Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1438/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Janina Antosiewicz sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1661/11 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1661/11, po rozpoznaniu skargi W. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a także zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego W. J. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2008 r. W. J. wystąpił o potwierdzenie na jego rzecz prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewoda [...] opisaną wyżej decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że nie udowodniono, aby pozostawił on nieruchomość na Kresach Wschodnich w związku z wojną. Organ ustalił, na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], że wnioskodawca posiadał we wsi L. gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: domem mieszkalnym, chlewnią, drewutnią i stodołą. Z uzasadnienia tego wyroku oraz z protokołu przesłuchania wnioskodawcy z dnia 9 sierpnia 2010 r. wynika natomiast, że przedmiotowa nieruchomość została w 1953 r. wcielona do kołchozu. W. J. przybył na obecne tereny państwa polskiego w ramach tzw. drugiej fali repatriacji w 1957 r. W ocenie organu nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), a mianowicie pozostawienia mienia na Kresach Wschodnich. Wnioskodawca w momencie opuszczenia byłych terenów państwa polskiego nie dysponował prawem własności do wyżej opisanej nieruchomości, gdyż nie był już jej właścicielem, to tym samym nie mógł jej pozostawić.

Na skutek odwołania W. J., Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r. wynika, iż wnioskodawca przed powrotem do Polski w 1957 r. był właścicielem nieruchomości we wsi L., jednak w 1953 r. nieruchomość ta przejęta została przez kołchoz. Powyższe potwierdził sam wnioskodawca podczas przesłuchania w dniu 9 sierpnia 2010 r. Organ stwierdził, że w celu uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie niezbędne jest wykazanie tytułu własności tego mienia na chwilę jego pozostawienia. W przedmiotowej sprawie, z dowodów zebranych w toku postępowania wynika, że przed opuszczeniem przez wnioskodawcę majątku we wsi L., nieruchomości stanowiące jego własność zostały przejęte przez kołchoz. W ocenie organu mienie objęte kolektywizacją przed momentem jego opuszczenia przez dotychczasowego właściciela trudno uznać za "nieruchomości pozostawione". Z kolei utrata przez W. J. tytułu własności do nieruchomości na skutek kolektywizacji, uniemożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. J. i zarzucił, że nie podpisywał żadnej umowy o dobrowolnym oddaniu ziemi do kołchozu, a jej odebranie nastąpiło bezprawnie przez władze stalinowskie. Tym samym niezrozumiałym jest dla skarżącego, żeby mienie odebrane siłą, nie mogło zostać uznane za mienie pozostawione. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w [...], określające, jakie mienie zostało przez niego pozostawione poza obecnymi granicami RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyrokiem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Stosownie natomiast do art. 6 ust. 4 pkt 3 powołanej ustawy, dowodami, o których mowa w przepisie ust. 1 pkt 1 mogą być w szczególności dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych państw wymienionych w tym przepisie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie akt sprawy przyjął, że skarżący spełniła wymóg określony w przytoczonych przepisach. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty W. J. załączył bowiem odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], w którym ustalono, że pozostawił we wsi L. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., powiat [...], na byłych terenach ZSRR, gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: drewnianym domem mieszkalnym krytym dachówką, chlewnią drewnianą pod strzechą i taką samą stodołą.

Stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: "K.p.c.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym samym zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy orzekające w niniejszej sprawie, związane są sentencją wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...]. Wyrok ten wiąże przy tym nie tylko co do opisu wskazanych w nim nieruchomości, ale również co do tego, że wskazana w nim osoba pozostawiła w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. prawo własności nieruchomości wymienionych w jego sentencji. Wobec związania treścią wyroku niedopuszczalne jest prowadzenie przez organy własnych ustaleń odnośnie co do tego, kto był właścicielem przedmiotowego mienia w chwili opuszczenia przez skarżącego byłego terytorium Polski.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organy błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody i ustaliły, że W. J. nie przedłożył dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3, czym naruszyły przepis art. 7 ust. 2 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku WSA w Warszawie Minister Skarbu Państwa wniósł skargę kasacyjną, opierając ją na następujących podstawach kasacyjnych:

I. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 7 ust. 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z art. 365 § 1 K.p.c., poprzez błędna wykładnię, skutkującą uznaniem, że strona udowodniła posiadanie tytułu własności, mimo że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymagają, aby strona wykazała tytuł własności w momencie opuszczania Kresów Wschodnich;

II. z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 365 § 1 K.c. oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne uznanie, że organy dokonały ustaleń w zakresie własności mienia sprzecznych z ustaleniami przyjętymi w wyroku Sadu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...] w sytuacji, gdy zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. własności musi być wykazana w momencie opuszczania Kresów w Wschodnich, natomiast przedmiotowy wyrok nie objął swym rozstrzygnięciem kwestii własności w momencie repatriacji – które to naruszenie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie sadu.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. J. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach określonych w art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Jako chybione uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Istota sformułowanych zarzutów, i to zarówno w zakresie podstawy z art. 174 pkt 1 jak i podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., sprowadza się do kwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który przyjął, że naruszenie prawa którego dopuściły się organy polega na dokonaniu odmiennych ustaleń od wynikających z wiążącego je wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...].

Zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie natomiast jako prawidłowe uznał Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku.

Z ustaleń poczynionych przez organy, a które to ustalenia przyjął za prawidłowe Sąd pierwszej instancji, przed rozpoznaniem wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia przed sądem powszechnym.

Sąd Wojewódzki w [...], wyrokiem z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], ustalił, że powód W. J. pozostawił we wsi L., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: domem mieszkalnym, chlewnią, drewutnią i stodołą.

Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie znaczenie tego wyroku ocenił w kontekście przepisu art. 365 § 1 K.p.c. Przepis ten stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się więc w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe i organy administracji publicznej muszą brać pod uwagę fakt istnienie i treść prawomocnego orzeczenia sądu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98 oraz z dnia 23 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1073/00).

Nie budzi wątpliwości, że Sąd Wojewódzki w [...] przesądził w przytoczonej wyżej sentencji wyroku fakt pozostawienia ściśle określonego mienia z ustaleniem, że W. J. służyło prawo własności tego mienia.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu, jako aktu władzy państwowej obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 K.p.c. polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak w wyroku NSA z dnia 15 maja 1999 r. sygn. akt IV SA 2543/98).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę powyższe stanowisko podziela.

Uwzględniając wiążącą moc prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego

w [...] organy administracji obowiązane były zastosować się do ustaleń wynikających z jego sentencji, a przyjęcie odmiennych ustaleń faktycznych i wynikającej z nich innej oceny prawnej naruszało przepis art. 365 § 1 K.p.c., a w konsekwencji także przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Uchylenie z tych względów zaskarżonych decyzji wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r. nie naruszało przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 2 i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty i z art. 365 § 1 K.p.c. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a oraz art. 365 § 1 K.p.c. i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Z powyższych względów skarga kasacyjna jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.