Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 648/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 140 ust 1, ust 2 pkt 2 i ust 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 2126
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.
article: art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Specjalista Agnieszka Wita-Łyskawa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o. o. w M. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 7417 zł (słownie: siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, po rozpatrzeniu odwołania – spółki z o.o. "A" z siedzibą w M. (dalej spółka, skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w W. z [...] r., nr [...], ustalającą "opłatę podwyższoną za wydobycie w okresie od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r., bez wymaganej prawem koncesji kopaliny - piasku, w ilości [...] tony, z terenu działki ewidencyjnej nr [...] położonej w O., gmina K., powiat [...], województwo [...], w wysokości [...] zł ". Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej kpa) oraz art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. — Prawo geologiczne i górnicze (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2126, ze zm. dalej pgg).

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z [...] r. (data wpływu [...] r.) organ został powiadomiony przez J. W., zamieszkałego w T. o nielegalnej eksploatacji kruszywa z terenu działki nr [...] w O.. W związku z powyższym organ podjął czynności wyjaśniające. W ich toku ustalił, że Marszałek Województwa [...] decyzją Nr [...] z [...] r. znak: [...] cofnął koncesję na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża [...], udzieloną pierwotnie "B" s.c. M. i B. S. (O.) przez Wojewodę [...] decyzją z [...] r. znak: [...] (ze zm.), upoważaniającą do prowadzenia eksploatacji kopaliny na działce ewidencyjnej nr [...] w miejscowości O., w granicach obszaru górniczego o powierzchni [...] ha i terenu górniczego o powierzchni [...] ha. Warunki rekultywacji, w tym: osobę obowiązaną do rekultywacji gruntów, kierunek i termin rekultywacji gruntów oraz zakres i sposób jej wykonania dla gruntów po działalności górniczej o powierzchni [...] ha, zlokalizowanych na terenie części działki ewid. nr [...] zostały określone decyzją Starosty [...] z [...] r. znak: [...]. Następnie prawa i obowiązki wynikające z decyzji, zostały przekazane na rzecz "A" Sp. z o.o. decyzją Starosty [...] z [...] r. znak: [...].

Nadto oględziny terenu, przeprowadzone [...] r. przez pracowników inspekcyjno-technicznych organu wykazały, że na terenie działki istniało stare wyrobisko poeksploatacyjne o powierzchni ok. [...] ha, powstałe w wyniku realizacji koncesji, wymagające zabezpieczenia lub likwidacji; w pobliżu południowo-wschodniej granicy byłego obszaru górniczego stwierdzono trzy mniejsze, suche, powstałe w wyniku wydobycia piasku, wyrobiska - opisane i oznaczone w dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji. Wyrobiska nr [...] i nr [...] zlokalizowane były poza granicami zniesionego obszaru górniczego, natomiast wyrobisko nr [...] powstało w jego byłych granicach; na terenie działki znajdowały się maszyny urabiające, tj. koparka gąsiennicowa [...] i spycharka gąsiennicowa [...], prowadzące załadunek kopaliny. Podczas oględzin załadowane zostały 3 samochody, które oddaliły się z rejonu załadunku w nieznanym kierunku. Podczas oględzin kontrolujący dokonali pomiaru sytuacyjno-wysokościowego wyrobiska odbiornikiem GPS R8s (S/N: [...]) z kontrolerem z wewnętrzną rejestracją typ TSC 3, w systemie ASG-EUPOS, w układzie współrzędnych płaskich 2000 metodą pozycjonowania satelitarnego. Wyniki pomiarów stanowiły podstawę sporządzonego operatu w celu obliczenia ilości wydobytej kopaliny, która wyniosła [...] m3, a całkowita powierzchnia wyrobisk wyniosła łącznie [...] m2. W oględzinach uczestniczył A. R. (ówczesny Prezes Zarządu skarżącej), który oświadczył, że piasek wydobywany był w celach rekultywacyjnych - do przesypywania "popiołów" deponowanych w wyrobisku poeksploatacyjnym, zgodnie z treścią "Dokumentacji rekultywacji terenu poeksploatacyjnego kopalni kruszywa naturalnego [...], na terenie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów miejscowości O. nr [...] ", sporządzonej w [...]r. Na podstawie wpisów w księdze wieczystej ustalono, że nieruchomość pozostaje w dzierżawie skarżącej od [...] r. na podstawie umowy ze spółką "C". Natomiast na podstawie operatu technicznego z [...] r. pozyskanego z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w M. sporządzonego dla celów projektowych stwierdzono, że na dzień przejęcia gruntu przez spółkę nie istniały na nim nielegalne wyrobiska.

Przeprowadzone czynności wyjaśniające uzasadniały wszczęcie [...] r. postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej w związku z wydobywaniem kopaliny bez koncesji przez skarżącą.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że na terenie o powierzchni [...] ha, stanowiącym część działki ewidencyjnej nr [...] w miejscowości O. istniało wyrobisko poeksploatacyjne, do którego rekultywacji, decyzją Starosty [...] z [...]r., zobowiązana została skarżąca, która od [...] r., jest jej dzierżawcą, co zostało wpisane w KW. Dział III. W związku z powyższym przyjęto, że wyrobiska stwierdzone podczas oględzin terenu powstały między [...] r. (data sporządzenia ww. operatu technicznego), a [...] r. (datą oględzin), kiedy spółka posiadała prawo do dysponowania nieruchomością. Ponadto podczas oględzin stwierdzono, że piasek był ładowany i wywożony poza teren załadunku. Jak również potwierdził wydobywanie piasku dla celów rekultywacyjnych obecny na miejscu prezes zarządu.

Został on również przesłuchany w toku postępowania ([...] r.) i wyjaśnił m.in., że działalność na przedmiotowej działce prowadzona była przez spółkę od przejęcia nieruchomości w [...] r. Działalność ta polegała na prowadzeniu rekultywacji gruntów po działalności górniczej na powierzchni [...] ha w granicach działki nr [...] obrębu O.. Natomiast wyrobiska powstałe na skutek "nielegalnej" eksploatacji działki utworzone zostały przez poprzednich właścicieli. W dalszych pismach ([...] i [...] r.) spółka wyjaśniła, że prace rekultywacyjne polegały na rozłożeniu materiałów wypełniających wyrobisko, celem przywrócenia obszarowi cech zgodnych z ustalonym kierunkiem rekultywacji.

Organ uznał, że spółka prowadziła działalność polegającą na wydobywaniu bez koncesji piasku z terenu działki nr [...]. Wykonywane roboty polegały na odłączeniu części kopaliny od naturalnie nagromadzonego złoża, co zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 i 19 pgg stanowi wydobycie kopaliny, na które nie uzyskała koncesji. Działalność ta prowadzona była częściowo również na terenie, gdzie została cofnięta wcześniej udzielona koncesja.

Ustalenia dowodowe i ich ocena skutkowała wydaniem decyzji z [...] r. o nałożeniu na spółkę opłaty eksploatacyjnej podwyższonej w kwocie [...] zł.

Od decyzji spółka reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez brak zaufania do obywatela, brak całościowej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a także nieprzeprowadzenie kompleksowego postępowania dowodowego, w tym ustalenia stanu (wielkości wyrobiska) pozostawionego przez byłego właściciela nieruchomości J. W., daty rozpoczęcia rekultywacji działki oraz pominięcie wielkość/powierzchnia wyrobiska działki ewidencyjnej nr [...] w dacie, w której J. W. był jej właścicielem i wynosiła [...] ha – co znajduje potwierdzenie w dokumentacji będącej w posiadaniu Marszalka Województwa [...], a także w załączonych do odwołania zdjęciach satelitarnych (dostępnych w Google maps); pominiecie faktu nie korzystania przez spółkę z nieruchomości do czasu ostateczności decyzji o rekultywacji, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia wydobytej nielegalnie kopaliny - piasku, w ilości [...] ton; art.107 § 3 kpa, poprzez nie wytłumaczenie sposobu dokonanych wyliczeń, które są nieprawidłowe i wykonane przez osobę nieuprawnioną; art. 140 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 pgg poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach sprawy doszło do wydobycia kopaliny bez koncesji. Ponadto spółka wniosła o przeprowadzenie dowodów ze zdjęć satelitarnych, dot. poprzedniego właściciela nieruchomości, na okoliczności wielkości powierzchni wyrobiska poprzedniego właściciela działki. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Po ponownej ocenie materiału dowodowego z uwzględnieniem zarzutów spółki organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygniecie przypomniał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 i art. 19 pgg kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może (nie musi) przynieść korzyść gospodarczą. Zdaniem organu odwoławczego bezspornym jest, że na terenie działki nr [...] położonej w O. (O.) doszło do nielegalnego wydobycia kopaliny –piasku. Stroną takiego postępowania jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji albo w przypadku braku tego podmiotu inne osoby posiadające tytuł prawny do nieruchomości (art. 143 ust. 2 pkt 2 pgg). Nie jest sporne, ze definicję tą spełnia skarżąca, gdyż dysponowała działką, nie posiadała koncesji i wywoziła wydobywany piasek. Organ nie zgodził się z zarzutem niekompletności materiału dowodowego, a w szczególności w zakresie ustalenia stanu (wielkości wyrobiska) pozostawionego przez byłego właściciela nieruchomości. Organ wyjaśnił, że w granicach działki nr ew. [...] w miejscowości O. usytuowane jest złoże "[...]", którego eksploatacja prowadzona była na podstawie koncesji z [...] r. przeniesionej decyzją z [...] r. na rzecz J. W. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "D" J. W.. Koncesja ta została cofnięta decyzją [...] r. z uwagi na niewypełnienie jej warunków.

Powstałe w wyniku prowadzonej w ramach wygaszonej koncesji wyrobisko poeksploatacyjne ma powierzchnię ok. [...] ha. Do wykonania rekultywacji części pozostawionego na działce nr [...] wyrobiska o powierzchni ok. [...] ha, decyzją z [...] r. zobowiązana została spółka "C" Sp. z o.o., która prawa i obowiązki wynikające z tej decyzji przekazała na rzecz skarżącej, będącej od [...] r. dzierżawcą działki [...]. Granice obszaru rekultywacji (ok. [...] ha) oznaczone zostały na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Starosty. Mapa ta stanowiła również załącznik do wykonanej na zlecenie skarżącej "Dokumentacji rekultywacji terenu poeksploatacyjnego kopalni kruszywa naturalnego [...] na terenie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów miejscowości O. gm. K. numerem: [...]", zwanej dalej: "Dokumentacją z [...] r.". Stan terenu w rejonie wyrobiska poeksploatacyjnego zaktualizowany został na podstawie pomiaru geodezyjnego wykonanego przez firmę geodezyjną w dniu [...] r., która sporządziła operat techniczny przyjęty przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w M. i wpisany do ewidencji w dniu [...] r. Wobec powyższego stan terenu (wielkość wyrobiska) pozostawionego po zakończeniu działalności przez J. W. (koncesja została cofnięta w dniu [...] r.) przedstawiony został na mapie zaktualizowanej na podstawie pomiarów geodezyjnych wykonanych w dniu [...] r. W tej sytuacji wniosek spółki "o przeprowadzenie dowodów z: dokumentów - zdjęć satelitarnych i dokumentów będących w posiadaniu Marszałka Województwa [...] dotyczących poprzedniego właściciela nieruchomości (działki ewidencyjnej nr [...] w M.), na okoliczność wielkości powierzchni wyrobiska poprzedniego właściciela tej działki, jest bezzasadny, gdyż wielkość powierzchni wynika wprost z dokumentów dołączonych do materiału dowodowego.

Organ podkreślił, że w dniu oględzin w pobliżu południowo-wschodniej granicy byłego obszaru górniczego stwierdzono trzy, powstałe w wyniku wydobycia piasku, dokonano pomiaru sytuacyjno-wysokościowego wyrobisk przy wykorzystaniu zestawu pomiarowego GPS. Z porównania stanu terenu wg. mapy z [...] r. oraz w czasie oględzin wynika, iż stwierdzone trzy wyrobiska powstały po [...] r., co oznacza, że nie są one pozostałością po poprzednim właścicielu.

Organ wyjaśnił także, że ustalenie daty rozpoczęcia rekultywacji przez spółkę wobec stwierdzenia powstania wyrobisk będących przedmiotem postępowania po dniu wykonania mapy, stanowiącej załącznik do Dokumentacji z [...] r., jest w niniejszej sprawie bez znaczenia. Na mapie oznaczono granice obszaru rekultywacji (ok. [...] ha), jak również kierunki przemieszczania nadkładu do rekultywacji, które są usytuowane w odległości ponad [...] m od stwierdzonych ,nielegalnych" wykopów. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że wydobycie kopaliny bez koncesji w ilości wskazanej w decyzji prowadzone było w okresie od [...] r. do [...] r. a spółka od dnia [...] r. na okres 10 lat dzierżawi sporną działkę, co oznacza, że wydobycie kopaliny bez koncesji nastąpiło w okresie kiedy była dysponentem i użytkownikiem działki.

Ponieważ, zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 pgg działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej, a stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 3 pgg, za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji ustala się opłatę podwyższoną w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny. Organem właściwym w takiej sprawie jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 pgg). Wysokość opłaty jest uzależniona wyłącznie od ilości wydobycia kopaliny bez wymaganej koncesji i przyjętej stawki opłaty eksploatacyjnej.

Również z opisu przedstawionego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji jasno wynika, w jaki sposób organ dokonał wyliczenia wydobytego piasku w ilości [...] tony w okresie od maja 2015 r. do kwietnia 2016 r. Organ nie zgodził się też z twierdzeniem, że pomiarów dokonały osoby bez stosownych kwalifikacji zawodowych i praktycznych do ich sporządzenia, co powoduje, że są one nieprawidłowe.

Pomiary i wyliczenia zostały ujęte w "Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji" z [...] r. Obliczona objętość wydobytego piasku ustalona została na podstawie różnicy pierwotnego "modelu terenu" przyjętego na podstawie mapy sporządzonej na podstawie pomiaru z [...] r. oraz modelu terenu ustalonego w wyniku pomiarów w dniu oględzin. W przedmiotowej sprawie pomiarów terenowych dokonał pracownik posiadający wykształcenie geologiczne, a ilość wydobytej kopaliny obliczył pracownik urzędu będący uprawnionym geologiem górniczym. Ponadto organ I instancji, jest organem wyspecjalizowanym, a czynności wykonują jego pracownicy posiadający niezbędne kwalifikacje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23.02.2016 r., sygn. akt III SA/GI 2158/15 oraz wyrok NSA z 9.01.2018 r. II GSK 1928/17). Same pomiary GPS wykonano odbiornikiem Trimble R8s, przy wykorzystaniu systemu stacji referencyjnych VRSNet. Natomiast obliczenia ilości wydobytej kopaliny wykonano wykorzystując szeroko stosowany w geodezji, licencjonowany program komputerowy WinKalk. Obliczenia wykonano metodą pozycjonowania satelitarnego. Zarówno sposób wykonania pomiarów jak i obliczeń, po ponownym przeliczeniu przez organ II instancji, jest prawidłowy i wiarygodnie odzwierciedla ilość ubytku kopaliny. Do przeliczenia objętości wydobytej kopaliny na tony przyjęto średnią wartość gęstości objętościowej określoną w Dodatku nr[...] do dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego [...] , wynoszącą [...] t/m3.

W skardze skierowanej do sądu administracyjne spółka wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa procesowego art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wydanej z naruszeniem zasad postępowania powielając zarzuty odwołania. Skarżąca podkreśliła jednak, że pomiary na które powołuje się organ z [...] r. zostały wykonane dla potrzeb decyzji rekultywacyjnej i nie obejmowały terenu działki [...], na którym znajdują się nielegalne wyrobiska. Nadto obmiar ten został zaktualizowany w roku [...] i dotyczy działki o pow. [...] ha z [...] ha jakie liczy powierzchnia całej działki. Nadto istnienie wyrobisk przypisanych skarżącej potwierdzają zdjęcia satelitarne wykonane przed [...] r. i rozpoczęciem rekultywacji co nastąpiło w [...] r. po uprawomocnieniu się decyzji z [...] r. Stąd skarżąca nie zgadza się z dokonanymi wyliczeniami wydobytej przez nią kopaliny w ilości [...] m3, zwłaszcza w zestawieniu z powierzchnią wyrobiska [...] m2. Wydobycie wskazanej ilości piasku w jej przypadku ([...] tony) było niemożliwe a wyliczenie opłaty w kwocie [...] zł było nieuzasadnione. Do skargi spółka załączyła mapę do celów projektowych z datą aktualizacji w celu określenia obszarów ze złożem piasku, mapę zasadniczą z 2015 r. i roku 2019 oraz zdjęcia satelitarne potwierdzające istnienie wyrobisk przed 2015 r.

Uzasadniając zarzuty skargi spółka ponowiła także argumentację przytoczoną już w odwołaniu kwestionującą prowadzenie przez nią na spornej działce prac innych niż rekultywacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje stanowisko w sprawie. Podkreślił, że pomiary dokonane [...] r. nie potwierdziły istnienia na terenie spornej działki trzech wyrobisk, które stanowiły potwierdzenie nielegalnego wydobywania piasku i podstawę naliczenia opłaty podwyższonej. Załączone do skargi dowody nie podważają ustaleń organu, gdyż zdjęcia nie są datowane a zaktualizowana mapa wskazuje, że teren został uporządkowany i wyrównany.

Postanowieniem z [...] r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji ostatecznej z racji wykazanej przez spółkę, grożącej jej upadłości w przypadku jej wykonania.

Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska. Skarżąca dodatkowo podkreślił, że nieruchomość o pow. [...] ha została przejęta za długi przez spółkę matkę w ramach licytacji komorniczej i na jej bazie powstała skarżąca w [...] r. Celem jej zawiązania było uporządkowanie działki i jej wykorzystanie do działalności. Przystąpiono do jej rekultywacji występując o stosowną decyzję, którą otrzymała spółka w [...] r. Przed uzyskaniem decyzji nie prowadziła na działce żadnych prac, zwłaszcza wydobywczych. Prace takie prowadził poprzedni właściciel , bez koncesji, co potwierdzają zdjęcia satelitarne z [...] r. Sama skarżąca przyznaj, że w 2016 r. ze spornej działki wywiozła kilka wywrotek piasku, ale nie był to piasek wydobywany lecz zwałowany przez poprzedniego właściciela. Nadto jeden samochód to [...] ton piasku a organ wskazał, że wywieźliśmy [...] samochodów, co jest niemożliwe. Nadto podkreślono, że zawiadomienie złożył poprzedni właściciel z którym spółka pozostaje w sporze i sam prowadził prace wydobywcze wbrew koncesji a potem bez koncesji. Dalej spółka podkreślała, że mapki z 2015 r., na których organ opierał swoje ustalenia nie obejmują pomiarów nielegalnych wyrobisk, gdyż zostały sporządzone wyłącznie dla terenu objętego rekultywacją, na którym wyrobiska te się nie znajdują. Zdaniem skarżącej w dokonanych wyliczeniach organ założył, że teren rekultywowany był jednolity, bez wcześniejszej eksploatacji. Mapki koncentrowały się wyłącznie na terenie objętym rekultywacją i nie dawały pełnego obszaru terenu sąsiadującego, w tym starych wyrobisk.

Pełnomocnik organu wyjaśnił, że zdjęcia satelitarne nie mają znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia, gdyż organ opierał się na mapkach sporządzonych przez samą skarżącą w czerwcu 2015 r. i przedłożonych w postępowaniu rekultywacyjnym. Zgodził się z twierdzeniem, że wyrobiska leżą poza terenem rekultywacji i znajdował się na ich obszarze zwałowany piasek, co jednak potwierdza jego wydobycie, jako odłączenie od złoża.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ustalił i zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej określanej skrótem ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd orzeka w granicach danej sprawy, po przeprowadzeniu rozprawy, na podstawie akt, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 133 i 134 ppsa).

Jedynym kryterium rozpoznania sprawy jest zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, jej legalność. Sąd przy tej ocenie kieruje się jedynie prawem, a nie zasadami celowości, czy słuszności albo sprawiedliwości społecznej. Organ górniczy o podejrzeniu wydobywania kopaliny przez skarżącego bez koncesji został powiadomiony przez poprzedniego właściciela terenu obejmującego działkę ewidencyjną [...]. Dysponował on koncesją na wydobywanie kopaliny z tej działki, która została mu cofnięta w związku z naruszaniem jej warunków, co nastąpiło [...] r. Skarżąca przejęła działkę na podstawie umowy dzierżawy podpisanej [...], a ujawnionej w Kw [...] r. Organ nie ustalił kiedy fizycznie przejęła działkę, od kogo i w jakim stanie, czy sporządzono protokół przekazania i jej oględziny. Sama spółka oświadczyła, że prace rekultywacyjne rozpoczęła na [...] r., po uzyskaniu prawomocnej decyzji wydanej [...] r. czego organ nie podważył. Jak wynika z ustaleń organu obszar górniczy objęty koncesją wynosił [...] ha a teren górniczy [...] ha i znajdował się na działce [...] . Obszar rekultywacji objęty decyzją wynosił [...] h i ten został objęty wskazaną mapką z [...] r. Sam organ przyznaje, że wyrobiska na podstawie pomiarów których dokonano ustaleń wydobytego bez koncesji piasku leżą poza obszarem rekultywacji, co powoduje, że podnoszone przez skarżącą zarzuty wymagały dodatkowych ustaleń i wyjaśnień. Sąd uznał, że wydana decyzja jest przedwczesna a dokonane wyliczenia nie znajdują uzasadnienia faktycznego. Zostały sporządzone w odniesieniu do niewłaściwej mapki i nieadekwatnych pomiarów. Bezsprzecznym jest, co przyznaje sama skarżąca, że z tereny działki nr [...] wywiozła kilka samochodów piasku (w dacie oględzin 3 ciężarówki), ale nie 312 po 20 ton każdy. W dacie oględzin czyli [...] r. spółka prowadziła prace rekultywacyjne, zgodnie z posiadaną decyzją. Nie wydobywała piasku a jedynie wykorzystywała piasek zwałowany. Odłączony od złoża przez inny podmiot, co potwierdzają zdjęcia satelitarne z 2013 r., na których widnieją wskazane przez organ wyrobiska. Istnieniu zwałów nie zaprzeczył organ.

Sąd nie podziela w tym zakresie twierdzeń organu, że powstały one wyłącznie za przyczyną prac wydobywczych skarżącej. W aktach sprawy znajduje się część materiałów z postępowania rekultywacyjnego skarżącej, a wśród nich mapa do celów projektowych, spis dokumentów operatu technicznego. Wśród nich 4 mapy do porównania z terenem, ale bez określenia z jakiej daty, jak również 11 szkiców polowych. Z akt sprawy nie wynika jaki był cel opracowania operatu i dokonywanych porównań. Operat zawiera również wykaz współrzędnych dokonanych pomiarów czy aktualizowanego terenu. Wskazać należy, że wcześniej prowadzone było postępowanie z wniosku spółki "C", wydzierżawiającej działkę skarżącej. W decyzji organów obu instancji brak jest jednak odniesienia do tych dokumentów i wyjaśnienia braku ich znaczenia dla oględzin z [...] r. i istnienia wyrobisk poza obszarem rekultywacji. Podobnie jak decyzja Marszałka Województwa [...] z [...] r. zatwierdzająca dokumentację geologiczną złoża [...] dla powierzchni [...] ha i ustalająca zasoby na dzień [...] r. dokonana w związku z podziałem złoża i koniecznością jego rozliczenia. Decyzja została wydana na wniosek skarżącej. Niezależnie od wskazanych dokumentów organ ujawnił decyzję z [...] r. o cofnięciu przedsiębiorcy- J. W. koncesji, którą wykorzystywał od [...] r. Przyczyną wypowiedzenia było prowadzenia prac wydobywczych w roku [...], I półrocze. Organ w tej sprawie prowadził postępowanie w celu ustalenia ilości wydobytej przez przedsiębiorcę kopaliny bez uiszczenia opłaty eksploatacyjnej. W aktach sprawy nie ujawniono jednak decyzji kończącej wskazane postępowanie ani wysokości naliczonej opłaty. Organ nie zapoznał się również z aktami tego postepowania celem weryfikacji ustaleń i pomiarów dokonanych dla potrzeb tegoż postępowania, w tym w celu porównania terenów na których prowadzone były prace wydobywcze w tym czasie i ile piasku wydobyto oraz czy został on wywieziony czy zwałowany. Nie bez znaczenia dla oceny wyjaśnień spółki pozostaje analiza akt postępowania rekultywacyjnego z wniosku spółki "C". Z decyzji z [...] r. Starostwa Powiatowego wynika, że działka nr [...] od momentu cofnięcia koncesji nie jest eksploatowana w żaden sposób. W związku z wygaśnięciem koncesji podejmowano próby jej rekultywacji w różnych kierunkach, łącznie ze składowaniem odpadów w wyrobiskach. Próby te okazały się nieskuteczne, gdyż organy wybrały kierunek rekultywacji rolniczej. Powyższe nie wyklucza jednak, że w aktach tych są dokumenty potwierdzające lub wykluczające twierdzenia skarżącej co do istnienia wyrobisk czy prowadzonej przez nią eksploatacji złoże bez koncesji. W aktach sprawy ujawniono jednak same decyzje, bez oględzin akt i ich zawartości zwłaszcza map czy pomiarów dokonywanych dla potrzeb tych postępowań.

Wskazać też należy, że postępowanie zostało podjęte w związku z pismem z [...] r. J. W., który wskazuje, że zgłoszenia o tożsamej treści składał już w Starostwie Powiatowym w M. w Wydziale Ochrony Środowiska, skąd nawet otrzymał odpowiedź. Organ nie przesłuchał zgłaszającego na okoliczność powzięcia informacji o prowadzonych pracach wydobywczych czy składowaniu odpadów, przez kogo, od kiedy. Konieczne jest również ustalenie komu i kiedy wydał nieruchomość, na podstawie jakich dokumentów oraz czy sporządzono z tej czynności dokumentację fotograficzną lub stosowne protokoły uwzgledniające w szczególności stan nieruchomości w dacie wydania.

Wskazać należy, ze stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 pgg złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą, zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od jej złoża stanowi jej wydobycie. Ponadto stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 pgg działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji. Jednocześnie zgodnie z art. 4 ust. 1 pgg przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie: będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych; nie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym; nie naruszy przeznaczenia nieruchomości. Jednak nawet w tym przypadku ten, kto zamierza podjąć wydobywanie, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem na piśmie zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru górniczego, określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania – ust. 2 art. 4 pgg.

W przypadku naruszenia wymagań określonych w ust. 1 i 2 właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 – ust. 3 art. 4 pgg.

Przenosząc powyższe uregulowania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważa, że trudno nie zgodzić się wątpliwościami podnoszonymi przez skarżącą co do prawidłowości ustaleń faktycznych, które legły u podstaw naliczenia jej opłaty podwyższonej. Skarżąca dysponuje nieruchomością w ramach umowy dzierżawy, której w aktach też nie ujawniono. Umowę podpisano [...] r. i przejęła w stosunku do niej obowiązki rekultywacyjne wynikające z decyzji [...] r. a będące konsekwencją wcześniej prowadzonych prac wydobywczych w ramach posiadanej od [...] r. koncesji przez kolejnych jej dysponentów. W tym miejscu wskazać należy, że decyzja określająca obowiązek i kierunek rekultywacji gruntów z [...] r. została wydana w stosunku do właściciela działki, spółki "C" na podstawie jej wniosku z [...] r. czyli po dacie umowy dzierżawy. Termin rekultywacji określono do [...]r. licząc 5 lat od daty zakończenia prac wydobywczych i ważności koncesji.

Jak wskazano wyżej organy obu instancji nie zgromadziły w sprawie wszystkich dokumentów źródłowych, które pozwoliłby ustalić w sposób jednoznaczny i przekonujący fakt wydobycia przez skarżącą przypisanej jej w decyzji ilości piasku w zakreślonym okresie czasowym. Tym samym Sąd decyzję uznał za przedwczesną a materiał dowodowy za niepełny i nieprzekonujący.

Organ odwoławczy dokonując oceny podniesionych przez spółkę zarzutów winien ponownie dokonać analizy zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazanych wyżej uwag. W szczególności dokonać jednoznacznych ustaleń na podstawie dokumentów oraz przesłuchań świadków (w tym A. R., J. W., W. S.) co do daty przejęcia nieruchomości przez skarżącą, podjęcia prac rekultywacyjnych i istnienia 3 wyrobisk poza granicą obszaru wydobywczego w dacie podpisania umowy i rozpoczęcia prac rekultywacyjnych. W tym celu możliwe są do wykorzystania zdjęci satelitarne, czemu organ nie zaprzecza a z których nie skorzystał. Wskazać też należy, że z protokołu oględzin wynika, że piasek w dacie oględzin wydobywany był dla celów rekultywacji, co wynika z pkt 6 Dokumentacji dot. rekultywacji terenu, do wypełniania wyrobiska. Podczas kontroli stwierdzono zwałowiska piasku zlokalizowane w kierunku wschodnim od nielegalnych wyrobisk. W ocenie kontrolujących, kubatura zwałowisk nie jest zgodna z kubaturą obliczoną w dokumentacji (pkt 6 protokołu). Zapis ten jest niezrozumiały i nie wiadomo do jakiej dokumentacji się odnosi oraz jaka była niezgodność i jakie to ma znaczenie dla wyliczenia opłaty eksploatacyjnej. Dalej z zapisu protokołu wynika, że piasek był wywożony w inną część rekultywowanego wyrobiska (pkt 8) ale bez odniesienia do dokumentacji rekultywacji.

Niezbędne jest zatem dokonania przeglądu i analizy akt postępowania określającego warunki rekultywacji prowadzonego z wniosku spółki "C" z [...] r. oraz skarżącej, która przejęła jej obowiązki w tym zakresie.

Wskazać należy, że organ dokonując wyliczeń opierał się na własnych pomiarach z [...] oraz pomiarach dokonanych dla innych potrzeb, nie wyjaśniając przekonująco, że dotyczą one tych samych fragmentów działek, które stanowiły podstawę wyliczeń w sytuacji, kiedy poza sporem jest, że nielegalne wyrobiska pozostają poza obszarem rekultywacji i w pobliżu granicy obszaru wydobywczego. Organ pominął całkowicie swoje ustalenia czynione w związku z cofnięciem koncesji poprzedniemu właścicielowi i ustaleniem dla niego opłaty podwyższonej, co w ocenie Sądu dla niniejszej sprawy jest niezbędne skoro cofnięcie koncesji nastąpiło z przyczyn prowadzenia prac wydobywczych bez wykazania ilości wydobytego piasku i uiszczenia należnej opłaty eksploatacyjnej z tego tytułu. Nie ustalono też, kiedy działka została wydana skarżącej i kiedy ujawniono na niej prowadzenie prac wydobywczych, w tym podnoszonych przez poprzedniego właściciela.

Sąd nie ma wątpliwości, że pomiary dokonane [...] r. zostały wykonane przez osoby uprawnione, podobnie jak wykonane wyliczenia są prawidłowe, jednakże na podstawie danych porównawczych, które są wątpliwe. W celu wyeliminowania wskazanych wątpliwości Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa a o kosztach orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 tej ustawy. Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 tej ustawy.