Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2274/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par. 1 pkt 2 i  art. 58 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Monika Sawa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg P. L. i G. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2018 r. nr [...]; 2. odrzuca skargę G. B.; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego P. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zwraca skarżącemu G. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2018 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: minister/organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca I960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23), po rozpatrzeniu wniosku P. L., G. L.. P. L., M. L., J. L., I. L., O. L., T. L., M. L., Z. N., A. M. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] czerwca 1949 r wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa

1) Browar [...] w [...], który stanowił własność [...] wraz z lodownią przy ul. [...] oraz słodownią przy ul. [...] która stanowiła własność [...].

2) Wytwórnię [...] w [...], która stanowiła własność [...],

3) Fabryka [...] w [...], która stanowiła własność [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł P. L. (dalej: skarżący) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania :

1) przez nieuprawnione przyjęcie, sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy, że spółki jawne:

- Browar [...] w [...] który stanowił własność [...] (wraz z lodownią przy ul. [...] oraz słodownią przy ul. [...], która stanowiła własność [...]),

- Wytwórnia [...] w [...], która stanowiła własność [...],

- Fabryka [...] w [...], która stanowiła własność [...]

(dalej określanych: spółki), zawiązane w dniu 14 grudnia 1945 r. " z formalnoprawnego widzenia istniały przez wiele lat toczącego się postępowania. Zawarte umowy spółek nie zostały bowiem wypowiedziane, rozwiązane, nie ogłoszono również upadłości spółek i nie przeprowadzono ich likwidacji Spółki wykreślone zostały z rejestru handlowego dopiero z dniem [...] stycznia 2016 r.", podczas gdy z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że ostatnie przejawy działalności właścicieli spółek, miały miejsce w okresie nacjonalizacji ich majątku oraz brak jakichkolwiek dowodów, aby po 1949 roku, tj. po ustanowieniu nad Zakładami Przemysłowymi [...] w [...] zarządu państwowego, spółki nadal funkcjonowały, tj. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 76 § 1 i 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku z art. 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (dalej oznaczanego k.h.) i art. 122 k.h. oraz w związku z art. 9 ust. 2 a i 2 b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997, Nr 121, poz. 770 ze zm.);

2) dokonanie błędnych ustaleń dotyczących majątku spółek przez pominięcie dowodów wskazujących, iż właścicielami nieruchomości objętych orzeczeniem nacjonalizacyjnym z dnia 15 czerwca 1949 r. byli wspólnicy spółek, co niewątpliwie miało wpływ na ocenę interesu prawnego skarżących w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego,

tj. naruszenie art. 7 k.p.a. art. 8 § 1 k.p.a., art. 76 § 1 i 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku z art. 82 k.h. i art. 40 k.h. oraz w związku z art. 28 k.p.a. w związku z art. 140 k.c. i art. 922 § 1 k.c. oraz w związku z art. 105 § 1 k.p.a.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 6 k.h. w związku z art. 122 § 1 k.h, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wpis spółek jawnych do rejestru handlowego miał charakter konstytutywny oraz, że niedokonanie wpisu do rejestru handlowego o zakończeniu działalności spółek oznacza, że nie doszło do ustania bytu prawnego tych spółek;

2) art. 28 k.p.a. w związku z art. 922 k.c. i art. 140 k.c. oraz w związku z art. 105 § 1 k.p.a. przez odmowę przyznania przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] czerwca 1949 r. spadkobiercom byłych wspólników nieistniejących już spółek, będących zarazem spadkobiercami właścicieli znacjonalizowanych nieruchomości;

3) art. 9 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym przez ich bezpodstawne zastosowanie w odniesieniu do spółek, których byt prawny ustał wiele lat wcześniej, bo pod rządami Kodeksu handlowego z 1934 r art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy na skutek działania Państwa, (tu: nacjonalizacji) spółka jawna zostaje pozbawiona przedsiębiorstwa, co skutkuje zaprzestaniem prowadzenia przez nią działalności i w konsekwencji ustaniem jej bytu prawnego, a organ administracji państwowej, po ponad 27 latach prowadzenia postępowania nieważnościowego nie uznaje, że nastąpił kres bytu prawnego spółek, błędnie przyjmując, że zakończenie działalności spółek jawnych wymaga konstytutywnego wpisu w rejestrze.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej tą decyzją w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018r., znak [...] oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości .

Skarga G. B. na powyższą decyzje postanowieniem z [...] września 2019 r. została połączona z niniejszą sprawą do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111§ 1 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 119 pkt 1 p.p.s.a. sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym.

W ocenie Sądu skarga, jest uzasadniona ale z innych niż wskazane w jej uzasadnieniu przyczyn, bowiem zaskarżona decyzja z [...] października 2018 r. Nr [...] Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa - co stanowi o konieczności stwierdzenia jej nieważności.

Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że stroną toczącego się przed Ministrem Inwestycji i Rozwoju postępowania była, m.in. H. S.. Jak wynika z nadesłanego do Sądu przy piśmie z dnia 23 kwietnia 2019 r. odpisu aktu zgonu wraz z tłumaczeniem na język polski (k. 57 – 64 akt sądowych), ww. osoba zmarła w dniu [...] lipca 2015 r. w [...], w [...]. Powyższe oznacza, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] października 2018 r. oraz decyzja z dnia [...] lipca 2018 r. skierowane zostały do osoby zmarłej.

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Zmarły nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest prowadzenie go wobec osób żyjących. W stosunku do osoby zmarłej nie można ani wszcząć postępowania, ani prowadzić postępowania, ani skierować do osoby zmarłej decyzji. Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby niebędącej stroną w sprawie. Okoliczność śmierci strony, nawet jeśli nie jest znana organom administracji publicznej w dniu wydawania zaskarżonych decyzji, nie zmienia faktu, iż rozstrzygnięcie wydane zostało w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydania nie miała już przymiotu strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, iż jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych.

Mając zaś na uwadze, że zaskarżone rozstrzygnięcie oraz decyzja organu pierwszej instancji podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uwzględniając przy tym informacje nadesłane przez adw. M. O. przy piśmie 13 czerwca 2019 r.

Po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania organ ponownie dokona oceny prawidłowości kwestionowanych decyzji.

Sąd odrzucił skargę G. B. Skarżący bowiem zarządzeniem z 11 stycznia 2019 r, doręczonym 30 stycznia 2019r., został wezwany do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie 12 odpisów skargi w terminie 7 dni. Braków tych w zakreślonym terminie nie uzupełnił. Z tych względów skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 1 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak punkcie pierwszym sentencji wyroku, a na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 jak w punkcie 2 sentencji wyroku.