Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 436/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1, art. 37a ust. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 136, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 128, art. 336, art. 337, art. 338, art. 339, art. 340
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska, Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska, Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Wojewody z dnia 6 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 lutego 2005 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze. zm.) - dalej w skrócie jako "ustawa", Wojewoda potwierdził, że z dniem 1 czerwca 2003 roku Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości położonej w G., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], natomiast prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości oraz prawo własności torów stacyjnych i bocznicowych (rok budowy - 1870), wybudowanych w ramach linii kolejowej G. – S. (powstałej w latach 1870-1890), z mocy prawa nabyły A Spółka Akcyjna w W. - dalej w skrócie jako "A S.A.".

Wnioskiem z dnia 20 października 2005 roku H. M. wystąpiła do Prezydenta Miasta z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...].

Decyzją z dnia 5 czerwca 2009 roku, nr [...], Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na treść art. 37a ust. 7 ustawy oraz stwierdził, że przeprowadzone dowody w postaci oględzin przedmiotowej nieruchomości, wypisu z ewidencji środków trwałych oraz wyciągu z księgi inwentarzowej świadczą o tym, że posiadanie działki nr [...] w G. przez A S.A., jak również jej poprzedników prawnych, miało charakter samoistny i nieprzerwany przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 roku, co stanowi przesłankę wyłączającą możliwość ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania byłym właścicielom. Zdaniem organu, przejęcie działki od początku (to jest jeszcze w XIX wieku) służyło celom komunikacji kolejowej. Fakt ten z całą pewnością nastąpił w czasie poprzedzającym 30-letni okres, o którym mowa w art. 37a ustawy, bowiem wskazuje na to data rozpoczęcia budowy obiektów należących do infrastruktury kolejowej. Oględziny nieruchomości wykazały, ze działka umiejscowiona jest bezpośrednio na trasie kolejowej i stanowi jej integralny składnik, bez którego ruch kolejowy byłby niemożliwy.

W odwołaniu od powyższej decyzji H. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu odwołująca się zarzuciła organowi I instancji brak analizy przepisów prawa odnoszących się do A w latach 1973 - 2003, co skutkowało błędnym przyjęciem, że posiadanie przez A działki nr [...] miało nieprzerwanie charakter samoistny przez okres 30 lat, tzn. od 1 czerwca 1973 roku do dnia 1 czerwca 2003 roku. Wskazała, że konstrukcje prawne przewidziane ustawami regulującymi sytuację prawną państwowych osób prawnych nie dają podstaw do wykazania samoistności posiadania. Natomiast fakt, że na nieruchomości znajdują się jakieś urządzenia, świadczy jedynie o faktycznym wykorzystywaniu nieruchomości, a nie o samoistności jej posiadania.

Decyzją z dnia 6 czerwca 2012 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a.", Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że brak jest przesłanek do ustalenia odszkodowania za działkę nr [...].

Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie kwestią zasadniczą jest, czy w dniu 31 maja 2003 roku i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka była w samoistnym posiadaniu A S.A. lub jej poprzedników prawnych. Wykazanie posiadania samoistnego we wskazanym powyżej okresie czasu musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z tą okolicznością utratę prawa do odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego, samo istnienie określonych obiektów (torów stacyjnych i bocznicowych) na działce nr [...] nie potwierdza, że A S.A. posiadało nieprzerwanie przez okres 30 lat status samoistnego posiadacza przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy wskazał, że w ustawie nie została zawarta definicja posiadania samoistnego. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie przyjąć należy, że pojęcie posiadania samoistnego należy rozumieć w taki sposób, w jaki reguluje je prawo cywilne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 października 2008 roku, sygn. akt II SA/Gd 543/08). Posiadanie, zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.c.", może być samoistne, wówczas posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel, bądź też zależne - jeżeli posiadacz włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. W myśl art. 337 k.c., posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Od posiadacza odróżnić należy również dzierżyciela, którym stosownie do art. 338 k.c. jest ten, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego.

Organ podkreślił, że w świetle art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje wówczas, gdy nieprzerwane, trzydziestoletnie posiadanie było posiadaniem samoistnym. A contrario - nie stanowi negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania posiadanie zależne nieruchomości przez A, ani też jej dzierżenie. Zgodnie z art. 339 k.c. domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Natomiast art. 340 k.c. nakazuje domniemywać ciągłość posiadania, zastrzegając, że niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania. Dla realizacji negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania, o której mowa w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy, konieczne jest zatem, aby w okresie trzydziestu lat, poprzedzającym dzień 31 maja 2003 roku - czyli od dnia 31 maja 1973 roku, dana nieruchomość znajdowała się w tak właśnie rozumianym, samoistnym posiadaniu A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat. Okolicznością powszechnie znaną jest, że podmiot o nazwie A S.A. powstał w dniu 1 stycznia 2001 roku w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego B. Dopiero zatem od tego dnia mógł być posiadaczem nieruchomości. Dla spełnienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania konieczne zatem jest, aby nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu poprzedników prawnych A S.A., a organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy w całym okresie od dnia 31 maja 1973 roku do chwili komercjalizacji poprzednicy prawni A S.A. mogli być samoistnymi posiadaczami nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, który powołał się w tym zakresie na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz poglądy doktryny, w czasie obowiązywania konstrukcji tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, tj. przed dniem 1 lutego 1989 roku, samoistne posiadanie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe nie było możliwe, ponieważ samoistnym posiadaczem nieruchomości państwowych mógł być jedynie Skarb Państwa, a przedsiębiorstwo państwowe wykonywało tylko władztwo faktyczne i uprawnienia wynikające z tzw. zarządu operatywnego w zakresie odpowiadającym pojęciu posiadania zależnego. Przedsiębiorstwo państwowe, nie mogąc samo nabyć własności, mogło wykonywać w stosunku do tych nieruchomości tylko dzierżenie w imieniu Skarbu Państwa (art. 338 k.c.), przy czym posiadaczem samoistnym był Skarb Państwa. Z upływem terminu zasiedzenia nabywcą nieruchomości przez zasiedzenie stawał się Skarb Państwa. Należy jednak wyjaśnić, że państwowa osoba prawna może zaliczyć sobie okres posiadania sprzed 1 lutego 1989 roku na poczet okresu zasiedzenia, którego termin upływa po tej dacie, gdy Skarb Państwa podczas biegu zasiedzenia przeniósł na nią posiadanie.

Organ odwoławczy uznał, że Prezydent Miasta nie wykazał, aby A S.A. lub jej poprzednicy prawni byli samoistnymi posiadaczami działki nr [...] nieprzerwanie przez 30 lat, co czyni odwołanie zasadnym. Dokumenty dostarczone przez A S.A. potwierdzają jedynie fakt wybudowania na przedmiotowej nieruchomości, w roku 1870, torów stacyjnych i bocznicowych, a przeprowadzone oględziny wskazują, że elementy te dalej znajdowały się na przedmiotowej nieruchomości w dniu 14 listopada 2008 roku. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje natomiast co działo się na działce nr [...] w okresie od dnia 31 maja 1973 roku do dnia 31 maja 2003 roku. Organ I instancji nie ustalił m. in. kto był poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości we wskazanym okresie, co jest istotne dla sprawy, ponieważ gdyby okazało się, że działka nr [...] przed dniem 1 lutego 1989 roku stanowiła przez jakiś czas własność Skarbu Państwa, okoliczność ta mogłaby wykluczyć ustalenie 30-letniego nieprzerwanego jej posiadania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 543/08).

Wojewoda podkreślił, że powyższych danych nie można uzyskać na podstawie odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy, ponieważ - jak wynika z badania ww. księgi - prowadzona jest ona od 20 września 2004 r. Koniecznym jest zatem zbadanie w jakich księgach wieczystych działka nr [...] była ujawniona poprzednio i kto figurował tam jako właściciel przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji powinien zgromadzić taki materiał dowodowy, który wykaże w sposób jednoznaczny czy istnieją przesłanki do odmowy ustalenia odszkodowania za działkę nr [...]. W tym celu powinien m. in. zbadać zapisy ksiąg wieczystych, prowadzonych dla ww. nieruchomości, jak również wezwać A S.A. do przedstawienia wszelkich dokumentów, które mogłyby być istotne dla postępowania.

W skardze na powyższą decyzję A S.A. wniosła o jej uchylenie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia 5 czerwca 2009 roku. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 6 i art. 7 k.p.a. Powołując się na uzasadnienie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2010 roku, sygn. akt P 13/09, wskazała, że zasada jednolitego funduszu własności państwowej nie dotyczyła władztwa faktycznego, a jedynie wykonywania własności przez państwowe osoby prawne. Powołując się ponadto na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 465/10, skarżąca podniosła, że skoro A S.A. oraz jej poprzednicy prawni wykonując konserwację urządzeń wchodzących w skład linii kolejowej oraz dokonując innych zabiegów związanych z zapewnieniem obsługi powyższej czynnej linii kolejowej władały terenem działki nr 56/49 jak właściciel nieprzerwanie przez okres dłuższy niż ustawowe 30 lat, bowiem faktycznie w latach 1870 - 2003, to spełnione są przesłanki odmowy wypłaty odszkodowania. Nie bez znaczenia jest art. 339 k.c. oraz rozległy charakter władania rzeczą na wzór właściciela. Organy związane są także decyzją Wojewody z dnia 22 lutego 2005 roku potwierdzającą zlokalizowanie na nieruchomości torów stacyjnych i bocznicowych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia jedynie jej legalność w zakresie ograniczającym się do wystąpienia przesłanek z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej w skrócie zwanej "k.p.a.". Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zastosował ww. przepis albowiem organ I instancji nie wyjaśnił prawidłowo wszystkich istotnych okoliczności niniejszej sprawy, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy - wskazany przez organ odwoławczy, ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Zasadnie zatem, uwzględniając odwołanie uczestniczki postępowania – H. M., Wojewoda przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Złożony w niniejszej sprawie dnia 20 października 2005 roku wniosek H. M. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] oparty został na treści art. 37a ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (DZ. U. z 2000 r., nr 84, poz. 948 ze zm.) - dalej zwanej "ustawą".

Zgodnie z tym przepisem, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu A SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A SA, stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 (art. 37a ust. 1 ustawy). Z art. 37a ust. 7 ustawy wynika, że przewidziane w ww. przepisie odszkodowanie ma być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Skarżąca A S.A. - powołując się na zapis zawarty w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy, wywodzi, że odszkodowanie nie powinno zostać przyznane wnioskodawczyni, ponieważ działka nr [...] "pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat".

Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie okolicznością kluczową dla jej rozstrzygnięcia pozostaje prawidłowe ustalenie, czy działka nr [...] (na której znajdują się tory kolejowe - okoliczność bezsporna), pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Jest to bowiem okoliczność, od ustalenia której zależy czy w rzeczywistości istnieją w sprawie przesłanki przemawiające za wyłączeniem możliwości przyznania odszkodowania.

Aby właściwie ocenić zakres koniecznych ustaleń w przedmiotowej sprawie, należy w pierwszej kolejności ustalić co ustawodawca - konstruując przepis zwarty w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy, rozumiał pod pojęciem "posiadanie samoistne" nieruchomości. Ustawa definicji tego pojęcia nie zwiera. Nie ma w niej również odesłania do przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

(Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) - dalej w skrócie "k.c.". Jednakże dla właściwego ustalenia treści tego pojęcia, zdaniem Sądu, konieczne jest sięgnięcie do definicji zawartej w art. 336 k.c. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Przepis art. 339 k.c. formułuje natomiast domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada jest posiadaczem samoistnym. Z przepisu art. 340 k.c. wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Powyższe przepisy określają zarówno istotę jak też elementy posiadania samoistnego. Stan posiadania tworzą łącznie fizyczny element władania rzeczą (corpus), oraz element zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus).

Najogólniej rzecz biorąc element corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która pozwala na korzystanie z rzeczy w taki sposób, jak to mają prawo czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu to co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może. Animus oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Inaczej mówiąc, posiadaczem rzeczy jest ten kto włada rzeczą i postępuje z nią jak osoba, której przysługuje do niej prawo własności lub inne prawo.

Z art. 336 k.c. wynika, że są dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto włada nią jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym jest ten kto włada rzeczą w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności. Posiadaczem samoistnym jest więc ten, kto tak z rzeczą postępuje jak właściciel, wyrażając przy tym wolę wykonywania względem niej prawa własności, posiadaczem zaś zależnym jest ten, kto władając rzeczą nie rości sobie prawa własności, lecz postępuje z rzeczą tak jak osoba, której przysługuje do niej inne prawo (Jerzy Ignatowicz - Prawo rzeczowe, Państwowe Wydawnictwa Naukowe, Warszawa 1979, str. 274).

Należy również wskazać na treść przywoływanego przez skarżącą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt P 13/09 (OTK-A 2010/4/44) wskazał, że przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również B, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r., nr 18, poz. 111), jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2002 r., nr 112, poz. 981, ze zm.) posiadały osobowość prawną. Szczególne przepisy sektorowe dotyczące kolei tego nie zmieniały.

W tym miejscu niezbędnym staje się również przypomnienie, że regulacja prawna własności państwowej była w okresie powojennym od początku skomplikowana. Zanim skrystalizowała się zasada tzw. jednolitego funduszu własności państwowej, toczono zażarte spory o to, kto jest podmiotem własności mienia zarządzanego przez przedsiębiorstwo państwowe: samo przedsiębiorstwo, czy Skarb Państwa. Spór przesądził wreszcie art. 128 § 1 k.c., stanowiący, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, natomiast państwowe osoby prawne wykonują tylko - względem zarządzanych przez nie części mienia państwowego - uprawnienia wynikające z własności państwowej (§ 2). Teoria jednolitego funduszu własności państwowej przetrwała do 1 lutego 1989 roku. Z zasady tej wynikało w sposób niewątpliwy, że własność przysługuje jednolicie i niepodzielnie Państwu również co do tych przedmiotów, które zostały przydzielone wyodrębnionym państwowym jednostkom organizacyjnym wyposażonym w osobowość prawną. Teoria ta dotyczyła jednak tylko własności, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą, które w przedmiotowej sprawie sprowadza się do posiadania samoistnego.

Na tle wykładni art. 128 § 2 k.c. stanowiącego, że w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienie płynące z własności państwowej, powstało w nauce prawa oraz w orzecznictwie zagadnienie charakteru praw przysługujących w odniesieniu do tego mienia państwowym osobom prawnym. Reprezentowane były przy tym diametralnie różne poglądy, poczynając od stanowiska odmawiającego państwowym osobom prawnym jakichkolwiek praw do mienia ogólnonarodowego, do poglądu przyznającego osobom - ze względu na znajdujące się w ich dyspozycji mienie - prawo własności. Między tymi stwierdzeniami istniało także wiele poglądów pośrednich.

Rzecz jasna powyższe wywody mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowanie jedynie pomocnicze. Zakładając bowiem racjonalność ustawodawcy, który w analizowanym przepisie art. 37a ust. 7 ustawy dopuścił możliwość istnienia negatywnej przesłanki, pozwalającej na odmowę przyznania poprzednim właścicielom odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, w rozważaniach dotyczących posiadania samoistnego nie może mieć zastosowania teoria odmawiająca posiadającym osobowość prawną państwowym osobom prawnym, do jakich zaliczają się przedsiębiorstwa państwowe, a takim przed komercjalizacją były również A, zarówno na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, jak i na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, prawa do możliwości posiadania samoistnego nieruchomości stanowiących własność osób trzecich (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w przywoływanym w skardze wyroku z dnia 9 września 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 465/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższa teza nie przeczy jednak stanowisku Wojewody, który - powołując się na teorię jednolitego funduszu własności państwowej i wyrok tutejszego Sądu z dnia 23 października 2008 r. (sygn. akt II SA/Gd 543/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), stwierdził, że w niniejszej sprawie należy ustalić, kto był właścicielem działki nr [...] w okresie 30 lat, w którym - według organu I instancji - A posiadało samoistnie ww. nieruchomość (tj. od dnia 31 maja 1973 roku do dnia 31 maja 2003 roku). Bezsprzecznie bowiem, przed dniem 1 lutego 1989 roku, wobec obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej, przedsiębiorstwo państwowe nie mogło samoistnie posiadać nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. III CKS 73/08, nie publ.). Zatem w przypadku gdyby przedmiotowa działka przed dniem 1 lutego 1989 roku przez jakiś czas stanowiła własność Skarbu Państwa okoliczność ta mogłaby wykluczyć ustalenie 30-letniego nieprzerwanego okresu jej posiadania przez skarżącą. Natomiast w przypadku gdyby sporna nieruchomość stanowiła własność podmiotu innego niż Skarb Państwa, możliwe byłoby ustalenie posiadania samoistnego skarżącej.

W niniejszej sprawie słusznie zatem organ odwoławczy uznał, że organ I instancji - nie czyniąc żadnych ustaleń w powyższej kwestii, nie przeprowadził właściwie postępowania dowodowego, naruszając tym samym w sposób istotny art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął również, że ustalenie to jest istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ gdyby okazało się, że w okresie przyjętym przez organ I instancji za okres samoistnego posiadania działki przez A, przedmiotowa nieruchomość stanowiła przez jakiś czas własność Skarbu Państwa, okoliczność ta wykluczałaby możliwość ustalenia, że posiadanie to było samoistne. Organ odwoławczy prawidłowo wytknął zatem organowi I instancji, że dokumenty dostarczone przez A S.A. potwierdzają jedynie fakt wybudowania na przedmiotowej nieruchomości, w roku 1870, torów stacyjnych i bocznicowych, a przeprowadzone oględziny wskazują, że elementy te dalej znajdowały się na przedmiotowej nieruchomości w dniu 14 listopada 2008 roku. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje natomiast co działo się na działce nr [...] w okresie od dnia 31 maja 1973 roku do dnia 31 maja 2003 roku (przyjętym przez organ I instancji za okres w jakim nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu A). Organ I instancji nie ustalił kto był poprzednim właścicielem przedmiotowej nieruchomości we wskazanym okresie, co jest istotne dla sprawy, ponieważ gdyby okazało się, że działka nr [...] przed dniem 1 lutego 1989 roku stanowiła przez jakiś czas własność Skarbu Państwa, okoliczność ta mogłaby wykluczyć ustalenie 30-letniego nieprzerwanego jej posiadania.

Należy w tym miejscu podkreślić również, że Wojewoda prawidłowo stwierdził, że powyższych danych nie można uzyskać uzupełniając postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a. Z analizy odpisu zupełnego księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla przedmiotowej działki wynika bowiem, że księga ta prowadzona jest dopiero od 20 września 2004 roku. Koniecznym jest zatem zbadanie w jakich księgach wieczystych działka nr [...] była ujawniona poprzednio i kto figurował tam jako właściciel przedmiotowej nieruchomości.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, Wojewoda prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na treści art. 138 § 2 k.p.a., a zatem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę A S.A. za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ją oddalił.