Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 747/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1,  ust. 4,  art. 88 ust. 1 pkt 1,  ust. 2,  art. 83f ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.
article: art. 53 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1045
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. znak [...] z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie 16 sztuk drzew bez zezwolenia.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Prezydent Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji) w dniu [...] września 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie usunięcia drzew bez zezwolenia z terenu działki nr [...], położonej przy ulicy M. w R..

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność 12 osób: M. B., zam. M. [...], M. B., zam. M. [...], A. J., zam. M., J. J., zam. [...], J. J., zam. R., ul. M., M. J., zam. M., M. J., zam. R., ul. M., P. J., zam. R., ul. M., P. J., zam. R., ul. M., D. M., zam. K., M. S., zam. R., ul. R. i P. S., zam. R., ul. O..

W dniach [...]-[...] września 2014 r. z terenu działki nr [...], położonej

w R., ul. M., usunięto 20 sztuk drzew z gatunku sosna zwyczajna

(w tym 1 sosna dwupniowa) i 1 sztukę z gatunku świerk pospolity. Usunięcia drzew dokonał A. M., mąż współwłaścicieli – D. M. ze względu na brak dojazdu do nieruchomości. W piśmie z dnia 6 listopada 2014 r, D. M. wyjaśniła, że według jej wiedzy drzewa na działce nr [...] nie wymagały zezwolenia na usunięcie, bowiem ich wiek nie przekraczał 10 lat. Drzewa te posadzone zostały przez P. J. bez zgody pozostałych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości w celu uniemożliwienia im korzystania z drogi.

W celu ustalenia wieku drzew organ I instancji zlecił wykonanie ekspertyzy w tej sprawie. W dniu 12 grudnia 2014 r. dokonano oględzin z udziałem stron i pobrano materiał w postaci karpin po ściętych drzewach do dalszej analizy i policzenia słoi. Zgodnie z ekspertyzą, spośród 21 sztuk usuniętych drzew (w tym 1 dwupniowe),

7 sztuk to drzewa w wieku 11 lat, 4 sztuki to drzewa w wieku 12 lat, 3 sztuki to drzewa w wieku 14 lat. W przypadku 3 sosen i 1 świerka ich wiek określono na 10 lat.

Biorąc powyższe pod uwagę, Prezydent uznał, że 16 sztuk drzew (17 pni)

z gatunku sosny zwyczajnej usunięto bez wymaganego zezwolenia, co uzasadniało, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], wymierzenie D. M. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Wyliczenia tej kary dokonano (wobec braku usuniętych drzew) na podstawie obwodów pni drzew, pomniejszonych o 10%. Wysokość kary stanowiła trzykrotność ustalonej opłaty.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła D. M. (dalej: skarżąca), wskazując, że wiek wyciętych drzew nie przekraczał 10 lat, a wykonawca ekspertyzy nie wykazał się przygotowaniem merytorycznym do sporządzania tego typu opinii.

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że sporządzona na potrzeby przedmiotowej sprawy ekspertyza jest lakoniczna i nie pozwala na ocenę poprawności dokonanych ustaleń. Nie został wyjaśniony wybór metody oceny wieku drzew, okoliczność kwestionowana przez skarżącą polegająca na doliczeniu 2 lat jako sadzonki do określenia wieku drzew oraz treść pisma P. J. z dnia [...] czerwca 2009 r. (złożonego w sprawie cywilnej o dział spadku), w którym stwierdził, że sporne drzewa mają 4 lata. Poza tym organ odwoławczy nakazał uwzględnić okoliczność, że w dniu 25 czerwca 2015 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1045, zwana dalej: ustawą zmieniającą), która weszła w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. W świetle unormowań intertemporalnych, a w szczególności art. 52 ust. 3 ustawy zmieniającej, w przedmiotowej sprawie może zachodzić przypadek "względniejszej kary" za przedmiotowe zdarzenie, ustalone w wysokości dwukrotnej, a nie trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew.

Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydent decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, zwana dalej: k.p.a.), art. 83 f ust. 1 pkt 3 ppkt b), art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3, art. 89 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 r. poz. 1651, zwana dalej: u.o.p.) w związku z art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej, § 1

i § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. z 2004 r. Nr 228, poz. 2306 ze zm., zwanego dalej: rozporządzeniem w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew), pkt 2 obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 24 października 2013 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2014 (M.P. 2013, poz. 835, zwanego dalej: obwieszczeniem z 2013 r.) oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. z 2004 r. Nr 219, poz. 2229), wymierzył skarżącej administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 16 drzew z terenu działki nr ewid. [...], położonej

w R., przy ul. M..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uzyskano opinię J. N. –M. z firmy "[...]", odnoszącą się do wykonanej ekspertyzy określającej wiek usuniętych drzew oraz zarzutów wniesionych do ekspertyzy przez skarżącą. Prezydent wskazał, że w opinii z dnia [...] października 2015 r. ekspert, powołując się na specjalistyczną literaturę, wyjaśnił, że dla określenia wieku drzew ściętych najprostszą i najbardziej wiarygodną metodą jest liczenie słoi, a mianowicie ciemny słój z jasnym stanowią jeden rok. Do liczby słoi dodaje się okres, w którym drzewo rosło do wysokości pniaka, co

w przypadku sosen wynosi od roku do trzech lat. W ekspertyzie dla ściętych drzew przyjęto dwa lata do dodania do ustalonej liczby słoi. Opiniujący zauważył, że skarżąca, kwestionując dokonane ustalenia, powołała się na tę samą literaturę, jednak dokonała niewłaściwej interpretacji, gdyż tabela wiekowa drzew, opracowana przez prof. Dr L. M. odnosi się do drzew stojących. Jednocześnie Prezydent ponownie uznał, że ekspertyzę zlecono osobie posiadającej uprawnienia do wydawania opinii i ekspertyz w zakresie określania wieku usuniętych drzew na podstawie zaświadczenia z dnia [...] listopada 2005 r., Nr [...], wydanego przez Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Drzew.

Organ I instancji uwzględnił okoliczność zmiany z dniem 28 sierpnia 2015 r. przepisów ustawy o ochronie przyrody, w związku z czym wymierzono skarżącej karę pieniężną za usunięcie bez zezwolenia 16 sztuk drzew, posiadających obwody pni powyżej 25 cm mierzonych na wysokości 5 cm, których usunięcie wymaga zezwolenia. W celu weryfikacji obwodów pni usuniętych drzew, które kwalifikowałyby się do uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, w dniu 15 marca 2016 r. przeprowadzono oględziny karp po usuniętych drzewach, jednak odnaleziono tylko 9 sztuk pni, natomiast pozostałych nie odnaleziono z uwagi na porośnięcie terenu wysoką trawą, przysypaniem ziemią lub gałęziami. W związku z brakiem możliwości dokonania w terenie obmiaru wszystkich pni drzew, objętych przedmiotowym postępowaniem, w celu określenia, które drzewa, zgodnie z nowymi przepisami, wymagałyby uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, przyjęto wyliczenia obwodów na podstawie pomiarów promieni pni, dokonanych podczas oględzin w dniu 15 października 2014 r. Wyliczenie to znajduje się na karcie 67 akt sprawy i wynika

z niego, że obwód jednego z dwóch pni drzewa, wyszczególnionego w tabeli pod pozycją 2, wynosi 21,98 cm (poniżej 25 cm), wobec czego na jego usunięcie nie jest wymagane zezwolenie w rozumieniu znowelizowanej ustawy o ochronie przyrody.

Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, usunięcia drzew dokonał A. M., mąż skarżącej (współwłaścicielki działki nr [...] przy ul. M. w R.) przy pomocy synów: T. M. i C. M., jednak za wolą i wiedzą skarżącej. Spośród współwłaścicieli tylko skarżąca widziała konieczność udrożnienia drogi dojazdowej do działek sąsiednich i była obecna na działce podczas usuwania drzew, o czym świadczy materiał zdjęciowy znajdujący się w aktach.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła ponownie skarżąca, zarzucając decyzji błędy w ustaleniach faktycznych polegające na:

- bezpodstawnym przyjęciu, że skarżąca dokonała wycięcia bez zezwolenia drzew powyżej 10 lat,

- przyjęciu, że działka nr [...] stanowi grunt rolny, gdy tymczasem jest to droga

o szerokości 3 m, prowadząca do nieruchomości skarżącej,

- naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. przez wymierzenie kary pieniężnej w wysokości [...] zł,

- naruszeniu prawa materialnego w postaci art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. w nowym brzmieniu przez ustalenie wysokości kary administracyjnej za usunięcie drzew, których wiek nie przekracza 10 lat.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca w dalszym ciągu utrzymywała, że ekspertyzę w przedmiotowej sprawie wykonała osoba bez uprawnień, bez przygotowania merytorycznego, która nie należy do grona rzeczoznawców, ani do Polskiego Towarzystwa Chirurgii Drzew czy też Międzynarodowego Towarzystwa Uprawy i Ochrony Drzew. Przy określaniu wieku drzew nie posłużono się przyjętymi sposobami i nie wzięto pod uwagę warunków glebowo-siedliskowych wraz

z określoną dynamiką wzrostu, oględzin czół odziomkowych i parametrów miąższościowych.

Skarżąca ponadto zarzuciła, że organ I instancji nie wykonał uzupełnienia postępowania w zakresie szczegółowego wyjaśnienia wyboru metody oceny wieku drzew wraz z okolicznością doliczenia dwóch lat jako sadzonki, wyjaśnienia kwestii wieku usuniętych drzew, wynikających z "zastrzeżeń" P. J. z dnia [...] czerwca 2009 r. Organ I instancji nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron, konfrontacji skarżącej z P. J. w zakresie wieku usuniętych drzew.

W ocenie skarżącej, brak odniesienia się do wieku wyciętych drzew na podstawie zeznań świadków narusza art. 75 § 1 k.p.a., a decyzja wydana jest w sprzeczności

z art. 80 k.p.a. Skarżąca zwróciła także uwagę, że organ ponownie zmierzył obwody pni, zgodnie z zapisami nowej ustawy. Dokonując jednak pomiarów, zmierzył 9 sztuk pni, a 7 przyjął z ekspertyzy, do której jest wiele zastrzeżeń.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzją znak [...] z [...] lipca 2016 r. Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji

w mocy.

W uzasadnieniu decyzji, po szczegółowym przedstawieniu stanu sprawy oraz treści przepisów regulujących przedmiotową materię, Kolegium wskazało, że zasadniczym znaczeniem w rozpoznawanej sprawie miało prawidłowe ustalenie wieku usuniętych drzew. Wbrew zarzutom skarżącej, organ odwoławczy uznał, że J. N. –M. uprawniony jest do wydania ekspertyzy w tym zakresie,

o czym świadczy zaświadczenie z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...], wydane przez Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Drzew, z którego wynika, że uprawniony jest on do wydawania opinii i ekspertyz dotyczących stopnia zagrożenia

i oceny stanu drzew. Nie ma przy tym znaczenia, że nie jest on biegłym sądowym

i nie należy do grona rzeczoznawców Polskiego Towarzystwa Chirurgii Drzew oraz Międzynarodowego Towarzystwa Uprawy i Ochrony Drzew; najważniejsze, że ww. zaświadczenie jednoznacznie wskazuje, że uprawniony jest do wydawania opinii

i ekspertyz dotyczących między innymi stanu drzew, a zatem także ich wieku.

W opinii z dnia [...] października 2015 r. J. N. –M. wyjaśnił zasadność zastosowanej metody określenia wieku drzew, polegającej na liczeniu słoi, uznając, że jest to metoda najbardziej wiarygodna. Omówił sposób wykonania ekspertyzy przy pomocy aparatu fotograficznego. Sfotografowane pnie ściętych drzew po powiększeniu na komputerze pozwoliły mu określić ilości słoi, a następnie obliczyć wiek drzew, przyjmując, że ciemny słój z jasnym stanowią jeden rok. Jak wynika z fachowej literatury (opinia dr inż. M. Ż. z Katedry Leśnictwa i Ekologii Lasu Uniwersytetu [...] w O.), do liczby policzonych pierścieni należy dodać lata, które drzewo rosło do wysokości pniaka, co dla sosny wynosi 1-3 lata. W ekspertyzie przyjęto 2 lata, co jest zgodne z ww. literaturą.

Organ odwoławczy uznał, że opinia wydana w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, bowiem jest logiczna, spójna bez pomyłek i niejasności, poparta literaturą fachową.

Organ II instancji zaakceptował wymierzenie skarżącej kary pieniężnej na podstawie znowelizowanej ustawy (jako względniejszej) według kryterium obwodu pnia mierzonego na wysokości 5 cm od gruntu. W nowym brzmieniu karę pieniężną ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew, podczas gdy według dotychczasowych przepisów kara wynosiła trzykrotność tej opłaty. Ponadto nowa regulacja przewiduje w dodanym art. 89 ust. 11 u.o.p. nieznaną dotychczas ustawie możliwość umorzenia przez organ 50 % wysokości wymierzonej kary.

Kolegium wskazało, że organ I instancji prawidłowo do ustalenia kary pieniężnej uwzględnił wyłącznie drzewa o obwodzie pni powyżej 25 cm. Widniejące w decyzji organu I instancji w tabeli pod pozycją 2 i 3 obwody, wskazujące odpowiednio 23 cm i 25 cm, zgodnie z art. 89 ust. 4 u.o.p., ustalone zostały

w oparciu o najmniejszą średnicę, a ustalony obwód pomniejszony o 10 %. Tak więc obwód pnia w pozycji 2 faktycznie wynosi 25,12 cm, zaś w pozycji 3 – 27,77 cm.

Odnośnie pisma P. J. z dnia [...] czerwca 2009 r., nazwanego "Zastrzeżenia do wykonanego projektu", w którym ww. podnosi, że przedmiotowe drzewa mają 4 lata, to Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta, że w chwili obecnej trudno jest ocenić, czy do tak określonego wieku drzew dodany został okres niezbędny do osiągnięcia przez młode drzewo wysokości pniaka. W innym miejscu

w toku postępowania P. J. podał, że usunięte drzewa miały ponad 10 lat. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron

i konfrontacji skarżącej z ww. nie pozwoliłoby na dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie wieku usuniętych drzew. Zatem, przeprowadzenie dowodu

z przesłuchania stron było niecelowe, w szczególności w sytuacji zastosowania przepisów znowelizowanej ustawy, gdzie kryterium wieku drzew dla ustalenia obowiązku uzyskania zezwolenia zastąpione zostało kryterium obwodu pnia.

W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła

o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta, zarzucając jej naruszenie:

1) art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 80, art. 84 i art. 107 § 3, art. 77 § 1 k.p.a. przez nieobjęcie oceną całokształtu materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych, który miał istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie bezpodstawnego uznania, że skarżąca dopuściła się wycięcia bez wymaganego zezwolenia 16 sztuk drzew z terenu działki nr [...], położonej w R. przy ul. M.;

2) art. 83f ust. 3 u.o.p. przez ustalenie wysokości kary administracyjnej za usunięcie drzew, których wiek nie przekracza 10 lat (25 cm obwodu);

3) art. 89 ust. 4 i ust. 7 u.o.p. przez ustalenie wieku drzew na podstawie fałszywych przesłanek;

4) art. 89 ust. 7 u.o.p. przez brak weryfikacji materiału dowodowego i poddaniu ocenie, czy wycięcie drzew nie było kierowane stanem wyższej konieczności z uwagi na istniejącą blokadę dojazdu do drogi publicznej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy orzekające

w przedmiotowej sprawie nie ustaliły w sposób prawidłowy powodów wycięcia drzew z działki nr [...], ich wieku oraz obwodów pni, co jest podstawą do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Ponownie zakwestionowała uprawnienia opiniującego w sprawie eksperta, który legitymuje się uprawnieniami drwala, nie ma wyższego wykształcenia z dziedziny dendrologii, posługuje się świadectwami, wydanymi przez podmiot nieistniejący, nie funkcjonuje w obiegu naukowym

i gospodarczym. Ustalenie stanu faktycznego przez takiego eksperta i wymierzenie tak wysokiej kary narusza prawa strony postępowania administracyjnego.

Skarżąca zarzuciła również, że jeśli proceduje się na podstawie przepisów względniejszych, to nie można do części drzew przyjąć przepisy nowej ustawy, a do pozostałych przepisy mniej korzystne, jak to uczyniło Kolegium w zaskarżonej decyzji, opierając się na tabeli z obwodami pni zawartymi w uchylonej decyzji z dnia [...] lipca 2015 r.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w dniu [...] września 2014 r., natomiast nowelizacja ustawy

o ochronie przyrody, wprowadzona ustawą zmieniającą, obowiązuje od 28 sierpnia 2015 r. Zgodnie z przepisem intertemporalnym - art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej

w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienianej w art. 29, stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29,

w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, byłaby względniejsza. Wyjątek ten, jak każde odstępstwo od reguły, należy interpretować ściśle. Ustawodawca w art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej w wyraźny sposób ograniczył możliwość zastosowania przepisów nowych do samej wysokości kary pieniężnej, wymierzanej za usunięcie drzew. Dlatego do ustalenia, kto jest uprawniony do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew z terenu nieruchomości, stosuje się przepisy ustawy o ochronie przyrody w dotychczasowym brzmieniu.

W przedmiotowej sprawie organ I instancji, po zwróceniu uwagi przez Kolegium w decyzji z dnia [...] września 2015 r. na możliwość zastosowania nowej ustawy o ochronie przyrody jako względniejszej dla skarżącej, zastosował przepisy u.o.p. w nowym brzmieniu, bowiem wysokość kary pieniężnej wymierzonej na jej podstawie jest niższa od kary wymierzonej w trybie przepisów ustawy przed nowelizacją.

Jak stanowi art. 88 ust. 1 pkt 1 znowelizowanej u.o.p., wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia. Kara za powyższe jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia,

w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna. Przepisu art. 88 ust. 1 ww. ustawy nie stosuje się jednak do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 u.o.p. Z kolei wskazany w sentencji decyzji Prezydenta przepis art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. b) u.o.p. przewiduje, że nie wymaga się pozwolenia na usunięcie drzew

z gatunku sosna zwyczajna, jeśli ich obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza 25 cm.

Administracyjną karę pieniężną za wycięcie drzew bez zezwolenia ustala się

w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1 (art. 89 ust. 1 u.o.p.). Jeżeli ustalenie obwodu usuniętego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10 % (art. 89 ust. 4 u.o.p.).

Stosownie do art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej, wniosek o zezwolenie na usunięcie drzew złożyć mogli posiadacz nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości, a także właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się w jednolity sposób, że karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości (zob. wyroki: NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2320/10, publ. Lex nr 1145583 oraz WSA w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 121/13, Lex Omega nr 1326579).

Specyfika postępowań o nałożenie kary za wycinkę drzew jest taka, że stan faktyczny w tego typu sprawach, głównie co do faktu wycinki, ustala się często m.in. na podstawie zeznań świadków czy też dokumentacji fotograficznej.

Niewątpliwie organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły osobę, której wymierzyły karę pieniężną za usunięcie drzew bez zezwolenia. Skarżąca jest współwłaścicielką działki nr [...], położonej w R., przy ul. M., a więc osobą, która była uprawniona do złożenia wniosku o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu ww. działki. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że fizycznego usunięcia drzew dokonał mąż oraz synowie skarżącej, jednak nie ulega wątpliwości, że skarżąca o tym wiedziała i godziła się na to, ponieważ chciała oczyścić drogę z drzew, aby mieć dojazd do swojej działki, oznaczonej numerem [...]. Jak wyjaśniła w dniu [...] listopada 2014 r., od chwili stania się współwłaścicielem działki nr [...] wyrażała zgodę na usunięcie drzew z tej działki, aby zapewnić dojazd do wszystkich nieruchomości znajdujących się wzdłuż drogi,

a należących do pozostałych współwłaścicieli. Poza tym skarżąca widnieje na jednej z fotografii dołączonej do akt sprawy, obrazującej wycinkę drzew dokonywaną przez jej synów, której to obecności sama nie kwestionuje. Świadek H. J.

w dniu [...] stycznia 2015 r. zeznała, że skarżąca nadzorowała usuwanie drzew przez jej męża i synów, bo chciała udrożnić drogę, co zostało udokumentowane fotografiami z dnia 20 września 2014 r.

W świetle powyższych dowodów, nie są wiarygodne wyjaśnienia skarżącej złożone do protokołu z dnia 2 lutego 2015 r., że na zdjęciu jest sfotografowana

w momencie, gdy prosi męża i synów, żeby nie usuwali drzew, bo ona chciała tylko wyznaczyć granicę działki i udrożnić drogę obcinając gałęzie drzew. Nie sądziła, że oni usuną drzewa. Ostatecznie w odwołaniu z dnia 4 sierpnia 2015 r. od decyzji Prezydenta skarżąca wprost przyznała, że zleciła wycięcie drzew, ale

w przekonaniu, że mają one wiek do 10 lat. Nie są więc zasadne zarzuty dotyczące błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie uznania, że to skarżąca jest odpowiedzialna za wycinkę drzew z działki nr [...] bez wymaganego zezwolenia.

W przedmiotowym postępowaniu organy ustaliły wiek ściętych drzew na podstawie ekspertyzy, sporządzonej przez biegłego J. N. –M., który szczegółowo opisał sposób obliczania ich wieku, popierając to fachową literaturą. Do uzupełniającej opinii z dnia 12 października 2015 r. biegły dołączył materiały potwierdzające ocenę, że najbardziej wiarygodną metodą liczenia wieku drzew jest metoda liczenia ich słoi. Powołał się na stanowisko dr inż. M. Ż. z Katedry Leśnictwa i Ekologii Lasu oraz na wiadomości dostępne w Wikipedii Wolnej Encyklopedii, które to materiały stanowią załącznik do opinii.

Opinia biegłego, jak każdy dowód w sprawie, podlega ocenie organu prowadzącego postępowanie (art. 80 k.p.a.). Oczywiście organ nie może wkraczać

w merytoryczną zasadność opinii, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi. Powinien jednak ocenić ją pod względem formalnym, tj. zbadać, czy została wykonana i podpisana przez uprawnioną osobę, czy nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być uzupełnione, aby miała ona wartość dowodową. W tym zakresie organ ma więc prawo i obowiązek zbadać, czy przedłożona opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna. Opinia biegłego powinna zawierać nie tylko końcowe wnioski, ale i uzasadnienie, tj. motywy, które pozwalają dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej.

Sąd podziela ocenę ekspertyzy biegłego w przedmiotowej sprawie dokonaną przez organy, uznając tę opinię za merytoryczną, logiczną, jasną i spójną, w której biegły wyjaśnił, w jaki sposób ustalił wiek drzew, dlaczego wybrał metodę liczenia słojów oraz dlaczego do liczby słojów doliczał 2 lata. W kontekście przekonującej opinii biegłego nie mają znaczenia załączone przez skarżącą do odwołania materiały

z literatury fachowej, których biegły nie kwestionował, tylko wskazał, że zamieszczone w nich tabele dotyczą ustalania wieku drzew stojących, a nie wyciętych.

Sąd podziela również stanowisko organów, że biegły orzekający w tej sprawie jest uprawniony do wydawania ekspertyz w zakresie ustalania wieku drzew.

Z zaświadczenia z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...], znajdującego się

w aktach sprawy, wydanego przez Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Drzew, wynika, że posiada on wiedzę specjalistyczną z zakresu stopnia zagrożenia i oceny stanu drzew. W ocenie Sądu, w tych uprawnieniach mieści się również ocena wieku drzew. Powołanie biegłego z zakresu dendrologii nie jest więc obligatoryjnym

i wyłącznym dowodem dla ustalenia wieku drzewa.

Organy administracji orzekające w tej sprawie odniosły się do pisma P. J. z dnia [...] czerwca 2009 r., złożonego w sprawie cywilnej o dział spadku

z udziałem wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej działki, z którego wynika, że posadzony przez niego las ma 4 lata. Jednak Sąd podziela ocenę tego dowodu dokonaną przez organy, że w chwili obecnej trudno ustalić, czy do tak określonego wówczas wieku usuniętych drzew P. J. dodał okres niezbędny do osiągnięcia przez młode drzewko wysokości pniaka, tym bardziej, że w toku dalszego postępowania zeznał, że drzewa usunięte z działki nr [...] miały powyżej 10 lat.

W ocenie Sądu, zeznania świadków i wyjaśnienia stron w przedmiotowym postępowaniu, którzy wskazują na wiek wyciętych drzew w granicach 8-10 lat

i powyżej, korespondują z wynikami ekspertyzy J. N. –M., jeśli doliczy się okres żywotności sadzonek (2-3 lata), które sadzili P. i H. J. jesienią 2003 r. i wiosną 2004 r. (por. pismo P. J. z dnia [...] listopada 2014 r., k. 26), ewentualnie jesienią 2005 r. (por. protokół przesłuchania świadka H. J. z dnia [...] października 2014 r. k. 18, protokół przesłuchania J. J. z dnia [...] października 2014 r., k.16). W tych okolicznościach nie jest wystarczające przekonanie samej skarżącej, że w jej ocenie wycięte drzewa miały wiek nie więcej niż 10 lat.

Niezależnie od powyższych wywodów dotyczących wieku drzew należy zauważyć, że w znowelizowanej ustawie o ochronie przyrody kryterium wieku drzew u.o.p. w starym brzmieniu) zostało zastąpione kryterium obwodu pnia (art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. w nowym brzmieniu). W związku z tym organy administracji, stosując

w tej sprawie do wyliczenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia przepisy ustawy względniejszej dla skarżącej, zastosowały kryterium obwodu pnia mierzonego na wysokości 5 cm od gruntu. Pomiary pni wyciętych drzew zostały przeprowadzone podczas oględzin w dniu 15 października 2014 r. (k.19-19a akt administracyjnych) i na ich podstawie wyliczono przedmiotową karę pieniężną.

Organy zasadnie zastosowały art. 89 ust. 4 u.o.p. uznając, że tylko

w przypadku 9 drzew objętych przedmiotowym postępowaniem odnaleziono ich karpy, natomiast pozostałych 7 sztuk pni nie odnaleziono z uwagi na porośnięcie trawą, przysypaniem ziemią, gałęziami (protokół oględzin z dnia 15 marca 2016 r.). Należało więc przyjąć wyliczenia obwodów na podstawie pomiarów promieni pni dokonanych podczas oględzin z dnia 15 października 2014 r. z uwagi na fakt, że brak było możliwości dokonania w terenie obmiaru wszystkich pni usuniętych drzew, wymagających uzyskania zezwolenia na ich wycięcie. Takiego wyliczenia organ

I instancji dokonał na karcie 67 akt administracyjnych sprawy na użytek wydania decyzji z dnia [...] lipca 2015 r. (uchylonej następnie na skutek odwołania przez Kolegium decyzją z dnia [...] września 2015 r.). Ponownie wymierzając skarżącej karę pieniężną, organ I instancji wyeliminował 1 pień sosny o obwodzie 21,98 cm, a więc poniżej 25 cm. Po wyliczeniu obwodów każdego z pni Prezydent wymierzył skarżącej karę pieniężną za usunięcie 16 sztuk drzew bez zezwolenia, pomniejszając uzyskane wyniki o 10%, zgodnie z w.cyt. art. 89 ust. 4 u.o.p. Do wyliczeń przyjęto również stawkę 36, 75 zł za 1 cm obwodu pnia drzewa na podstawie załącznika nr 2 lp. 2 obwieszczenia z dnia 24 października 2013 r. oraz współczynnik różnicujący stawki w zależności od obwodu pnia w wysokości 1 i 1,51, zgodnie z lp. 2 załącznika do rozporządzenia w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew. Wyliczenia wysokości kary pieniężnej w oparciu o ww. przepisy dokonano prawidłowo, zgodnie ze znowelizowaną ustawą o ochronie przyrody. Niezasadny jest więc zarzut skargi naruszenia art. 89 ust. 4 u.o.p.

Sąd podziela również stanowisko organu, zawarte w odpowiedzi na skargę,

a odnoszące się do naruszenia art. 89 ust. 7 u.o.p. przez brak oceny, czy wycięcie drzew nie było kierowane stanem wyższej konieczności z uwagi na istniejącą blokadę dojazdu do drogi publicznej. Niewątpliwie podana przez skarżącą przyczyna, dla której drzewa zostały wycięte, stanowi właśnie podstawę do wystąpienia

z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu działki, stanowiącej dojazd do innych działek, będących własnością poszczególnych spadkobierców po rodzicach skarżącej. Ta okoliczność w żadnym razie nie upoważniała jej do usunięcia drzew bez zezwolenia, ponieważ nie jest to stan wyższej konieczności.

W tym miejscu należy wskazać, że na gruncie u.o.p. przyjmuje się, że

z działaniem siły wyższej, a co za tym idzie, wystąpieniem stanu wyższej konieczności, mamy do czynienia wówczas, gdy jest ona spowodowana działaniem czynników obiektywnych, których w normalnym stanie nie da się przewidzieć,

a wartość chronionego dobra jest wyższa od zniszczonych drzew. Oznacza to, że

o stanie wyższej konieczności w żadnym razie nie będzie można mówić w przypadku działania czynników zależnych od posiadacza nieruchomości (np. tak jak

w przedmiotowej sprawie usunięcie drzew w celu udrożnienia drogi dojazdowej). Działania z powołaniem się na siłę wyższą muszą być prowadzone z niezwykłą ostrożnością i tylko w sytuacjach, w których nie ma wątpliwości, że taki stan występuje (por. Komentarz do art. 89 ust. 7 u.o.p. Krzysztofa Gruszeckiego, publ. Lex).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy przy wydawaniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie naruszyły prawa w stopniu skutkującym ich uchylenie, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.