Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 104/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 2, art. 247 par. 1 pkt 3, art. 208 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości A a. s. Oddział w [...] z/s w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Opolu na rzecz Syndyka masy upadłości A a.s. Oddział w [...] z siedzibą w [...] kwotę 357,00 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Syndyka masy upadłości A a.s. w [...], Oddział w [...] z siedzibą w [...] (dalej też: Spółka, Strona, Syndyk) było postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r. nr [...] odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r.

Postanowienie to poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Syndyk masy upadłości A a.s. w [...], reprezentowany przez pełnomocnika, w dniu 15 stycznia 2013 r. złożył do Dyrektora Izby Celnej w Opolu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. określającej Spółce zobowiązanie w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r.

Uzasadniając wniosek podniósł, że decyzja ta została błędnie wysłana została do Spółki pomimo, że była ona reprezentowana w tym postępowaniu przez ustanowionego pełnomocnika procesowego i to jemu winno nastąpić jej doręczenie. W tej kwestii wskazano, że przy piśmie skierowanym do Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 12 października 2011 r. pełnomocnik dostarczył dokument pełnomocnictwa obejmujący upoważnienie do działania w sprawie opłaty paliwowej (zarówno w I jak i II instancji).

Powołując się na treść art. 137 § 2 i § 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. dalej O.p.), pełnomocnik zważył, że nie ma dla oceny zakresu umocowania znaczenia, na jakim etapie postępowania złożone zostało w sprawie pełnomocnictwo, albowiem zarówno na etapie postępowania przed I instancją jak i II instancją mamy do czynienia z aktami tej samej sprawy. Zarzucono zatem, że organ I instancji ignorując fakt skutecznego złożenia w sprawie pełnomocnictwa (załączonego do akt) doręczył wydaną przez siebie decyzję z dnia 20 lipca 2012 r. bezpośrednio stronie. Zwrócono jednocześnie uwagę na to, że ponieważ Strona nie zna języka polskiego, a ponadto nie jest prawnikiem, nie zdawała sobie sprawy ze skutków doręczenia jej decyzji ani nie rozumiała jej treści. Sam natomiast jej pełnomocnik dowiedział się o jej wydaniu dopiero z treści innego, odrębnego wydanego w stosunku do Spółki rozstrzygnięcia, Dyrektora Izby Celnej w Opolu i zapoznał się z nią dopiero po otrzymaniu jej kopii drogą elektroniczną w dniu 4 stycznia 2013 r.

Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia odwołania, Dyrektor Izby Celnej w Opolu, we wskazanym na wstępie zaskarżonym postanowieniu, odniósł się w pierwszej kolejności do kwestii prawidłowości doręczenia Stronie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. Zaznaczył, że rozstrzygnięcie tej kwestii determinuje przedmiotowość postępowania w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W przypadku bowiem uznania, iż decyzja organu I instancji była doręczona z pominięciem pełnomocnika, należałoby uznać, że ze względu na brak prawidłowego doręczenia nie weszła ona do obrotu prawnego, a tym samym nie biegłby termin do wniesienia od niej odwołania, o którego przywrócenie wystąpiono. Wadliwość doręczenia uniemożliwiałaby zatem merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i należałoby z uwagi na bezprzedmiotowość takiego postępowania odmówić jego wszczęcia.

Jednakże zdaniem Dyrektora Izby Celnej okoliczności sprawy potwierdzały prawidłowość doręczenia decyzji organu I instancji z dnia 20 lipca 2012 r. bezpośrednio samej Spółce. Podkreślono, że zagadnienie prawidłowości doręczenia tej decyzji było już przedmiotem analizy w prowadzonym odrębnie postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o stwierdzenie jej nieważności, zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji, w której nie podzielono zarzutów strony o jej wadliwości. Podzielając w całości argumentację tam przedstawioną i przytaczając obszerne jej fragmenty organ odwoławczy podkreślił, że Strona pomija istotną dla sprawy okoliczność, a mianowicie to, że wspomniane przez stronę pełnomocnictwo zostało złożone do akt innej sprawy Spółki dotyczącej postępowania o stwierdzenie nadpłaty, która to sprawa jest zupełnie odrębna w stosunku do wszczętego z urzędu postępowania prowadzonego w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania w opłacie paliwowej za ten sam okres roszczeniowy. Zatem organ I instancji prowadząc postępowanie wymiarowe nie mógł z urzędu uwzględniać w tym postępowaniu pełnomocnictwa złożonego w równolegle zawisłej sprawie tej samej Strony, ale dotyczącej stwierdzenie nadpłaty w opłacie paliwowej. Takie bowiem działanie organu byłoby sprzeczne z ugruntowanym już w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, w którym wskazuje się na zakaz powoływania się z urzędu przez organ prowadzący postępowanie na pełnomocnictwo złożone przez stronę w jednej z toczących się wobec niej spraw, na użytek innej sprawy, którą organ zamierza, czy też już wszczął z urzędu. Jest to działanie niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy treść udzielonego pełnomocnictwa swym zakresem mogłaby obejmować także przedmiot nowo wszczętego - odrębnego - postępowania. Podkreślono zatem, że czym innym jest zakres umocowania wynikający z pełnomocnictwa, a czym innym wykorzystywanie tak sformułowanego umocowania w konkretnych sprawach. Chodzi tu bowiem o wyrażenie woli przez stronę, aby w danym, konkretnym postępowaniu miał ją reprezentować pełnomocnik. Momentem skutecznego ustanowienia pełnomocnika w danej sprawie jest zatem, nie udzielenie, ale złożenie do akt danej sprawy pełnomocnictwa lub udzielenie go ustnie do protokołu. Biorąc pod uwagę te zasady stwierdzono, że skoro pełnomocnik w toczącym się postępowaniu (wymiarowym) zakończonym wydaniem decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. nie dołączył do akt tej sprawy oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa ani nie zgłosił go ustnie do protokołu, to decyzja organu I instancji z dnia 20 lipca 2012 r. została prawidłowo doręczona Syndykowi masy upadłości A a.s. z siedzibą w [...] w [...].

W ocenie organu, strona spełniła również, jedynie część z warunków wskazanych w art. 162 § 1 O.p., a mianowicie wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu dopełniła czynności, dla której go ustanowiono (złożyła odwołanie) oraz zachowała siedmiodniowy termin na złożenie wniosku, liczony od daty ustania przyczyny uchybienia. Nie uprawdopodobniła natomiast braku swojej winy w nieterminowym dokonaniu czynności, do której dokonania, ubiega się o przywrócenie uchybionego terminu.

Dokonując oceny wskazanych w tym zakresie we wniosku okoliczności organ uznał, iż nie wyłączają one winy strony w niedochowaniu terminu. Zdaniem organu nie może stanowić usprawiedliwienia w uchybieniu wniesienia odwołania w terminie okoliczność, że pełnomocnik Spółki poprzez doręczenie decyzji bezpośrednio stronie nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią. Pełnomocnik ten, jak wskazał organ, nie był bowiem umocowany do reprezentacji strony w danym postępowaniu, stąd nie było podstaw do doręczania mu decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. (do tej sprawy nie złożył bowiem pełnomocnictwa). Organ podkreślił, że tylko konkretna istotna i rzeczywista przeszkoda wykazana przez stronę, potwierdzająca brak jej winy - w znaczeniu przez organ wskazanym - usprawiedliwia uchybienie terminowi i umożliwia jego przywrócenie. Warunku tego nie spełnia okoliczność, że pełnomocnik, reprezentujący stronę w innych postępowaniach, nie posiadał wiedzy o wydanej w odrębnym postępowaniu decyzji.

W ocenie organu nie stanowiło również usprawiedliwienia dla niezłożenia odwołania w terminie powoływanie się przez stronę na nieznajomość języka polskiego. W tym względzie wskazano, że strona jest wprawdzie Spółką zarejestrowaną w [...], jednakże posiadała w Polsce swój oddział i to jego działalności de facto dotyczyło sporne postępowanie. Tym samym, to na Stronie ciążył obowiązek zapewnienia takiej organizacji prowadzonej przez siebie działalności, która umożliwiałaby odpowiednią obsługę jej interesów, pozwalającą na zapewnienie prawidłowego obiegu korespondencji i jej tłumaczenia z języka obcego.

W konkluzji tych rozważań, organ stwierdził, że skoro sama Strona nie dopełniła odpowiedniej staranności w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania, gdyż mając wiedzę o prowadzonych wobec niej postępowaniach przez Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu i posiadając jednocześnie znającego język polski pełnomocnika w innych postępowaniach, nie przekazała mu niezwłocznie otrzymanej decyzji, celem ewentualnego sporządzenie od nie odwołania, to nie sposób uznać, że wykazała ona istnienie przeszkody w terminowym złożeniu odwołania, która byłaby od niej niezależna i istniała cały czas, aż do upływu ostatniego dnia terminu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na powyższe postanowienie, pełnomocnik Spółki zarzucił, wydanie go z naruszeniem art. 162 § 1 w związku z art.163 § 2 O.p. przez ich błędną interpretację i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 20 lipca 2012r. z uwagi na niedołożenie przez stronę należytej staranności w dotrzymaniu terminu – pomimo tego, że doręczenie tej decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 145 § 2 O.p. Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Kwestionując prawidłowość twierdzenia organu o niezłożeniu pełnomocnictwa do akt sprawy wymiarowej (określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej) wskazano, że takie stosowne pełnomocnictwo zostało złożone do akt sprawy dotyczącej określenia zobowiązania w opłacie paliwowej, w dniu 18 października 2011r.

Odrębnie też złożone zostało pełnomocnictwo do sprawy dotyczącej nadpłaty w tejże opłacie paliwowej. Bezpodstawne jest więc twierdzenie organu, że pełnomocnictwo nie zostało złożone odrębnie do akt każdej z tych spraw. Przyznano wprawdzie, że istotnie w toku postępowania w sprawie wymiarowej został nadany nowy jej numer, jednakże nie może to oznaczać, że w związku z tym doszło do zmiany tożsamości dotychczasowej, prowadzonej już sprawy. Nadal pozostała ona bowiem tożsama zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Zatem pomimo dokonanej przez organ zmiany jej numeru, dalsze jego czynności nadal były dokonywane w obrębie jednej i tej samej sprawy, dotyczącej określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za konkretny okres rozliczeniowy. Organ miał więc nadal obowiązek konsekwentnego dokonywania doręczeń wszystkich pism i decyzji kierowanych do Spółki, jej pełnomocnikowi.

Pełnomocnik skarżącej zakwestionowała ponadto twierdzenie organu, że wadliwe doręczenie skutkuje bezprzedmiotowością wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (skoro decyzja nie weszła o obiegu prawnego). Na okoliczność tezy przeciwnej, a mianowicie tego, że nieprawidłowości w doręczeniu uznawane są za przesłankę uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminowi, przytoczono przykłady orzeczeń sądów administracyjnych (np. wyrok z dnia 11 lutego 2011 r. I SA/Lu 536/10 i dnia 16 września 2008 r. I SA/Go 109/08, z dnia 5 lutego 2013 r. I SA/Gl 693/12 (wszystkie orzeczenia powoływane w treści uzasadnienia dostępne na stronie: www.nsa.orzecznia.gov.pl ).

Oponując stanowisku organu o braku starannego działania Syndyka w prowadzeniu własnych spraw podkreślono, że zostały zachowane z jego strony wystarczające akty staranności, polegające na ustanowieniu pełnomocnika do działania w konkretnym postępowaniu (tutaj: wymiarowym) i związanym z tym uzasadnionym oczekiwaniem, że to on będzie podejmował wszystkie konieczne w sprawie czynności.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 15 listopada 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 597/13 oddalił skargę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd przyjął prawidłowość doręczenia decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. co potwierdzały zarówno samej akta sprawy, jak i decyzja Dyrektora Izby Celnej wydana w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej z dnia 20 lipca 2012 r. oraz postanowienie tego organu z dnia 24 października 2011 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od wcześniejszej wydanej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r.

Za trafne uznano zatem stanowisko organu, iż we wcześniejszym zawisłym przez organem I instancji postępowaniu wymiarowym dotyczącym spornego okresu rozliczeniowego - wszczętym z urzędu postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. - nie zostało skutecznie złożone do akt tej sprawy pełnomocnictwo, a w konsekwencji tego organ I instancji nieprawidłowo wówczas uznał za pełnomocnika Spółki radcę prawnego A. W., który złożył wprawdzie pełnomocnictwo, ale wyłącznie do sprawy o stwierdzenie nadpłaty. Dlatego też, z tego powodu za nieprawidłowe uznano zarówno doręczenie do rąk tego pełnomocnika postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej, jak i kończącej to postępowanie decyzji z dnia 31 grudnia 2010 r. W tej sytuacji, Dyrektor Izby Celnej w Opolu prawidłowo uznał, że ta decyzja wymiarowa organu I instancji, jako doręczona nieuprawnionej osobie nie weszła do obrotu prawnego.

Stwierdzając niedopuszczalność wniesionego od niej odwołania, postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. organ odwoławczy uznał, że w sprawie tej nie doszło również do skutecznego wszczęcia samego postępowania wymiarowego (postanowienie z dnia 30 listopada 2010 r.), gdyż w przypadku postępowania wszczynanego z urzędu chwilą jego wszczęcia jest dzień doręczenia postanowienia o wszczęciu takiego postępowania samej stronie, a nie pełnomocnikowi (art. 165 § 4 O.p.). Natomiast, jak dalej zauważono, pełnomocnictwo złożone w organie odwoławczym w dniu 18 października 2011 r. i udzielone radcy prawnemu D. S. dotyczyło wyłącznie postępowania odwoławczego od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r., które zakończyło się wydaniem w dniu 24 października 2011 r. postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania.

Z uwagi na wskazane wyżej uchybienie stwierdzone w dokonanym już uprzednio wszczęciu postępowania, kolejnym postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r., doręczonym już bezpośrednio samej Spółce, ponownie zatem wszczęto nowe postępowanie w sprawie wymiarowej, które to zakończone zostało właśnie decyzją wymiarową z dnia 20 lipca 2012 r., określającą wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r., doręczoną już Syndykowi Masy Upadłości, jako stronie postępowania w dniu 27 lipca 2012 r.

W tym stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się z zarzutem dotyczącym kontynuacji reprezentacji strony w nowym postępowaniu wymiarowym, prowadzonym po ponownym jego wszczęciu, skoro obowiązek doręczania przez organ pism pełnomocnikowi powstaje dopiero z chwilą przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy (art. 137 § 3 zdanie pierwsze O.p.). Zdaniem Sądu uwadze pełnomocnika umknął fakt, że była to nowa sprawa, odrębna od tej, w której wydano wcześniej postanowienie stwierdzające niedopuszczalność jego odwołania.

W ocenie Sądu, strona też, jak prawidłowo uznał organ odwoławczy, nie uprawdopodobniła braku swojego zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a przedstawione przez nią we wniosku okoliczności świadczyły o braku jej należytej staranności w prowadzeniu swych spraw. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że to na Spółce ciążył obowiązek zapewnienia takiej organizacji prowadzonej przez siebie działalności, która umożliwiałaby odpowiednią obsługę pozwalającą na zapewnienie prawidłowego obiegu korespondencji i jej tłumaczenia z języka obcego. Wskazano również, że przed doręczeniem stronie decyzji wymiarowej z dnia 20 lipca 2012 r. doręczono jej postanowienie o wszczęciu postępowania, a tym samym fakt wydania i doręczenia jej decyzji nie stanowił dla niej okoliczności nagłej i nieprzewidywalnej, czego wymaga art. 162 § 1 O.p. Zwłaszcza, że jak wynika z treści wniosku, strona miała możliwość skorzystania z pomocy pełnomocnika, reprezentującego ją w szeregu innych sprawach.

Wnosząc skargę kasacyjną od tego wyroku Syndyk zaskarżył go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed s ądami administracyjnymi tekst jednolity Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm.) dalej w skrócie: P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 O.p. przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w opłacie paliwowej, bowiem skarżący nie dołożył należytej staranności w dotrzymaniu tego terminu, chociaż doręczenie decyzji nastąpiło z naruszeniem 145 § 2 O.p.;

- art. 121 § 1 O.p. poprzez nadużycie polegające na sztucznym mnożeniu postępowań w jednej sprawie wszczętej na wniosek skarżącego i przypisywanie mu obowiązku wielokrotnego składania pełnomocnictwa w tej samej sprawie, którego wypełnienie ma rzekomo warunkować doręczanie pełnomocnikowi wszystkich pism w tej sprawie.

Wskazując na powyższe wady postępowania, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz skarżącego.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że w przypadku, gdy czynności organu dotyczą tego samego podmiotu i dokładnie tego samego przedmiotu, to trzeba uznać, że czynności organu są dokonywane w obrębie jednej i tej samej sprawy. Samo zaś nadanie sprawie nowego numeru, czy nawet wydanie nowego postanowienia o wszczęciu postępowania nie czyni z niej innej odrębnej sprawy. Zatem w przypadku zmiany numeru sprawy w toku postępowania, czy też wydania ponownego postanowienia o wszczęciu postępowania, organ wciąż był obowiązany dokonywać doręczeń do rąk ustanowionego w sprawie pełnomocnika . Wskazana zatem wadliwość doręczenia decyzji i w konsekwencji uchybienie terminu do wniesienia odwołania było spowodowane działaniem organu podatkowego, który poprzez "mnożenie" postępowań stworzył pozór istnienia kilku spraw i kilku postępowań. Powyższe, zdaniem pełnomocnika stanowi przesłankę świadczącą o braku winy w uchybieniu terminowi w postępowaniu podatkowym i uzasadniającą jego przywrócenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 601/14 uwzględnił skargę kasacyjną i uchylając zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszej kolejności wskazując na wykładnię przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu, Sąd odwoławczy podkreślił, że wprawdzie trafny jest pogląd Sądu I instancji wskazujący na konieczność przedkładania pełnomocnictwa do akt każdej konkretnej sprawy, co możliwe jest po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i jego doręczeniu – co do zasady – stronie. Niemniej jednak powyższe nie oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia norm z art. 165 § 4 O.p. prawidłowe działanie organu podatkowego winno polegać na wszczęciu zupełnie nowej, odrębnej sprawy. Jak wskazano, w sytuacji stwierdzenia naruszenia przez organ art. 165 § 4 O.p. sądy oceniają to uchybienie formalne z perspektywy regulacji zawartej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., a to oznacza, że w przypadku uchylenia decyzji wydanej w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem powyższej zasady organ podatkowy jest zobowiązany zawsze prowadzić odrębną, nową sprawę.

Nie bez znaczenia dla oceny, czy strona podjęła działania mające na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu, są również konkretne okoliczności związane z samym faktem ustanowienia w sprawie pełnomocnika. W tej kwestii, bardzo istotna była zatem ocena całokształtu okoliczności faktycznych z tym związanych, co powinno się wiązać z koniecznością wszechstronnej analizy treści udzielonego pełnomocnictwa, którym organ podatkowy dysponował, jak i okolicznościami jego złożenia. Jak wskazał Sąd odwoławczy w wskutek złożonego przez stronę skarżącą (reprezentowaną przez pełnomocnika) wniosku o stwierdzenie nadpłaty, organ podatkowy wszczął z urzędu postępowanie wymiarowe w opłacie paliwowej. Jak dalej zważył NSA, chociaż postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty i postępowanie wymiarowe mają oczywiście odrębny charakter i nie zachodzi tożsamość sprawy w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 O.p., to jednakże nie można nie mieć na uwadze wzajemnej zależności procesowej tych postępowań, co potwierdza uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 27 stycznia 2014 r., (sygn. akt II FPS 5/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Wskazane wyżej braki w zakresie ustaleń faktycznych spowodowały uznanie przez NSA, że Sąd I instancji nie dokonał w sprawie w sposób wnikliwy i wszechstronny kontroli zaskarżonego postanowienia, nie uwzględniając w szczególności, tych okoliczności, które dotyczyły udzielenia przez Syndyka i złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu D. S., w związku z toczącym się postępowaniem odwoławczym od decyzji wydanej w dniu 31 grudnia 2010r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2014, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne i postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Zgodnie art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. – sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przystępując do ponownego rozpoznawania sprawy, na wstępie należy podkreślić, że ponieważ w sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił wcześniejszy wyrok tut Sądu, okoliczność ta w istotnym stopniu sposób wpływa na zakres kognicji sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu przekazana została sprawa do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena ta jest wiążąca w tej sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy to zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania . Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu danego wyroku kasacyjnego, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych podobnych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych. W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Przeprowadzone w określonych powyżej ramach prawnych, ponowne badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie sądowej kontroli podlega opisane na wstępie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za wrzesień 2005 r.

Podstawę orzekania organu odwoławczego w tej sprawie stanowił art. 162 § 1 O.p., w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

W sprawie poza sporem było złożenie stosownego wniosku z zachowaniem ustawowego terminu oraz dopełnienie przez stronę czynności w stosunku do której ubiega się ona o przywrócenie terminu.

Istota sporu sprowadza się natomiast w odmiennych stanowiskach obu stron postępowania sądowego, co do zaistnienia w sprawie, określonej w art. 162 § 1 O.p kolejnej przesłanki przywrócenia terminu, jaką stanowi uprawdopodobnienie braku winy w zaistnieniu uchybienia. Przesłanka ta jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny powstania uchybienia terminu, która każdorazowo powinna być poddana ocenie organu podatkowego.

Mając na uwadze zapadły w niniejszej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ramach którego wyrażone zostało wiążące, w ponownym rozpoznaniu sprawy, stanowisko co do zakresu w jakim winno nastąpić uprawdopodobnienie przez stronę, przyczyn powstałego uchybienia terminowi, trzeba wskazać, że należy brać w tym względzie pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie określonej czynności w terminie, ale także pozostałe okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z łącznym uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, jak i mając też na uwadze ewentualne przeszkody wykluczające jej winę, których nie była w stanie przewidzieć ani im zapobiec. Jednakże trudności, przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie czynności, nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Brak prawnych przesłanek służących uprawdopodobnieniu danego stanu faktycznego powoduje, że strona może wskazywać na różne okoliczności faktyczne lub prawne mające ten stan uprawdopodobnić.

Uprawdopodobnienie oznacza zaś, iż strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Uprawdopodobnienie stanowi bowiem złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie.

W dalszej kolejności NSA odwołując się poglądów orzecznictwa ( w tym; post. NSA z dnia 4 września 2001 r., sygn. akt SA/Po 2646/00, post. SN z dnia 12 stycznia 1973 r., sygn. akt I CZ 157/72, opubl. OSNC 1973/12/215 oraz z dnia 5 października 1994 r. sygn. akt III ARN 54/94, opubl. OSNP 1994/12/187), uwzględnił prezentowany w nich kierunek wykładni przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu, z którego wynika, że niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji) może być uznane przez sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej bez potrzeby powtórnego prawidłowego doręczenia pisma. Nadto jak dalej zważono, wadliwe działanie organu, w wyniku którego strona uchybia terminowi, czyni zasadnym wniosek o przywrócenie terminu, gdyż nie można przyjąć, by jego niedotrzymanie było zawinione wyłącznie przez stronę.

Sama wada aktu administracyjnego, nie ma wprawdzie wpływu na brzmienie przepisów, które określają rodzaj i tryb wniesienia środka odwoławczego. Środkiem gwarantującym w takie sytuacji stronie możliwość skorzystania z jej uprawnień do zaskarżenia takiego aktu i uniknięcie negatywnych skutków ewentualnych uchybień procesowych organu, jest wniosek o przywrócenie terminu (por. post. NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1545/11).

Dlatego też kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu należy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oceniać nie tylko pod kątem obowiązku strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, lecz także w aspekcie oceny prawidłowości i zgodności z prawem działań samych organów administracji publicznej podejmowanych w postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne. (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1343/10).

Powołując się zatem na okoliczności i realia niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, a w ślad za nim także Sąd rozpoznający ponownie skargę stwierdził, iż podstawą wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było przekonanie Syndyka o skutecznym umocowaniu przez niego pełnomocnika do działania w imieniu Spółki w toczącym się wobec niej postępowaniu wymiarowym dotyczącym opłaty paliwowej. Z uwagi na sposób prowadzenia postępowania przez organy podatkowe oraz zważywszy na brak znajomości języka polskiego przez stronę, przekonanie to miało racjonalne podstawy.

Równie istotną w sprawie, była dokonana przez NSA, a w ślad za nim także przez skład orzekający w ponownym rozpoznaniu sprawy, ocena prawidłowości postępowania samego organu I instancji który, po stwierdzeniu przez Dyrektora Izby Celnej, postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. niedopuszczalności odwołania od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej opłatę paliwowa za omawiany okres rozliczeniowy, dokonał ponownego wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie. Traktując następnie to ponownie wszczęte postępowanie, jako nowa sprawę uznał, że w jej ramach nie obowiązują już uprzednio złożone pełnomocnictwa udzielone przez Spółkę.

Wprawdzie, w orzecznictwie sądowym nie jest negowana konieczność każdorazowego przedkładania pełnomocnictwa do akt każdej konkretnej sprawy, co możliwe jest po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i jego doręczeniu – to jednakże zasada ta doznaje ograniczenia, w sytuacji stwierdzenia naruszenia art. 165 § 4 O.p., poprzez wadliwe działanie organu podatkowego polegające na wszczęciu zupełnie nowej, odrębnej sprawy w sytuacji toczącego się już, uprzednio wszczętego postępowania podatkowego w tym samym przedmiocie.

Należy bowiem zauważyć, iż postanowieniem Dyrektora Izby Celnej z dnia 24 października 2011 r. o niedopuszczalności odwołania od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej opłatę paliwową za omawiany okres rozliczeniowy nie zniesiono dotychczas toczącego się już postępowania podatkowego, a zatem nie zachodziła potrzeba jego ponownego wszczynania. Podobnie zresztą jak ma to miejsce w sytuacji, gdy w wyniku orzeczenia sądowego dochodzi do uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, nie zawsze zachodzi potrzeba ponownego wszczynania nowego postępowania w tej samej sprawie, jeżeli zachowana jest jego tożsamość podmiotowo-przedmiotowa (por. wyroku NSA z dnia 11 sierpnia 2005 r., sygn. akt FSK 2113/04)

Mając zatem na uwadze dokonaną przez Sąd w ponownym rozpoznaniu sprawy w ocenę stopnia uprawdopodobnienia przez Spółkę braku winy w uchybieniu terminowi, jak również uwzględniając wiążące Sąd stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 30 listopada 2015 r., z uwagi na stwierdzenie naruszenia przez organ odwoławczy art. 162 § 1 O.p w stopniu mogącym mieć istotny wypływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. uchylono zaskarżone postanowienie . Równocześnie podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania Sądu, a nadto winien także poddać pod rozwagę, w toku dalszego postępowania odwoławczego, przywołaną w wyroku NSA tą linię orzecznictwa, która wskazuje, iż nie zawsze niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji) może być uznane, bez potrzeby powtórnego doręczenia pisma, za pozbawione znaczenia (skutku) prawnego.