Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 828/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.4115.300.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 lutego 2022 r. nr SR.524.11.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącej T. K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. K. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (organ odwoławczy) z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.4115.300.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta

Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

W dniu 24 stycznia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem M. K.

Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, art. 9, art. 10, art. 104, art. 107, art. 127a, art. 129, art. 130 § 3 pkt 2, § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca jest uprawniona do renty, którą pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. M. K. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje od 35 roku życia. M. K. długotrwale choruje na [...], w wyniku przebytego wypadku ma [...] i porusza się za pomocą kul inwalidzkich. Pracownik socjalny po przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym stwierdził, że skarżąca wykonuje następujące czynności podczas opieki: podawanie lekarstw trzy razy dziennie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, przynoszenie opału i palenie w piecu, pranie, sprzątanie, zawożenie do lekarzy, zmiana opatrunków dwa razy dziennie, prowadzenie do toalety, pomoc przy codziennej toalecie, mierzenie ciśnienia, zakładanie pończochy uciskowej na nogę.

Zawiadomieniem z dnia 3 lutego 2022 r. organ I instancji poinformował pełnomocnika skarżącej, że skarżąca powinna dokonać wyboru jednego z świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty w terminie 14 dni od daty doręczenia zawiadomienia. W piśmie z dnia 8 lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że skarżąca nie złoży wniosku o zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Organ I instancji stwierdził, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, jednak z posiadanych dokumentów wynika, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Kolejną przesłanką negatywną jest fakt, że skarżąca pobiera świadczenie rentowe z ZUS, co potwierdza decyzja z dnia [...] marca 2021 r. o waloryzacji emerytury. Organ nadmienił, że w ramach szeroko rozumianego prawa zabezpieczenia społecznego funkcjonuje m. in. system ubezpieczenia społecznego unormowany przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz system świadczeń rodzinnych uregulowany przepisami u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne ma w założeniu w części zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Ustawodawca tworząc przepisy u.ś.r. przyjął, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. Nie można zatem pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury, renty powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń. Co więcej, świadczenie emerytalne, choć niższe niż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.4115.300.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z naczelną zasadą procesu administracyjnego, tj. art. 6 k.p.a., organy administracji działają na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Działanie na podstawie prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie ustalenie przez organ administracji zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Zgodnie z zasadą ujętą w treści art. 6 k.p.a. organ administracji rozpoznającej sprawę z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, ma obowiązek rozstrzygnąć ją na gruncie regulacji zawartej w treści art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje :

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Organ odwoławczy podał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał uznał, iż regulacja zawarta w badanym przepisie doprowadziła do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, które nie mają konstytucyjnego uzasadnienia. Stosując więc właściwy sposób wykładni u.ś.r. należy przyjąć, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r., w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tak samo będzie w przypadku, kiedy nie jest możliwe precyzyjne ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądowym. W rezultacie, wbrew twierdzeniu organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie zaistniała jednakże przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Posiadanie prawa do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym przypadku renty, wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z punktu widzenia wskazanego przepisu wykluczenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązuje bez względu na wysokość renty.

Organ odwoławczy wskazał, że w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. OTK-A 2019/36 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W zdaniu odrębnym do wyroku stwierdzono, że wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają. Wskazana konkluzja jest na tyle generalna, że można ją skierować do wykluczenia z świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, o których mowa w art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Można też na takim poziomie ogólności formułować twierdzenie przeciwne i uzasadniać konstytucyjność wykluczenia określonych osób z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza, gdy uwzględni się pomocniczy charakter pomocy społecznej.

Zdaniem organu odwoławczego, skoro przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazuje na niemożność pobierania dwóch świadczeń, zasadnym jest przyjęcie stanowiska o możliwości zawieszenia renty w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 7a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Korelatem tak wskazanego obowiązku jest regulacja zawarta w art. 79a § 1 k.p.a. nakazująca organowi w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informowanie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, i zobowiązanie do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie również wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno- rentowym, aby nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że pismem z dnia 3 lutego 2022 r. organ I instancji poinformował skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do pobieranej przez nią renty. Organ poinformował też, że zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, w związku z czym eliminuje w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 8 lutego 2022 r. poinformował, że skarżąca prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie zawiesi

Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby sprawującej opiekę, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ponieważ skarżąca została poinformowana przez organ I instancji o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do pobieranej przez nią renty jak też, że przyznana jej renta jest jedną z negatywnych przesłanek powodujących odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji uprawniony i zobowiązany był do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 opublikowany został w dniu 8 lipca 2019 r., a skutek derogacyjny wyroku nastąpił z dniem 9 stycznia 2020 r. Od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wskazała, że w odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury, pogląd dotyczący możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury, nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Trybunał wskazał dodatkowo, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych reguluje przypadki, w których osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmują zatrudnienie (gdyż generalnie są osobami zdolnymi do jego podjęcia, z tym, że w ograniczonym zakresie). Ustawa ta w Dziale VIII Rozdziale 2 określa możliwość zawieszenia i zmniejszenia pobieranego świadczenia. Zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przez uprawnionego przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zaś zgodnie z ust. 8 tego artykułu, renta ulega zmniejszeniu w przypadku uzyskiwania przychodów przekraczających 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wyżej wymienione kwoty od 1 grudnia 2021 r. wynosiły odpowiednio 7.354,50 zł i 3.960,20 zł. Mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału oraz opisane wyżej regulacje dotyczące zawieszania i zmniejszania rent, skarżąca stwierdziła, że uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa.

Dodatkowo skarżąca zauważyła, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jej uprawnień w zakresie przychodów, jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ww. ustawy mogłaby ona, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie [...] zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej jej renty lub [...] zł zanim renta zostałaby jej zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2.119,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji, w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2.119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7.354,50 zł. Uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec przytoczonych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych nie znajduje zatem podstaw w przepisach prawa i naruszałoby interes prawny i ekonomiczny skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi w niej zarzutami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zasadnicze znaczenie w przedmiotowej sprawie ma naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację i wadliwe zastosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. poz. 1257). W orzeczeniu tym, Trybunał stwierdził, że przepis art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (cz. I), a ponadto orzekł, że ww. przepis, w zakresie wskazanym w części I, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Utrata mocy obowiązującej niekonstytucyjnej treści normatywnej nastąpiła z dniem 9 stycznia 2020 r. W tym zakresie skutki derogacyjne mają charakter powszechnie obowiązujący i nie mogą być kontestowane lub ograniczane (także w drodze wykładni sądowej sentencji lub orzeczenia trybunalskiego, do której sądy nie są upoważnione) przez jakikolwiek, poza samym Trybunałem, organ władzy państwowej. Nie można zatem podważać usunięcia z systemu normatywnego treści normatywnej, która w ocenie Trybunału naruszyła określone wzorce konstytucyjne. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast powstanie określonych dysfunkcjonalności w systemie prawnym w związku ze skutkami powyższego wyroku. Jednym ze skutków rozważanej derogacji jest m.in. powstanie możliwości kumulacji świadczeń rentowych z tytułu częściowej niezdolności do pracy z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostaną oczywiście spełnione przesłanki pozytywne i nie zaistnieją przesłanki negatywne, o których mowa w art. 17 u.ś.r. (poza oczywiście usuniętą z art. 17 ust. 5. pkt 1 lit. a u.ś.r. przesłanką posiadania przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy).

W związku z powyższymi uwagami należy stwierdzić, że kategoryczna i oczywiście błędna ocena prawna skarżonego organu w zakresie art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z wyrokiem TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, musi zostać usunięta z systemu prawnego, gdyż podważa ona moc powszechnie obowiązującą wyroków TK (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP).

Prawidłowy jest zatem pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21, w którego konkluzji stwierdzono, że ww. wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r. "jest w swej sentencji jednoznaczny. Wyraźnie wskazuje, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wydaniu ww. wyroku nie wprowadzono bowiem ustawowych rozwiązań regulujących specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że obecnie uprawnienia takich osób wynikają wprost z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z sentencją wyroku o sygn. akt SK 2/17.". Z poglądu tego należy wyprowadzić wniosek, że w obecnym stanie prawnym sytuacja prawna osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być rozwiązywana w sposób analogiczny do podmiotów pobierających świadczenia emerytalne lub inne świadczenia rentowe, dla których przewidziano prawo wyboru świadczenia oraz możliwość zawieszenia korzystania z prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Skutki derogacyjne wyroku trybunalskiego wprowadziły bowiem do systemu prawnego istotną zmianę w zakresie sytuacji beneficjentów zdolnych częściowo do pracy i pobierających z tego tytułu rentę i jednocześnie ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy obowiązkiem organów będzie prawidłowe zastosowanie prawa materialnego w wersji ukształtowanej analizowanym wyrokiem TK do ponownie ustalonego stanu faktycznego sprawy, albowiem Sąd stwierdził również w tym zakresie zaistniały określone braki będące wynikiem naruszenia regulacji procesowej (art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.).

Po pierwsze, konieczne jest uzupełnienie ustaleń faktycznych i rozważań w zakresie aktualności posiadania przez skarżącą prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z akt sprawy wynika jedynie, że skarżąca pobiera tego rodzaju rentę od 1995 r., a decyzją organu rentowego z dnia [...] marca 2021 r. dokonano waloryzacji tego świadczenia. W aktach nie ma natomiast decyzji będącej podstawą aktualnego posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Po drugie, obowiązkiem organów jest ustalenie, czy i w jakim zakresie skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia wykonywanego w okresie pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, albo czy nie podejmuje ona pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, pomimo realnej możliwości podjęcia tego rodzaju pracy (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Po trzecie, w sprawie konieczne jest uzupełnienie ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności związanych z posiadaniem i uprawą gospodarstwa rolnego przez skarżącą i jej małżonka, w świetle przesłanek z art. 17b ust. 1, z uwzględnieniem art. 17b ust. 2 u.ś.r. Z ustaleń organów wynika bowiem, że ww. małżonkowie posiadają gospodarstwo rolne.

Mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów drugiej i pierwszej instancji (punkt pierwszy wyroku). Jednocześnie na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono w punkcie drugim wyroku o zasądzeniu od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego (480 zł).