów opałowych, drewna brzozowego, energii elektrycznej, pojemników na śmieci i wywóz nieczystości, skoro utrzymuje się jedynie z emerytury w faktycznej wysokości 1.356,35 zł i nie posiada zasobów finansowych. Powstałe wątpliwości w tym zakresie potęguje fakt, iż faktury te (z wyłączeniem tych obrazujących zakup leków) wystawione zostały na imię i nazwisko syna wnioskodawcy, a część z nich jako odbiorcę wprost wskazuje prowadzone przez niego gospodarstwo rolne.

Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.