Wyrok NSA, sygn. akt III SA 2842/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatki inne
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 191, art. 233 par. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: W świetle prawa podatkowego podmiot występujący w charakterze podatnika nie może w drodze umowy z osobą trzecią zwolnić się z ciążących na nim obowiązków i tym samym przenieść ich na osobę trzecią. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne przejęcie długu podatkowego. Niekonsekwencją organu podatkowego jest więc traktowanie jakiegoś podmiotu - w sytuacji gdy uiszcza on za inny podmiot zobowiązanie podatkowe - jako właściwego podatnika, zaś - w sytuacji gdy podmiot ten występuje z żądaniem stwierdzenia nadpłaty - jako podmiotu, który nie jest podatnikiem właściwym do występowania z takim żądaniem.

TEZY

W świetle prawa podatkowego podmiot występujący w charakterze podatnika nie może w drodze umowy z osobą trzecią zwolnić się z ciążących na nim obowiązków i tym samym przenieść ich na osobę trzecią. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne przejęcie długu podatkowego. Niekonsekwencją organu podatkowego jest więc traktowanie jakiegoś podmiotu - w sytuacji gdy uiszcza on za inny podmiot zobowiązanie podatkowe - jako właściwego podatnika, zaś - w sytuacji gdy podmiot ten występuje z żądaniem stwierdzenia nadpłaty - jako podmiotu, który nie jest podatnikiem właściwym do występowania z takim żądaniem.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego Spółki z o.o. w E. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia 29 września 1999 r. (...) w przedmiocie zwrotu nadpłaty z tytułu ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 września 1999 r. (...) Izba Skarbowa w O. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej uchyliła w całości decyzję Urzędu Skarbowego w E. z dnia 12 lipca 1999 r. (...) odmawiającą (...) Przedsiębiorstwu Budownictwa Ogólnego Spółce z o.o. w E. stwierdzenia nadpłaty z tytułu zobowiązania wobec Skarbu Państwa kwoty głównej w wysokości 94.421,57 zł i odsetek w kwocie 20.647,50 zł z tytułu zapłaconego w latach 1993-1997 przez Spółkę ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń i umorzyła postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu Izba Skarbowa stwierdziła, iż Spółka zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w dniu 29 czerwca 1999 r. tj. w okresie obowiązywania ustawy ordynacja podatkowa. W myśl art. 79 Ordynacji podatkowej wprowadzenie do wniesienia wniosku o stwierdzenie nadpłaty przysługuje podatnikowi, natomiast Spółka w stosunku do dochodzonej należności nie jest podatnikiem, jedynie spoczywa na niej odpowiedzialność rzeczowa za zobowiązania podatkowe po przedsiębiorstwie państwowym - (...) Przedsiębiorstwie Budownictwa Ogólnego w E. W myśl par. 9 aktu notarialnego Spółka jako kupujący zobowiązała się do zaspokojenia wierzycieli. Wobec faktu, że Spółka dobrowolnie uiściła zobowiązanie podatkowe, w ramach zawartej umowy kupna, nie można stwierdzić, że świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 77 Ordynacji podatkowej.

W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 72 par. 1 pkt 1 i par. 2, art. 74 par. 1 pkt 1, art. 79 par. 2 pkt c w zw. z art. 7 par. 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdziła, iż poprzez błędną wykładnię powołanych przepisów organy podatkowe uznały Spółce prawa do zwrotu nadpłaty powstałej w wyniku nienależnie zapłaconego podatku od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń za przedsiębiorstwo państwowe - (...) Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego w E. Podniosła, że wpłaty dokonała w wyniku niewłaściwej interpretacji par. 9 umowy cywilnoprawnej /umowy sprzedaży/ zawartej z Wojewodą S. a dotyczącego przejęcia obowiązku podatkowego.

Wobec tego zapisu Spółka, bez wydanej decyzji organu podatkowego spełniła ratalne zobowiązania podatkowe powstałe po zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym.

Stwierdziła, że przejęcie na siebie odpowiedzialności w sferze obowiązków publicznych uznaje się prawnie za bezskuteczne, w związku z czym zapłacony "popiwek" uiściła nienależnie.

Izba Skarbowa w O. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie bezpośrednio z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu skargi.

W ocenie Sądu analizując przedmiotową sprawę należy stwierdzić, iż Izba Skarbowa wydając zaskarżoną decyzję w sposób istotny naruszyła zasadę swobodnej oceny dowodów /art. 191 Ordynacji podatkowej/.

Otóż rozpatrując w II instancji wniosek Spółki dotyczący stwierdzenia nadpłaty zobowiązania podatkowego stwierdziła arbitralnie, powołując się na par. 79 Ordynacji podatkowej, iż Spółka nie jest podatnikiem w stosunku do dochodowego zobowiązania, a więc nie przysługuje jej zarówno prawo wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty a tym bardziej zwrot tejże nadpłaty i w związku z tym uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego i umorzyła postępowanie w sprawie. Tym samym Izba Skarbowa uznała, iż toczące się postępowanie było od początku bezprzedmiotowe /art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "a" Ordynacji podatkowej/.

Po pierwsze należy podkreślić, iż pojęcie obowiązku podatkowego należy do kategorii pojęć podatkowych z dziedziny stosunków podatkowo-prawnych. Obowiązek podatkowy, jak to wcześniej podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 sierpnia 1992 r. III SA 709/92 /POP 1993 nr 4 poz. 62/ jest kategorią prawną i faktyczną zobiektywizowaną.

Oznacza to, że powstaje w warunkach przez prawo określone, niezależnie od woli podmiotów temu obowiązkowi podlegających czy też podatników ustawowo zobowiązanych do stosowania różnych środków jego realizacji. Powstanie zindywidualizowanego obowiązku podatkowego jest niezbędnym warunkiem powstania zobowiązania podatkowego.

Wobec tego, w świetle przepisów prawa podatkowego - podmiot występujący w charakterze podatnika nie może w drodze umowy z osobą trzecią zwolnić się z ciążących na nim obowiązków i przenieść obowiązku na osobę trzecią. Powyższa teza sprowadza się od stwierdzenia, że nie jest dopuszczalne pojęcie długu podatkowego. W związku z tym organ podatkowy winien rozstrzygnąć, czy było prawidłowym przyjęcie od osoby trzeciej, osoby nieuprawnionej "nie podatnika", wpłaconej przez tę osobę kwoty podatku, czy też właściwym powinno być zwrócenie tejże kwoty Spółce /czynność materialno-techniczna/.

Ponadto z zaskarżonej decyzji przebija rażąca niekonsekwencja organu podatkowego, który przyjmując od Spółki uiszczone przez nią zobowiązanie podatkowe za osobę trzecią traktuje Spółkę jak podatnika natomiast w sytuacji, gdy Spółka występuje z żądaniem stwierdzenia nadpłaty - stwierdza, że Spółka nie jest podatnikiem.

Po drugie organ podatkowy o zobowiązaniu podatkowym mógł orzec jedynie w drodze decyzji. Takiej decyzji w stosunku do skarżącej Spółki organu podatkowe nie wydały.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ miał obowiązek orzec jak w sentencji.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 55 ustawy o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.