Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 98/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 8, art. 38, art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Marzena Karteczka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skarg A. N. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2019 r. nr [...] z dnia 28 października 2019 r. nr [...] z dnia 28 pażdziernika 2019 r. nr [...] z dnia 28 pażdziernika 2019 r. nr [...] z dnia 28 pażdziernika 2019 r. nr [...] z dnia 28 pażdziernika 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 28 pażdziernika 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat K. B. – G. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 1680,00 (tysiąc sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 28 października 2019 r.:

1) nr od [...] do [...] utrzymało w mocy wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzje z [...] 2019 r., nr od [...] do [...] orzekające o przyznaniu z wniosku A. N. (dalej: skarżąca) z dnia 8 sierpnia 2019 r. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny skarżącej w kwocie 225,00 zł, na miesiące od września 2019 r. do lutego 2020 r., ze wskazaniem, że biorcą świadczenia jest M. N.;

oraz

2) nr [...] utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzje z [...] 2019 r., nr [...] orzekającą o przyznaniu z ww. wniosku skarżącej zasiłku okresowego.

Zaskarżone decyzje zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2019 r. skarżąca zwrócił się o udzielenie pomocy m.in. w postaci przyznania zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności dla siebie w okresie od sierpnia do grudnia 2019 r. oraz zasiłku celowego na zakup żywności dla syna M. od września 2019 r.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem M. Dochodem rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 124 zł oraz alimenty w wysokości 1.200 zł (800 zł na syna oraz 400 zł na skarżącą). Dochód rodziny skarżącej wynosi zatem 1.324 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 662 zł.

Decyzjami z dnia [...] 2019 Prezydent Miasta orzekł jak na wstępie. W uzasadnieniach decyzji przyznających zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny skarżącej w kwocie 225 zł na miesiące od września 2019 r. do lutego 2020 r., ze wskazaniem, że biorcą świadczenia jest M. N. stwierdzono, że dochód skarżącej nie przekracza kwoty 150 % kryterium dochodowego. Organ stwierdził, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie zapewnić żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie. Zaznaczono, że przyznane świadczenie jest współfinansowane z dotacji przekazanej przez Wojewodę w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.

W uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania zasiłku okresowego stwierdzono natomiast, że dochód skarżącej o 268 zł przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. 528 zł na osobę w rodzinie, a ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania zasiłku okresowego przy przekroczeniu dochodu przez stronę.

W odwołaniach od powyższych decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to: art. 39 ust. 1 oraz ust. 2 , art. 41 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7a, art. 7b, oraz art. 8 k.p.a. Zarzuciła, że organ I instancji błędnie ustalił dochód rodziny, ponieważ nie uwzględnił wszczętej egzekucji komorniczej. Powyższe powoduje, że kwota jaką strona dysponuje miesięcznie jest zdecydowanie niższa, niż ta wskazana w treści rozstrzygnięcia, zatem wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane. Dodatkowo w odwołaniach od decyzji dotyczących zasiłku celowego skarżąca zarzuciła organowi I instancji błędne uznanie, że w sprawie zasadnym jest częściowe przyznanie zasiłku, pomimo braku przekroczenia kryterium dochodowego.

Zaskarżonymi decyzjami Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało mocy decyzje organu pierwszej instancji. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego, powołując się na treść art. art. 41 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., a także § 2 ust. l i § 2 ust. 3 pkt 3, § 3 i § 7 uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania, podtrzymując w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji podtrzymał decyzje Prezydenta Miasta o przyznaniu zasiłku celowego w kwocie 225 zł z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie dla rodziny skarżącej, za miesiące od września 2019 r. do lutego 2020 r., ze wskazaniem, że biorcą świadczenia jest M. N. Podkreślono przy tym, że decyzją nr [...], z dnia 14 sierpnia 2019 r. organ - po rozpatrzeniu tożsamego wniosku skarżącej - odmówił przyznania jej świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności na okres od VIII do XII 2019 r.

Natomiast w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania skarżącej zasiłku okresowego powołując się na treść art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. organ stwierdził, że nie miał możliwości przyznania skarżącej zasiłku okresowego ponieważ, jak ustalono dochód jej rodziny wyniósł 1.324 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 662 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. 528 zł na osobę w rodzinie. W odpowiedzi na zarzuty skarżącej dotyczące błędnego określenia dochodu jej rodziny, Kolegium wyjaśniło, że kwestia ewentualnych zajęć komorniczych nie ma wpływu na sam fakt ustalenia dochodu skarżącej.

Na powyższe decyzje skarżąca wniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w których wniosła o:

- podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO jak i w Urzędzie Miasta,

- przekazanie wszystkich jej akt spraw do Prokuratury na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO),

- uchylenie decyzji MOPS tylko w zakresie nie przyznania pomocy dla skarżącej i zasądzenie przez WSA od MOPS na jej rzecz środków pieniężnych za okres od IX 2019 r. do II 2020 r. oraz zasiłku okresowego,

- zwrot środków od MOPS poniesionych na skutek zapożyczania się na życie na skutek braku pomocy z MOPS od 2018 r.,

- całościowe pokrycie kosztów mojego leczenia (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy też zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta),

- przyznanie jednego pełnomocnika z urzędu do każdej sprawy dot. decyzji SKO z dnia 28 października 2019 r.,

- połączenie do wspólnego rozpoznania wszystkich spraw dot. decyzji SKO z dnia 28 października 2019 r.

W uzasadnieniu skarg skarżąca podniosła m.in., że jej dochód został przez organy błędnie obliczony albowiem z uwagi na egzekucje komornicze nie dysponuje kwotą przyjętą przez organ. Ponadto jej zdaniem organ pomocowy nie wspiera jej we właściwy sposób w przezwyciężeniu ciężkiej sytuacji życiowej.

W skargach dotyczących decyzji w przedmiocie zasiłku celowego skarżąca zaskarżyła je jedynie w części w jakiej nie przyznano jej tego świadczenia nie kwestionując rozstrzygnięcia w zakresie przyznania zasiłku jej synowi.

W pismach procesowych z dnia 17 i 20 lipca 2020 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał w całości skargi skarżącej, zarzucając zaskarżonym decyzjom:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

a. niewłaściwe zastosowanie art. 38 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej tj. błędne uznanie, iż nie ma podstaw do przyznania zasiłku okresowego i że zasadne jest jedynie częściowe przyznanie zasiłku celowego,

b. niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 3 u.p.s., przejawiające się w błędnym obliczeniu dochodu skarżącej i uznaniu, że przekracza ona kryterium dochodowe zasiłku okresowego,

c. niezastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej tj. działanie niezmierzające do umożliwienia skarżącej przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez:

a. niezastosowanie art. 62 k.p.a. tj. bezpodstawne rozdzielenie sprawy administracyjnej na oddzielne postępowania w przedmiocie zasiłku celowego,

b. niezastosowanie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. tj. działanie sprzeczne z zasadą prawdy obiektywnej.

Na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt od III SA/Kr 98/20 do III SA/Kr 104/20 i postanowił dalej prowadzić je po sygn. akt III SA/Kr 98/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrola legalności zaskarżonych decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiadają one wymogom prawa.

Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy prawidłowo orzekły o odmowie przyznania skarżącej zasiłku okresowego oraz przyznaniu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności jedynie z przeznaczeniem dla syna skarżącego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do poprawności decyzji dotyczącej zasiłku okresowego należy stwierdzić, że w myśl art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) dalej także jako "u.p.s.", zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy prawo do świadczeń przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, rodzina skarżącej składa się z dwóch osób, a zatem kryterium dochodowe dla jej rodziny wynosi 1.056 zł. Jednocześnie na dochód rodziny składa się kwota 124 zł tytułem zasiłku rodzinnego, alimenty otrzymywane na skarżącą w wysokości 400 zł oraz alimenty otrzymywane na syna M. w wysokości 1.200 zł. Dochód rodziny skarżącej wynosi zatem 1.324 zł co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 662 zł. Tym samym, kwota ta przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. 528 zł na osobę w rodzinie. Jak słusznie wskazały organy obu instancji, ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania zasiłku okresowego przy przekroczeniu przez wnioskującego dochodu. Zatem rozstrzygnięcie organów w przedmiocie wniosku o zasiłek celowy należy uznać za prawidłowe.

Odnośnie podniesionego w skardze i piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. zarzutu dotyczącego niewłaściwego obliczenia dochodu skarżącej, Sąd nie znalazł dla niego usprawiedliwionych podstaw. Stosownie treści art. 8 ust. 3 cyt. ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zatem sam fakt prowadzenia względem skarżącej egzekucji komorniczej nie może mieć wypływu na określenie wysokości dochodu skarżącej. Miałoby znaczenie gdyby egzekwowane były przykładowo alimenty należne od skarżącej na rzecz innych osób. W piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2020 r. pełnomocnik skarżącej podnosi, że kwestia ta nie została przez organy należycie zbadana albowiem jeszcze w 2018 r. skarżąca przekazywała alimenty J. N. na rzecz syna. W ocenie Sądu zarzut ten jest bezpodstawny. Na żadnym etapie postępowania administracyjnego, mimo aktywnego w nim udziału, a także przed sądem administracyjnym ani skarżąca, ani jej pełnomocnik nie podnieśli, że w trybie egzekucji są pobierane z jej dochodu środki tytułem należnych od skarżącej alimentów na rzecz innych osób lub też jakiekolwiek inne środki wymienione w art. 8 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 u.p.s. Dochód skarżącej został ustalony na podstawie danych zawartych w wywiadzie środowiskowym oraz przedłożonych przez skarżącą dokumentów, a jego składniki nie były przez skarżącą kwestionowane. Tym samym Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek zaniedbań organu w tym zakresie.

Przechodząc do oceny decyzji dotyczących przyznania zasiłku celowego specjalnego w postaci środków na zakup jednego posiłku dziennie dla syna skarżącej, należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie zgodnie z art. 41 u.p.s. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Dodać także należy, że świadczenie będące przedmiotem rozstrzygnięcia, jest przyznawane w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania. Zgodnie z § 2 ust. 1 i § 2 ust. 3 pkt 3 uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania (dalej: "uchwała") celem realizacji programu jest zapewnienie pomocy w formie dożywiania wszystkim osobom potrzebującym, m.in. osobom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym i niepełnosprawnym. Na mocy § 3 uchwały podstawową formą pomocy jest gorący posiłek przyznawany osobom, które własnym staraniem nie mogą go sobie zapewnić. Z kolei stosownie do treści § 7 w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w tej formie byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, można udzielić pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (ust. 1). Prawo do świadczenia w postaci zasiłku celowego w zakresie określonym w ust. l przysługuje w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego (ust. 2).

Mając na uwadze powyższe, ustalony dochód skarżącej na osobę w rodzinie w wysokości 662 zł sprawia, że kwota ta nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. tj. 528 zł. Tym samym organ zasadnie przyznał wnioskowane świadczenie za miesiące od września 2019 r. do lutego 2020 r. na rzecz syna skarżącej. Skarżąca kwestionuje opisane wyżej decyzje dotyczące zasiłku celowego w zakresie w jakim organy nie uwzględniły przyznania wnioskowanego świadczenia dla skarżącej. Zarzut ten nie może być jednak skuteczny, ponieważ Sądowi z urzędu wiadomo (co również podnosił organ odwoławczy w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji), że wniosek skarżącej w tym zakresie został skierowany do odrębnego rozpoznania i decyzją nr [...] z dnia [...] 2019 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności na okres od VIII do XII 2019 r. Na skutek rozpoznania odwołania skarżącej na ww. rozstrzygnięcie, decyzją z 28 października 2019 r., nr [...] SKO uchyliło ww. decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Decyzja ta nie może być jednak przedmiotem badania Sądu, ponieważ nie została objęta skargą w przedmiotowym postępowaniu.

Natomiast Sąd nie dopatrzył się uchybienia w działaniach organu poprzez wydzielenie wniosku dotyczącego skarżącej do odrębnego rozpoznania, zwłaszcza w kontekście tego, że organ odwoławczy uchylił niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu i brak jest jakichkolwiek podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.