Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 757/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 7, art. 7 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 10 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Leszek Tyliński Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2013r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] z upoważnienia Burmistrza S. K. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w S. K., orzekł o przyznaniu B. B. świadczeń rodzinnych (w pkt 1-13) w formie zasiłków rodzinnych oraz dodatków do zasiłków rodzinnych na dzieci P., A., L. oraz S. B..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] Burmistrz S. K., na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 14, art. 12a, art. 19 ust. 4 i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013r. poz. 3 z późn.zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012r. poz. 959), zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2012r. w zakresie punktów: 3, 8 i 13 i od dnia [...] kwietnia 2013r. odmówił stronie świadczenia w formie:

1. zasiłku rodzinnego na dziecko L.B. w kwocie [...] zł miesięcznie,

2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na L.B., w kwocie [...] zł płatny jednorazowo w miesiącu rozpoczęcia roku szkolnego,

3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany na L.B. w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że strona w dniu [...] marca 2013r. dostarczyła zaświadczenie Ośrodka Szkolenia i Wychowania OHP w C., iż L.B. jest uczniem I klasy gimnazjum, gdzie korzysta z bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania. Na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych dziecku umieszczonemu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (oznacza to dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie) zasiłek nie przysługuje. Organ podkreślił, że w przypadku gdy członek rodziny przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby przebywającej w tej instytucji. W związku z powyższym organ uznał, że L.B. od miesiąca kwietnia nie jest uprawniony do płatności świadczeń rodzinnych. Pozostałe punkty decyzji nr [...] pozostają bez zmian.

B.B. w odwołaniu od powyższej decyzji zarzuciła, że syn w weekendy przebywa w domu. Na własny koszt rodzina zawozi syna do Ośrodka Szkolenia i Wychowania w Ochotniczym Hufcu Pracy w C. w każdy poniedziałek rano, a w piątek po południu stamtąd go odbiera. Miesięczny koszt dojazdów wynosi około [...] zł. Ponadto w roku szkolnym oprócz książek, które Ośrodek zapewnia, syn potrzebuje także zeszytów i innych przyborów szkolnych, odzieży oraz obuwia np. na lekcje wychowania fizycznego. Strona nie zgadza się z decyzją, ponieważ syn przebywa w Ośrodku tylko w dni nauki szkolnej, a ona łoży na jego utrzymanie gdy przebywa w domu, na dojazdy, ubiór środki higieniczne. Także w okresie wakacji syn nie będzie przebywał w ośrodku, tylko w domu.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych enumeratywnie wymienione są przesłanki negatywne stanowiące prawną przeszkodę pobierania przez stronę świadczeń rodzinnych, w tym sytuacji gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo pieczy zastępczej. Instytucja całodobowego utrzymania została zdefiniowana w art. 3 pkt 7 ustawy. Tylko wówczas pojawi się przeszkoda w przyznaniu prawa do zasiłku rodzinnego, jeżeli dziecko pozostające na utrzymaniu osoby ubiegającej się zostanie umieszczone m.in. w szkole zapewniającej nieodpłatne pełne utrzymanie.

Kolegium powołało się na przedstawione przez stronę zaświadczenie Ośrodka Szkolenia i Wychowania Ochotniczych Hufców Pracy w C. stwierdzające, że L. B. ur. [...] czerwca 1997 r. jest uczniem klasy I gimnazjum w roku szkolnym 2012/2013 odbywa przyuczenie do zawodu kucharz. Uczestnik korzysta z bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania. Zdaniem organu oznacza to, że w sprawie została spełniona negatywna przesłanka określona w art. 7 ust. 2 co uniemożliwia kontynuowanie realizacji świadczeń rodzinnych przyznanych stronie decyzją Burmistrza S. K. z dnia [...] listopada 2012r. na syna L.B.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie ma możliwości przyznania świadczeń rodzinnych uznaniowo z uwagi na zgłaszane, chociażby najbardziej uzasadnione potrzeby osób zainteresowanych jak również trudne warunki materialne rodzin. Nie kwestionując faktu konieczności ponoszenia przez stronę części kosztów utrzymania syna, szczególnie w okresach przerw w nauce i cotygodniowych dojazdów do szkoły organ wskazał, że cel środków publicznych na utrzymanie i prowadzenie instytucji zapewniających całodobowe utrzymanie oraz cel świadczeń rodzinnych są zbieżne. Skoro funkcję utrzymania dziecka przejmuje instytucja całodobowego utrzymania na czas pobytu dziecka w tej instytucji to tym samym osoba ubiegająca się o zasiłek rodzinny jest odciążona od wydatków związanych z utrzymaniem jej dziecka.

B.B. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że nie zgadza się z krzywdzącą interpretacją przepisów zastosowaną przez organy w niniejszej sprawie. Bowiem konieczne jest wzięcie pod uwagę celu jakiemu służy zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ ma on na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Oczywistym jest, że przebywanie dziecka w domu podczas przerw z nauki z placówki zapewniającej całodobowe utrzymanie nie anuluje istoty przebywania w niej, jednak oznacza to tylko tyle, że po skończonej przerwie w nauce (weekendy, przerwy świąteczne, ferie, wakacje, a nawet czas choroby) dziecko wraca do tej instytucji. Jednakże przerwy od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktyczne przebywanie dziecka na ten czas u rodziców, nie wyklucza przyznania im zasiłku rodzinnego na okres pobytu dziecka w domu, a wprost przeciwnie. Koszty utrzymania za czas faktycznego przebywania dziecka ponosi rodzic, zatem zasiłek, zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy, ma pokryć częściowo te koszty. Nie służy on przecież w okresie, gdy dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe, ale w okresie przerw tj. w okresie ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w miejscu jego faktycznego przebywania.

Skarżąca wskazała, że w rozumieniu art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie umieszczenia dziecka winno oznaczać jego faktyczne przebywanie, a gdy dziecko faktycznie przebywa w domu, to rodzice ponoszą wydatki na jego utrzymanie i przyznanie zasiłku nie oznaczałoby bezpodstawnego wzbogacenia, ale spełniałoby swoją funkcję. Pobyt dziecka jedynie przez 4 i pół dnia w tygodniu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a powrót dziecka do rodziny na weekend – co tydzień, przy zapewnieniu przez rodzinę utrzymania dziecka w okresie jego pobytu w rodzinie, kupowaniu ubrań, pomocy szkolnych, wskazuje na to, że dziecko nie pozostaje w istocie na całodobowym utrzymaniu instytucji, o której mowa w art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zachodzą przeszkody do przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej.

Skarżąca wskazała, że dowiedziała się iż na zaświadczeniu, które przedstawiła poza informacją że syn korzysta z bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania, zabrakło informacji, że dziecko nie przebywa tam dłużej niż 5 dni w tygodniu. W Ośrodku Pomocy Społecznej nikt nie poinformował tez skarżącej, że zaświadczenie dotyczące jej syna jest błędnie wypisane. Załączył wobec tego do skargi stosowne zaświadczenie. Skarżąca podniosła, że w OPS nie udzielono jej wyczerpujących informacji dotyczących przedmiotowej sprawy, mimo trudnej sytuacji materialnej jej rodziny. Strona ma na utrzymaniu 4 dzieci, w tym 3 niepełnosprawnych, mąż nie ma stałej pracy, pracuje tylko dorywczo. Ponadto sprawuje również opiekę nad niepełnosprawną babcią i z tego tytułu uzyskiwała świadczenie w wysokości [...] zł, które od lipca zostanie odebrane na skutek zmiany przepisów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organy naruszyły przepisy prawa materialnego, a także procedury administracyjnej co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie w jakim dokonano zmiany ostatecznej decyzji o przyznaniu B.B. świadczeń rodzinnych i odmówiono przyznania świadczeń rodzinnych na syna L.B..

Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. poz. 992 z późn.zm.). Ustawa to określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania (art. 1 ust. 1). W ustawowym katalogu świadczeń rodzinnych przewidziano między innymi zasiłek rodzinny, mający na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1).

Wśród negatywnych przesłanek przyznania tego rodzaju świadczeń rodzinnych w art. 7 pkt 2 ustawodawca określił między innymi sytuację gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Z kolei przepis art. 3 pkt 7 ustawy definiuje, że ilekroć mowa w ustawie o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie – oznacza to dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Okolicznością bezsporną w sprawie pozostaje, że decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza S. K. przyznano B. B. zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłków rodzinnych na czworo jej dzieci, w tym L. B. (w pkt 3 zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 2012.11. [...] do 2013.10. [...], w pkt 8 dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, w kwocie [...] zł, płatny jednorazowo w miesiącu rozpoczęcia roku szkolnego, w pkt 8 dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 2012.11. [...] do 2013.10. [...]. Decyzja ta stała się ostateczna.

Bezspornym również pozostaje to, że w dniu [...] marca 2013 r. B.B. niezwłocznie poinformowała właściwy organ o tym, że jej syn L.B. urodzony [...] czerwca 1997 r. od dnia [...] marca 2013 r. przebywa w Ośrodku Szkolenia i Wychowania Ochotniczych Hufców Pracy w C. Jednocześnie strona przedłożyła zaświadczenie ww. jednostki, zgodnie z którym syn jest uczniem klasy I gimnazjum i odbywa przyuczenie do zawodu kucharza w roku szkolnym 2012/2013. Korzysta z bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania.

Istotę sporu pomiędzy skarżącą i organami orzekającymi stanowi to, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadnie organy uznały, że wystąpiła przesłanka negatywna/niwecząca przyznania (dalszego otrzymywania) zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, określona w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spór sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy syn skarżącej Leszek Bachowski został umieszczony w instytucji zapewniającej mu całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 3 pkt 7 ww. ustawy.

Pod pojęciem "pełne utrzymanie" zdaniem Sądu mieści się zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, nie tylko w zakresie wyżywienia, mieszkania, opieki, o których mowa w decyzji, ale także innych potrzeb, choćby na minimalnym poziomie. Do takich potrzeb niewątpliwie należy także zapewnienie stosownego do pór roku ubrania, obuwia, środków czystości, przyborów szkolnych, a także dojazdów. Na pełne koszty utrzymania danej osoby (dziecka) składają się z pewnością nie tylko koszty związane z pobytem w placówce – ośrodku szkolenia i wychowania w dni nauki tj. od poniedziałku do piątku. W tym zakresie nie sposób odejść od pojęcia uzasadnionych potrzeb osoby uprawnionej, której należy zapewnić wyżej wskazane aspekty bytowe także w pozostałe dni tygodnia, okresy przerw w nauce, umożliwić cotygodniowy dojazd do danej instytucji oraz powrót do miejsca zamieszkania.

Analiza definicji zawartej w art. 3 pkt 7 ustawy wskazuje, że ustawodawca do kategorii instytucji zapewniających całodobowe utrzymanie, w rozumieniu tego przepisu zaliczył niektóre rodzaje instytucji z uwagi na ich przedmiot działalności i charakter, jednakże istotnym jest, że tylko w sytuacji gdy zostanie ustalone, że instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

W niniejszej sprawie organy zaniechały ustalenia okoliczności faktycznych sprawy w stopniu pozwalającym na dokonanie prawidłowej subsumcji zastosowanej normy prawnej, z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego ograniczając się do pobieżnej analizy treści przedłożonego przez stronę zaświadczenia z dnia [...] marca 2013 r. Poza zakresem rozważań organu pozostał nie tylko charakter przedmiotowej placówki, jak również to w jakim rzeczywiście zakresie zapewnia ona L.B. nieodpłatnie utrzymanie tj. czy placówka ta zapewnia dziecku utrzymanie "pełne". Podkreślić należy, że określenie "pełne" w ustawowej definicji pojęcia "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie", ma nader istotne znaczenie dla wykładni tejże normy prawnej i nie może pozostawać zwrotem pustym, jak zdają się uważać organy orzekające w niniejszej sprawie.

Z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, iż organ dokonał także błędnej wykładni zastosowanych przepisów prawa materialnego, uznając, że podnoszona w odwołaniu okoliczność ponoszenia tak istotnej części kosztów utrzymania syna jak utrzymanie w weekendy oraz inne okresy wolne od nauki, cotygodniowe koszty dojazdu syna z miejsca zamieszkania do placówki i powrotu, zakup przyborach szkolnych i innych koniecznych środków dla zapewnienia podstawowych potrzeby bytowych dziecka, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie o pozbawieniu strony przyznanych uprzednio świadczeń rodzinnych. W takiej bowiem sytuacji, stwierdzić należałoby co najwyżej, że placówka zapewnia dziecku skarżącej nieodpłatne utrzymanie częściowo (od poniedziałku do piątku). Taka sytuacja faktyczna nie odpowiada dyspozycji art. 7 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie mogłoby z uwagi na cel zasiłków rodzinnych stanowić o pozbawieniu rodzica dziecka prawa do przedmiotowych świadczeń. Zarówno reguły wykładni językowej, jak również celowościowej, wskazanych norm prawa materialnego, nie pozwalają zatem na zaaprobowanie stanowiska wyrażonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu zupełnie nieuprawnione jest przyjęcie, że takie koszty jak ponoszone na zakup odzieży, obuwia, środków higieny osobistej, przyborów do pisania – gdy dziecko realizuje obowiązek szkolny, nie zaliczają się do kosztów utrzymania.

Niezależnie od powyższego należy także wskazać, że postępowanie organów administracji publicznej w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego jak również innych norm proceduralnych, uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego(tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz.267), dalej jako: "K.p.a.", które niewątpliwie mają odpowiednie zastosowanie w sprawie zgodnie z dyspozycją art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z zasadą ogólną trwałości decyzji ostatecznych, wyrażoną w 16 § 1 K.p.a., uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Jakakolwiek weryfikacja czy też ingerencja w treść ostatecznej decyzji, w szczególności decyzji, na mocy której strona nabyła prawa, przebiegać może zatem co do zasady w określonych przez ustawodawcę w Kodeksie trybach nadzwyczajnych. W myśl art. 163 K.p.a., organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w rozdziale 13 K.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne.

Taki przepis szczególny stanowi między innymi art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Zważyć przy tym należy, iż ze względu na nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji ostatecznej decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość, a na mocy art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną, za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 32 ust. 1 in fine. Z uwagi na konstytutywny charakter przedmiotowej decyzji niedopuszczalnym jest, aby organy wskazywały datę, od której następuje uchylenie dotychczasowej decyzji, nie wynika to bowiem z przepisów ustawy. Jedynie w sytuacji uznania, iż świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego, ustalenie daty tego świadczenia jest uzasadnione (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1501/08, z dnia 4 lutego 2010r. sygn. akt I OSK 1208/09, dostępne w CBOSA pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ten istotny aspekt sprawy zupełnie pominęły organy orzekające w niniejszej sprawie, ignorując w istocie fakt orzekania w trybie nadzwyczajnym – zmiany decyzji ostatecznej. Ani organ pierwszej instancji, ani też organ odwoławczy w podstawie prawnej oraz uzasadnieniu nie powołały się na przepis art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co stanowi istotne naruszenie przepisu art. 107 § 3 K.p.a., aczkolwiek samoistnie nie stanowiło podstawy uchylenia decyzji przez Sąd. Co jednak istotniejsze, z naruszeniem obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, po przedłożeniu przez stronę ([...] marca 2013r.) zaświadczenia z Ośrodka Szkolenia i Wychowania Ochotniczych Hufców Pracy w C., Burmistrz S.K. nie tylko nie zawiadomił B.B. o wszczęciu z urzędu postępowania nadzwyczajnego w sprawie zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2012 r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych, lecz również przed wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz istoty sprawy.

W istotny sposób organ pierwszej instancji naruszył zatem przepisy art. 10 § 1 w zw. z art. 61 § 4 K.p.a., pozbawiając stronę całkowicie możliwości czynnego udziału i obrony jej praw w postępowaniu zakończanym wydaniem decyzji zmieniającej ostateczną decyzje na jej niekorzyść. W istocie bowiem strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie dopiero w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, która nadto nie spełniała wymogów art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie Sądu, tak istotne uchybienie przepisom procedury administracyjnej, i to w postępowaniu w sprawie dotyczącej tak wrażliwej sfery jak świadczenia rodzinne, winien obligatoryjnie dostrzec i wyeliminować organ odwoławczy. Analiza akt sprawy, w szczególności podstawy prawnej i uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi jednak do stwierdzenia, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie rozpoznało sprawy ponownie w jej całokształcie, ograniczając się do oceny stanowiska wyrażonego nader lakonicznie w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji oraz polemiki z zarzutami odwołania. Organ odwoławczy z naruszeniem art. 138 K.p.a. nie dostrzegł w ogóle stwierdzonych przez Sąd naruszeń prawa w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie uzupełnił w żadnym zakresie postępowania wyjaśniającego, utrzymując w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Niezależnie od wskazanych wyżej wad, Kolegium również pominęło obowiązek oceny czy istniała podstawa prawna do określenia w nieostatecznej wszakże decyzji Burmistrza S.K. z dnia [...] kwietnia 2013 r. daty z którą zmienił uprzednią decyzję i odmówił świadczeń tj. "od dnia [...]-04-2013 r."

Sąd orzeka na podstawie akt administracyjnych sprawy. Stwierdzić należy, że zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy, nie daje podstaw do stwierdzenia, aby Ośrodek Szkolenia i Wychowania OHP w C. zapewniał L.B. nieodpłatnie pełne utrzymanie, jak wymaga tego norma art. 7 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność taka nie wynika bowiem z ww. dokumentu z [...] marca 2013 r., w którym jedynie zaświadcza się, że L.B. jest uczniem klasy I gimnazjum i odbywa przyuczenie do zawodu kucharza, w związku z czym korzysta w ww. placówce "z bezpłatnego wyżywienia i zakwaterowania". Jeżeli organy miały wątpliwości w tym zakresie mogły we własnym zakresie zwrócić się o udzielenie informacji w tym przedmiocie, czego zaniechano. Obowiązkiem organu było ustalenie jakiego rodzaju jest to placówka i jaki zakres świadczeń nieodpłatnie zapewnia ona wychowankowi.

Dołączone do skargi zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2013 r., wystawione co prawda przez p.o. Kierownika Warsztatów Szkoleniowych OHP, potwierdza zarzuty skarżącej, że L.B. "korzysta z bezpłatnego pobytu w internacie Ośrodka od poniedziałku do piątku, a koszty dojazdu pokrywają rodzice".

Zwrócić należy uwagę, mając na uwadze szeroki katalog instytucji i placówek, które wskazał ustawodawca w definicji "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie", że ich charakter jest różnorodny a zakres realizowanych celów, form działania, zasady odpłatności, udzielane świadczenia wynikają, dla każdego z rodzajów tych placówek z przepisów szczególnych, nierzadko uregulowanych w wielu aktach prawnych.

I tak podstawy prawne działania i formy organizacyjne placówek Ochotniczych Hufców Pracy regulują zarówno przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 674) – art. 6 ust. 3, rozdział 5, jak również ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.zm.) oraz odpowiednie akty wykonawcze, w tym rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 lipca 2011 r. w sprawie szczegółowych zadań i organizacji Ochotniczych Hufców Pracy (Dz.U. Nr 155, poz. 920) i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie sposobu organizacji uzupełnienia wykształcenia ogólnego młodzieży w Ochotniczych Hufcach Pracy oraz zdobywania przez nią kwalifikacji zawodowych (Dz.U. Nr 262, poz. 2604).

Mając na uwadze powyższe, w świetle cytowanego brzmienia przepisu art. 3 pkt 7 i art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz faktu, że nie zostało ustalone iżby Ośrodek Szkolenia i Wychowania OHP w C. zapewniał dziecku skarżącej nieodpłatne pełne utrzymanie, niewątpliwie naruszone zostały powyższe przepisy prawa materialnego, co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadto jak wyżej wskazano decyzje organów zostały także wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu określonym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji zastosuje się do wykładni prawa i wskazań zawartych w powyższym wyroku. O ile nie zostanie ustalone, z zachowaniem wymogów procedury administracyjnej, że przedmiotowa placówka OHP jest instytucją zapewniającą synowi skarżącej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ winien umorzyć postępowanie w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.