Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1071/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: WSA Anita Wielopolska-Fonfara WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2014 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], po rozparzeniu odwołania P. S.A. w W., utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] stwierdzającą nabycie z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa przez Gminę K. własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej jako działki nr: [...], [...], [...] i [...], objętej księgą wieczystą nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...], powołując art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", decyzją z dnia [...] marca 2012 r. stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę K. prawa własności opisanej wyżej nieruchomości. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja o ustaleniu wysokości opłat za zarząd nie stanowi o ustanowieniu zarządu w sposób prawem przewidziany na rzecz P..

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły P. S.A. w W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu P. S.A. stwierdziły, że prawo zarządu sporną nieruchomością należy wywieść z decyzji o ustanowieniu opłat za zarząd wobec treści wyroku NSA z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09. Poza tym skarżący powołał się na zabudowanie przedmiotowej nieruchomości infrastrukturą [...].

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpoznając sprawę uznała, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe, skarżącemu nie przysługiwał bowiem tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa, na podstawie decyzji o ustaleniu opłat za użytkowanie. Prawo zarządu do nieruchomości państwowych osób prawnych na dzień wejścia w życie ustawy można było ustalić tylko na podstawie obowiązujących do tej daty przepisów, tj. do dnia 27 maja 1990 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które było aktem wykonawczym do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R.P. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), prawo zarządu i użytkowania było ustanawiane w formie protokołu zdawczo – odbiorczego, bądź w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej, a w razie sporu na podstawie decyzji Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Później ustanawiane było w trybie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., Nr 32, poz. 159), w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego o oddaniu nieruchomości w użytkowanie i następnie w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zgodnie z tym przepisem, państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ten stan prawny obowiązywał w dniu 27 maja 1990 r.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że zawarte w odwołaniu stanowisko świadczy o tym, że skarżący nie widzi potrzeby legitymowania się zindywidualizowanym tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, a przecież indywidualizacja - zdaniem organu - jest niezbędna przy ocenie tytułu prawnorzeczowego. Tytuł prawnorzeczowy musi w swej osnowie zawierać wszystkie szczegółowe cechy geodezyjne i ewidencyjne. Dla skarżącego jest to nieistotne, bo wyprowadza on tytuł opierając się na decyzji o ustaleniu opłat twierdząc, że posiadanie prawa zarządu może być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi.

Organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 1997 r., sygn. akt I SA 436/97, gdzie Sąd stwierdził, że przepisy § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97) nie mają zastosowania w postepowaniu komunalizacyjnym, bowiem wydane zostały na ściśle określony użytek, tj. w celach uwłaszczeniowych. Charakter tego rozporządzenia wyłącza możliwość jego stosowania rozszerzająco, czemu Naczelny Sąd Administracyjny dał wyraz również w innych swoich orzeczeniach (np. wyrok z dnia 26 czerwca 1997 r., sygn. akt I SA 1728/96). Stanowisko Sądu – zdaniem organu – jest w pełni aktualne także w stosunku do treści § 4 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r., a także § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2001 r. Decyzja o ustaleniu opłaty nie może zatem w postepowaniu komunalizacyjnym stanowić dowodu na posiadanie prawa zarządu.

Skoro zatem skarżącej spółce nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., jak trafnie orzekł Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r., art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r., Nr 14, poz. 74), grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, postępowanie uwłaszczeniowe, prowadzone na podstawie art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. oparte jest na przepisach, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. Ten stan rzeczy stał się powodem dla którego Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. stwierdził, że art. 34a nie odnosi się do komunalizacji z mocy prawa określonej w art. 5 ust. 1 ustawy. Wobec tego postępowanie uwłaszczeniowe prowadzone w powyższym trybie nie może eliminować komunalizacji z mocy prawa, tym bardziej, że przesłanki określone w art. 34 wskazują na brak po stronie P. tytułu prawnego do uwłaszczanej nieruchomości.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaznaczyła, że tytułu prawnego do nieruchomości nie tworzą przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo państwowe P.. Również przepisy powojenne o Ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, o przejęciu przez państwo polskie mienia państwa austro-węgierskiego, a także rozporządzenie Prezydenta RP z 1926 r., z którego wynika, że wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą ich nabycia przez przedsiębiorstwo "P." własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu. A tylko tak sformułowane prawo może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne jej objęcie i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Organ odwoławczy podkreślił, że P. nie powołuje się na żadne inne źródła swego ewentualnego prawa do przedmiotowego gruntu poza wywłaszczeniem, władaniem i decyzją o ustaleniu opłat. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym P., sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P.. Z ogólnych przepisów tej ustawy (art. 16) nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych. Takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania czy zarządu. W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne np. władający: [...] Okręgowa [...], oddają jedynie stan faktyczny, który nie jest oparty o podstawę prawną formalnie określającą prawo P. do określonego gruntu.

Na poparcie swego stanowiska Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa przytoczyła stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, w tym wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1259/05, z dnia 15 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06, z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1947/06, z dnia 13 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 760/07, z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 942/07.

Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że – w jego ocenie - w niniejszej sprawie nie ma też zastosowania art. 11 ust. 1 ustawy, ponieważ wykonywanie funkcji transportowych nie jest wykonywaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, a zadania z zakresu obronności mogą wykonywać praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa, co również potwierdza liczne orzecznictwo NSA i WSA w Warszawie (wyrok z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1259/05, z dnia 22 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1051/07, z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1528/09, z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 42/10, z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1003/10).

Organ zaznaczył, że fakt, iż na nieruchomości funkcjonuje infrastruktura [...] sam z siebie nie tworzy innej jakości w kontekście art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie istnieje przepis prawa, która wyłączałaby z komunalizacji nieruchomości, na których znajduje się infrastruktura [...].

W świetle powyższego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że skoro P. nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy, do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., jak trafnie rozstrzygnął Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] marca 2012 r.

Od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] P. S.A. w W. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało decydujący wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia w sprawie, a w szczególności: 1) art. 5 ust. 1 ustawy poprzez błędne zastosowanie tych przepisów w związku z błędnym uznaniem, iż przedmiotowa nieruchomość w dacie 27 maja 1990r. należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego; 2) art. 4 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "P." poprzez brak zastosowania prowadzący do błędnego uznania, iż nieruchomości przeznaczone do użytku kolei nabyte z mocy prawa przez P. podlegają komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r.; 3) art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P." (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) poprzez brak zastosowania, w związku z pominięciem przesłanki posiadania nieruchomości przez P. z dniem 27 maja 1990 r. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza również przepisy postępowania, a to: 1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 138 § 2 Kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający słuszny interes skarżącej, a ponadto dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że spełnione zostały przesłanki komunalizacji wyrażone w art. 5 ust. 1 ustawy; 2) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa poprzez bezzasadne pominięcie w postępowaniu dowodowym posiadania przez skarżącą nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., pomimo, iż jest to przesłanka wyłączająca komunalizację mienia w sytuacji ustalenia w postępowaniu dowodowym braku dokumentów o ustanowionym zarządzie. W ocenie P. S.A. w W., powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty Spółka wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]; 2) zasadzenie od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu P. S.A. w W. wskazały, że mienie P. nie było objęte zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 5 ust. 1 ustawy, ponieważ z wykładni językowej przepisów art. 5 ust. 1 i 2 ustawy wynika, że gminy przejmowały mienie jednostek administracji o znaczeniu lokalnym, natomiast organem założycielskim Przedsiębiorstwa Państwowego P. był naczelny organ państwa, a mienie P. obejmowało wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w tym mienia będącego w jego dyspozycji w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "P." (Dz. U. Nr 26, poz. 138). Na poparcie swego stanowiska Spółka powołała się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09 i z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1956/10.

Skarżąca wskazała, że Trybunału Konstytucyjny w uchwale z dnia 1 lutego 1994 r., sygn. akt W 12/94 dokonał wykładni przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Ze stanowiska prezentowanego przez Trybunał wynika, że pojęcie "należące do" jest tożsame z pojęciem "zarządzanie" jako wykonywanie przez t.o.a.p. czynności faktycznych, a zatem stosując wykładnię gramatyczną organ winien ustalić, że terenowy organ zarządzał nieruchomością. Brak pozytywnego ustalenia w tym zakresie winien skutkować odmową komunalizacji.

Skarżąca wskazała, że działki nr [...] i [...] są przeznaczone do użytku [...], stanowią fragment linii [...] nr [...] K.. Przeznaczenie gruntu jest zaś istotną okolicznością dla przesłanki pozytywnej z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W ocenie P. S.A. z przepisów art. 4 i 6 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "P." wynika, że nieruchomości przeznaczone funkcjonalnie do użytku kolei pozostają w zarządzie P. z mocy prawa, a rozporządzenie ani inne przepisy nie wymagały stwierdzenia lub potwierdzenia tego stanu prawnego. Zatem wymaganie przedłożenia odpowiedniego dokumentu nie ma podstawy faktycznej i prawnej. Zarząd ten podlegał przekształceniu na mocy art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

P. S.A. w W. stoi na stanowisku, że przeznaczenie nieruchomości na cele kolejowe wyłącza to mienie z komunalizacji z mocy prawa, ponieważ tego rodzaju nieruchomości pozostały własnością Skarbu Państwa, co wynika z przepisów art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.". Z wykładni art. 34 i art. 34a wynika, że pomimo braku po stronie P. dokumentów o zarządzie nieruchomości pozostają własnością Skarbu Państwa. W przeciwnym razie mienie takie nie mogłoby pozostawać w posiadaniu P. jako mienie stanowiące własność Skarbu Państwa. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/04 wynika zaś, że grunty, o których mowa w art. 34, to grunty spełniające przesłanki z art. 5 ust. 3 i 4 ustawy, gdzie Gminie służy jedynie wniosek o ich przekazanie. Przeciwne stanowisko czyni przepisy art. 34 i 34a pustymi. Stosowanie przeciwnej wykładni tych przepisów jest niedopuszczalne w świetle art. 2 w zw. z art. 8 Konstytucji RP.

Skarżąca zarzuciła też Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej naruszenie art. 15 Kpa, wskazując, że organ odwoławczy nie dokonał merytorycznego rozpoznania sprawy, nie przeprowadził żadnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, ani nie odniósł się do zarzutu skarżącej dotyczącego poszukiwania dokumentu zawierającego inwentaryzację mienia P. nie rozpoznał istoty sprawy, nie ustalił statusu prawnego przedmiotowej nieruchomości, co narusza przepis art. 107 § 3 Kpa.

Poza tym skarżąca uważa, że organ błędnie ustalił, że w toku postępowania P. przyznały, że nie miały tytułu prawnego do gruntu. W piśmie z dnia 29 czerwca 2011 r. P. S.A. informowała, że nie ma dokumentów potwierdzających prawo zarządu do przedmiotowych działek. Zaskarżona decyzja narusza zatem przepisy art. 7, art. 77 § 1 Kpa. Zaskarżona decyzja narusza także przepis art. 8 Kpa, w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia interesu społecznego i interesu strony. Uzasadnienie decyzji sprowadza się praktycznie do odpowiedzi na część zarzutów strony, co jest nieuprawnione zwłaszcza, że decyzja rozstrzyga o prawie do nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymała stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie miało to, czy Przedsiębiorstwo Państwowe P. - zwane dalej "P.", powołując się na regulacje prawne normujące status prawny P. i wywodząc z nich tytuł prawny do nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr [...], [...], [...] i [...] mogło stanąć na przeszkodzie komunalizacji tegoż mienia na rzecz Gminy K..

Analizując tą kwestię należy zacząć od tego, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwana dalej "ustawą", jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przy czym "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486), dokonując wykładni art. 5 ust. 1, wyjaśnił bowiem, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należało do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia różnego rodzaju uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Wymaga podkreślenia, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy pod względem systemowym był zsynchronizowany z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia osoba mieniem tym władająca musiała w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niej w sensie prawnym, a nie faktycznym. Jak trafnie wskazał organ wyższego stopnia udowodnienie prawa zarządu do mienia wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości bądź innego dokumentu wydanego na innej podstawie prawnej, z których wynikał by dla P. określony tytuł prawny (zarząd powierniczy i użytkowanie, zarząd i użytkowanie, użytkowanie, zarząd). Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 6 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "P.", w brzmieniu dodanym z dniem 2 grudnia 1930 r. przez art. 1 pkt 6 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 29 listopada 1930 r. w sprawie zmian i uzupełnień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "P." (Dz. U. Nr 82, poz. 641), cały majątek nieruchomy, oddany w myśl art. 4 przedsiębiorstwu "P." w użytkowanie i powierniczy zarząd, musiał być zindywidualizowany w sensie dokumentacyjnym, ponieważ winien być wyodrębniony z ogólnego majątku Skarbu Państwa, co było konieczne z punktu odpowiedzialności za pożyczki i zobowiązania zaciągnięte przez Skarb Państwa lub P. i zabezpieczenia długu z tego tytułu na tymże majątku. W tym celu przepis ten przewidywał przeprowadzenie inwentaryzacji i oszacowania majątku, według zasad, które miał ustalić Minister Komunikacji w porozumieniu z Ministrem Skarbu. Poza tym od [...] września 1932 r. dyrektor właściwej miejscowo Dyrekcji Okręgowej [...] miał możliwość wystawiania dokumentów stwierdzających, że określona nieruchomość jest w zarządzie powierniczym i użytkowaniu P. na podstawie art. 4 i 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "P." (art. 8 w zw. z art. 1-3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 25 września 1932 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości państwowych, będących w zarządzie przedsiębiorstwa "P."- Dz. U. Nr 81, poz. 714). Tego rodzaju dokumenty nie zostały przedłożone do akt sprawy, jeżeli chodzi o grunt obejmujący obecne działki nr [...] i [...] pochodzące z działki nr [...] według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Takich dokumentów nie przedłożył Wydział Geodezji Urzędu Miasta K. przesyłając dokumentację na potrzeby komunalizacji przy piśmie z dnia 11 lipca 2011 r., czy Wydział Skarbu Państwa Urzędu Miasta K. przy piśmie z dnia 15 kwietnia 2010 r. Mimo wezwania skierowanego do P. S.A w piśmie z dnia 19 sierpnia 2010 r. także skarżąca nie przedłożyła wskazanej wyżej dokumentacji.

Brak także dowodu na to, aby P. przysługiwał ustanowiony przez II wojną światową zarząd powierniczy i użytkowanie lub zarząd i użytkowanie, który następnie podlegał przekształceniu w użytkowanie na mocy art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), a następnie w zarząd na podstawie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Nie potwierdza tego pismo Archiwum Akt Nowych w W. z dnia 6 grudnia 2007 r., nr [...], które analizowało materiały archiwalne przedwojennego i powojennego Ministerstwa Komunikacji (lata 1922-1939, 1945-1951) Ministerstwa Kolei (lata 1951-1957) i Dyrekcji Generalnej [...] (lata 1945-1956,1980-1990).

Z przedłożonych do akt sprawy dowodów wynika, że przedmiotowa nieruchomość pierwotnie stanowiła własność Gminy J. na podstawie dochodzeń przeprowadzonych w myśl ustawy z dnia 20 marca 1974 r. i jako działka nr [...] była zapisana w księdze gruntowej [...] oraz stanowiła własność Wysokiego Skarbu względnie ck. [...] gal. [...] [...] na podstawie dochodzeń w myśl ustawy (wpis z dnia 16 marca 1892 r.) i jako działka nr [...] (wydzielona z działki nr [...] powstałej z podziału działki nr [...]) była zapisana w księdze gruntowej [...]. Działkę nr [...] odłączono do Kw nr [...], natomiast działkę nr [...] przeniesiono do Kw nr [...]. Obecnie są to m.in. działki nr [...] i [...]. Z aktualnej księgi wieczystej wynika, że w dniu 19 lutego 2007 r. został wpisany do Kw nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości Skarb Państwa, a podstawą wpisu były dochodzenia przeprowadzone w myśl ustawy z dnia 20 marca 1974 r.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu wynika, że przedmiotowy grunt w dacie 27 maja 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa, a Przedsiębiorstwo Państwowe P. nie legitymowało się indywidualnym tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Stan prawny przedmiotowego gruntu był uregulowany na dzień 27 maja 1990 r., jeżeli chodzi o prawo własności Skarbu Państwa. Akta sprawy nie potwierdzają aby przedmiotowym gruntem władała inna osoba, niż P. (skarżąca Spółka we wniosku o uwłaszczenie z dnia 24 kwietnia 2006 r., w piśmie z dnia 15 października 2010 r. i w skardze oświadczyła, że mienie to służy infrastrukturze [...] i stanowi fragment [...] nr [..] [...], która powstała w 1884 r.).

Zdaniem Sądu, w tej sytuacji, organy obu instancji zasadnie przyjęły, że mienie obejmujące własność Skarbu Państwa, w dniu 27 maja 1990 r. stało się z mocy prawa własnością Gminy K., skoro z odpisu z Księgi wieczystej Kw nr [...] i wpisu w Dziale II przepisanego z księgi gruntowej [...] wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. właścicielem nieruchomości obejmującej obecne działki nr [...] i [...] (części dawnej działki nr [...]) był Skarb Państwa, a władztwo P. nie opierało się na formalnym tytule prawnym do tegoż gruntu.

Odnosząc się do podnoszonych w sprawie zarzutów skargi Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Nie można się zgodzić ze skarżącym, że tytuł prawny P. do przedmiotowego gruntu można wywieść z przepisów aktów prawnych, na podstawie których utworzono P. (por. m.in. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: I OSK 1259/05, I OSK 1457/06, I OSK 1947/06 i I OSK 187/07). Obowiązująca w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "P.", czy wcześniejsze regulacje prawne normujące ustrój P. nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa zarządu. Przepisy te nie wskazywały expressis verbis, że do konkretnego mienia będącego w dyspozycji P. temu przedsiębiorstwu służy prawo zarządu. Trudno zaakceptować stanowisko, że P. ma możliwość dokumentowania w zewnętrznym obrocie prawnym tytułu prawnego do oznaczonego, co do tożsamości mienia, którym dysponuje, poprzez ogólne powołanie się na przepisy aktów normatywnych określających status prawny tego Przedsiębiorstwa.

Wobec braku wskazania P. w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji, nie można też mówić o wystąpieniu w sprawie przeszkody do komunalizacji, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Wbrew temu co twierdzi skarżący do udowodnienia prawa zarządu na potrzeby komunalizacji mienia nie wystarczy decyzja z dnia [...] czerwca 1989 r., nr [...] w sprawie ustalenia dla Południowej Dyrekcji Okręgowych [...] w K. opłaty rocznej za zarząd przedmiotowym gruntem. Decyzja tego rodzaju może mieć walor dowodowy jedynie w postępowaniu uwłaszczeniowym, czego Sąd nie ocenia w niniejszej sprawie. Poza tym z treści tej decyzji nie wynika z jakiego dokumentu wynika tytuł prawny P. do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Brak jest zatem jakiegokolwiek dowodu, choćby pośredniego, mogącego potwierdzić władanie przez P. w dacie 27 maja 1990 r. gruntem w sensie prawnym.

Dla oceny przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy nie miała znaczenia regulacja z art. 34 ustawy z dnia września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.", skoro przesłanki uwłaszczenia w tym trybie odnoszą się do stanu faktycznego i prawnego zaistniałego w późniejszej dacie, niż 27 maja 1990 r. Przepis art. 34a powyższej ustawy nie wyłącza komunalizacji następującej z mocy samego prawa w trybie art. 5 ust. 1 (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K30/03 - Dz. U. Nr 69, poz. 625). Ze stanowiska prezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny wynika, że przy uwłaszczeniu P. wyłączone jest tylko przekazanie mienia gminom na podstawie przepisów art. 5 ust. 3 i 4 ustawy poprzez wydanie konstytutywnej decyzji administracyjnej. Przepis art. 34a nie ma zastosowania, gdy, tak jak w niniejszej sprawie, doszło do komunalizacji mienia z mocy samego prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie doszło do mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 § 2 Kpa. Przepis art. 138 § 2 Kpa nie mógł być w niniejszej sprawie naruszony, ponieważ decyzja odwoławcza została wydana w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Sąd podziela stanowisko P. S.A., że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie w pełni odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kpa. Jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik niniejszej sprawy. Stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej ma odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy i aktualnym przeważającym orzecznictwie sądów administracyjnych. Z akt sprawy wynika, że jedynym podmiotem mogącym rościć sobie prawa do mienia nieruchomego oznaczonego obecnie jako działki nr: [...] i [...] jest P. S.A. Wobec tego Wojewoda [...] właściwie ukierunkował prowadzone postępowanie administracyjne celem wyjaśnienia tytułu prawnego P. do spornego mienia według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to jakie w dacie komunalizacji było funkcjonalne przeznaczenie spornego mienia i jak było ono faktycznie wykorzystywane, ponieważ tego rodzaju przesłanki nie przewidują przepisy art. 5 ust. 1, czy przepisy art. 11 i 12 ustawy.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.