Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 3372/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska,, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Aleksandra Mierzejewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministar Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003r nr [...]


UZASADNIENIE

Dokumentem nadania ziemi nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. J. K. na podstawie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. nr 3 z 1945 r., poz. 13 ze zm. / otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze 5.6216 ha z nieruchomości ziemskiej S. w gminie P.

Orzeczeniem z dnia [...] października 1949 r. nr [...] Wojewódzka Komisja Ziemska Przy Wojewodzie [...] na podstawie art. 5c dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji Komisji Ziemskich / Dz. U. nr 61/46, poz. 340 /, art. 2b dekretu z dnia 6 września 1944 r. i art. art. 1,72,101 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym / Dz.U. nr 36/28, poz. 341 uchyliła w/w dokument nadania ziemi. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że J. K. posiada własne gospodarstwo o pow. ok. 3.58 ha w tej samej miejscowości i łączny obszar działki własnej i z parcelacji przekracza normę przewidzianą zarządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1947 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. oraz art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku K. K. odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Wojewodzie [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia, ponieważ podano w nim jako przyczynę uchylenia dokumentu nadania ziemi przekroczenie norm obszarowych wynikających z przepisów o reformie rolnej. Ponieważ treść ait. ust. 2 lit.a dekretu jest mało precyzyjna należy mieć na uwadze treść art. 12 dekretu oraz zasady stosowane w praktyce przez resort rolnictwa, które zakładały, że obszar gospodarstw powiększonych w drodze wykonania reformy rolnej powinien być uzależniony od jakości gleby i nie może zbytnio odbiegać od norm wskazanych w art. 12 ust. 2 dekretu, obszar 5ha dla gleb średniej jakości a dla gospodarstw ogrodniczo - warzywniczych 2 ha.

Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy złożonego przez K. K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podano, że faktycznie w chwili otrzymania dokumentu nadania ziemi J. K. nie był właścicielem innego gospodarstwa rolnego gdyż prawo własności gruntów o pow. 3.58 ha nabył na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1957 r. na podstawie art. 11 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym / Dz.U. nr 18, poz. 107/ ale był jego posiadaczem samoistnym i w związku z tym nie mógł otrzymać więcej ziemi, niż normy obszarowe przewidziane przepisami o reformie rolnej. Natomiast nie można brać pod uwagę norm przewidzianych zarządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1947 r., ponieważ zostało wydane bez delegacji ustawowej i przewidywało normy obszarowe, o których nie wspomina dekret o reformie rolnej. Przedmiotowe zarządzenie należy traktować jako interpretację przepisów o reformie rolnej przez ówczesny organ naczelny.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył K. K. podnosząc, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej ogólnie odnosił się do norm obszarowych gospodarstw utworzonych w wyniku jej przeprowadzenia. Natomiast zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1947 r. jedynie doprecyzowywało normy obszarowe niejednoznacznie określone w dekrecie i miało likwidować nadużycia powstałe w wyniku wykonywania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zarządzenie to nie mogło być podstawą rozstrzygnięcia, jednakże należy je traktować jako punkt odniesienia odnośnie norm obszarowych tworzonych w wyniku reformy rolnej gospodarstw. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /.

Skarga jest zasadna.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekając jako organ I instancji i ponownie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie rozpoznał istoty sprawy, czym naruszył zasady postępowania administracyjnego przewidziane w art. art. 7, 77 i 107 k.p.a. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w art. 12 przewiduje w zasadzie normy obszarowe dla gospodarstw nowoutworzonych, 5ha ziemi średniej jakości i 2 ha dla gospodarstw ogrodniczo - warzywniczych. W pkt 1 powołanego artykułu stwierdza się, że "obszar nowoutworzonych gospodarstw, jak również obszar, do którego mają być powiększone gospodarstwa karłowate, małorolne i średniorolne, winien być uzależniony od jakości gleby i stosunku miejscowego zapotrzebowania ziemi do będącego do dyspozycji zapasu ziemi ". W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że J. K. w chwili wydania dokumentu nadania ziemi był posiadaczem samoistnym gospodarstwa rolnego o pow. 3.58 ha i należało ocenić mając na uwadze treść art. 12 pkt 1 dekretu, czy zasadnie otrzymał gospodarstwo rolne o pow. 5.6216 ha z reformy rolnej. W art. 1 ust. 2 lit. a dekretu stwierdza się, że "przeprowadzenie reformy rolnej obejmuje upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych ," natomiast § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz. U. z dnia 29 marca 1945 r./ ma następującą treść: za gospodarstwa karłowate uważa się gospodarstwa o powierzchni poniżej 2 ha, za gospodarstwa małorolne gospodarstwa od 2-5 ha, za gospodarstwa zaś średniorolne, uprawnione do korzystania z reformy rolnej uważa się gospodarstwa od 5-10 ha użytków rolnych, których posiadacze obarczeni są liczną rodziną. Powyższe przepisy wskazują kryteria, jakim powinny odpowiadać gospodarstwa rolne, do których miały zastosowanie przepisy dekretu z 6 września 1944 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że normy obszarowe przewidziane w art. 12 ust. 2 dekretu dotyczą gospodarstw powstałych z reformy rolnej, co jest błędnym stanowiskiem gdyż te normy dotyczą wyłącznie nowoutworzonych gospodarstw a nie dotyczą powiększanych. Ponadto przedstawiona argumentacja w żaden sposób nie wyjaśnia, dlaczego gospodarstwo rolne J. K. nie odpowiadało normom obszarowym przewidzianym treścią art. 12 ust. 1 dekretu.

Odnośnie powołanego w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] października 1949 r. zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1947 r. w sprawie kontroli przydziału gospodarstw poniemieckich na Ziemiach Dawnych / Dz.Urz. Min.Rol.i Ref.Rol. nr [...], poz. [...] / to nie ulega wątpliwości, że nie było ono podstawą wydania powyższego orzeczenia, co wynika wprost z jego uzasadnienia, gdzie wskazano inną podstawę prawną rozstrzygnięcia Przedmiotowe zarządzenie zostało wydane bez delegacji ustawowej i nie może być uważane za źródło prawa. Dokonując jednak, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionego orzeczenia, oceny czy gospodarstwo rolne J. K. odpowiadało normom obszarowym przewidzianym w art. 12 ust. 1 dekretu, należało rozważyć czy zarządzenie, w którym określone zostały reguły postępowania organów administracji przy wykonywaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie stanowiło pewnej wskazówki przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw.

Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ustalić krąg spadkobierców J. K. zmarłego 10 czerwca 1998 r. gdyż przekazanie gospodarstwa rolnego skarżącemu jego żonie aktem notarialnym z dnia [...] maja 1988 r. nie pozbawia prawa do występowania na prawach strony w niniejszym postępowaniu pozostałych spadkobierców, jeżeli oczywiście istnieją. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającąja decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r. na podstawie, art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.