Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1037/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77  par. 1 i 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 64
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1037/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 grudnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski, WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Protokolant: Julia Mejer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2019 r., przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza w Krakowie Marty Suchodolskiej, sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 22 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez Z. S. (zwaną dalej skarżącą) decyzją z dnia 22 lipca 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2019 r. nr [...] o odmowie zmiany decyzji Burmistrza z dnia [...] 2017 r. nr [...] ustalającej skarżącej odpłatność za pobyt M. S. w Domu Pomocy Społecznej w M i jednocześnie całkowicie zwalniającej z tej odpłatności za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Pismem z dnia 26 maja 2017 r. pełnomocnik skarżącej - adw. A. K. - zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w A z podaniem o zwolnienie skarżącej z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w M.

Decyzją z dnia [...] 2017r. nr [...] (k. 81 akt administracyjnych) Burmistrz A ustalił skarżącej odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w M w wysokości 1.285,09 zł i jednocześnie całkowicie zwolnił skarżącą z tej odpłatności za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.

Pismem z dnia 12 grudnia 2018 r. (k. 60 akt administracyjnych) pełnomocnik skarżącej zwrócił się ponownie do Ośrodka Pomocy Społecznej o zwolnienie skarżącej z opłat za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w M. Do wniosku tego dołączone zostały dokumenty, sporządzone w języku niemieckim, wskazujące dochody i wydatki skarżącej.

Pismem z dnia 13 lutego 2019 r. (k. 56 akt administracyjnych) Ośrodek Pomocy Społecznej, wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia, w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem ujemnych skutków prawnych, następujących dokumentów: 1) zaświadczenia potwierdzającego osiągnięte dochody netto od miesiąca czerwca 2018 r. do chwili obecnej uwierzytelnione tłumaczeniem na język polski, 2) dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania w okresie od miesiąca czerwca 2018 r. do chwili obecnej uwierzytelnione tłumaczeniem na język polski.

Pełnomocnik skarżącej, za pismem z dnia 20 lutego 2019 r. uzupełnił wniosek skarżącej o zwolnienie z opłat za pobyt matki w DPS, przesyłając odpowiednie dokumenty, przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego (k.39 akt administracyjnych).

Ponieważ przesłane dokumenty, w ocenie ośrodka, obejmowały okres do miesiąca listopada 2019 r. oraz brak było w nich informacji o otrzymywaniu ewentualnych alimentów, pełnomocnik skarżącej – pismem z dnia 5 marca 2019 r. – został ponownie wezwany do dostarczenia zaświadczeń o osiągniętych przez skarżącą dochodach netto od miesiąca czerwca 2018 r. do chwili obecnej, uwierzytelnionych tłumaczeniem na język polski, ze wskazaniem, ze dochodem są również ewentualnie otrzymywane alimenty (k. 35 akt administracyjnych).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej, w piśmie z dnia 12 marca 2019 r. (k. 33 akt administracyjnych) stwierdził, że podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt jej matki w DPS, a stanowisko ośrodka co do żądania określonych dokumentów "związanych z przychodami i wydatkami Mojej Klientki (...)" wraz z ich tłumaczeniem z języka niemieckiego na język polski przez tłumacza przysięgłego, jest sprzeczne z postanowieniem art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który wyraźnie stanowi, ze pracownik socjalny może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym.

W piśmie z dnia 25 marca 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej wskazał, że konieczne jest złożenie przez pełnomocnika oświadczenia dotyczącego alimentów ustanowionych wyrokiem Sądu Okręgowego na rzecz syna D. (k. 32 akt administracyjnych

Postanowieniem z dnia 25 marca 2019 r. organ postanowił przedłużyć termin rozpatrzenia sprawy do dnia 25 kwietnia 2019 r. (k. 31 akt administracyjnych), a następnie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2019 r. organ postanowił ponownie przedłużyć termin rozpatrzenia sprawy do dnia 25 maja 2019 r. (k. 26 akt administracyjnych).

Zawiadomieniem z dnia 25 kwietnia 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej z dniem 26 kwietnia 2019 r. poinformowano o zakończeniu postępowania (k. 24 akt administracyjnych).

Burmistrz decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] orzekł o odmowie zmiany swojej decyzji z dnia [...] 2017r. nr [...], ustalającej skarżącej odpłatność za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej w M i jednocześnie całkowicie zwalniającej ją z tej odpłatności za okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej jest zobowiązana ponosić skarżąca, jako córka M. S. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina, określone w pkt 2 i 3, nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełna odpłatność.

Organ wskazał, że w okresie od dnia wydania w 2017 r. decyzji ustalającej wysokość odpłatności skarżącej za pobyt matki w DPS do dnia wydania niniejszej decyzji, poprawie uległa sytuacja materialna rodziny skarżącej. Ustały też przyczyny czasowego zwolnienia z odpłatności za pobył matki w tej placówce. Podniósł, że na dochód rodziny skarżącej, jak wynika z decyzji [...] 2017 r. nr [...], składał się wówczas zasiłek socjalny, zasiłek rodzinny oraz alimenty na syna - łącznie 1.343.62 euro, co powodowało zasadność zwolnienia od czerwca 2017 r. do czerwca 2018 r. z obowiązku ponoszenia wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, ponieważ rodzina utrzymywała się ze świadczeń socjalnych. Obecnie skarżąca, jak ustalił organ, uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości: w czerwcu 2018 r. - 3.045.90 zł, w lipcu 2018 r. - 5.148,00 zł; w sierpniu 2018 r. - 2.445,30 zł; we wrześniu 2018r. - 2.359.50 zł, w październiku 2018 r. - 2.359,50 zł oraz w listopadzie 2018 r. - 1.501,50 zł, świadczenia socjalne (czerwiec 2018 r.- wrzesień 2018 r. - 514,80 zł i październik 2018r. - listopad 2018 r. - 3.838.95 zł) i ponosi miesięczną wysokość czynszu za mieszkanie, w 2018 r. - 3.194.55 zł, czynsz za lokal dzierżawiony na potrzeby działalności gospodarczej - 1.823.25 zł oraz należności tytułu kosztu energii elektrycznej i gazu, odpowiednio w kwocie: 150.15 zł i 42,90 zł. W związku z faktem, że wysokość dochodu wykazana została w walucie obcej, dochód ten został ustalony według średniego kursu NBP z dnia 10 maja 2019 r. i wynoszącego 4,29 zł - zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnim synem D. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej - wynosi 528,00 zł, a dla dwuosobowej rodziny zobowiązanej wynosi 3.168,00 zł (528,00 zł x 2 osoby x 300%). W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji stwierdził, że biorąc pod uwagę wysokość dochodu rodziny skarżącej spełnia ona ustawowe warunki do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS i nie istnieją podstawy do zwolnienia jej z tej odpłatności.

Organ pierwszej instancji wskazał także, że wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r.

Sąd Okręgowy zasądził na rzecz D. S. alimenty od ojca Z. w wysokości 1000 zł miesięcznie, z akt nie wynika, czy alimenty te nadal stanowią dochód rodziny. Ponadto organ nie posiada informacji dotyczących aktualnego statusu syna skarżącej. Organ zwrócił się pismem z dnia 25 marca 2019 r. do pełnomocnika skarżącej o konieczności złożenia oświadczenia w tym zakresie. Do dnia wydania decyzji przez organ takie oświadczenie nie zostało złożone tym samym, wskazał organ pierwszej instancji, nie ma możliwości ustalenia dochodu rodziny skarżącej. Organ powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślił w szczególności, że to w interesie strony leży uzyskanie stosownej ulgi i na niej ciąży obowiązek wykazania podstaw do udzielenia przez organ zwolnienia.

Z uwagi na powyższe wydał więc negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ pierwszej instancji wydał decyzję pomimo braku upływu terminu, zakreślonego w wydanym postanowieniu (nr [...]), czyli w dniu 25 maja 2019 r. Zarzucił organowi, że wydał decyzję z naruszeniem art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącym, iż rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających z opieki lub ubiegającej się o świadczenia z pomocy w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej oraz u osób wskazanych w art. 103. W przedmiotowej sprawie nie przeprowadzono rodzinnego wywiadu środowiskowego, zgodnie z postanowieniami art. 107 ust. 1. Wskazał, że skarżąca podniosła, iż w toku postępowania wyjaśniającego wykazała, że w okresie listopada 2018r. nie uzyskała żadnego dochodu z działalności gospodarczej, a poniosła jedynie stratę w wysokości 75,00 euro. Dochód rodziny wyniósł łącznie 1.130,29 euro, natomiast wydatki ponoszone na koszty utrzymania - 958,25 euro. Podkreślił, że skarżąca mieszka na terenie Niemiec, co w świetle obowiązujących umów pomiędzy Polską a Niemcami, stwarza na bazie wzajemnych umów niemożność egzekwowania zaskarżonej decyzji, stosownie do postanowień Rady nr 2008/55/WE z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących niektórych opłat, ceł, podatków i innych obciążeń.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu pierwszej instancji - Burmistrza z dnia [...] 2019 r. nr [...].

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy Kolegium wskazało, że podstawę prawną kwestionowanej odwołaniem decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 64 tej ustawy, który przewiduje, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Kolegium wskazało, że jak nadmienił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 815/18, brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do uznaniowości jego stosowania. Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Każdorazowo decyzja rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji.

W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji nie przekroczył, w ocenie Kolegium, granic uznania administracyjnego, o którym mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Sprawdził jakie są bowiem dochody i wydatki rodziny skarżącej, mieszkającej w Berlinie, a także dokonał przeliczenia tych dochodów (wydatków), przy zastosowaniu średniego kursu Narodowego Banku Polskiego i wynoszącego 4,29 zł za 1 euro - zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy rodzina skarżącej osiąga przeciętny, miesięczny dochód około 4.858,00 zł, kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny skarżącej wynosi 3.168,00 zł. Nie występują zatem uzasadnione okoliczności - uzyskiwania niskiego dochodu - przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w M. Nie występują także i inne powody przewidziane w art. 64 ustawy, zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Natomiast, zgodnie z powołanym wyżej poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia szczególnych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stasowanie odmiennych zasad godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie byłoby bowiem sprzeczne z zasadą pomocniczości, gdyż przerzucałoby na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywanie przez swoich krewnych. Dlatego też rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale też interes społeczny. Wobec powyższego Kolegium uznało, że podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie o odmowie zmiany decyzji w przedmiocie odpłatności za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w M, jest rozstrzygnięciem trafnym i z tego względu zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której pełnomocnik skarżącej podniósł zarzuty naruszenia:

- postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie terminów proceduralnych, poprzez niezachowanie ustalonych terminów, względem skarżącej,

- postanowień art. 107 ust. 1, ust.4 oraz ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, poprzez :

a) naruszenie postanowień ust. 1 art. 107 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwie prowadzenie wywiadu środowiskowego,

b) naruszenie postanowień ust. 4 art. 107 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zaniechanie dokonania aktualizacji wywiadu środowiskowego,

c) naruszenie postanowień ust. 5 art. 107 ustawy o pomocy społecznej, poprzez pominięcie wymogu złożenia przez Wnioskodawczynię jedynie oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym .

- postanowień art. 61 ust. 2 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne dokonanie wyliczeń dochodu na członka rodziny zobowiązanej do dokonywania odpłatności na rzecz osoby pozostającej w opiece w DPS ,

- postanowień art. 64 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nie dokonanie zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt Matki w DPS w M mimo że cytowany normatyw dopuszcza zwolnienie Wnioskodawczyni, gdyż jak wykazało typowanie dowodowe utrzymuje się wyłącznie z pomocy społecznej, a w zakresie podjętej działalności gospodarczej nie uzyskała dochodu lecz jedynie stratę, co należy interpretować jako inne zdarzenie losowe,

- postanowień art. 103 ust. 1 i ust. 2 w zw. z postanowieniami art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez zaniechanie wystąpienia do Wnioskodawczyni z wnioskiem o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wniósł zatem o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku dopłaty do kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej oraz "(...) Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2019 roku., znaku: [...] (...)" lub alternatywnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania Ośrodkowi Pomocy Społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd dokonując bowiem kontroli według wyżej wskazanych kryteriów zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stwierdził, że przy ich wydawaniu orzekające organy nie naruszyły, ani przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej).

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Analiza powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wydana na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym użyte przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowanie "może".

W ocenie Sądu, trafnie podkreśla WSA w Łodzi, w wyroku z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 1033/16; LEX nr 2303815, że w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organy powinny dokonać oceny tych okoliczności, zgodnie z postanowieniami art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. "Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Zaprezentowany pogląd znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14 i inne)".

Zasadne jest stanowisko organów, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce, np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia. Stosowanie odmiennych zasad godziłoby rzeczywiście w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie byłoby więc w takiej sytuacji sprzeczne z zasadą pomocniczości, gdyż przerzucałoby na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze istotnie, nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale także interes społeczny.

Wydanie decyzji, na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, wymaga uprzedniego, prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jako elementu niezbędnego do trafnego zastosowania normy prawa materialnego. Temu służy postępowanie administracyjne, którego jednym z etapów jest uznanie za udowodniony fakt, na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię swobodnej oceny dowodów oraz ujęcie tego faktu w języku stosowanej normy.

Patrząc na działania organów, a przede wszystkim organu pierwszej instancji, przez pryzmat obowiązków wynikających z artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., stwierdzić należy zdaniem Sądu, że zrobiły one wszystko, co były w stanie uczynić.

Sąd nie dopatrzył się w tych działaniach takich naruszeń przepisów postępowania przez orzekające organy, zwłaszcza Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którego rozstrzygnięcie jest co prawda prawidłowe, ale jego uzasadnienie nie do końca, które by powodowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Kolegium wskazało bowiem, że nie występują uzasadnione okoliczności - uzyskiwania niskiego dochodu - przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt matki skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w M, gdy tymczasem organ pierwszej instancji wyraźnie zaakcentował w motywach podjętego rozstrzygnięcia, że z uwagi na niemożność dokonania ustaleń, czy w dalszym ciągu dochodem rodziny skarżącej są zasądzone na rzecz syna skarżącej alimenty od ojca oraz jaki jest jego aktualny status, pomimo dysponowania dokumentami obrazującymi dochody i wydatki rodziny skarżącej i uprzedniego wezwania pełnomocnika skarżącej o wyjaśnienie kwestii pobierania alimentów na syna, nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, co w konsekwencji doprowadziło organ do wydania negatywnej decyzji. Wobec powyższego wszelkie zarzuty dotyczące kwestii błędnego, jak podniósł w skardze pełnomocnik skarżącej, ustalenia przez organy dochodu skarżącej, nie mogły odnieść w takim stanie rzeczy zamierzonego skutku skoro z przyczyn obiektywnych i wskazanych przez organ pierwszej instancji, nie można było ustalić sytuacji dochodowej skarżącej i jej rodziny. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W takim razie gdy skarżąca, według dotąd posiadanych informacji przez organy, prowadziła wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem D., na rzecz którego sąd powszechny zasądził od ojca alimenty, to co do zasady powinny być one zaliczone jako składnik dochodu rodziny skarżącej. Bezsprzecznie z wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 64, zwłaszcza jego pkt 3, wynika, że skorzystanie z uprawnień wymaga zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej wnioskodawcy. Za w pełni zasadne należało więc ocenić podjęte działania organu pierwszej instancji, zmierzające do ustalenia tych okoliczności, mających niewątpliwie wpływ na prawidłowość ustaleń sytuacji dochodowej skarżącej i jej rodziny, a w konsekwencji na prawidłowość wydanej decyzji. Ustalenie możliwości ponoszenia opłat z tytułu przebywania osoby w DPS zobowiązanego do tego podmiotu, niweczy możliwość skorzystania przez niego ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia tych opłat.

Rację ma organ pierwszej instancji, że skoro strona domaga się zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS, wynikającego z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, to wobec tego, to ona powinna wykazać istnienie przesłanek do zastosowania instytucji zwolnienia z opłat za pobyt osoby w DPS, a tym bardziej w sytuacji, gdy stanowisko organów, zostało poparte przez nie stwierdzeniem, że nastąpiła zmiana sytuacji materialnej skarżącej w stosunku do poprzedniej, gdzie utrzymywała się ze świadczeń z pomocy społecznej. Sytuację tę organy obydwu instancji ustaliły zaś na podstawie takich dokumentów jakimi dysponowały, a które przetłumaczone przedłożył im sam pełnomocnik skarżącej, i z których to wynika możliwość ponoszenia opłat przez skarżącą. Zarzucanie więc organom pomylenia dochodu z przychodem jest więc o tyle niewłaściwe, że dowodem tym był niemiecki dokument urzędowy. To pełnomocnik powinien wykazać jaki jest rzeczywisty dochód skarżącej.

Bezzasadne były podnoszone przez pełnomocnika w toku postępowania dowodowego zarzuty bezpodstawnego żądania przez organy dokumentów obrazujących dochody i wydatki skarżącej i jej rodziny przetłumaczonych na język polski w piśmie z dnia 12 marca 2019 r. (k. 33 akt administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I GSK 164/11; LEX nr 1218806, wskazał, że z konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 27 Konstytucji RP, której odzwierciedleniem są przepisy ustawy o języku polskim, nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek dokonywania wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, nie można wprawdzie wywodzić bezwzględnego zakazu dopuszczenia nieprzetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego, jako dowodu w postępowaniu przed organami administracji. Dopuszczenie takiego dowodu nie jest sprzeczne z prawem. Zauważył jednak NSA, że czym innym jest dopuszczenie obcojęzycznego środka dowodowego, jako dowodu w postępowaniu, a czym innym wynikający z Konstytucji RP i ustawy o języku polskim wymóg dokonywania czynności urzędowych przez organy administracji publicznej w języku polskim. Wymóg ten jest realizowany w ten sposób, że czynność urzędowa organu polegająca na badaniu treści dokumentu obcojęzycznego wymaga dokonania tłumaczenia dokumentu. W uchwale z dnia 14 maja 1997 r. (sygn. W 7/96, OTK z 1997 r. Nr 2, poz. 27), Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, zachowujący aktualność na gruncie obecnego stanu prawnego, że czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie "czynności urzędowych" obejmuje również czynności procesowe podejmowane przez organy administracji publicznej. Oznacza to, że czynności procesowe powinny być dokonywane w języku polskim. Organ administracji publicznej jest zobligowany do dokonywania w języku polskim zarówno czynności ustnych, jak i do prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, co oznacza prawną powinność posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi dokumentami (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I GSK 164/11). Nie ulega też wątpliwości, że dokumenty te były niezbędne do poczynienia prawidłowych i zgodnych z wymogami artykułów 7 i 77 § 1 k.p.a. ustaleń sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, ubiegającej się o zwolnienie z opłat. W tym zakresie postawa pełnomocnika skarżącej wymagała większego zaangażowania się w wykazanie przesłanek przemawiających za zastosowaniem wobec skarżącej instytucji zwolnienia z obowiązku ponoszenia przez nią przedmiotowych opłat. To postawa skarżącej jak i jej pełnomocnika uniemożliwiły tak naprawdę organom ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Umocowany przez skarżącą pełnomocnik, której wolą było skorzystanie z tej instytucji, powinien już na wstępie, składając żądanie do organów w tym zakresie, przesłanki te wykazać, a nie przerzucać ten ciężar w toku postępowania tylko na barki orzekających organów. Nic nie stało na przeszkodzie, aby stosownymi dokumentami zobrazować rzeczywistą sytuację materialną w aspekcie możliwości ponoszenia przez skarżącą przedmiotowej opłaty za pobyt matki w DPS i to w sytuacji, gdy co najmniej powinna być pełnomocnikowi znana sytuacja zasądzenia na rzecz syna skarżącej od jego ojca alimentów i znaczenia tej okoliczności dla kwestii dochodu skarżącej i jej rodziny. Zasadnie argumentują organy, że w tym wypadku – możliwości skorzystania z wyjątkowej instytucji zwolnienia z ciężaru ponoszenia opłat zasada oficjalności postępowania dowodowego ulega złagodzeniu i to wnioskujący powinien wykazać stosownymi dowodami istnienie tych przesłanek. Za nie mogące mieć istotnego znaczenia na treść podjętego rozstrzygnięcia w tym konkretnym przypadku należało uznać zarzuty, że organ pierwszej instancji w sposób niewłaściwy przeprowadził wywiad środowiskowy, który rzeczywiście jest tym podstawowym dowodem w postępowaniu z zakresu świadczeń z pomocy społecznej. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobą lub rodziną starającą się o pomoc społeczną. Można go również przeprowadzić z innymi członkami rodziny świadczeniobiorcy. Inne osoby mogą też stanowić źródło dowodu na podstawie ogólnych przepisów o postępowaniu administracyjnym. Przepisy nie wyznaczają ścisłego kręgu osób, z którymi przeprowadza się wywiad środowiskowy. Ze względu na jego cel i zakres przedmiotowy osobą najważniejszą dla wywiadu jest niewątpliwie wnioskodawca, gdyż to w jego interesie toczy się postępowanie o przyznanie świadczenia, czy jak w tym przypadku o zwolnienie z opłat. Przeprowadzenie z wywiadu uzasadnione jest nie tylko zebraniem materiału dowodowego, ale również czynnym udziałem strony w postępowaniu. Zauważyć jednak należy, że przeprowadzenie wywiadu ze skarżącą, która na stałe mieszka w Niemczech, było poważnie utrudnione. Po drugie, skoro pełnomocnik twierdzi, że organ powinien wywiad środowiskowy przeprowadzić z samą skarżącą, to nie powinien się godzić na dokonanie tych czynności z nim i podnosić konsekwentnie zarzut niewłaściwego działania organu zamiast dopuszczać tego rodzaju działania aż do momentu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Nie może też uprawnione stwierdzenie w takim stanie rzeczy niezagwarantowania stronie czynnego udziału w postępowaniu w sytuacji, gdy ustanowiła ona profesjonalnego pełnomocnika, który działał w jej imieniu w toczącym się postępowaniu. Z powyższych przyczyn zarzuty naruszenia art. 107 ustawy o pomocy społecznej nie mogły zostać uwzględnione. Zauważyć także trzeba, że abstrahując od przeprowadzenia wywiadu z wnioskodawcą, sytuację osoby i rodziny beneficjenta ustala się w wywiadzie na podstawie dokumentów określonych w ust. 5b art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Kluczową rolę nie odgrywa więc sam wywiad środowiskowy jako taki, lecz wskazane w przywołanym przepisie dokumenty na podstawie których de facto organ ustala sytuację beneficjenta. Pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną, jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej, w tym okoliczność sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej, a więc okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłat. Wysiłki te nie zostały w dostateczny i wymagany sposób podjęte przez wnioskującą i jej pełnomocnika.

Za całkowicie bezpodstawne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez niedochowanie wyznaczonego terminu zakończenia postępowania. Nie można mówić o pozbawieniu strony także i w tym zakresie z możliwości czynnego udziału w postępowaniu w sytuacji, gdy organ przedłuża termin do rozpoznania sprawy, a następnie przed jego upływem wydaje decyzję w sprawie. Podzielić należy pogląd WSA w Białymstoku, wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 367/17, że wynikający obowiązek z art. 36 § 1 k.p.a. zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie nie jest gwarancją realizacji tej zasady, lecz jest to regulacja służąca terminowemu załatwieniu sprawy. Zwrócić jednakże należy uwagę, że w rozpatrywanej sprawie dwukrotnie przedłużano termin załatwienia sprawy dając czas na zadośćuczynienie wezwaniu do złożenia oświadczenia przez pełnomocnika, co do okoliczności związanej z otrzymywaniem zasądzonych na rzecz syna skarżącej alimentów i jego aktualnego statusu, zaś po upływie zakreślonego pełnomocnikowi terminu poinformowano go o zakończeniu postępowania dowodowego, które to zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 26 kwietnia 2019 r. informując dodatkowo, pomimo braku obowiązku, profesjonalnego pełnomocnika o możliwości zgłaszania w terminie 7 dni od trzymania tego zawiadomienia wszelkich uwag, wniosków i dowodów. Czynienie więc w takim stanie rzeczy zarzutów orzekającym organom jest całkowicie nieuzasadnione. Nie znajduje też uzasadnienia, zdaniem składu orzekającego Sądu w tej sprawie, zarzut, że obowiązkiem organów było poinformowanie skarżącej możliwości złożenia wniosku o dobrowolne zawarcie umowy, przed wydaniem decyzji administracyjnej ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Na tym etapie postępowania zarzut ten nie mógł być uwzględniony. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest odrębne od postepowania o jej ustalenie. Ponadto podnieść należy, że zawarcie umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej z pobyt osoby w DPS. Sam obowiązek wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro obowiązek członków rodziny do ponoszenia opłat wynika z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, to gmina może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 306/19; LEX nr 2699965, czy wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn.. akt I OSK 1171/09; LEX nr 594941). Zarzut braku poinformowania skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawarcie takiej umowy jest więc całkowicie bezpodstawny.

Racje mają również organy stwierdzając, że nie występują także i inne powody przewidziane w art. 64 ustawy, zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia, które dawałyby podstawę do wydania pozytywnej decyzji. Lektura akt nie wskazuje na istnienie takich okoliczności, a pełnomocnik skarżącej nie podniósł błędnego ustalenie w tym zakresie istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych.

Sąd nie dopatrzył się więc przekroczenia przez orzekające organy ram uznania administracyjnego.

Skoro w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały takie uchybienia przepisom postępowania, które by w istotny sposób mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, Sąd nie mógł inaczej postąpić wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, jak tylko oddalić skargę, jako nieuzasadnioną.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak sentencji wyroku.