Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 28/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 39 i art. 48 ust. 1, ust. 4 i ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"

SENTENCJA

Sygn. akt III SA/Kr 28/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.), Sędziowie WSA Bożenna Blitek, WSA Barbara Pasternak, , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012r., sprawy ze skarg J. K. – K., na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 26 października 2011r. [...], z dnia 26 października 2011r. [...], w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2011 r. skarżąca J. K. – K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie jej zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz i zakup środków czystości oraz o świadczenie w postaci posiłku w szkole dla syna H. Do wniosku dołączyła oświadczenie dotyczące ponoszonych przez nią opłat na czynsz, prąd i gaz w lipcu 2011 r., a także wydruki z konta bankowego dotyczące uzyskanych w lipcu 2011 r. dochodów z tytułu świadczenia rodzinnego i renty, jak również należności jakie poniosła w lipcu 2011 r. względem ZUS z tytułu składek. Pozostałe dokumenty świadczące o jej sytuacji materialnej zostały przedłożone we wrześniu 2011 r.

Decyzjami z dnia [...] 2011 r., nr [...] i nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skarżącej J. K. – K. przyznania świadczenia: w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz i zakup środków czystości za miesiąc wrzesień 2011 r. oraz w formie gorącego posiłku w szkole dla syna H. K.

W uzasadnieniach decyzji organ wskazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. W mieszkaniu skarżącej zamieszkuje także jej teściowa, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny skarżącej w miesiącu lipcu wyniósł w sumie 1202,69 zł, zaś wydatki na opłaty z tyt. czynszu - 350,00 zł, za prąd - 256,25 zł, za gaz – 170 zł. Zamieszkała z rodziną skarżącej teściowa M. K. nie dokłada się do wydatków na czynsz i media. Organ I instancji miał świadomość, że dochód skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego przyznania pomocy społecznej jednakże podniósł, że teściowa skarżącej zobowiązana jest uczestniczyć solidarnie finansowo w wydatkach na opłaty czynszowe i media. Organ przyjął, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej skarżącej, w tym w szczególności koszt zatrudnienia pracownika, wydatki na towar na kwotę 7769,16 zł, przy dochodzie z prowadzonej działalności w wysokości 22,12 zł obrazują nadmierne inwestowanie w tę działalność. Podniesiono też fakt darowania na rzecz osoby trzeciej gruntów skarżącej, co doprowadziło do uszczuplenia majątku rodziny i było działaniem sprzecznym z jej interesem.

Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanej pomocy organ podniósł, że skarżąca nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości celem poprawienia swojej sytuacji życiowej.

W odwołaniach od decyzji skarżąca podniosła, że błędnie odmówiono jej przyznania wnioskowanego zasiłku w miesiącu wrześniu podczas gdy wniosek został złożony w sierpniu. Podniosła też, że ponosi obecnie znacznie większe kwoty na opłaty czynszowe, a teściowa nie zgadza się na żadne współopłacanie czynszu ani opłat. Skarżąca zarzuciła że, dokonana przez organ I instancji analiza jej dochodów z działalności gospodarczej jest błędna. Zakup towaru, o którym mowa w decyzji, był dokonany na kredyt z opóźnionym terminem płatności i dał jej możliwość spłaty starych długów. Strona podała, że będąc osobą chorą i depresyjną nie może samodzielnie prowadzić działalności i jest zmuszona ponosić koszty utrzymania pracownika. Podniosła też, że nie może być bez końca karana odmowami pomocy w finansowaniu podstawowych opłat ze względu na dokonaną przez nią darowiznę części swoich gruntów rolnych.

W odwołaniu od decyzji J. K. – K. podniosła, że nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", a zatem pomoc ta powinna jej być przyznana.

Decyzjami z dnia 26 października 2006 r. nr [...] i nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach tych decyzji organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter wydanych decyzji oraz podzielił stanowisko organów pierwszej instancji.

Na powyższe decyzje skarżąca wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skargach zarzuciła błędne łączenie dochodów jej gospodarstwa z odrębnym gospodarstwem domowym teściowej. Zdaniem skarżącej błędnie zinterpretowano też dokonaną przez nią darowiznę gruntów oraz dokonano błędnej analizy prowadzonej działalności jak również dochodów z niej uzyskiwanych. Ponadto zdaniem skarżącej zaskarżone decyzje zostały wydane na skutek wniosku złożonego w sierpniu 2011 r. i tego też miesiąca powinny dotyczyć.

Skarżąca zarzuciła również, że w rozstrzygnięciu dotyczącym przyznania ciepłego posiłku dla jej syna nie uwzględniono realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zdaniem skarżącej doszło do naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem na rozprawie w dniu 26 października 2012 r., Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Kr 28/12 i III SA/Kr 29/12 i postanowił prowadzić je dalej pod sygn. akt III SA/Kr 28/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutów naruszenia prawa, procesowego i materialnego, w rozpoznawanej sprawie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie odmówiono skarżącej udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz i zakup środków czystości oraz o świadczenie w postaci posiłku w szkole dla syna H.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.).

Dla oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć niezbędne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do zasad ogólnych zawartych we wskazanej na wstępie ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Ponadto wskazać należy, że w myśl art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej). Jednym z nich jest określony w art. 39 ustawy zasiłek celowy oraz prawo do jednego gorącego posiłku dziennie określone w art. 48 ustawy.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Natomiast zgodnie z treścią art. 48 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 cyt. ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Pomoc, o której mowa w ust. 4, przyznana dzieciom i młodzieży w okresie nauki w szkole może być realizowana w formie zakupu posiłków. Jednocześnie zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Zatem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nie przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 i art. 48 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla oceny zasadności odmowy przyrzynania zasiłku celowego z pomocy społecznej oraz gorącego posiłku dla syna skarżącej. Zaskarżone decyzje zostały wydane w granicach uznania administracyjnego, po szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ pierwszej instancji przeprowadził ze skarżącą wywiad środowiskowy, zbadał sytuację materialną rodziny uwzględniając przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia.

Organ nie kwestionował trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej rodziny skarżącej, nie mniej jednak zadecydował o odmowie udzielenia wnioskowanej pomocy szczegółowo argumentując swoje stanowisko.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że organ pomocowy był uprawniony do wydania decyzji odmownej pomimo nie przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego albowiem spełnienie tej przesłanki nie gwarantuje przyznania wnioskowanej pomocy. Zarówno decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego jak i gorącego posiłku dla dziecka jest decyzją uznaniową organu pomocowego.

W ocenie Sądu rozpatrując całokształt sytuacji materialnej rodziny, organ był uprawniony do przyjęcia, że teściowa skarżącej będąca solidarnie odpowiedzialna za należności z tytułu czynszu i opłat "powinna" uiszczać swą część należności. Stwierdzenie takie znajduje umocowanie w treści art. 688 Kodeksu cywilnego. Faktem jest, że faktyczne wyegzekwowanie przez skarżącą takiej należności może okazać się bezskuteczne nie mniej jednak prawnie taka możliwość istnieje albowiem skarżąca może dochodzić od swojej teściowej przypadającej na nią części należności. Sąd rozumiejąc trudne położenie rodziny skarżącej podkreśla, że osób ubiegających się o pomoc z opieki społecznej jest bardzo dużo, a środków pomocowych dla wszystkich nie wystarcza. Organ pomocowy musi więc wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby pomoc tę otrzymały osoby, które potrzebują jej w największym stopniu. Tym samym nie jest zasadny zarzut "nieprawidłowego łączenia odrębnego gospodarstwa teściowej z gospodarstwem rodziny skarżącej".

Jak wspomniano powyżej organ bada całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy. Był zatem zobowiązany do wzięcia pod uwagę faktu darowania przez skarżącą 1/3 powierzchni należących do niej gruntów na rzecz osób trzecich. Zgodnie z treścią art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Słusznie organ stwierdził, że działanie takie nie może przyczynić się do poprawy sytuacji rodziny. Nie może być uwzględnione twierdzenie skarżącej, że darowizny dokonała czasowo celem uniknięcia obciążenia hipoteki nieruchomości. Po pierwsze, jak słusznie stwierdził organ, zgodnie z art. 527 § 1 i nast. K.c. czynność dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli może być uznana za bezskuteczną na wniosek każdego z nich. Po drugie działanie takie wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego art. 300 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Być może działanie skarżącej było podyktowane jej dobrą wolą nie mniej jednak brak rozeznania prawnego, co do jego skutków sprawia, że skarżąca błędnie rozumie działanie dla zachowania majątku rodziny, a jej argumentacja w tym zakresie nie może być przedmiotem skutecznie postawionego zarzutu.

Sąd nie dopatrzył się także nieprawidłowości w analizie prowadzonej przez skarżącą działalności i dochodów z niej uzyskiwanych. Skarżąca przedłożyła bilans firmy, gdzie na lipiec 2011 r. widnieje dochód w kwocie 22,12 zł i koszt zakupu towarów za kwotę 7 769, 16 zł. Skarżąca nie przedłożyła żadnych innych dokumentów, ani oświadczeń, które dowodziłyby, że jej dochody kształtują się inaczej niż to ustalono na podstawie zebranych w sprawie dokumentów. W ocenie Sądu przyjmując nawet, że omawiany towar był zakupiony na kredyt z odroczonym terminem płatności organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego zwracając uwagę na brak współmierności wydatków w stosunku do osiąganego dochodu.

Sąd nie podziela także stanowiska skarżącej, że zaskarżone decyzje powinny dotyczyć miesiąca sierpnia 2011 r., a nie miesiąca września 2011 r. Skarżąca wniosek i część dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową złożyła w dniu 30 sierpnia 2011 r. Pozostała część dokumentów min. oświadczenie o wysokości odprowadzanych składek ZUS, oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej, czy bilans firmy skarżąca przedłożyła w dniu 2 września 2011 r. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Należy więc przyjąć, że kompletny wniosek został złożony we wrześniu 2011 r.

Odnośnie decyzji dotyczącej przyznania gorącego posiłku dla syna skarżącej, Sąd uznał za zasadny jej zarzut, że SKO w zaskarżonej decyzji nie powołał się na ustawę z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Obowiązek wskazania podstawy prawnej wynika z treści art. 104 K.p.a. Organ popełnił uchybienie w tym zakresie nie mniej jednak nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Jak wyżej wspomniano decyzja w zakresie udzielenia przedmiotowej pomocy jest decyzją uznaniową i samo spełnienie kryterium dochodowego nie daje gwarancji udzielenia pomocy. Dożywianie uczniów w ramach programu pomocy państwa powiązane jest z kryterium dochodowym ich rodzin. W tym zakresie, co przedstawiono powyżej, organy wszechstronnie zbadały sytuację skarżącej i w swym rozstrzygnięciu nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Reasumując, organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skarg.

W związku z tym skargi należało oddalić na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na w/w. zaskarżone decyzje, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 P.p.s.a., który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu we wszystkich zaskarżonych decyzjach skarga opiera się na jednakowych podstawach naruszenia przepisów postępowania przy identycznym stanie faktycznym – stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy w/w sprawami związek, o którym mowa w ww. art. 111 § 2 P.p.s.a., a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, a strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do ich połączenia.