Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 570/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 1, art. 124
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 305 z 1, art. 305 z 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia NSA Anna Żak, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 listopada 2010r. sprawy ze skargi M.G. i A.G. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata M.W. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wojewoda, na podstawie art. 9a, 126 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania A. i M. małż. G. od decyzji Starosty K. z dnia [...] zezwalającej A. Sp. z o.o. Rejonowy Zakład Energetyczny K. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obrębie H., gmina B., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 475/3 o pow. 0,18 ha, dla której Sad Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej współwłasność A. i M. małż. G., na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, w celu zapobieżenia powstaniu znacznych strat materialnych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że w związku z zastrzeżeniami A. i M. małż. G. dotyczącymi usytuowania stojącego na ich działce słupa energetycznego, doszło do wymiany korespondencji pomiędzy nimi, a A. S.A. W dniu 5 listopada 2009 r. natomiast, pracownicy A. S.A. dokonali pomiaru kontrolnego uziemienia spornego słupa oraz poinformowali współwłaścicieli nieruchomości o konieczności wykonania prac mających na celu poprawę tego uziemienia. Mimo jednak wyznaczenia terminu ich wykonania, współwłaściciele nieruchomości oznaczonej numerem 475/3 położonej w H., nie wpuścili pracowników A. na swoją działkę celem wykonania tych prac. W związku z tym A. pismem z dnia 1 lutego 2010 r. wystąpiło do Starosty K. o wydanie w trybie art. 126 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w H. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka numer 475/3, będąca współwłasnością A. i M. małż. G.. Na wezwanie organu do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dowodów potwierdzających możliwość awarii, dokumentacji z rokowań z właścicielami nieruchomości oraz odpisu księgi wieczystej tej nieruchomości, A. przedłożył odpis z księgi wieczystej, protokół pomiarów oporności uziemienia oraz poinformowało, że rokowania z właścicielami nieruchomości zakończyły się niepowodzeniem, a niedokonanie niezbędnych działań przywracających prawidłowy stan techniczny słupa, może doprowadzić do awarii i pozbawienia dopływu energii elektrycznej dla odbiorców linii przesyłowej, a także stwarza niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia osób.

Zawiadomieniem z dnia 5 maja 2010 r. Starosta K. poinformował strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w H., gmina B. oznaczonej w ewidencji gruntów jak działka numer 475/3 o ow. 0,18 ha. Współwłaściciele tej działki złożyli do Prokuratury Rejonowej zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w sprawie niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia M. i A. małż. G. lub dla ich mienia tj. o czyn z art. 165 § 1 pkt 3 kk. Postępowanie to zostało umorzone przez Prokuratora Rejonowego, ale na skutek zażalenie pokrzywdzonych, Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z dnia 24 lutego 2010 r. uchylił postanowienie o umorzeniu postępowania karnego. W toku tego postępowania została sporządzona opinia biegłego, który stwierdził, że istniejący na przedmiotowej nieruchomości słup stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi i wymaga natychmiastowej wymiany.

W czasie przeprowadzonej w dniu 13 maja 2010 r. rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami stwierdzono, że sporny słup "trójnóg" usytuowany jest w odległości 7,70 m od budynku mieszkalnego, dwie odnogi słupa znajdują się na działce nr 475/2, a trzecia na działce nr 475/3 zajętej pod plantację ekologicznych truskawek. Współwłaściciele nieruchomości podnieśli, iż sporny słup stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi i zwierząt znajdujących się w jego otoczeniu, a zagrożenie to nasila się zwłaszcza podczas silnych wiatrów i wyładowań atmosferycznych. Przedstawiciel A. oświadczył natomiast, iż słup nie wymaga wymiany, a dla poprawienia bezpieczeństwa należy dokonać jedynie naprawy jego uziemienia, które w przypadku zgody współwłaścicieli może zostać dokonane niezwłocznie.

Do akt niniejszej sprawy włączona została również fotokopia wspomnianej wyżej opinii biegłego z zakresu instalacji i urządzeń elektrycznych (wraz z załącznikami) z akt sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w Kielcach pod sygn. 3 Ds. 158/10.

W tak ustalonym stanie faktycznym Wojewoda przytoczył treść art. 126 ust. 1 ugn i wyjaśnił, że warunkiem udzielenia zgody, o jakiej mowa w tym przepisie, jest nagła, realna potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym w określeniu "zapobieżenia powstaniu znacznej szkody" mieści się, m.in., działanie o charakterze prewencyjnym przed mogącą powstać, z dużą dozą prawdopodobieństwa, szkodą. Organ uznał następnie, że w przedmiotowej sprawie miał do czynienia z drugą przesłanką, z istnieniem której ustawodawca wiąże możliwość wydania decyzji w trybie 126 ugn, mianowicie z "powstaniem nagłej potrzeby" w celu zapobieżenia znacznej szkody. Wynika to bowiem ze stwierdzenia złego stanu technicznego eksploatowanego słupa energetycznego, który stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Organ II instancji zaakceptował przy tym stwierdzenie istnienia tego zagrożenia oparte na opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu instalacji i urządzeń elektrycznych, w której biegły w sposób jednoznaczny stwierdził, iż sporny słup nr 21 znajdujący się na działce będącej współwłasnością A. i M. małż. G. z powodu złego stanu technicznego, a także z powodu braku ochrony przeciwporażeniowej, stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia osób znajdujących się w jego otoczeniu. Organ II instancji podkreśli, że z opinii tej wynika, iż oporność uziemienia na spornym słupie jest przekroczona 2,5 raza, w związku z czym sporny słup winien być niezwłocznie wymieniony.

Organ II instancji wyraził również pogląd, że czynności podejmowane przez Prokuraturę Rejonową w związku z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa nie mają znaczenia w niniejszym postępowaniu.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że kompetencja starosty do ograniczania korzystania z nieruchomości wynika z ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w niniejszej sprawie z treści art. 126 ugn. Same twierdzenia stron co do tego, że żadna umowa w przedmiocie udostępnienia nieruchomości nie została podpisana, ani żadna służebność ustanowiona stanowiły podstawę do udzielenia stosownego zezwolenia dla A.. Brak w aktach całości korespondencji miedzy stronami nie miał wpływu na rozstrzygnięcie, skoro wnioskodawca dostatecznie wykazał, że współwłaściciele nieruchomości nie wyrazili zgody na jej udostępnienie, a brakująca korespondencja dotyczyła zagadnień usunięcia spornego słupa, co nie stanowi przedmiotu sprawy i wykracza poza ramy postępowania administracyjnego. Organ wyjaśnił też, że podstawą nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności była konieczność zapobieżenia zjawiskom wskazanym w art. 126 ust. 1 ugn, a nie okoliczności, o jakich mowa w art. 108 §1kpa. Dlatego nie było możliwe wydanie tej decyzji bez nadawania jej rygoru.

Skargę od tego rozstrzygnięcia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli M. i A. G. stwierdzając, że nie jest ono zgodne z prawem.

Zarzucili oni, że w aktach sprawy brak jest kilku pism wystosowanych przez nich do A. i Starostwa Powiatowego w K., a ponadto znalazły się w nich cztery pisma skierowane do skarżących, których nie otrzymali.

Zarzucili też, że mimo upływu 6 miesięcy od daty wydania przez Sąd Rejonowy postanowienia stwierdzającego, że istniejący słup stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowi ludzi oraz wymaga natychmiastowej wymiany, A. nie wykonał tego postanowienia. Zażądali ponadto ponownie usunięcia słupa z ich posesji i przeniesienia go w inne miejsce.

Zarzucili również brak powiadomienia ich przez A., Starostę K. i Wojewodę o procedurze załatwiania spraw takich jak przedmiotowa, polegającej na zawarciu z nimi umowy cywilnoprawnej, bądź ustanowieniu służebności przesyłu na podstawie art. 305¹ i 305² kc. Podnieśli na koniec, że A. nie zaproponował im zawarcia takiej umowy, ani też ustanowienia takiej służebności.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że

w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego

i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji podnieść należy, że

w toku rozpoznania sprawy organ II instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialną podstawą orzekania w sprawie jest przepis art. 126 ust. 1 ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 04.261.2603 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z nim w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku.

Zgodnie z zaprezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnią tego przepisu, którą Sąd w niniejszym składzie w całości podziela, możliwość skorzystania przez właściwy organ administracji z trybu postępowania określonego w art. 126 ust. 1 ugn, zależy od zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Analizując znaczenie takich pojęć jak "siła wyższa" lub "nagła potrzeba" należy stwierdzić, że w obu wypadkach ustawodawca zakłada zaistnienie takich stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Tak więc podstawą wydania decyzji w takich sprawach muszą być takie informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania (wyrok NSA z dnia 5 lutego 2009 r., I OSK 301/08, LEX nr 515988). Wykazanie istnienia takich przesłanek, a w konsekwencji wykazanie potrzeby wejścia na cudzą nieruchomość musi być wykazana przekonującymi dowodami np. ekspertyzami, opinią rzeczoznawcy, dokumentami potwierdzającymi awarię. Takie okoliczności zostały, zdaniem sądu, w niniejszej sprawie wykazane.

Przyjętą przez organy administracji podstawą udzielenia A. Sp. z o.o. Rejonowy Zakład Energetyczny K. zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obrębie H., gmina B., było powstanie nagłej potrzeby zapobieżenia powstania znacznej szkody mogącej wyniknąć ze stanu technicznego słupa "trójnoga" usytuowanego w odległości 7,70 m od budynku mieszkalnego skarżących, przy czym dwie odnogi słupa znajdują się na działce nr 475/2, a trzecia na działce nr 475/3 zajętej pod plantację ekologicznych truskawek. Zarówno stan techniczny tego słupa, jak i zagrożenie, jakie stwarza dla życia i zdrowia osób znajdujących się w jego pobliżu, a także dla pobliskich zabudowań, zostały przez organ ustalone na podstawie opinii biegłego sądowego z zakresu instalacji i urządzeń elektrycznych, sporządzonej w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia M. i A. G. lub dla ich mienia w okresie od 2006 r. do 30 października 2009 r. poprzez zaniechanie wymiany uszkodzonych słupów linii elektroenergetycznej. Aczkolwiek opinia ta nie została sporządzona na zlecenie organów prowadzących kontrolowane postępowanie administracyjne, to stosownie do treści art. 75 § 1 kpa, (według którego, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem), mogła być, z uwagi na jej zakres, wykorzystana w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. Opinia ta istotnie pozwalały na stwierdzenie istnienia omawianej przesłanki zastosowania art. 126 ugn. Stwierdzono w niej bowiem jednoznacznie, że sporny słup nr 21 znajdujący się na działce A. i M. G., z powodu złego stanu technicznego, a także z powodu braku ochrony przeciwporażeniowej (stwierdzone protokołem badania uziemienia z dnia 5 listopada 2009 r. przekroczenie oporności uziemienia 2,5 raza, a według aktualnych przepisów ponad 8 razy, co nie zapewnia prawidłowej ochrony), stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia osób, a także dla bezpieczeństwa całego gospodarstwa skarżących i wymaga natychmiastowej wymiany. Takie wnioski wynikające z tej opinii w pełni zasługiwały na uwzględnienie również dlatego, że były zbieżne z twierdzeniami obu stron, a zwłaszcza samych skarżących.

Nie może też być wątpliwości, że w sprawie istniało zagrożenie powstania znacznej szkody. Szkody na życiu i zdrowiu ludzi, a także szkody jakie mogą wyniknąć w mieniu w razie pożaru, niewątpliwie mają charakter znacznych szkód.

Nie może też budzić wątpliwości brak w decyzji organu I instancji określenia sposobu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, ani też określenia rodzaju czynności, jakich uprawniony może dokonać. Przepis art. 126 ugn nie wymaga bowiem zamieszczenia w decyzji takich postanowień, gdyż treścią uprawnienia określonego w tym przepisie jest zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości, bez uściślania jakie konkretnie czynności uprawniony z tej decyzji ma podjąć. Jest to o tyle zrozumiałe, że ścisłe określenie tych czynności, z uwagi na nagły charakter zagrożenia o jakim mowa w art. 126 ugn, na ogół jest niemożliwe.

Nie stanowi też wadliwości brak nałożenia w decyzji Starosty K. z dnia 11 [...] obowiązku doprowadzenia nieruchomości do stanu poprzedniego po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości. Odmiennie niż to następuje bowiem w razie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o jakim mowa w art. 124 ugn, obowiązek ten nie obciąża osoby lub jednostki organizacyjnej występującej o zezwolenie, ale starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. Należy wiec uznać, że obowiązek ten wynika wprost z tego przepisu bez potrzeby jego konkretyzacji w jakimkolwiek akcie administracyjnym.

Prawidłowo również decyzji organu I instancji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie bowiem ze stanowczą treścią art. 126 ust. 2 ugn, jeżeli tylko zachodzą podstawy do wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości, to nadanie tej decyzji rygoru jest obligatoryjne. Oczywistym ratio legis takiej regulacji jest przesłanka nagłości potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Skoro konieczne jest natychmiastowe działanie, to nie może być miejsca na zwłokę.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku ze strony A. propozycji zawarcia umowy cywilnoprawnej, bądź ustanowienia służebności przesyłu na podstawie art. 305¹ i 305² kc., należy wyjaśnić, że konstrukcja zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości przewidziana w art. 126 ugn, odmiennie niż to jest w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o jakim mowa w art. 124 ugn, nie przewiduje żadnych rokowań z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, przed wystąpieniem z wnioskiem opartym na treści art. 126 ugn, co jest zrozumiałe gdy się zważy na powoływaną już wyżej przesłankę nagłości potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, która jest istotą omawianej instytucji. W związku z tym skarżący nie mogą domagać się propozycji, o jakich piszą w skardze. Powoływanie się przez nich na potrzebę ustanowienia służebności przesyłu, czy też uregulowania w drodze dwustronnej czynności cywilnoprawnej uprawnienia uczestnika, do zajmowania ich gruntu wynika z niezrozumienia istoty decyzji, jaka zapadła w niniejszej sprawie. Przedmiotem niniejszej sprawy nie była bowiem kwestia ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości skarżących poprzez udzielenie zezwolenia na przeprowadzenie przez tę nieruchomość przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej, ponieważ przewody takie i podtrzymujący je słup zostały na niej umieszczone w latach 70-tych XX wieku. Kwestia legalności tamtej czynności oraz istnienia prawa A. do korzystania z nieruchomości skarżących w zakresie związanym z eksploatacją tych przewodów i urządzeń, nie jest przesłanką udzielenia zezwolenia, o jakim mowa w art. 126 ugn, w związku z czym nie może być badana w niniejszej sprawie. Przedmiotem sprawy było natomiast zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości skarżących w związku z wystąpieniem nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy okazji czego skarżący nie mogą skutecznie próbować "załatwić" kwestii usunięcia tych przewodów i urządzeń, bądź ich przesunięcia. Temu celowi służą bowiem inne instytucje prawa cywilnego i administracyjnego, z których skarżących mogą skorzystać. Nie może to jednak ani nastąpić w toku postępowania, o jakim mowa w art. 126 ugn, ani też nie może wstrzymywać zastosowania tego przepisu, z uwagi na wyjaśnione wyżej szczególne przesłanki determinujące możliwość skorzystania z omawianej konstrukcji.

Niezasadne były również pozostałe zarzuty skargi.

Wskazane w skardze pisma skierowane do skarżących, których, według ich twierdzeń nie otrzymali, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ dotyczyły kwestii ustalenia stanu przedmiotowego słupa przez pracowników A. z okresu poprzedzającego złożenie rozpatrzonego w sprawie wniosku, co nie mogło podważyć odmiennych ustaleń, poczynionych przez organ rozpatrujący sprawę później, bo już w toku postępowania.

Pisma wystosowane przez skarżących do A. i Starosty K. nie miały wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ dotyczyły kwestii usunięcia, bądź przesunięcia przedmiotowego słupa, co jak wyżej wyjaśniono, nie było przedmiotem niniejszej sprawy.

W kontrolowanym postępowaniu skarżący nie mogli się również domagać wykonania postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 24 lutego 2010 r. W postanowieniu tym nie został bowiem nałożony na organy administracji (ani też nie mógł być nałożony) jakikolwiek obowiązek, gdyż jego treścią jest tylko uchylenie postanowienia Prokuratora o umorzeniu postępowania karnego.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę. Dlatego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.