Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 905/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor Sądowy WSA - Marta Laskowska, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2007 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem datowanym na 16 października 2006 r. R. B. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe za trzeci i czwarty kwartał 2006 r. oraz za pierwszy i drugi kwartał 2007 r. Wniosek umotywowany został tym, iż w roku 2006 gospodarstwo strony zostało dotknięte klęską suszy. Wnioskodawca wskazał, iż jego grunty uprawne w około 80 % należą do V i VI klasy, a reszta stanowi klasę IV i IVb. Podał, iż łączny obszar użytków uprawnych wynosi [...] ha, jednak jest to tylko [...] hektarów przeliczeniowych.

Do wniosku strona załączyła decyzję wójta gminy w sprawie zmiany wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2006 r. oraz protokół z oszacowania strat spowodowanych klęską suszy.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. znak: [...] umorzył należność za trzeci kwartał 2006 r. w kwocie 502 zł oraz odmówił umorzenia należności za czwarty kwartał 2006 r. w kwocie 502 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes KRUS wskazał, iż straty poniesione przez wnioskodawcę wskutek tegorocznej suszy zostały uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności za trzeci kwartał 2006 r., lecz nie stanowią podstawy do umorzenia należności za czwarty kwartał 2006 r. Organ powołał się także na fakt, iż przy podejmowaniu decyzji uwzględnia się nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale również stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego.

W sprawie wniosku skarżącego o umorzenie należności za pierwszy i drugi kwartał 2007r. postanowieniem z dnia [...] listopada 2006r. postępowanie zawieszono do czasu ustalenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników obowiązującej w tym czasie.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] - dalej: kpa oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.] - dalej: u.u.s.r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2006 r. o odmowie umorzenia należności za czwarty kwartał 2006 r. w kwocie 502 zł.

Uzasadniając swą decyzję organ wyjaśnił, iż po ponownej analizie akt sprawy oraz na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że na potwierdzenie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności ani zdarzeń losowych mogących mieć wpływ na znaczne osłabienie jego możliwości płatniczych.

Prezes KRUS wskazał, że straty w uprawach polowych z tytułu suszy w 2006 r. były podstawą do umorzenia należności za trzeci kwartał 2006 r., lecz z uwagi na niską ich skalę nie mogą być podstawą do umorzenia wnioskowanej należności za czwarty kwartał 2006 r.

Organ poinformował także, że w sytuacji problemów ze spłatą zadłużenia istnieje możliwość zawarcia na wniosek strony układu ratalnego.

Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, iż prowadzenie gospodarstwa jest bardzo trudne, gdyż na następne plony trzeba czekać aż dwanaście miesięcy, by chociaż częściowo pokryć straty spowodowane klęską suszy; jego maszyny są bardzo stare, a budynki zniszczone i wymagają kapitalnego remontu. Skarżący wyjaśnił, iż z gospodarstwa utrzymują się trzy osoby, w tym studiująca córka, a przez cały okres ubezpieczenia od 1977 r. wraz z żoną korzystał jedynie z zasiłku chorobowego przez łącznie około 5 miesięcy. Wskazał m.in., że w tym roku straty z tytułu suszy wynoszą ok. 80 % oraz że tak mała pomoc w umorzeniu składek odbije się na możliwości prowadzenia gospodarstwa i regularnego opłacania składek w następnych latach. Podniósł ponadto, iż zebrał jedynie 27% oczekiwanych plonów, a zaskarżona decyzja może doprowadzić jego gospodarstwo do bankructwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności wskazać bowiem należy, iż możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ustawodawca przewidział w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zgodnie z jego treścią Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie w całości lub w części.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności, zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., ma formę decyzji Prezesa Kasy albo upoważnionego przez niego pracownika Kasy. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes Kasy nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi. Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 pkt 1 kpa w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tej ustawy.

Przywołane w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ może uwzględnić wniosek umorzeniowy wskazuje, iż wydana decyzja będzie w znacznym stopniu opierała się na uznaniu organu w granicach tzw. uznania administracyjnego. W danej sprawie organ będzie mógł, a nie musiał umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybrać konsekwencje prawne swoich ustaleń.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia.

Przed wydaniem decyzji organ - zgodnie z art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 tej ustawy - ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Szczególnie istotnego charakteru w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego nabiera zasada przekonywania wyrażona w art. 11 kpa, zgodnie z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 kpa integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 cyt. przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jak wspomniano ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94, LEX Nr 27106) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd ocenił, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ogóle nie przystaje do wskazanych wymagań. Organ podejmując decyzję uzasadnił swoje stanowisko w zasadzie jednym lakonicznym, nic niemówiącym zdaniem, iż " ...udokumentowane przez Pana straty w uprawach polowych z tytułu suszy 2006r., zostały uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie i były podstawą do umorzenia należności za 3kw 2006r., lecz z uwagi na niską skalę poniesionych strat nie mogą stanowić podstawy do umorzenia wnioskowanej należności za 4 kw 2006r." W ocenie Sądu, z powyższego wynika, iż organ nie rozważył sprawy według kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", o którym mowa art. 41a ust.1 pkt 1u.u.s.r. Podkreślić bowiem należy, iż w uzasadnieniu decyzji nie ma jakiejkolwiek, nawet skrótowej, analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Ponadto organ w żaden sposób nie uzasadnił na jakiej podstawie przyjął "niską skalę poniesionych strat", skoro z przedstawionego przez skarżącego protokołu z oszacowania strat spowodowanych klęską suszy wynika, że straty w uprawach wynoszą od 65 do 85 % upraw. Z cytowanego zdania nie sposób też dociec dlaczego skala ("niska") poniesionych strat uzasadniała umorzenie należności za 3 kwartał 2006r., ale już nie za 4 kwartał; jak organ to obliczył i do czego odniósł?

W tym miejscu jeszcze raz z całą mocą podkreślić trzeba, iż rolą uzasadnienia decyzji jest, aby skarżący na podstawie jego lektury mógł stwierdzić, jakie są w opinii organu okoliczności faktyczne jego sprawy i jakich ustaleń dokonał organ.

Sąd wskazuje również, iż postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, która była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ I instancji, nie zaś jedynie na kontroli zasadności argumentów podniesionych przez stronę w stosunku do orzeczenia tego organu lub ocenie nowych okoliczności przedstawionych przez stronę w postępowaniu odwoławczym. Dlatego ograniczenie się do stwierdzenia, iż skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności ani zdarzeń losowych, które mogłyby mieć wpływ na osłabienie jego możliwości płatniczych, nie może zastąpić wskazania stanu faktycznego, jaki organ przyjął w sprawie, tym bardziej, że również w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].11.2006r. stan faktyczny w zasadzie nie został opisany.

Reasumując: tak lakoniczne, zdawkowe uzasadnienie decyzji nie pozwala Sądowi na stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie materiał dowodowy w ogóle został zebrany. W konsekwencji nie jest możliwe zbadanie, czy dokonana przez organ ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Z tych właśnie względów wydane w sprawie rozstrzygnięcie naruszyło zarówno art. 107 § 3 kpa, jak i samą zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 kpa.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Stosownie do art. 152 wyżej wymienionej ustawy, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

-----------------------

6