Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 440/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka Masy Upadłości N. sp. z o.o. w L. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 września 2012 r. sygn. akt I SA/Rz 711/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości N. sp. z o.o. w L. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 4 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za listopad 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2012 r., sygn. akt I SA/Rz 711/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Syndyka Masy Upadłości N. sp. z o.o. w L. w upadłości likwidacyjnej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 4 czerwca 2012 r. w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za listopad 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPPr Syndyk podał, że upadłość spółki została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z 11 stycznia 2012 r., [...], jednakże sędzia komisarz wyraził zgodę na prowadzenie działalności gospodarczej do 8 listopada 2012 r. w oparciu o majątek upadłej spółki. Wartość kapitału zakładowego upadłej spółki wynosi 732 630,28 zł, a wartość jej środków trwałych - według bilansu na dzień ogłoszenia upadłości – 4 463 955,95 zł. Na koncie bankowym spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostawało 220 190,95 zł, zaś suma zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym wierzytelności wyniosła około 10 000 000 zł.

Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem w jego ocenie skarżący nie wykazał, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu nie sposób stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłymi sprawami, skoro saldo konta bankowego upadłej spółki wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Oprócz tego w skład masy upadłości wchodzą środki trwałe, w wartości których wydatki te również znajdują pełne i wielokrotne pokrycie. Oceny tej nie zmienia zdaniem Sądu wielkość sumy wszystkich wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym, gdyż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy badaniu podlegają rzeczywiste możliwości finansowe podmiotu o nie występującego w chwili złożenia wniosku, a nie kwestie związane z podziałem funduszów masy upadłości w postępowaniu upadłościowym. Sąd zwrócił też uwagę, że upadła spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada ona wystarczające środki. Niezależnie od powyższego wydatki te, jako związane z zarządem masy upadłości zaliczają się zdaniem Sądu do kosztów postępowania upadłościowego, które podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności.

W zażaleniu na to postanowienie Syndyk wniósł o jego uchylenie w całości i ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając Sądowi pierwszej instancji pominięcie w swoich rozważaniach wysokości zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym wierzytelności i zasad ich zaspokajania. Autor zażalenia wskazał też, że spółka straciła dobry wizerunek i popadła w problemy finansowe z uwagi na działania organów podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż strona nie spełniła warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W istocie dokonanie porównania wymaganych obecnie kosztów sądowych ze środkami, jakich posiadanie zadeklarowano na formularzu PPPr, nie implikuje konieczności udzielenia stronie pomocy z budżetu państwa. Nie sposób nie zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skoro upadła spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, to koszty związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym stanowią część jej bieżących wydatków, na których pokrycie posiada wystarczające środki. Co prawda nie można zaaprobować poglądu WSA, że wydatki te, jako związane z zarządem masy upadłości, zaliczają się do kosztów samego postępowania upadłościowego, jednak słusznie WSA zaliczył je do należności podlegających zaspokojeniu w pierwszej kolejności. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ponadto zgodnie z, powoływanym zresztą przez Syndyka w uzasadnieniu zażalenia, art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361 ze zm.) w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie.

Nawiązując do powołanego w uzasadnieniu zażalenia postanowienia WSA w Bydgoszczy z 18 sierpnia 2010 r., I SA/Bd 599/10, dotyczącego prawa pomocy dla osoby fizycznej, stwierdzić trzeba, że nie można wyrażonych tam poglądów odnieść do realiów niniejszej sprawy, gdyż w tej sprawie chodzi o prawo pomocy dla osoby prawnej, której nie dotyczy przesłanka wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Nie można też uznać, aby za przyznaniem stronie środków z budżetu państwa przemawiała powoływana przez Syndyka okoliczność utraty renomy spółki.

Należy zgodzić się z powołanymi w uzasadnieniu zażalenia wypowiedziami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, że nie można nakładać na osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązku czynienia oszczędności na poczet ewentualnych kosztów sądowych. Pogląd ten przyjęty został też przez część krajowego orzecznictwa sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z 28 października 2005 r., I FZ 452/05, z 11 czerwca 2008 r., I FZ 204/08, z 16 stycznia 2006 r., I FZ 647/05). Należy podkreślić, że przeciwnego stanowiska nie zajął w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, stąd argumentacja strony w tym względzie pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności tegoż postanowienia.

Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że rację ma Sąd pierwszej instancji, że skoro spółka posiada środki finansowe, a ponadto ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej - a więc i generowania zysku - to w tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że Syndyk wykazał, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy ze środków budżetowych.

Nie znajdując w związku z powyższym podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.