Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 690/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 154, art. 162
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 sierpnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2021 roku sprawy ze skargi B. A. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz B. A. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją [...] marca 2021 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił zmiany decyzji ostatecznej nr [...] wydanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu [...] września 2018 r. o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z [...] czerwca 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że B. A. s. K., ur. [...] kwietnia 1959 r. w [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.).

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z [...] stycznia 2018 r. B. A. wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji".

[...] czerwca 2018 r. Prezes IPN wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia, że B. A. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Decyzją nr [...] z [...] września 2018 r., na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes IPN utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Pan B. A. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Decyzja ta była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administraycjnego w Warszawie, który wyrokiem z 20 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 2923/18 (data uprawomocnienia - 24 maja 2019 r. ) oddalił skargę.

W dniu [...] lutego 2021 r. do Instytutu Pamięci Narodowej wpłynął wniosek Pana B. A., złożony na podstawie art. 154 kpa, o zmianę decyzji administracyjnej Prezesa IPN z [...] września 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że B. A. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Do przedmiotowego pisma strona dołączyła orzeczenie Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2021 r. (sygn. akt [...]) potwierdzające, że B. A. złożył zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, że nie był współpracownikiem w rozumieniu art. 3a ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U z 2020 r. poz. 2141).

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes IPN wydał zaskarżoną (wskazaną na wstępie) decyzję odmawiającą zmiany decyzji ostatecznej z [...] września 2018 r.

Organ wyjaśnił, ż zgodnie z art. 154 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji, prowadzone na podstawie przepisu art. 154 kpa, jest postępowaniem nadzwyczajnym odrębnym od postępowania zwykłego i stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznych uregulowanej w art. 16 kpa. Celem tego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 154 kpa, tj. ustalenie, czy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Dalej organ wyjaśnił, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych w oparciu o przepis art. 154 kpa, nie może dotyczyć wszystkich decyzji, w tym decyzji wadliwych, które powinny być zweryfikowane w drodze innych postępowań nadzwyczajnych np. art. 145, 156 kpa oraz decyzji deklaratoryjnych, tj. takich które stwierdzają ukształtowanie się stosunku administracyjnego z mocy samego prawa, co nastąpiło wcześniej przed wydaniem decyzji. Nadto przepis art. 154 kpa, zdaniem organu, może mieć tylko zastosowanie w stosunku do decyzji uznaniowych, a nie do decyzji związanych, które zostały wydane w oparciu o przepisy, nie dające organowi żadnego luzu decyzyjnego - żadnej innej możliwości rozstrzygnięcia w konkretnym stanie faktycznym. Natomiast w przypadku, gdy ustawodawca w sposób sztywny i bezwarunkowy narzuca określone rozwiązanie, nie ma możliwości dokonania zmiany na podstawie art. 154 kpa.

W konsekwencji powyższych rozważań, Prezes IPN stwierdził, że objęta wnioskiem o zmianę decyzja dotyczyła odmowy potwierdzenia spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji i ma ona charakter deklaratoryjny. Decyzje deklaratoryjne są to tzw. decyzje związane przy wydaniu, których przepisy prawa nie pozwoliły organowi na swobodne uznanie. Organ przy podejmowaniu decyzji był ściśle związany przepisami prawa. W sytuacji, gdy podczas kwerendy archiwalnej odnalazły się dokumenty spełniające przesłanki art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ miał obowiązek wydania decyzji odmawiającej. W przypadku B. A. w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono akta o sygn. [...] - teczka personalna tajnego współpracownika o pseudonimie [...] (sygn. archiwalna [...]) dot. Pana B. A., s. K., ur. [...] kwietnia 1959 r., w której znajduje się odręcznie napisane i podpisane zobowiązanie z [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja B. A. zobowiązuję się udzielać pracownikowi Służby Bezpieczeństwa informacji ważnych z punktu widzenia obronności kraju oraz zachowania porządku publicznego na okres stanu wojennego". W przedmiotowych aktach znajduje się również oświadczenie z [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja B. A. oświadczam, że zachowam w ścisłej tajemnicy fakt i treść prowadzonych przeze mnie rozmów z oficerem Służby Bezpieczeństwa. Nie ujawnię też treści prowadzonych rozmów najbliższym członkom rodziny ".

Ponadto w aktach o sygn. [...] znajduje się również rezultat pozyskania z [...] grudnia 1981 r. z treści którego wynika, że podczas rozmowy werbunkowej B. A. wyraził chęć do informowania organów SB o wszelkich nieprawidłowościach mających miejsce w środowisku akademickim jak i osobach pozostających w zainteresowaniu organów ścigania. Z treści ww. dokumentu wynika również, że ww. szeroko omówił dotychczasową działalność w Niezależnym Zrzeszeniu Studentów oraz potwierdził posiadane przez SB informacje dotyczące W. J..

Nadto organ zaznaczył, że od dnia wydania decyzji ostatecznej uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji, na podstawie którego została wydana decyzja ostateczna Prezesa IPN nr [...]. Obecnie przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powyższa zmiana ma znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji wnioskodawcy w charakterze tajnego współpracownika.

Odnosząc się do treści załączonego do wniosku z [...] lutego 2021 r. orzeczenia Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Karny z [...] stycznia 2021 r. (sygn. akt [...]), Prezes IPN wyjaśnił, że ustalenia sądu zawarte w ww. rozstrzygnięciu nie są wiążące dla organu, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące.

Skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] marca 2021 r., nr [...], złożył B. A., działający przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

art. 9 k.p.a. i art. 16 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że przepis ten nie uzasadnia w niniejszej sprawie wznowienia postępowania, i brak pouczenia skarżącego, że jego wniosek inicjujący postępowanie może być potraktowany jako wniosek o wznowienie postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a;

art. 147 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że okoliczność złożenia wniosku o autolustrację i wydania przez Sąd Okręgowy w [...] wyroku w dniu [...] stycznia 2021 roku (sygn. akt [...]) w zakresie złożenia przez B. A. zgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego w dniu [...] sierpnia 2019 roku, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania;

art. 162 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie wygaśnięcia decyzji, która na skutek nowych okoliczności (autolustracja i wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2021 roku, sygn. akt [...]), stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji leży w interesie strony, a także w interesie społecznym;

art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, nadmiernym formalizmie prowadzącym do pominięcia prawdy obiektywnej i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i załatwienia sprawy;

art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

II. naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 maja 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zalegające w Archiwum Państwowym dokumenty zostały wytworzone przez lub przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w całości, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wzruszenie decyzji ostatecznej trybie art. 154 kpa oparte jest na dwóch przesłankach wyrażających się w stwierdzeniu, że za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowania to jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany takiej decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony. Zdaniem skarżącego nie jest zasadne stanowisko Prezesa IPN, że w toku postępowania nadzwyczajnego strona nie wskazała na okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, iż interes społeczny lub słuszny interes strony nakazuje wzruszenie ostatecznej decyzji.

Wobec sformułowania wniosku o zmianę decyzji, kluczowym zagadnieniem jest ocena, czy organ prawidłowo zakwalifikował żądanie strony jako wniosek o zmianę decyzji w trybie art. 154 kpa Organ winien był wyjaśnić jaka była intencja skarżącego, czy faktycznie domagał się zmiany decyzji z [...] czerwca 2018 roku, czy też wnosił o wznowienie postępowania zakończonego ową decyzją ostateczną, choćby ze względu na nowe okoliczności jakie pojawiły się w sprawie po jej wydaniu. Brak takiego wyjaśnienia stanowi o naruszeniu art. 9 kpa oraz fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego zawartych w przepisach art. 7 i 8 kpa. Dalej pełnoocnik skarżącego skoncentrował się na analizie przepisów kpa, w tym art. 77, 107 i 11 tegoż kodeksu.

Skarżący zarzucił także, że Prezes IPN nie dokonał oceny wpływu na przedmiotowe postępowanie - przedłożonego wraz z wnioskiem - wyroku Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...], stwierdzającego zgodność z prawdą złożonego przez skarżącego oświadczenia lustracyjnego, wskazując jedynie że ustalenia Sądu zawarte w ww. rozstrzygnięciu nie są wiążące dla organu, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące.

Skarżący podniósł, że wbrew argumentacji podnoszonej w decyzji, decyzyjny tryb rozstrzygania o tym, czy wnioskodawca spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie pozwala na ograniczenie kompetencji Prezesa IPN tylko do "informowania o treści dokumentów" znajdujących się w archiwum Instytutu, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w trybie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej "k.p.a.").

Pierwszą kwestią do rozstrzygnięcia jest ocena, czy zasadnie utrzymuje organ, że wobec decyzji związanych nie istnieje możliwość stosowania trybu nadzwyczajnego zmiany decyzji ostatecznej uregulowanego w art. 154 k.p.a. Organ utrzymuje bowiem, że we wskazanym trybie nadzwyczajnym zmianie lub uchyleniu podlegają tylko decyzje wydane na zasadzie swobodnego uznania. Brak jest zatem możliwości jego stosowania wobec decyzji wydawanych w sytuacji, gdy ustawodawca skierował do organów obowiązek stosowania danego przepisu, nakaz wydania decyzji o konkretnej treści.

Sąd orzekający nie podziela stanowiska organu. Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kategorycznego wyłączenia możliwości zastosowania trybu przewidzianego w art. 154 k.p.a w odniesieniu do decyzji związanych.

Zgodnie z regulacją zawartą w ww. przepisie, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że dotyczy on decyzji ostatecznych, mocą których strona nie nabyła prawa. Tryb przewidziany w tym przepisie służy wzruszeniu decyzji ostatecznych nie dotkniętych żadnymi wadami lub wzruszeniu decyzji ostatecznych dotkniętych wadami niekwalifikowanymi, zaś wzruszenie decyzji może nastąpić tylko z uwagi na słuszny interes strony lub interes społeczny.

Zdaniem Sądu ze wskazanego przepisu art. 154 k.p.a. nie wynika, by regulacje te były zastrzeżone tylko dla tzw. decyzji uznaniowych. Jak wynika z treści tego przepisu, istota komentowanego trybu nadzwyczajnego sprowadza się do zbadania, czy słuszny interes strony lub interes społeczny przemawiają za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. (tak też NSA w wyroku z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 127/06, dostępny na stronie internetowej: CBOSA hhttp://orzeczenia.nsa.gov.pl). W trybie przewidzianym w art. 154 § 1 k.p.a. mogą być uchylane lub zmieniane wszelkie decyzje ostateczne (o ile zostaną spełnione pozostałe przesłanki ustawowe), niezależnie od tego, czy wydane zostały w sprawach wszczętych z urzędu, czy w sprawach wszczętych na wniosek strony; czy wydane zostały w sprawach załatwianych decyzją uznaniową, czy związaną; czy są prawidłowe pod względem prawnym, czy też dotknięte są wadami niekwalifikowanymi. Art. 154 § 1 k.p.a. nie zawiera bowiem żadnych ograniczeń ani wyłączeń w tych kwestiach. Natomiast brak jest podstaw do wprowadzania do wykładni tego przepisu takich elementów, które z jego treści nie wynikają. Na uwagę zasługuje również pogląd zaprezentowany w wyroku z 22 września 2016 r. o sygn. akt I OSK 3065/15, w którym NSA uznał, że dla zastosowania trybu określonego w art. 154 § 1 k.p.a. nie ma znaczenia, czy decyzja ma charakter związany czy uznaniowy, lecz istotne jest to, aby zastosowanie tego trybu nie doprowadziło do stanu niezgodnego z prawem (por. również wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1050/16). Także w piśmiennictwie kwestionowane jest stanowisko, zgodnie z którym tryb z art. 154 k.p.a. nie znajduje w ogóle zastosowania do decyzji związanych (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz do art. 154 k.p.a., System Informacji Prawnej LEX).

Akceptując w całości wyżej przywołane poglądy wyrażane w orzecznictwie i doktrynie, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił odmiennej linii orzeczniczej, na którą powołał się organ.

Powyższe prowadzi do uznania, że administracyjny dokonał błędnej wykładni prawa materialnego, a to art. 154 § 1 k.p.a.

Jednocześnie wyjaśnić trzeba, że organ dopuścił się pewnej niekonsekwencji. Uznał bowiem, że co prawda do decyzji wydawanych w oparciu o art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych , jako decyzji związanych, tryb zmiany decyzji ostatecznej przewidziany w art. 154 k.p.a. nie ma zastosowania, to jednak wyjaśnił także że gdyby nawet można było ten tryb zastosować, i tak art. 4 ust. 2 ww. ustawy uniemożliwiałby zmianę decyzji ostatecznej.

Z takim poglądem również Sąd nie może się zgodzić, co przesądza o uwzględnieniu zarzutu błędnej wykładni art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (jedn. tekst Dz. U. z 2021 r., poz. 1255, dalej także jako ustawa o działaczach opozycji.).

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy o działaczach opozycji). Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie chodzi tu jednak o każde dokumenty znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa. Stąd organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego. W konsekwencji, dokonując kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych i potwierdzając, czy z dokumentów tych wynika, że zostały wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego przeprowadzoną w tym zakresie. Jeżeli zatem z prawomocnego wyroku sądu lustracyjnego wynika, że znajdujące się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty dotyczące strony nie potwierdzają jej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, to Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, nie może pominąć oceny wynikającej z tego wyroku. Fakt, że postępowanie przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, nie oznacza, że organ nie jest zobowiązany do uwzględnienia pozostającej w obrocie prawnym oceny uprawnionego do tego sądu, która to ocena przesądza, czy dokumenty odnalezione w zasobach archiwalnych spełniają przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Tylko bowiem w takim przypadku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej może wydać zgodną z prawem decyzję z art. 5 ust.1 tej ustawy. Odmienna interpretacja cytowanych wyżej przepisów prowadziłaby do skutków trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Z jednej strony w obrocie prawnym pozostawałby wyrok sądu lustracyjnego, który potwierdzałby, że strona nie współpracowała z organami bezpieczeństwa państwa, z drugiej natomiast Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie miałby możliwości nadania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z uwagi na brak potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, że w zasobach archiwalnych nie zachowały się dokumenty potwierdzające te współpracę.

Pogląd taki wyraził m. in Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18 (opubl. LEX nr 2761308), a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości go podziela.

Wyżej wskazane stanowisko doprowadziło także Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. W konsekwencji na uzasadnienie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., ponieważ z uwagi na błędną wykładnię powołanych przepisów prawa materialnego, organ dokonał niewłaściwej i niepełnej oceny znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego.

Ponownie rozpatrując zatem sprawę, organ w ramach postępowania o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. dokona oceny wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2021 r. stwierdzającego, że oświadczenie lustracyjne skarżącego jest prawdziwe. Wyrok ten powinien zostać uwzględniony przez organ w ramach oceny spełnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Nie zasługują natomiast na uwzględnienie pozostałe zarzuty podniesione w skardze.

Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ przepisów art. 9 i 16 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że przepisy te nie uzasadniają w niniejszej sprawie wznowienia postępowania oraz brak pouczenia skarżącego o możliwości potraktowania wniosku z dnia [...] lutego 2021 r. jako wniosku złożonego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., należy zgodzić się z wyjaśnieniami organu zawartymi w odpowiedzi na skargę.

Z akt sprawy wynika bowiem, że przed złożeniem wniosku z [...] lutego 2021 r. B. A. dwukrotnie drogą mailową wysyłał pisma do Instytutu Pamięci Narodowej ([...] stycznia 2021 r. oraz [...] lutego 2021 r.). Biuro Prawne IPN informowało, że wzruszenie decyzji nr [...] z [...] września 2018 r. jest możliwe jedynie w jednym z trybów nadzwyczajnych uregulowanych w k.p.a., a zmiana decyzji ostatecznej możliwa jest wyłącznie w trybie określonym w art. 154 i art. 155 K.p.a. W piśmie z 26 stycznia 2021 r. organ wyjaśnił również, że skarżący może wnioskować o wznowienie postępowania w trybie określonym w art. 145, art. 145a i art. 145b k.p.a. Ponadto wskazano, że skarżący może zwrócić się o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 K.p.a. W związku ze wskazaniem przez skarżącego, iż wygrał on proces autolustracji, organ poinformował B. A. również o tym, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. (data wpływu do organu [...] lutego 2021 r. ) skarżący wniósł o wzruszenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Z powyższego wynika, że organ wywiązał się należycie z obowiązku informowania strony wynikającego z art. 9 k.p.a., zaś skarżący wybrał tryb postępowania wynikający z art. 154 k.p.a.

Niezależnie jednak od powyżej przywołanej korespondencji pomiędzy skarżącym a organem, wyjaśnić trzeba, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że na gruncie art. 9 k.p.a. nie można oczekiwać od organu, że będzie pełnił funkcję doradcy prawnego strony. Obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (wyrok NSA z 9 stycznia 2020 r. I OSK 3525/18, LEX nr 2798879; por. też wyrok NSA z 29 września 2017 r. I OSK 2518/16). Brak nawet ww. informacji, również nie mógłby być uznany jako naruszenie art. 9 k.p.a.

W kwestii zarzutu naruszenia przez organ art. 147 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że okoliczności złożenia przez skarżącego wniosku o autolustrację i wydanie przez Sąd Okręgowy w [...] wyroku z dnia [...] stycznia 2021 r. (sygn. akt [...]) nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania stwierdzić należy, że w sytuacji wyboru trybu przez skarżącego w warunkach należytego poinformowania go o jego prawach, brak było podstaw do samodzielnego przekwalifikowania wniosku skarżącego przez organ i w konsekwencji uznania tego zarzutu za zasadny.

Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 162 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie wygaśnięcia decyzji, wyjaśnić trzeba, że art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. wyraźnie wskazuje okoliczności, w których organ stwierdza wygaśnięcie decyzji. Zdaniem Sądu w rozpoznanej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły. Decyzja której zmiany domagał się skarżący nie stałą się bezprzedmiotowa, ani żaden przepis prawa nie wymagał stwierdzenia jej wygaśnięcia. Nie została ona także wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, którego strona nie dopełniła

W tym stanie rzeczy, z uwagi na stwierdzone przez Sąd nieprawidłowości zaskarżoną decyzję należało uchylić, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, o czym orzeczono w punkcie pierwszym wyroku. Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, zawarte w punkcie 2 wyroku, uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.