Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 657/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Zasądzono zwrot nadpłaconego wpisu
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1 i 2, art. 207 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 i 2, art. 156 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 119, art. 145 pat. 1 pkt. 2, art. 152, art. 200, art. 225
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. H.-K. na decyzję Rektora Politechniki P. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie stypendium doktoranckiego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2013 r. Rektora Politechniki P.; II. zwraca Skarżącej kwotę 232 zł (słownie: dwustu trzydziestu dwóch złotych), jako różnicę między pobranym wpisem od skargi, a wpisem należnym; III. zasądza od Rektora Politechniki P. na rzecz Skarżącej kwotę 440 zł (słownie: czterystu czterdziestu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ T. Świstak


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Rektor Politechniki P., zwany dalej również "organem", działając na podstawie art. 200 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.; zwanej w dalszej części również: "Prawo o szkolnictwie wyższym"), § 2 i § 6 Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich z budżetu państwa na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich oraz zwiększenia stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Politechnice P. (stanowiącego załącznik do Zarządzenia Nr 35 Rektora Politechniki P. z dnia 31 sierpnia 2012 r. z późn. zm.; zwanego w dalszej części również: "Regulaminem") oraz na podstawie Zarządzenia Nr 45 Rektora Politechniki P. z dnia 31 października 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendiów doktoranckich, nie przyznał M. K.H.-K., nr albumu [...], stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że podstawą decyzji jest niespełnienie warunków określonych w § 6 ust. 2-5 Regulaminu.

Decyzja powyższa doręczona została M. K. H.-K. w dniu [...] grudnia 2012 r. wraz z pouczeniem o prawie do złożenia odwołania do Rektora Politechniki P.

Pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. M. K. H.-K., w związku z brakiem jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia negatywnej decyzji dotyczącej przyznania stypendium doktoranckiego, wniosła o szczegółowe uzasadnienie decyzji o nie przyznaniu jej stypendium doktoranckiego na rok 2012/2013, wyszczególniając przy tym te kwestie, które w jej ocenie powinny zostać w tym uzasadnieniu ujęte. W piśmie tym wskazała również, że standardowe uzasadnienie wspomnianej powyżej decyzji zawiera jedynie paragrafy, które nie mają żadnego sensu praktycznego - gdy tymczasem Komisja Doktorancka Wydziału Inżynierii Zarządzania opierała się na konkretnych kryteriach punktowych - przez co nie można się od niej odwołać.

W dniu 31 grudnia 2012 r. M. K. H.-K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o zmianę powyższej decyzji decyzji. Zdaniem Wnioskodawczyni zgodnie z § 6 ust. 2-5 Regulaminu, na które powołał się Rektor Politechniki P., przysługuje jej bowiem stypendium doktoranckie kategorii B. Szczegółowo uzasadniając złożony wniosek M. K. H.-K. wskazała, że spełnia przesłanki przyznania stypendium doktoranckiego, określone w § 5 ust. 2 pkt 1-3 Regulaminu. W dalszej kolejności, powołując się na § 6 ust. 3 pkt 2 Regulaminu, Wnioskodawczyni stwierdziła, że posiada średnią ze studiów większą niż 4,2, natomiast łączna liczba publikacji oddanych przez nią do druku, jak i opublikowanych w roku akademickim 2012/2013 wynosi 68. Ponadto Wnioskodawczyni wskazała, że w Regulaminie widnieje informacja, zgodnie z którą jedynie doktoranci którym przysługuje stypendium doktoranckie kategorii C muszą mieć otwarty przewód doktorski – § 6 ust. 3 pkt 3. Z kolei zgodnie z § 6 ust. 4 Rada Wydziału mogła wprowadzić kryteria własne w pełni respektujące warunki określone w § 5 ust. 2 pkt 1-3, uwzględniające strategię rozwoju wydziału, o których powinna poinformować Rektora Politechniki P. oraz doktorantów w terminie do dnia 1 października. Na XXXII posiedzeniu Rady Wydziału, w dniu 28 września 2012 r., zostały przedstawione oraz zatwierdzone kryteria dodatkowe brane pod uwagę przez Wydziałową Komisję Doktorancką, lecz dotyczące wyłącznie stypendiów projakościowych. Na koniec uzasadnienia Wnioskodawczyni wskazała nadto, że na posiedzeniu Komisji przyznającej stypendia, dnia 5 listopada 2012 r., prof. M. W., jak również prof. T. Ł., nie wiedziały o dodatkowym wymaganiu, jaki stanowiła Karta przedmiotu "Seminarium Promotorskie", które zostało zatwierdzone na XX posiedzeniu Rady Wydziału, w dniu 5 grudnia 2011 r., oraz na które zaczęły się powoływać na nadzwyczajnym posiedzeniu komisji w dniu 12 listopada 2012 r. Wnioskodawczyni zaznaczyła przy tym, że w dniu 5 grudnia 2011 r. zatwierdzano Kartę przedmiotu "Seminarium Promotorskie", na podstawie której opiekunowie powinni rozliczać doktorantów, a nie kryteria dodatkowe uwzględniające strategię rozwoju wydziału. Zdaniem Wnioskodawczyni komisja omyłkowo zatem nie zarekomendowała pozytywnie jej wniosku.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Rektor Politechniki P., działając na podstawie art. 200 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, § 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 października 2011 r. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 225, poz. 1351; zwanego w dalszej części również: "rozporządzeniem w sprawie studiów doktoranckich") oraz § 2 ust. 1 Regulaminu, postanowił cyt. "nie przyznać stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013".

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniu [...] października 2012 r. M. K. H.-K. złożyła do Wydziałowej Komisji Doktoranckiej Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki P. wniosek o stypendium doktoranckie na rok akademicki 2012/2013. W dniu 12 listopada 2012 r. Komisja Doktorancka Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki P. negatywnie zaopiniowała wniosek. Możliwość przyznania stypendiów doktoranckich przewiduje art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Na zasadzie art. 200 ust. 3 tej ustawy decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje Rektor Politechniki P. Szczegółowy tryb i okresy przyznawania stypendium doktoranckiego regulują przepisy rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich oraz Regulamin. Na podstawie § 14 ust. 1 i 2, § 17 przywołanego ostatnio rozporządzenia oraz § 4 ust. 2 Regulaminu Komisja Doktorancka Wydziału Inżynierii Zarządzania przekazuje Rektorowi listę doktorantów, których rekomenduje do przyznania stypendium doktoranckiego. Organ wskazał przy tym, że kryteria przyznawania stypendium doktoranckiego zostały określone w § 15 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich oraz w § 5 Regulaminu, w myśl których stypendium to może być przyznane na pierwszym roku studiów doktoranckich doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym, a na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. W dalszej kolejności organ zauważył, że zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym Uczelnia otrzymuje dotacje m.in. na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, a zatem środki z dotacji nie są przeznaczane jedynie na stypendia doktoranckie ale w szczególności na cały proces związany z kształceniem doktoranta, tj. m.in. prowadzenie studiów doktoranckich. Wobec powyższego uczelnia dysponuje ograniczonymi środkami, które może przeznaczyć na wpłatę stypendiów doktoranckich. Wydatkowanie środków finansowych z dotacji wymaga przestrzegania przez uczelnię przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.), dlatego też Uczelnia z wielką rozwagą je wydaje, mając również na uwadze ustawę z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 168). Z treści § 15 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich wynika, że stypendium doktoranckie może być przyznane, lecz nie musi, co wskazuje na pozostawienie uczelni przez ustawodawcę tzw. uznaniowości administracyjnej w tym zakresie. Uznaniowość taką przewiduje również § 3 ust. 2 Regulaminu.

Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, pismem z dnia 30 kwietnia 2013 r., wniosła – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – M. K. H.-K., postulując uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 200 ust. 1 w zw. z art. 201 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 5 ust. 1 i 2 oraz 6 ust. 3 i 4 Regulaminu, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i w rezultacie odmowę przyznania Skarżącej stypendium doktoranckiego z uwagi na brak otwartego przewodu doktorskiego, podczas gdy nie jest to warunek przyznania stypendium doktoranckiego w kategorii B;

2) art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 80, 77, 11, 7, oraz art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; zwanej w dalszej części również: "K.p.a."), poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji na skutek: niewyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a także nieustosunkowania się do zarzutów i wniosków Skarżącej podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy;

3) art. 138 § 1 w zw. z art. 15 K.p.a. poprzez wydanie decyzji nierozstrzygającej sprawy co do istoty, albowiem organ w odpowiedzi na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy winien był wydać decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję, a nie powtórnie decyzję o odmowie przyznania stypendium doktoranckiego za rok 2012/2013;

4) art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 4 ust. 3 i 2 Regulaminu, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez powtórnego zaopiniowania przez komisję doktorancką wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego.

W uzasadnieniu wniesionej skargi Skarżąca szczegółowo umotywowała wskazane powyżej naruszenia. W szczególności podniosła, że spełnia ona wszystkie kryteria warunkujące uzyskanie stypendium doktoranckiego, wynikające z § 5 ust. 2 pkt 1-3 oraz § 6 ust. 3 pkt 2 Regulaminu. Otwarcie przewodu doktorskiego jest natomiast warunkiem uzyskania jedynie stypendium w kategorii C – § 6 ust. 3 Regulaminu. Zgodnie z § 6 ust. 4 Regulaminu Rada Wydziału w terminie do 1 października mogła wprowadzić dodatkowe kryteria. W dniu 28 września 2012 r. Rada Wydziału przyjęła nowe kryteria odnoszące się wyłącznie do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Wedle wiedzy Skarżącej Komisja Doktorancka powoływała się na dodatkowe wymagania zatwierdzone jeszcze w 2011 r., przy czym przypuszcza ona że chodzi tutaj o Kartę przedmiotu "Seminarium Promotorskie". Jednakże z formalnego punktu widzenia nie są to kryteria dodatkowe. Co więcej karta ta została przyjęta na podstawie regulaminu, który stracił moc, a Regulamin nie przewiduje, aby akty wydane na podstawie uchylonego regulaminu znajdowały zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie nowego regulaminu. Prawidłowe zastosowanie przywołanych przepisów powinno skutkować przyznaniem Skarżącej stypendium doktoranckiego w kategorii B. W dalszej kolejności Skarżąca wskazała, że uzasadniając zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2013 r. organ nie wyjaśnił podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, poprzestał jedynie na wskazaniu podstawy prawnej. Organ nie umotywował swojej decyzji ani nie przeprowadził postępowania dowodowego, czego nie konwaliduje powołanie się na uznaniowość przyznawania stypendiów. Skarżąca wskazała, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2131/12, że uznaniowość przyznania stypendium nie oznacza dowolności organu w jego przyznaniu. Szczegółowe uzasadnienie decyzji odmownej pozwoliłoby również na kontrolę, czy na skutek wspomnianej dowolności, nie doszło do dyskryminacji Skarżącej, która wedle swojej wiedzy na podstawie przyjętych kryteriów zdobyła najwięcej punktów spośród doktorantów Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki P., znajdujących się na tym samym roku. Ponadto z informacji posiadanych przez Skarżącą wynika, że Komisja Doktorancka na pierwszym posiedzeniu w dniu 5 listopada 2012 r. rekomendowała Skarżącą do otrzymania stypendium, zmieniając decyzję na drugim posiedzeniu w dniu 12 listopada 2012 r. Skarżącej nie są przy tym znane przyczyny zmiany tej decyzji ani też ile punktów uzyskała, w tym czy ostateczna lista rankingowa, w odróżnieniu od jej roboczej wersji, została uzupełniona o wartość uzyskanych przez nią punktów. Rektor Politechniki P. w żaden sposób nie ustosunkował się również do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i merytoryczne uzasadnienie decyzji odmownej. Skarżąca w uzasadnieniu skargi wskazała również, że jak wynika z art. 200a Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 4 ust. 3 Regulaminu ubiegającemu się o stypendium doktoranckie przysługuje odwołanie od decyzji rektora w trybie ponownego rozpoznania wniosku. W ramach ponownego rozpoznania sprawy wniosek powinien być ponownie zaopiniowany, co wynika z § 4 ust. 2 Regulaminu, ponieważ w sprawie mogą pojawić się nieznane wcześniej dowody i okoliczności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy, złożony – według informacji podanej w skardze - w dniu 2 stycznia 2013 r., nie został ponownie zaopiniowany przez Wydziałową Komisję Doktorancką, pomimo że był składany do Rektora Politechniki P. za jej pośrednictwem. Wreszcie Skarżąca wskazała, że decyzja z dnia [...] marca 2013 r. zawiera wadliwą sentencję, bowiem organ postanowił w niej "nie przyznać stypendium doktoranckiego na rok 2012/2013". Sposób sformułowania sentencji oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, zdaniem Skarżącej, że w niniejszej sprawie mogło dojść do naruszenia zasady dwuinstancyjności. Zamiast przedstawienia wyników ponownego rozpoznania sprawy organ ograniczył się do powielenie swojego wcześniejszego stanowiska.

Wraz z wniesieniem skargi Skarżąca uiściła opłatę w wysokości 432 zł tytułem wpisu od skargi.

Rektor Politechniki P. w odpowiedzi na skargę, zawartej w piśmie z dnia 24 czerwca 2013 r., wniósł o oddalenie skargi powtarzając istotę argumentacji zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej w dalszej części również: "P.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.

Jednocześnie, co istotne na gruncie niniejszej sprawy, dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć sąd administracyjny, stosownie do zapisu art. 134 § 1 P.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani też powołaną w niej podstawą prawną. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Co do zasady sąd administracyjny wydaje wyrok po przeprowadzeniu rozprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Niemniej jednak sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 P.p.s.a., jeżeli:

1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, o czym stanowi art. 120 P.p.s.a.

W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Rektora Politechniki P. z dnia [...] marca 2013 r. dotknięta jest wadą powodującą jej nieważność, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. następuje wówczas, gdy decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ograniczając dalsze uwagi do kwalifikowanej formy naruszenia prawa, jaką jest rażące naruszenie prawa, należy wskazać, że z tą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej mamy do czynienia wówczas, gdy treść takiej decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią norm prawnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988/2/96 i z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Co istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, rażące naruszenie prawa może dotyczyć zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 200 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor (ust. 2).

Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym decyzja ta, jako wydana w pierwszej instancji przez rektora, jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 K.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Ostatnie oznacza w szczególności, że od decyzji w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego wydanej w pierwszej instancji przez rektora nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Powyższe twierdzenia prowadzą do wniosku, zgodnie z którym rektor uczelni rozpatrując ponownie sprawę w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego zobowiązany jest do wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 K.p.a. Ostatnio przywołany przepis ściśle określa kompetencje decyzyjne tego organu, co oznacza że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednej z decyzji wskazanych w tym przepisie. Rektor uczelni wydaje zatem decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Na marginesie tylko warto zauważyć, że w tym przypadku nie znajduje zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., co oznacza że rektor uczelni nie może przekazać sobie sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem na podstawie ostatnio przywołanego przepisu sprawę można przekazać wyłącznie innemu organowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 940/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rektor uczelni jest zatem zobowiązany do oceny – w drodze samokontroli – czy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, czego wyraz powinien dać w decyzji zawierającej jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w przywołanym już art. 138 § 1 K.p.a.

Wypada przy tym zauważyć, że decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z dwóch istotnych elementów: rozstrzygnięcia, zwanego również osnową lub sentencją, oraz uzasadnienia. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym oraz formalnym i żadna z nich nie może istnieć oddzielnie w obrocie prawnym. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest przy tym jednym z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej, stanowi bowiem jej kwintesencję, jako że wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie przesądza o istocie sprawy. Rozstrzygnięcia nie można zatem ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, winno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 646/05; z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1440/07; z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1923/07 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; i z dnia 15 października 1999 r., IV SA 1654/97, LEX nr 47915).

Zdaniem Sądu powyższe uwagi nabierają szczególnie istotnego znaczenie w odniesieniu do decyzji wydawanej na etapie postępowania odwoławczego (w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy), bowiem rozstrzygnięcie zawarte w takiej decyzji powinno przede wszystkim w sposób niebudzący jakiejkolwiek wątpliwości wskazywać na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, stanowiąc jednocześnie o istocie sprawy (rozstrzygnięcie, w którym organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy) lub na dokonaną przez organ odwoławczy ocenę formalną określonego postępowania administracyjnego, w tym w szczególności jego konkretnego, pierwszo- lub drugoinstancyjnego, etapu.

Określone w art. 138 § 1 i 2 K.p.a. rodzaje rozstrzygnięć są przy tym bezwzględnie wiążące dla organu w tym znaczeniu, że decyzja która nie mieści się w ramach tego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 1993 r., sygn. akt IV SA 1245/92, niepubl.; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gliwicach z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/GL 612/12; w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 408/12; w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 454/11; i z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 196/09; w Lublinie z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 536/08; w Rzeszowie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 410/07; w Białymstoku z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 464/06 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Bezwzględne związanie organu odwoławczego rodzajami rozstrzygnięć wskazanymi w art. 138 § 1 i 2 K.p.a., bez wątpienia pozwala w pełni zachować wspomniany powyżej wymóg precyzyjności oraz jednoznaczności, stanowiąc w tym ujęciu podstawowe ograniczenie organu odwoławczego w możliwości formułowania sentencji decyzji drugoinstancyjnej.

Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt kontrolowanej sprawy należy zauważyć, że poddana kontroli Sądu - decyzja Rektora Politechniki P. z dnia [...] marca 2013 r., jako decyzja wydana na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy - zawiera rozstrzygnięcie o treści: "nie przyznać stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2012/2013". Nie może więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, że decyzja ta nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 K.p.a. Wniosek taki można wysnuć poprzez proste zestawienie rozstrzygnięcia sformułowanego przez Rektora Politechniki P. z rodzajami rozstrzygnięć przewidzianymi przez ustawodawcę w kolejnych punktach zawartych w art. 138 § 1 K.p.a. Już tylko to prowadzi Sąd do stwierdzenia, iż kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja z dnia [...] marca 2013 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 K.p.a., co oznacza konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Co więcej z zaskarżonej decyzji i to przy uwzględnieniu nie tylko treści jej sentencji, w tym przywołanych w niej podstaw prawnych, lecz również treści jej uzasadnienia - nie wynika, aby została ona wydana w konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy. Wniosek taki można wyprowadzić jedynie pośrednio z treści zawartego w decyzji z dnia [...] marca 2013 r. pouczenia o prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego oraz z faktu, że jak wynika z jej uzasadnienia decyzja ta dotyczy wniosku skarżącej o przyznanie stypendium doktoranckiego z dnia [...] października 2012 r., a więc poprzedzającego wydanie pierwotnej decyzji odmownej z [...] listopada 2012 r.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje przy tym na dokonanie przez Rektora Politechniki P. jakiejkolwiek merytorycznej oceny uprzednio wydanej przez niego decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. lub na dokonanie przez organ jakiejkolwiek formalnej oceny dotychczasowego postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiotowej sprawie. Fakt ten zdaniem Sądu dodatkowo przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 138 § 1 K.p.a., albowiem Rektor Politechniki P. chcąc pozostać przy stanowisku wyrażonym w decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. powinien utrzymać tę decyzję w mocy, natomiast chcąc zmienić to stanowisko powinien uchylić decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. w całości i orzec co do istoty sprawy. Ograniczenie rozstrzygnięcia wyłącznie do orzeczenia, co do istoty sprawy, przy jednoczesnym nie odniesieniu się w żadnym stopniu do poprzednio wydanej decyzji i nie wykazaniu ponownego rozpatrzenia sprawy budzi poważne zastrzeżenia nie tylko na tle analizowanego art. 138 § 1 K.p.a., lecz również na gruncie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w punkcie I. sentencji, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji Rektora Politechniki P. z dnia [...] marca 2013 r., co zwalnia równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznej kontroli tej decyzji, bowiem dokonanie takiej oceny na obecnym etapie postępowania i względem decyzji nieważnej byłoby przedwczesne (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 12 do art. 145).

Na podstawie art. 225 P.p.s.a. Sąd, w punkcie II. sentencji, postanowił zwrócić Skarżącej kwotę 232 zł, jako różnicę między pobranym wpisem od skargi, a wpisem należnym. Stosownie do przepisu § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), w sprawach skarg niewymienionych w ust. od 1do 5 - a taki charakter ma niniejsza sprawa – pobiera się wpis stały w wysokości 200 zł. Zdaniem Sądu nie można uznać, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, co zdaje się przyjmować Skarżąca, jest należność pieniężna, co oznaczałoby konieczność uiszczenia wpisu stosunkowego w wysokości określonej zgodnie z § 1 przywołanego ostatnio rozporządzenia. Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim to, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest w istocie rozstrzygnięcie w kwestii prawa Skarżącej do stypendium doktoranckiego, a nie w kwestii jego konkretnej wysokości. Ponadto, jak wskazuje się w orzecznictwie, wpis stosunkowy – a więc wpis należny od spraw, mających za przedmiot należność pieniężną – powinien zostać pobrany od skargi na akt, który w sposób bezpośredni wiąże się z należnością pieniężną. Bezpośredni związek między należnością pieniężną a obejmującym ją aktem zachodzi zaś wówczas, gdy w danym akcie organ konkretyzuje tę należność, a więc - z reguły - określa jej wysokość (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 505/08, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W niniejszej sprawie nie mamy natomiast do czynienia z taką sytuacją.

O kosztach postępowania, w punkcie III. sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez stronę skarżącą i należny koszt wpisu, w wysokości 200 zł, oraz wynagrodzenie reprezentującego Skarżącą adwokata ustalone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 461), w wysokości 240 zł – łącznie 440 zł. W niniejszej sprawie do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 200 P.p.s.a., nie zalicza się poniesionej przez Skarżącą opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa, bowiem zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1282 z późn. zm.) złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach nauki, szkolnictwa i oświaty pozaszkolnej oraz ochrony zdrowia nie podlega opłacie skarbowej. Niniejsza sprawa, której przedmiotem jest przyznanie Skarżącej stypendium doktoranckiego w oparciu o stosowne przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, niewątpliwie mieści się w zakresie przedmiotowym spraw szkolnictwa, o których mowa w przywołanym ostatnio przepisie ustawy o opłacie skarbowej. Nienależnie uiszczonej opłaty skarbowej nie można zdaniem Sądu uznać za koszt mający charakter niezbędnego dla celowego dochodzenia praw.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieważność decyzji Rektora Politechniki P. odmawiającej przyznania stypendium doktoranckiego. Z uwagi zatem na charakter wyeliminowanego z obrotu prawnego aktu, który ma charakter wyłącznie odmowny i nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 P.p.s.a.

W ocenie Sądu sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 152 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż obligatoryjnym jest każdorazowe dokonanie przez sąd w przypadku uwzględnienia skargi na akt lub czynność oceny dopuszczalności ich wykonania, przepis ten nie przesądza jednakże w żaden sposób o treści rozstrzygnięcia, na co wskazuje sformułowanie, iż "sąd w wyroku określa, czy (...) zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane", co wyraźnie wskazuje na dopuszczenie przez ustawodawcę do sytuacji, gdy nawet w przypadku uwzględnienia skargi nie zostanie wydane orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nałożyć na sąd obowiązek orzekania o niemożności wykonania uchylonego aktu użyłby sformułowania wskazującego na obligatoryjność rozstrzygnięcia o takowej treści, na przykład poprzez sformułowanie, iż sąd orzeka, iż uchylony akt nie może być wykonywany w całości lub części.

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor Politechniki P. rozpozna wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia [...] listopada 2012 r., zawarty przez Skarżącą w piśmie z dnia 31 grudnia 2012 r., uwzględniając przy tym uwagi Sądu, co do konstrukcji rozstrzygnięcia – i w konsekwencji podejmie decyzję w ramach uprawnień przysługujących mu na mocy art. 138 § 1 K.p.a., którą ponadto uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a., a więc między innymi odnosząc się do wszelkich zarzutów, żądań i argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ostatnie nabierze szczególnie istotnego znaczenia, jeżeli organ ponownie uzna że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją o charakterze uznaniowym, bowiem uzasadnienie tego rodzaju decyzji winno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia takiej decyzji powinno wynikać, że wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Jednocześnie Sąd pragnie zwrócić szczególną uwagę na konieczność uzupełnienia akt administracyjnych kontrolowanej sprawy, jako że przekazane przez organ do tut. Sądu akta są niekompletne i noszą znamiona przygotowanych ad hoc dla potrzeb niniejszego postępowania. Rektor Politechniki P. podejmując w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia działał na podstawie wewnętrznych regulacji uczelni – Zarządzenia Nr 35 Rektora Politechniki P. z dnia 31 sierpnia 2012 r. z późn. zm. i stanowiącego jego załącznik Regulaminu oraz Zarządzenia Nr 45 Rektora Politechniki P. z dnia 31 października 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendiów doktoranckich – nie załączając przy tym do akt administracyjnych treści tych aktów. Ponadto uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia organ powołuje się na negatywne zaopiniowanie wniosku Skarżącej przez Komisję Doktorancką Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki P., przy czy w aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek opinii rzeczonej komisji w tym przedmiocie. Wreszcie akta administracyjne przekazane do tutejszego Sądu nie zawierają wniosku Skarżącej o stypendium doktoranckie za rok akademicki 2012/2013. Uzupełnienie powyższych braków jest w ocenie Sądu konieczne dla prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego oraz dla dokonania prawidłowej oceny merytorycznej oraz formalnej podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia w ramach ewentualnego postępowania sądowoadministracyjnego.

/-/ T. Świstak