Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2707/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

E. M. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, że nie osiąga dochodów. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż nie jest zatrudniona, natomiast od miesiąca pracuje w gospodarstwie rodziców, na których utrzymaniu pozostaje.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 27 lipca 2015 r. wezwano ją do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2015 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie prowadzi gospodarstwa z rodzicami, a jedynie pomaga w gospodarstwie "za wikt i opierunek i ubezpieczenie KRUS". Wskazała, iż jest to sytuacja tymczasowa od 4 miesięcy, zaś w najbliższym czasie planuje zarejestrować się jako osoba bezrobotna i szukać pracy lub pisać pracę doktorską z historii sztuki. Wyjaśniła, iż pomoc rodziców polega na udzieleniu mieszkania i wyżywienia, opłacaniu składki ubezpieczenia KRUS. Oświadczyła nadto, iż nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje również pomocy od osób trzecich.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.

Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.

Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W przypadku wnioskodawczyni z urzędu wiadomym jest, iż zainicjowała ona w tutejszym Sądzie siedem postępowań, w których zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości 3.500 zł (w każdej sprawie wpis sądowy w wysokości 500 zł).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawczyni – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć bowiem należy, iż skarżąca nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jej oświadczeń – osiągają jej rodzice. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawczyni nie można podzielić jej stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem wnioskodawczyni, która zamieszkuje u swoich rodziców nie osiąga żadnych dochodów, to nie sposób przyjąć, by samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, czyli ponosiła wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym pamiętać, że skarżąca oświadcza, że nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta również z jakiejkolwiek pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Niezależnie od tego wskazać można, że wnioskodawczyni nie wykonała zarządzenia z dnia 27 lipca 2015 r. w zakresie w jakim była wzywana do określenia wysokości pomocy, jak otrzymuje od rodziców. Skoro jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców, u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jej rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej jest niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według jej oceny nie prowadzi ona z nimi wspólnego gospodarstwa domowego (vide: punkt 1) i 2) zarządzenia, k. 25 akt). Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w zbliżonym stanie faktycznym, który w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 1920/14 wskazał, iż skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje wnioskodawca, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej.

Następnie wskazać należy, iż ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawczyni związane z niezbędnym utrzymaniem. Skarżąca została wezwana do złożenia oświadczenia w tym zakresie zarządzeniem z dnia 27 lipca 2015 r. (vide: punkt 7) zarządzenia, k. 25 akt). W piśmie z dnia 19 sierpnia 2015 r. odnośnie odpowiedzi na pytanie zawarte w punkcie 7) zarządzenia, wnioskodawczyni wskazała "nie posiadam wiedzy w tym temacie". Zauważyć przy tym należy, iż zadane pytanie dotyczyło wydatków wnioskodawczyni, które są niezbędne dla utrzymania, a nadto wydatków osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Nie sposób zatem uznać by skarżąca nie miała wiedzy na temat swoich własnych miesięcznych wydatków, zważywszy na to, że jej zdaniem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega właśnie na dokonaniu porównania dochodów uzyskiwanych przez wnioskującą stroną, bądź możliwych przez nią do osiągnięcia, z jej wydatkami, przy czym tylko takimi, które uznać można za niezbędne dla utrzymania. Zatem wiedza na temat wydatków strony jest niezbędna zarówno co do ich wysokości, jak również co do ich rodzaju (charakteru), by można było dokonać oceny czy dany wydatek jest niezbędny dla utrzymania. Zaznaczyć również trzeba, iż strona nie została zobowiązana do szczegółowego wyliczenia, czy udokumentowania swoich wydatków, zaś kwestia posiadania ogólnej wiedzy na ten temat wiąże się z należytą starannością w dbaniu o własne sprawy.

Skoro zatem wnioskodawczyni nie wskazuje ani wysokości swoich dochodów ani ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, staje się niemożliwe.

Zauważyć w dalszej kolejności należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała zarządzenia z dnia 27 lipca 2015 r., w zakresie w jakim została wezwany do udzielenia informacji czy ona sama, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe, lokaty, oszczędności pieniężne, nie złożyła również żądanych wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków (vide: punkt 8) i punkt 1. zarządzenia z dnia 27 lipca 2015 r.). Udzielając odpowiedzi w piśmie z dnia 19 sierpnia 2015 r. wnioskodawczyni wskazała "nie posiadam wiedzy w tym temacie". Nie sposób zatem przyjąć, co już podniesiono wyżej, by skarżąca nie miała wiedzy na temat tego czy posiada czy też nie posiada rachunku bankowego, jak również na temat tego czy posiada oszczędności pieniężne (zasoby pieniężne) zgromadzone w inny sposób niż na rachunku bankowym. W konsekwencji, oświadczenia tej treści nie można było uznać za odpowiedź na zadane pytanie. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie sądowym podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Zatem obowiązkiem wnioskodawczyni jest wykonanie zarządzenia zgodnie z jego treścią, bądź wykazanie, że jego wykonanie jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.

Dodatkowo należało mieć na uwadze, że skarżąca sama przyznaje, że sytuacja w jakiej się znalazła trwa od 4 miesięcy, jednakże nie składa oświadczenia na temat tego, czy osiągała wcześniej jakieś dochody, czy w związku z tym zgromadziła jakieś zasoby pieniężne (oszczędności). W tym zakresie również nie można przyjąć by wykonała zarządzenie z dnia 27 lipca 2015 r., którym została wezwana do złożenia oświadczenia na temat posiadanych oszczędności pieniężnych (vide: punkt 8) zarządzenia), jak również do złożenia zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń wnioskodawczyni i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe – z okresu ostatniego roku (vide: punkt 2. zarządzenia). Pamiętać przy tym należy, iż przedmiotem postępowania z jej skargi jest orzeczenie o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialności, jak również o tym, że sama przyznała, że podjęła próbę prowadzenia działalności gospodarczej, a nadto posiada "trzy fakultety wyższego wykształcenia".

Na marginesie zauważyć należy, iż wnioskodawczyni nie wyjaśnia jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Wskazuje jedynie, że nie jest zatrudniona, ale również nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, nie korzysta z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawczyni wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżąca posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08).

W powyższym kontekście należałoby również zastanowić się nad oświadczoną przez skarżącą "pracą" w gospodarstwie rodziców, jak również "pomocą" z ich strony wobec wnioskodawczyni. Jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na nich określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jeśli zatem wnioskodawczyni nie posiada źródła dochodów ani środków na niezbędne utrzymanie, to zasadnie korzysta z obowiązku alimentacyjnego rodziców. Oczywiści granice tego obowiązku muszą być wyznaczone przez możliwości zarobkowe osób zobowiązanych na podstawie art. 128 K.r.o. Skoro zatem, wnioskodawczyni nie udziela odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania jej rodziców (vide: punkt 2) zarządzenia z dnia 27 lipca 2015 r.), jak również ich wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, to w konsekwencji nie sposób ustalić tych możliwości majątkowych, co z kolei wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie kwestionując zatem tego, że wnioskodawczyni może nie posiadać wiedzy w tym zakresie, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych jej rodziców, z którymi zamieszkuje i którzy pokrywają wydatki związane z jej utrzymaniem. Jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej postanowieniu o sygn. akt I GZ 317/15, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.