Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 924/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-10-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 1 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. (P.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. K. P. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] wnosząc w niej o zwolnienie z kosztów postępowania oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Po uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżący uściślił swoje żądania wskazując, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Uzasadniając swój wniosek K. P. podniósł, że jego aktualny stan finansowy nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania, a przedmiotowa sprawa jest skomplikowana i wymaga specjalistycznej wiedzy oraz doświadczenia. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro, a jedynym jego majątkiem jest samochód osobowy marki [...] (rok produkcji [...]). Stwierdził, że zatrudniony jest w "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. przy ulicy [...] na podstawie umowy zlecenia, a jego dochód w 2011 r. wyniósł [...] zł brutto. Wskazał, że mieszka razem ze swoimi rodzicami oraz, że jest po rozwodzie.

Pismem z dnia [...] r. skarżący został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez: udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu umowy zlecenia, nadesłanie zaświadczeń o wysokości ewentualnych pozostałych honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2011, nadesłanie kserokopii bądź odpisu wyroku rozwodowego, przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego, przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Ponadto w związku z tym, iż skarżący w rubryce 11 formularza PPF wskazał, że mieszka u rodziców, co świadczy o tym, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami, K. P. został wezwany do udokumentowania stanu majątkowego swoich rodziców przez udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez rodziców skarżącego.

Wnioskodawca – K. P. w odpowiedzi na opisane wezwanie nadesłał: informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2011 (PIT - 11); odpis umowy zlecenia nr [...] z dnia [...] r. i zaświadczenie o wynagrodzeniach osiągniętych w 2012 r. (strona zatrudniona jest w "A"); wyciągi z rachunków bankowych (za okres od stycznia 2012 r. do czerwca 2012 r.); odpis wyroku rozwodowego z dnia 26 stycznia 2007 r. (wynika z niego, że małżeństwo skarżącego zostało rozwiązane w 2007 r., a na stronę nałożony został obowiązek płacenia alimentów na małoletnią córkę w kwocie 300 zł). Jednocześnie skarżący dołączył do akt sprawy potwierdzenia zameldowania na pobyt stały pod wskazanym przez niego adresem zamieszkania. Z dokumentu tego wynika, że pod adresem zamieszkania skarżącego mieszkają jego rodzice K. i Z. P. oraz J.P..

Skarżący akcentując fakt mieszkania wraz z rodzicami podkreślił, iż w związku z tym nie ponosi kosztów utrzymania, przy czym wskazał, iż z uwagi na konflikt z rodzicami, będący rezultatem jego rozwodu nie ma możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość emerytur rodziców oraz innych danych o które był wzywany. Wyjaśnił, że rodzice pozwalają mu korzystać z pokoju, jak również z kuchni i łazienki, co pozwala mu jakoś egzystować i nie niesie ze sobą żadnych wydatków, ponieważ generalnie korzysta z produktów zgromadzonych przez rodziców.

Postanowieniem z 20 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżący podniósł, że w swoim przekonaniu wykazał się należytą starannością i dołączył wszystkie dokumenty które był w stanie zgromadzić. Podkreślił, że nie ma on wiedzy na temat wysokości dochodów rodziców i siostry ani żadnego wpływu na zachowania tych osób, gdyż nie utrzymuje z nimi kontaktów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.).

Wskazać trzeba, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004).

Na mocy art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy, natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym, przy czym zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca Sądu. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Sąd mając na uwadze przedstawione regulacje stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie skarżący – K. P. nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego.

Stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Istotne jest, że to wezwanie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557).

Podkreślić trzeba, iż K. P. nie wykazał w sposób wyraźny i bezsporny dochodów które uzyskuje, albowiem po dodatkowym wezwaniu przedłożył szereg dokumentów w tym zaświadczenie od "A" Sp. z o.o. w G., którym to udokumentował swoje dochody uzyskiwane z tytułu umowy zlecenia w pierwszej połowie roku 2012 r. oraz poprzez PIT 11 dochody z tego samego tytułu w roku 2011, jednak nie przedłożył zeznania podatkowego w podatku od osób fizycznych za rok 2011 r., mimo że był o nie wzywany pismem z dnia [...] r., które to zeznanie podatkowe w sposób całościowy wykazałoby dochody skarżącego. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący składał zeznanie podatkowe, gdyż na przedłożonym przez niego wyciągu bankowym z [...] S.A. widnieje zwrot podatku za rok 2011 r.

Zaakcentować należy, iż do sprzeciwu K. P. wniesionego pismem z dnia [...]r. nie dołączono żadnych dodatkowych dokumentów, a skarżący w treści tego pisma wyjaśnia jedynie powody braku dokumentacji dotyczących sytuacji materialnej mieszkających razem z nim rodziców oraz siostry nie wspominając nic o przyczynach braku przedłożenia odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2011.

Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. także postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Nadto nie należy tracić z pola widzenia faktu mieszkania skarżącego razem ze swoimi rodzicami K. i Z.P. oraz z J. P.. Z samych oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami. Stan ten potwierdzają oświadczenia skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia [...] r. w którym jednoznacznie stwierdził, że z uwagi na to, że mieszka u rodziców, to nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż rodzice pozwalają mu korzystać z pokoju, z kuchni i łazienki, co pozwala mu jakoś egzystować i nie niesie za sobą żadnych wydatków, ponieważ korzysta on generalnie z produktów zgromadzonych przez rodziców. Mając na uwadze powyższe oświadczenie skarżącego, oczywistym jest, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami, jak również z J. P.. Fakt ten nie budzi żadnych wątpliwości, wynika on w sposób wyraźny z oświadczeń samego wnioskodawcy, jak również z potwierdzenia zameldowania na pobyt stały.

Co istotne, w praktyce "rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe" (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Jest to tym bardziej aktualne w przypadku, gdy w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku rodzice, ich córka i syn.

Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku ze swoimi rodzicami i J. P. – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane tylko i wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.

W przypadku, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, to do rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie wystarcza analiza dochodów i wydatków (potrzeb) tylko jednej osoby – samego wnioskodawcy. W takiej sytuacji należy dokonać analizy sumarycznych, wspólnych dochodów oraz wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Możliwości finansowe wnioskodawcy należy rozpatrywać w aspekcie całokształtu okoliczności majątkowych i zdolności finansowych wszystkich podmiotów tworzących wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy.

W przedmiotowej sprawie brak jest jakiejkolwiek wiedzy co do stanu majątkowego rodziców skarżącego oraz jego siostry – J. P.. Nie sposób wykluczyć, że rodzice wnioskodawcy pobierają świadczenia emerytalne, bądź pracują. Rodzice strony skarżącej mogą również prowadzić działalność gospodarczą. Nie wiadomo jakie środki finansowe są zgromadzone na ich kontach bankowych. Te same uwagi odnoszą się do J. P..

Uwydatnić należy, iż do dokonania merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, konieczne jest zgromadzenie materiału źródłowego, który pozwoli w sposób rzetelny i możliwie najpełniejszy na dokonanie oceny aktualnych możliwości finansowych strony i osób prowadzących z nią razem wspólne gospodarstwo domowe. W tym przypadku wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, ani materiałów źródłowych, które pozwoliłyby na dokonanie oceny stanu majątkowego jego samego oraz osób z którymi de facto tworzy wspólne gospodarstwo domowe, zarówno na etapie rozpoznawania sprawy przez referendarza, jak i w momencie złożenia sprzeciwu. Zdaniem skarżącego było to niemożliwe, z uwagi na jego napięte relacje z rodzicami. Jednak w takiej sytuacji nie było możliwości dokonania analizy stanu majątkowego strony skarżącej oraz jej domowników, a w konsekwencji brak było podstaw, aby stwierdzić, że strona spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej żądania.

Podkreślić również trzeba, że skarżący w żaden sposób nie wykazał jakie są koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, nie nadesłał również żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media. Co istotne, wnioskodawca nie podał nawet szacunkowych kwot przeznaczanych na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy brak jest również danych, jakie są obciążenia finansowe wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.