Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1675/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Dnia 02 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Skrzypczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 października 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2021 r M. P. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku zaznaczyła ,że wnosi o umorzenie odsetek od zaległych składek, które opłaciła, choć z opóźnieniem. Wskazała, że będąc przekonaną ,że może opłacać składki w wersji "małego ZUS-u" płaciła je w niższej wysokości , jednakże okazało się, że nie spełniała warunków do obniżonych składek z czego nie zdawała sobie sprawy ,a w konsekwencji powstała stale narastająca kwota zadłużenia. Spłaciła ją wyłącznie dzięki pomocy innych ludzi,a obecne zadłużenie to jedynie odsetki od spłacanych nieterminowo składek. Wnioskodawczyni w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje miesięcznie kwotę netto [...] zł, z czego z produkcji rolnej [...] zł. Ponosi stałe wydatki związane z najmem mieszkania w kwocie ok. [...] zł oraz opłatami eksploatacyjnymi w kwocie ok. [...] zł. Nie posiada nieruchomości ani samochodu. W piśmie uzupełniającym dodała,że z powodu pandemii trudno jest znaleźć odbiorców i uzyskać stabilizację finansową. Ponadto w rozmowie telefonicznej z pracownicą ZUS przyznała,że ma jeszcze zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów,ale nie wskazała w jakiej kwocie i jakiego rodzaju.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 roku ZUS I Oddział w Ł. odmówił umorzenia należności z tytułu składek z tytułu osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej wysokości [...] zł z tytułu ubezpieczeń społecznych,ubezpieczeń zdrowotnych, Funduszu Pracy. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona prowadzi działalność gospodarczą. Za rok 2020 uzyskała dochód -[...] zł, za rok 2019 dochód -[...] zł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem około [...] zł .Nie jest właścicielką nieruchomości ani ruchomości. Organ odnosząc się do wszystkich przesłanek określonych w art. 28 ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku - O systemie ubezpieczeń społecznych uznał, że strona nie spełnia żadnej ze wskazanych tam przesłanek. Zaś w odniesieniu do przesłanek z ust.3a tej ustawy i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. organ także nie stwierdził wystąpienia przewidzianych tym przepisem możliwości umorzenia należności. I tak stwierdził, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą , zgodnie z księgą przychodów i rozchodów; średniomiesięczny dochód w momencie złożenia wniosku wynosił w roku 2020 - [...] zł. Stronie w dniach [...] kwietnia 2020r,[...] maja 2020r i [...] lipca 2020r przyznane zostało świadczenie postojowe wysokości [...] zł. Ponadto [...] lipca 2020r uzyskała pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z Covid-Sars w kwocie [...]zł. Pomimo ,że strona przyznała , że posiada inne zobowiązania nie udokumentowała ich w żaden sposób. Ostatecznie organ przyjął, że zgromadzony materiał nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa ,działalność nadal jest prowadzona ,co stwarza możliwość dalszego uzyskiwania dochodu ,a sytuacja materialna w każdej chwili może ulec zmianie. Przemawia za tym także wiek skarżącej i wysokość zadłużenia, która daje pozytywną prognozę co do możliwości spłaty. W aktach brak też informacji , czy z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny strona nie może osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Podkreślono,że stan epidemii w związku z zakażeniem wirusem mógłby stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy , gdy doprowadziłoby to do likwidacji przedsiębiorstwa ,a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania. Natomiast skutki epidemii nie mogą stanowić samodzielnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o przepisy § 3 ust.1 pkt 2 w/w rozporządzenia. Zakład odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej przedkładając interes społeczny jako nadrzędny z nast. powodów. Strona nie udowodniła,że nie ma możliwości uregulowania należności z tytułu składek,jest w wieku,który daje prognozę pozytywną co do spłaty zadłużenia, a ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu,a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia. ZUS nie może akceptować stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek ,bo godzi to w prawa innych płatników ,a także narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W dniu [...] lipca 2021 roku M. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu,podobnie jak w samym wniosku o umorzenie wskazała, że z powodu nieporozumienia w spłacie należności składkowych w wersji tzw. "małego ZUS" opłaciła składki w pełnej wysokości nieterminowo i stąd powstała zaległość , której nie jest w stanie spłacić, przy czym wyraźnie zaznaczyła, że zwraca się o umorzenie odsetek od powstałej zaległości.

Decyzją z dnia [...] października 2021 roku ZUS Oddział w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił decyzję organu I instancji i orzekł co do istoty odmawiając umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł , w tym na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...]zł i ubezpieczenia zdrowotne w kwocie [...]zł. Organ podzielił ustalenia ,wnioski i twierdzenia organu I instancji podnosząc, że na podstawie dostępnych materiałów należy uznać,że skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna definitywnie uniemożliwia jej spłatę należności z tytułu składek. Ponadto organ wyjaśnił stronie korzyści z rozłożenia na raty powstałej zaległości.

Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła,że to organ pozbawił ją prawa do składek w ramach tzw."małego ZUS". Wyjaśniła okoliczności dostępu do niższych składek i braku wyjaśnienia ze strony organu obowiązku płacenia wyższych,pomimo kierowanych pism do organu.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze. zm.; dalej: "p.p.s.a") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Istotne i szczególne dla tego postępowania w kontekście uznaniowego charakteru wydanej decyzji, jest wyjaśnienie na czym polegało błędne przekonanie strony o możliwości płacenia niższych składek ZUS. Istotne z uwagi na przyczynę powstania zadłużenia i konieczność zweryfikowania postawy skarżącej dla jednoznacznego uznania prymatu interesu społecznego nad jej indywidualnym. Organ w decyzji pierwszoinstancyjnej i w konsekwencji także w zaskarżonej podnosi, że niedopuszczalnym jest przenoszenie niedogodnych dla strony konsekwencji nieopłacania składek na ZUS.Teza ta byłaby prawidłowa i kompletna, gdyby przyjąć ,że to strona w całości ponosi winę za powstałe zaległości .Tymczasem z postępowania wynika jednoznacznie i strona wielokrotnie podnosi to w pismach, że nie tylko nie miała wiedzy o tym ,że ma obowiązek płacić wyższe składki,ale nie uzyskała od organu żadnej informacji ani wyjaśnienia w tej sprawie ,pomimo szeregu pism kierowanych do organu w latach 2019-2020. W konsekwencji w okresie tym zadłużenie narastało, pomimo podjęcia przez nią ( z pomocą , jak wskazała innych osób) spłaty zaległych należności w pełnej wysokości. Strona od początku trwania postępowania wnosi o umorzenie jedynie odsetek, organ jednak nie indywidualizuje tego wniosku pod tym kątem, nie wskazuje ,czy rozważał sytuację osobistą i materialną skarżącej w odniesieniu do należności głownej czy odsetek. Nie precyzuje tego ani decyzja organu I, ani II instancji. Z uzasadnienia organu II instancji wynika jedynie ,że w związku z przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym zadłużenie skarżącej wobec ZUS uległo zmianie. Nie wyjaśnia ono jednak stronie - jakie posiada zadłużenie i z jakiego tytułu,co ma znaczenie dla oceny jej indywidualnego interesu, choćby w świetle przyczyn powstania zadłużenia. Decyzja nie wyjaśnia też , czy i które wpłaty zostały zaliczone na poczet najstarszych należności. Może to bowiem wykluczać możliwość spłaty bieżących i zaległych składek,a także narastania odsetek, w wyniku czego skarżąca pozostawała bez możliwości ubezpieczenia chorobowego, co również podnosiła w pismach do organu , a tych rozwazań także zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji .Trzeba więc uznać, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymogom wynikającym z przepisów Kpa, gdyż organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i w toku postępowania argumentów strony. Całkowite pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności i argumentów powoływanych przez stronę godzi w zasady określone w art. 8 i 11 Kpa oraz narusza obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji nakazany przepisem art. 107 § 3 Kpa .

Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07). Decyzji uznaniowej stawia się szczególnie wymagania. Z treści takiej decyzji musi bowiem wynikać, że decyzja, w odniesieniu do żądania strony, nie nosi cech dowolności. Wobec powyższego organ ma szczególny obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i odnieść się do wszystkich argumentów strony, w tym także okoliczności powstałego zadłużenia, jak i jego istoty. Wybór alternatywy decyzyjnej z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości społecznej nie pozwala pominąć ,że strona w żadnym wypadku nie uchylała się od płacenia składek,co więcej natychmiast je spłaciła,a powstałe odsetki nie są prostą konsekwencją niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek .

W tego typu sprawach, gdy przychody z działalności gospodarczej spadły w okresie walki z pandemią (na co wskazują zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIt-36), organ powinien dodatkowo rozważyć ziszczenie się przesłanki z § 3 pkt 2 rozporządzeniaMinistra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) i brak jest w ocenie sądu podstaw do uznania ,że nie może ona być rozpatrywana jako samodzielna przesłanka umorzenia.Podkreślono bowiem w decyzji ,że stan epidemii w związku z zakażeniem wirusem SARS- Covid móglyby stanowić przesłankę umorzenia nalezności z tytułu składek tylko wtedy , gdy doprowadziłoby to do likwidacji przedsiębiorstwa ,a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania .Natomiast skutki epidemii nie mogą stanowić samodzielnej przesłanki do umorzenia należnosci w oparciu o przepisy § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS .Sąd nie podziela tego stanowiska .Podkreślić należy ,że likwidacja przedsiębiorstwa jako przyczyny utraty jedynego źródła zarobkowania stanowi samodzielną przesłankę z art. 28 ust.3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 2021 r -O systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U.z 2021 r.poz.423 ) i w ocenie sądu nie musi stanowić uzupełniającej przesłanki dla rozpoznania warunków umorzenia przewidzianych w rozporządzeniu.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni powyżej wyrażoną ocenę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, przy czym sąd uznał ,że dla zrealizowania wytycznych sądu wystarczającym będzie uchylenie jedynie decyzji zaskarżonej.

Mając na względzie powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c orzekł jak w sentencji wyroku.