Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1650/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 40
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1650/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 r., sprawy ze skargi T. W., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 10 września 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;, uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 grudnia 2005r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że za zobowiązania Spółki Cywilnej "T." w O. z tytułu składek w łącznej kwocie 138.082,54 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 30 grudnia 2005r., odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem byli wspólnicy tej Spółki - T. W. i Z. K.

Od powyższej decyzji obaj byli wspólnicy Spółki "T." w O. odwołali się. T. W. środek zaskarżenia wniósł pismem z 27 stycznia 2006 r., w którym jednocześnie zawarł również wniosek o częściowe umorzenie należności składkowych -tj. za okres 01-02/2001- zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3a oraz ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z 8 lutego 2006r. ZUS zmienił swoją decyzję z 30 grudnia 2005r. w ten sposób, że zwolnił od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki Cywilnej "T." w O. z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami Z. K., utrzymując jednocześnie ww. decyzję w pozostałej części w mocy - tj. w zakresie dotyczącym orzeczenia odpowiedzialności T. W. za ww. zobowiązania.

Wyrokiem z 15 lutego 2007r. sygn. akt [...]Sąd Okręgowy w K. Wydział Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji ZUS z 30 grudnia 2005r. w pkt 1 oddalił odwołanie, w pkt 2 wniosek odwołującego o umorzenie składek w wysokości określonej w zaskarżonej decyzji przekazał do rozpoznania organowi rentowemu.

W dniu 6 marca 2007r. profesjonalny pełnomocnik, reprezentujący T. W., wystąpił w jego imieniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z decyzji Zakładu z 30 grudnia 2005r., zmienionej decyzją z 8 lutego 2006r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wyjaśnił, iż decyzją z 30 grudnia 2005r. ZUS orzekł, że T.W. jako wspólnik Spółki Cywilnej "T." odpowiedzialny jest za zobowiązania tej Spółki z tytułu należności składkowych w wysokości 138.082,54 zł. Następnie pełnomocnik wnioskodawcy przedstawił okoliczności, które przyczyniły się do powstania zaległości Spółki wobec ZUS oraz powołał się na obecną trudną sytuację finansową wnioskodawcy. Wskazał, że nie może on wyjść z zapaści finansowej i ogromnych długów, pozostaje bez pracy, jest na utrzymaniu żony zarabiającej około 720 zł netto miesięcznie. Podnosząc te okoliczności pełnomocnik wniósł o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami za zwłokę, na podstawie art. 28 ust. 2, ust. 3a i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zauważył, iż w ocenie wnioskodawcy jego sytuacja finansowa pozwala na przyjęcie zupełnej nieściągalności składek, a kwota zaległości jest tak duża, że przerasta jakiekolwiek jego możliwości finansowe.

Decyzją z 23 października 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu -jak wskazał w sentencji tej decyzji- wniosku T. W. z 2 marca 2007 r. w sprawie umorzenia należności za zobowiązania Spółki Cywilnej "T." w O. oraz wniosku ww. z 27 stycznia 2006r. przekazanego do rozpoznania przez Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 15 lutego 2007 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w łącznej kwocie 61.653,56 zł. Organ powołał się przy tym na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 30 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawił krótko przebieg sprawy i wymienił dokumenty złożone w toku postępowania przez wnioskodawcę. Wyjaśnił, że wziął pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z akt sprawy, zarówno wskazane przez zainteresowanego we wniosku, jak również wynikające z dokumentacji będącej w posiadaniu Zakładu. Następnie podał, że na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wskazał, że taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, albowiem w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję ani też, że nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucji. Dalej, organ przytoczył przepis art. 28 ust. 3a ustawy systemowej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365), wyjaśniając, iż umożliwiają one umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach -tj. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego- i pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił, iż zweryfikował sprawę także i w tym zakresie, chociaż ww. przepis nie ma bezpośredniego zastosowania do należności zawartych w sentencji decyzji. Stwierdził, że dostarczone dokumenty nie potwierdzają ciężkiej sytuacji finansowej wnioskodawcy i nie dają podstawy do stwierdzenia całkowitej nieściągalności występujących w sprawie należności. Na koniec organ wskazał, że na koncie Spółki figuruje zaległość w składkach na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych, którą wnioskodawca jest także zobowiązany uregulować.

W dniu 6 listopada 2007r. pełnomocnik T. W. złożył w jego imieniu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając przede wszystkim rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem ust. 3a art. 28 ustawy systemowej. Przepis ten zdaniem pełnomocnika strony został w sprawie pominięty, a stanowi podstawę prawną do umorzenia zadłużenia wnioskodawcy z uwagi na jego sytuację majątkową i materialną.

W piśmie z 26 listopada 2007r., odpowiadając na wezwanie organu do uzupełnienia złożonej dokumentacji o nowe dowody obrazujące trudną sytuację finansową zobowiązanego, pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że zainteresowany pomaga finansowo swojej chorej matce, tj. pokrywa jej koszty leczenia i utrzymania, które wynoszą około 500-800 zł miesięcznie. Nadto dodał, że wnioskodawca nie ma żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości.

Decyzją z 7 stycznia 2008r. Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. Dalej - k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 23 października 2007r.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy, odnosząc się do zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentu dotyczącego pominięcia przez organ I instancji art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ wskazał, iż przedmiotem rozpatrywania niniejszego wniosku są składki wynikające z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, które dotyczą jedynie składek za pracowników. Stwierdził zatem, że powyższy przepis nie ma zastosowania do występujących w sprawie należności, do uregulowania których wnioskodawca jest zobowiązany. Następnie organ przytoczył przepis art. 28 ust. 3 ustawy systemowej i stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek świadczących o całkowitej nieściągalności należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. W. zaskarżył dwa orzeczenia, tj. decyzję ZUS z 30 grudnia 2005r. oraz ww. decyzję Prezesa ZUS z 7 stycznia 2008 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji z 7 stycznia 2008r. z uwagi na to, że została wydana na skutek wadliwej decyzji z 30 grudnia 2005r. Na podstawie art. 57 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., skarga na decyzję z 30 grudnia 2005r. została rozdzielona od skargi na decyzję z 7 stycznia 2008r., i wpisana pod odrębny numer repertorium (sygn. akt V SA/Wa 790/08).

W odpowiedzi na skargę na decyzję z 7 stycznia 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie co do braku okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia, tak na podstawie art. 28 ust. 3 jak i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 września 2008r. wydanym do sygn. akt: V SA/Wa 789/08, nie przesądzając końcowego wyniku sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 i art. 135 p.p.s.a ,uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 października 2007r. o Nr[...].

Sąd wskazał, iż przedmiotem postępowania sądowego była skarga na decyzję Prezesa ZUS z 07 stycznia 2008r. Skarga ta, zdaniem Sądu, zasługiwała na uwzględnienie.

Badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 23 października 2007r. w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści. W ocenie Sądu, obie ww. decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowaniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Podniesiono, iż badając zaskarżoną decyzję przede wszystkim trzeba było przeanalizować zakres wniosku skarżącego, którym zainicjował on postępowanie administracyjne przed organem rentowym. Jest to o tyle istotne, że tylko w zakresie odpowiadającym żądaniu strony sprawa mogła być przez organ rozpatrywana.

Skarżący żądał umorzenia zadłużenia wynikającego z decyzji z 30 grudnia 2005r., zmienionej następnie decyzją z 08 lutego 2006r. W piśmie z 02 marca 2007r. wniesionym w jego imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika, Skarżący wyraźnie powołał się na ww. decyzje oraz kwotę z tych decyzji wynikającą, prosząc o jej umorzenie. Decyzją z 30 grudnia 2005r. organ rentowy orzekł o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Spółki Cywilnej "T." w O. z tytułu składek wraz z odsetkami określając jednocześnie, iż wysokość tych należności wynosi 138.082,54 zł wraz z odsetkami za zwłokę obliczonymi na dzień 30 grudnia 2005r.

Z powyższego wynika, iż decyzja załatwiająca wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia winna dotyczyć całej ww. kwoty. Organ ma bowiem obowiązek, działając na wniosek strony, odnieść się do całego jej żądania. Nie może pozostawić wniosku strony niezałatwionego, czy też załatwionego jedynie w części. Nie jest uprawniony też do swobodnego interpretowania żądania strony. O tym, jaka jest treść żądania strony w postępowaniu administracyjnym decyduje sama strona, a nie organ, do którego żądanie zostało skierowane. Tymczasem sentencja decyzji wydanej przez Zakład w I instancji w dniu 23 października 2007r. wskazuje na to, że dotyczy ona tylko części należności wynikających z orzeczenia z 30 grudnia 2005r., tj. kwoty 61.653,56 zł. Co do pozostałej kwoty organ wyjaśnił jedynie w uzasadnieniu ww. decyzji, że figuruje ona na koncie Spółki i wnioskodawca jest obowiązany ją pokryć. Organ nie wyjaśnił przy tym, z jakiego powodu należności tych nie objął swoją decyzją. Decyzja z 07 stycznia 2008r., wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powyższego uchybienia -popełnionego w postępowaniu w I instancji, a polegającego na częściowym załatwieniu wniosku skarżącego- nie usuwa.

W ocenie Sądu, stanowiło to naruszenie art. 61 § 1 k.p.a., w stopniu uzasadniającym uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Organ rentowy, działający w sprawie na wniosek strony, błędnie ustalił zakres żądania Skarżącego, to zaś skutkowało wydaniem decyzji, które tylko w części odnosiły się do wniosku inicjującego to postępowanie administracyjne. Część wniosku skarżącego nadal pozostała niezałatwiona.

Dodatkowo zaakcentowano, iż wobec wniesienia przez Skarżącego wniosku o umorzenie zadłużenia już w postępowaniu sądowym, tj. przed Sądem Okręgowym w K. prowadzącym postępowanie z odwołania skarżącego od decyzji z 30 grudnia 2005r. i wobec zobowiązania przez ten Sąd organu rentowego do rozpoznania tego wniosku, kolejny wniosek strony w tym zakresie (z dnia 02 marca 2007r.) należało potraktować jako uzupełnienie pierwszego wniosku. Organ nie może prowadzić jednego postępowania administracyjnego w sprawie dwóch odrębnych wniosków, a następnie wydania jednego rozstrzygnięcia. Z uwagi zaś, iż oba ww. wnioski dotyczą de facto tego samego, należało przyjąć, iż pierwszy z nich wszczyna postępowanie, a drugi stanowi jego uzupełnienie, w tym - w zakresie samego żądania. Sąd ma tu na uwadze, iż w odwołaniu do decyzji ZUS z 30 grudnia 2005r. Skarżący wnosił o umorzenie na podstawie art. 28 u.s.u.s. tylko części należności objętych ww. decyzją. Jednocześnie domagał się umorzenia postępowania co do pozostałych należności z uwagi na ich przedawnienie.

Reasumując, Sąd stwierdził, iż organ jeszcze raz winien ocenić pierwotny wniosek strony, w tym pismo z 02 marca 2007r. wniosek ten uzupełniające, celem ustalenia zakresu żądania zobowiązanego, a tym samym i przedmiotu tego postępowania.

Wniosek Skarżącego o umorzenie zadłużenia dotyczył wszystkich ciążących na nim należności z tytułu składek, wynikających z ww. decyzji z 30 grudnia 2005r. Przy czym Sąd dostrzegł, iż zgodnie z aktami administracyjnymi, część tych należności z uwagi na brzmienie art. 30 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.- dalej u.s.u.s.), nie podlegała umorzeniu. Wymieniony przepis stanowi bowiem, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Nie oznacza to jednak, że należności te nie powinny być objęte decyzją załatwiającą wniosek strony. Z uwagi na zakres wniosku Skarżącego organ również co do tych należności obowiązany był, w odpowiedni sposób i zgodny z ww. normą prawną, odnieść się w sentencji swojego rozstrzygnięcia.

Podniesiono również, iż z akt administracyjnych sprawy i zaskarżonej decyzji wynika, że zadłużenie, którego wniosek Skarżącego o umorzenie dotyczy, obejmuje tylko składki za pracowników. Zatem, zastosowanie w sprawie znajduje tylko ust. 2 przepisu art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane (w całości lub w części) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Sąd nie kwestionował ani ustaleń organu poczynionych w tym zakresie, ani też przyjętej interpretacji art. 28 ustawy systemowej, na podstawie której organ uznał, iż brak jest podstawy prawnej do analizy wniosku skarżącego w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), albowiem regulacja ta odnosi się wyłącznie do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, które to w sprawie nie występują (ust. 3a art. 28), jednakże zauważył, iż stanowisko organu w zakresie braku w sprawie przesłanki świadczącej o całkowitej nieściągalności należności, a wobec tego o braku podstawy do umorzenia zadłużenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., winno być w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i zgodny z wymogami przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a., w decyzji przedstawione i uzasadnione. Dla prawidłowości decyzji nie wystarczy wskazanie tylko na treść przepisu prawa materialnego, który znajduje zastosowanie w sprawie. Konieczne jest jeszcze dokonanie oceny stanu faktycznego w świetle tego przepisu a tego w sprawie zabrakło.

Nadto i niezależnie od powyższego Sąd zaznaczył, że skoro zadłużenie Skarżącego dotyczyło należności za okres od grudnia 1999r. do lutego 2001r., obowiązkiem organu rentowego było uwzględnienie w sprawie także regulacji prawnej wynikającej z art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Należało ustalić, czy wobec wnioskodawcy przepis ten może być zastosowany i jeśli tak, należało sprawę w świetle tego przepisu również rozpatrzeć. Wskazany przepis art. 17 także reguluje ulgę w postaci umarzania należności składkowych. Dotyczy m.in. składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 01 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2001r. Pozwala przy tym na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sąd wskazał, że Skarżący w rozpatrywanej sprawie powoływał się wyraźnie na przepisy art. 28 ustawy systemowej, to jednak trzeba było mieć na względzie, iż tylko ww. art. 17 umożliwia uwzględnienie przez organ tych okoliczności przez niego podnoszonych, które w świetle art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s nie mogły odgrywać istotnego znaczenia. Powyższy przepis posługuje się bowiem pojęciem ważnego interesu osoby fizycznej zobowiązanej do opłacenia składek. Zatem, w kontekście omawianego przepisu strona mogła powoływać się na swoją trudną sytuacją materialną i rodzinną, którą to organ obowiązany jest rozważyć i ocenić.

Konkludując, z uwagi na pominięcie przy wydawaniu skarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej wskazanego przepisu art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia te zostały wydane co najmniej przedwcześnie, tj. bez analizy sprawy w pełnym zakresie, tak pod względem faktycznym jak i prawnym. Stąd w ocenie Sądu decyzjom tym należało zarzucić także i z tego powodu naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym i przepisu art. 11 tej ustawy, oraz naruszenie przepisów regulujących postępowanie dowodowe.

Sąd zaznaczył, że w ponownie prowadzonym postępowaniu w I-instancji, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy z zastosowaniem art. 28 u.s.u.s. i (ewentualnie) art. 17 ww. ustawy zmieniającej, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy wydaną decyzją. Organ winien więc nie tylko wymienić materiał dowodowy w sprawie, ale także wskazać na okoliczności z niego wynikające, na jego ocenę oraz wpływ na końcowy wynik tej sprawy. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 kwietnia 2009r. Nr[...], działając na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 w zw z art. 28, art.30, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej- u.s.u.s.), art.17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2002r. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) oraz art. 105§1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. Dalej -k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku T. W. z dnia 27 stycznia 2006r., uzupełnionego w dniu 02 marca 2007r. i po uwzględnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2008r. sygn. akt: V SA/Wa 789/08,

1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 54.951,99 zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 9.010, 78 zł,

2. umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych ( na ubezpieczenia społeczne w kwocie 24.971,53 zł i na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 7.254,93 zł.)

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2008r.sygn. akt: V SA/Wa 789/08 oraz wszystkie informacje wynikające z dostarczonych dokumentów w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia albowiem wnioskodawca nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie a dostarczone dokumenty nie dają podstaw do umorzenia. Wnioskodawca nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie chorej matki H. W. Wskazano także, że aktualnie jest prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec należności z tytułu składek wynikających z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Nie stwierdzono również braku majątku z którego można prowadzić egzekucję.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył T. W. podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ma zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 300.000 zł i płaci ratę w wysokości 700 zł miesięcznie i obecnie czeka na zatwierdzenie ugody o spłacie rat w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Spłata ta wysokiego zadłużenia bez uszczerbku dla rodziny jest niemożliwa. Rodzina nie stara się o pomoc z opieki społecznej co powinno być pozytywnie ocenione przez organy administracji. Decyzja jest oparta na niewłaściwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezastosowaniu przepisów prawa.

Decyzją z dnia 10 września 2009r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w zw z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, iż przepisy normujące zasady umarzania należności zostały szczegółowo przedstawione w decyzji wydanej w I instancji zatem nie istnieje konieczność ich powtarzania. Wskazano nadto, że wnioskodawca zamieszkuje u teściów i korzysta z ich pomocy m.in. poprzez regulowanie należności za media jak również nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o wydatkach na dzieci. Ocena materiału dokonana przez organ I instancji była prawidłowa.

Skargę do Sądu na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa ZUS złożył T. W . wnosząc o uchylenie w zakresie pkt 1 decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniósł , że organ dokonał wprawdzie oceny sytuacji materialnej i rodzinnej ale w sposób jednostronny i nieżyciowy pomijając główną przesłankę a to ważny interes strony. Wskazał nadto, że ocena i wyważenie ważnego interesu strony polega na rozważeniu faktycznych możliwości spłaty a nie bezwzględnie i czysto rachunkowe wyliczenia.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ppsa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego zastosowanie przepisów prawa zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. (vide wyrok WSA w Gdańsku z dnia 07 maja 2009r. sygn. akt: I SA/Gd 909/08 LEX nr 507195).

Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przywołany przepis pociąga za sobą daleko idące konsekwencje zarówno dla ponownie przeprowadzanego postępowania administracyjnego, toczącego się w następstwie wydania wyroku, jak i dla kolejnego postępowania sądowoadministracyjnego, w którym ocenie podlegałyby decyzje administracyjne wydane w tymże, ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Przede wszystkim, co podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu, co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa, albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowiłaby prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt: IV SA/Wa 625/07, LEX nr 344933). Jednocześnie wskazuje się, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (tak w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt: I SA/Wr 1890/07, LEX nr 397665).

Skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie stwierdzenia nieważności aktu i wznowienia postępowania administracyjnego, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji. Skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. (vide wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 marca 2009r. sygn. akt: I SA/Łd 1230/08 LEX nr 493588).

Przez użyty przez ustawodawcę zwrot "ten sąd" rozumieć należy sąd tej samej instancji co ten, który wyraził ocenę prawną i określił wskazania co do dalszego postępowania. (vide wyrok NSA z dnia 19 września 2008r. sygn. akt: I GSK 935/07 LEX nr 488292).

Dodatkowo należy podnieść, że art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej.

Ponowne zatem rozpoznanie sprawy przez Sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jednakże skarga zasługuje na uwzględnienie z innych powodów niż te które wskazano w skardze.

W postępowaniu administracyjnym strona może działać przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.) i wówczas - zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń - wszelkie pisma procesowe, w tym również decyzje administracyjne i postanowienia, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek doręczyć pełnomocnikowi strony (art. 40 § 2 k.p.a.).

Z regulacji art. 40 § 1 k.p.a. wynika zasada formułująca obowiązek organu doręczania pisma stronie postępowania. Nie ma ona jednakże charakteru bezwzględnego, bowiem § 2 powołanego przepisu dopuszcza wyjątek dotyczący wypadku, gdy strona ustanowiła pełnomocnika. Wówczas to istnieje wymóg doręczenia pism pełnomocnikowi. Oznacza to tym samym, iż od daty zgłoszenia się pełnomocnika procesowego strony w postępowaniu administracyjnym - doręczenia organowi administracji publicznej stosownego pełnomocnictwa - organ ten ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach w sprawie oraz doręczać mu wszystkie pisma procesowe, w tym orzeczenia (decyzje i postanowienia). Dlatego też należy stwierdzić, iż w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem strona powinna dowiadywać się o wszelkich czynnościach organu za pośrednictwem swojego pełnomocnika, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym jest równoznaczne z pominięciem strony, co z kolei uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 06 czerwca 2008r. sygn. akt: VII SA/Wa 389/08 LEX nr 508402).

Oznacza to, że doręczenie pisma stronie w sytuacji, gdy ustanowiła ona pełnomocnika jest bezskuteczne i nie wywołuje skutków prawnych. Przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w k.p.a. zasadą oficjalności doręczeń, obarcza ona organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie.

Doręczenia zatem dokonane samej stronie a nie jej pełnomocnikowi są bezskuteczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że na k. 5 akt administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo z dnia 28 lutego 2007r. z treści którego wynika, że Skarżący T. W., udzielił radcy prawnej M. S. pełnomocnictwa do występowania w jego imieniu w postępowaniu przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej umorzenia należności wynikających z decyzji ZUS z dnia 30 grudnia 2005r, znak:[...]. Pełnomocnictwo dotyczyło postępowania przed organami wszystkich instancji oraz postępowania sądowego w zakresie przedmiotowej sprawy.

Analiza akt administracyjnych nie pozwoliła na stwierdzenie jakoby Skarżący T. W. w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ( w szczególności postępowania przed Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) nie był już zastępowany przez pełnomocnika radcę prawną M. S.

W świetle powyższego należy skonstatować, że organ administracji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając w dniu 10 września 2009r. decyzję administracyjną na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w sposób nieuzasadniony pominął osobę pełnomocnika ustanowionego w sprawie i nie doręczył mu decyzji administracyjnej jak również nie umożliwił mu wypowiedzenie się w trybie art. 10 k.p.a. w przedmiocie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ nie podjął również próby ewentualnego wyjaśnienia czy ustanowiony w dniu 28 lutego 2007r. pełnomocnik nadal występuje w sprawie skoro wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyła sama strona czyli T. W.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo dla radcy prawnej M. S. i doręczyć Jej decyzję z dnia 10 września 2009r. oraz uwzględnić ocenę prawna zawartą w uzasadnieniu wyroku.

Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję w całości, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który przewiduje, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.