Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 550/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 13r ust. 12
journal: Dz.U. 2015 poz 187
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Protokolant Asystent Sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu powstałych szkód oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 stycznia 2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor" ARiMR"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej jako "kpa") w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm.) w zw. z § 13r rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm. – dalej jako "rozporządzenie"), po rozpatrzeniu odwołania A. S. – dalej jako "Skarżący" od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej jako "Kierownik ARiMR") z dnia 16 listopada 2018 r. w sprawie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Wnioskiem z dnia 4 października 2018 r. Skarżący zwrócił się do Kierownika ARiMR o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi.

Skarżący oświadczył, że posiada ubezpieczenie co najmniej 50% powierzchni upraw rolnych w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej z wyłączeniem łąk i pastwisk co najmniej od jednego z ryzyk. Wskazał, że wnioskuje o pomoc publiczną, udzielaną na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. L 193 z 1.7.2014, str. 1-75).

Skarżący wniósł o udzielenie pomocy finansowej do powierzchni 17,06 ha upraw rolnych, w których wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 30% danej uprawy na powierzchni tej uprawy i poniżej 70% danej uprawy na powierzchni tej uprawy i złożył oświadczenie dotyczące położenia gospodarstwa rolnego, w którym wskazał, że gospodarstwo rolne nie jest położone na obszarach z ograniczeniami naturalnymi oraz oświadczył, iż nie otrzymał odszkodowania z tytułu wystąpienia szkód spowodowanych przez suszę lub powódź w 2018 r. w uprawach rolnych, jak również oświadczył, że wszystkie dane podane we wniosku oraz w załącznikach do niego są prawdziwe i zgodne ze stanem faktycznym oraz, że zna skutki składania fałszywych oświadczeń wynikających z art. 297 § 1 ustawy - Kodeks karny.

Do wniosku Skarżący załączył wykaz działek ewidencyjnych i powierzchni upraw, na których wystąpiły szkody oraz potwierdzony przez Wojewodę [...] protokół z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego. Ponadto załączył poświadczoną za zgodność z oryginałem umowę ubezpieczenia upraw rolnych z dnia 16 października 2017 r. zawartą z A S.A. na okres ubezpieczenia od 17 października 2017 r. do 16 października 2018 r.

Decyzją z dnia 16 listopada 2018 r. Kierownik ARiMR przyznał Skarżącemu pomoc finansową o wartości brutto 4265,00 zł, stanowiącej równowartość 992,55 euro, do szkód powstałych w uprawach rolnych obejmujących co najmniej 30% i mniej niż 70% danej uprawy rolnej.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że pomoc finansową Skarżącemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem suszy przyznano w części, ponieważ w dniu wystąpienia szkody w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem łąk i pastwisk, nie było ubezpieczonych od jednego z ryzyk, w tym m.in. od suszy. Polisa ubezpieczenia dołączona do wniosku została zawarta przez D. S., która - jak wynika z wpisu do ewidencji producentów - nie pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącym. Wobec powyższego wnioskodawca nie posiadał ubezpieczonych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem łąk i pastwisk, co najmniej od jednego z ryzyk, wskazanych w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, w tym m.in. suszy.

Odwołanie od powyższej decyzji nie zostało uwzględnione a zaskarżona decyzja utrzymana w mocy.

Organ odwoławczy na wstępie powołując treść § 13r ust.1-6 rozporządzenia stwierdził, że odwołujący wymogi przewidziane we wskazanej regulacji prawnej spełnił, natomiast zgodnie z § 13r ust. 12 rozporządzenia, pomoc, o której mowa w ust. 1, pomniejsza się o 50%, jeżeli w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem łąk i pastwisk, nie było ubezpieczonych co najmniej od jednego z ryzyk, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Organ drugiej instancji, mając na względzie odwołanie strony dokonując ponownego zweryfikowania całego materiału zgromadzonego w sprawie, w zakresie wnioskowanej przez stronę pomocy finansowej stwierdził, że z polisy ubezpieczenia uprawy wynika, że ubezpieczającym i ubezpieczonym jest ta sama osoba, tj. D. S. W niniejszej sprawie ubezpieczony jest zatem imiennie wskazany. Wobec tego za ubezpieczonego nie można uznać stronę postępowania, czyli Skarżącego. Organ zaznaczył, że tylko w przypadku gdy ubezpieczający i ubezpieczony to dwa różne podmioty można mówić o umowie ubezpieczenia na cudzy rachunek (art. 808 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, dalej jako k.c; t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.). W ubezpieczeniu na cudzy rachunek ubezpieczający we własnym imieniu zawiera umowę ubezpieczenia, w której przedmiotem ochrony ubezpieczeniowej będzie interes majątkowy innej osoby (ubezpieczonego). Wskutek tego, że ubezpieczony interes przysługuje owej innej osobie, zatem w opinii organu, to na jej rzecz jest świadczona ochrona ubezpieczeniowa i to jej właśnie może być wypłacone ewentualne świadczenie pieniężne przez ubezpieczyciela po zajściu wypadku ubezpieczeniowego.

Organ odwoławczy zauważył, że wprawdzie z § 13r ust. 12 rozporządzenia nie wynika obowiązek ubezpieczenia upraw osobiście przez stronę (Skarżący nie musi być ubezpieczającym). Jednakże zaznaczył, że grunty, na których powstały szkody spowodowane przez niekorzystne zjawiska klimatyczne powinny zostać ubezpieczone, w taki sposób, aby strona mogła skorzystać z ubezpieczenia niezależnie od tego kto zawarł umowę ubezpieczenia. W związku z powyższym strona nie musi być ubezpieczającym, ale musi być osobą uprawnioną do skorzystania z polisy (ubezpieczonym) tak, aby zminimalizować negatywne skutki spowodowane przez niekorzystne zjawiska klimatyczne w prowadzonej działalności.

Za bezzasadny organ odwoławczy uznał podniesiony przez stronę w odwołaniu, zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną i fragmentaryczną ocenę przez organ materiału dowodowego. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ uwzględnił treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Powyższe reguły, w ocenie organu odwoławczego, zostały w rozpatrywanej sprawie zachowane.

Odnosząc się z kolei do zarzutu strony podniesionego w odwołaniu dotyczącego błędnych ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji polegających na uznaniu, że nieistotne jest objęcie ubezpieczeniem pola uprawnego strony, lecz istotny jest podmiot zawierający umowę ubezpieczenia organ odwoławczy zauważył, że wymóg ubezpieczenia 50% powierzchni upraw jest spełniony w przypadku gdy ubezpieczonym jest osoba posiadająca uprawy, ponieważ na rzecz tej osoby powinna być świadczona ochrona ubezpieczenia i to na jej rzecz może być wypłacone ewentualne świadczenie pieniężne przez ubezpieczyciela po zajściu wypadku ubezpieczeniowego.

Podsumowując, w ocenie organu drugiej instancji wymóg ubezpieczenia 50% powierzchni upraw wynikający z § 13r ust. 12 rozporządzenia nie został przez stronę spełniony. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego i prawidłowo przyznał stronie pomoc finansową. Organ pierwszej instancji słusznie stwierdził, że w dniu wystąpienia szkody w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym strony, z wyłączeniem łąk i pastwisk, nie było ubezpieczonych od jednego z ryzyk.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci § 13 ust. 12 rozporządzenia poprzez ich błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne pomniejszenie udzielonej pomocy finansowej o 50% w sytuacji objęcia umową ubezpieczenia co najmniej od jednego z ryzyk, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym strony;

- naruszenie przepisów postępowania - art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną i fragmentaryczną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkującym błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, iż w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych strony co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym strony nie było ubezpieczonych od jednego z ryzyk, w tym m.in. od suszy, podczas gdy umowa ubezpieczenia znajdująca się w aktach sprawy - obejmowała uprawy rolne należące do strony, a kwestia podmiotu zawierającego polisę ubezpieczeniową jest irrelewantna dla oceny skutków prawnych niniejszej sprawy, albowiem istotny jest przedmiot ubezpieczenia;

- błędne ustalenia faktyczne co do okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na błędnym uznaniu, iż w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych strony co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym strony nie było ubezpieczonych od jednego z ryzyk, w tym m.in. od suszy, podczas gdy w umowie ubezpieczenia istotny jest przedmiot ubezpieczenia - co organ pominął - a nie fakt pozostawania w związku małżeńskim strony z ubezpieczającym;

- błędne ustalenia faktyczne co do okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na błędnym uznaniu, iż jedynie małżonek strony, bądź strona może ubezpieczyć skutecznie powierzchnie upraw rolnych, podczas gdy z treści §13 ust. 12 rozporządzenia wynika obowiązek objęcia ubezpieczeniem upraw, a nie obowiązek osobistego zawarcia określonej umowy, oraz figurowania w polisie jako ubezpieczony;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 i 105 § 1 kpa polegające na utrzymaniu w mocy przez organ drugiej instancji decyzji organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przez decyzję organu pierwszej instancji w/w przepisów prawa materialnego, postępowania oraz błędne ustalenia faktyczne, (tj.: zarzuty nr. 1,2,3,4) co zostało błędnie powielone przez organ drugiej instancji.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, poprzez stosownie podwyższenie o 50% stronie należnego odszkodowania w łącznej wysokości 8.530 zł oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie stawianych wyżej zarzutów.

Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wbrew zarzutom odpowiada prawu. Organy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zebrały materiał dowodowy, który wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo przywołanego stanu prawnego, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności.

Otóż w rozważanej sprawie istota sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w sprawie zasadnie przyznano pomoc finansową Skarżącemu jako producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi, w wysokości pomniejszonej o połowę, na skutek braku ubezpieczenia co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, od jednego z ryzyk, w tym m. in. od suszy lub powodzi.

Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w skardze, w pierwszej kolejności wskazać należy, iż pomoc finansowa dla producentów rolnych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, powstały szkody w wysokości co najmniej 70 % danej uprawy na powierzchni występowania tej uprawy spowodowane wystąpieniem niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w tym suszy lub powodzi, przyznawana jest na podstawie wskazanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r.

Podstawą prawną do zastosowania przez organ względem pomocy przyznanej na rzecz Skarżącego pomniejszenia był § 13r ust. 12 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem analizowaną pomoc pomniejsza się o 50 %, jeżeli w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych lub uprawach w szklarniach lub w tunelach foliowych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej, z wyłączeniem łąk i pastwisk, nie było ubezpieczonych co najmniej od jednego z ryzyk, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3. Przepis ten wprost uzależnia zatem wysokość ostatecznie przyznawanej pomocy od posiadania ubezpieczenia co najmniej 50 % powierzchni upraw, od jednego z ryzyk wymienionych w rozporządzeniu.

Jak wynika z akt sprawy, Skarżący złożył polisę ubezpieczenia A obejmującą okres ubezpieczenia od dnia 17 października 2017 r. do dnia 16 października 2018 r., ale zawartą przez D. S. widniejącą w polisie jako ubezpieczona. Co istotne, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 22 OWU do przedmiotowej polisy, ubezpieczonym jest posiadacz upraw rolnych objętych ubezpieczeniem. Tymczasem D. S. nie jest posiadaczem upraw na działce nr [...], a zatem wyłącza to możliwość ewentualnej cesji wierzytelności ze wskazanej polisy w tym zakresie.

Rację ma Skarżący, że wprawdzie z literalnego brzmienia § 13r ust. 12 rozporządzenia nie wynika obowiązek ubezpieczenia upraw osobiście przez rolnika, ale racjonalnym jest przyjęcie, że strona powinna móc z niego skorzystać. Dyrektor ARiMR trafnie zauważył, że istotą wynikającą z powołanych przepisów jest to, by grunty na których powstały szkody spowodowane przez niekorzystne zjawiska klimatyczne były ubezpieczone, w taki sposób, aby beneficjent mógł skorzystać z ubezpieczenia niezależnie od tego, kto zawarł polisę ubezpieczeniową. W związku z tym beneficjent nie musi być ubezpieczającym, ale musi być osobą uprawnioną do skorzystania z polisy, tak aby zminimalizować negatywne skutki spowodowane przez niekorzystne zjawiska klimatyczne w prowadzonej działalności.

Jednocześnie, odnosząc się do wykładni celowościowej omawianego przepisu, należy powtórzyć za organem, iż jego rolą jest zmotywowanie rolników do ubezpieczenia się poprzez zagrożenie im obniżenia pomocy, a nie przeniesienia ryzyka związanego z wystąpieniem szkód na zakład ubezpieczeń. Na taką interpretację wskazuje również okoliczność, iż w myśl § 13r ust. 12 rozporządzenia przesłanką wypłacenia pomocy w pełnej wysokości jest ubezpieczenie co najmniej od jednego spośród ryzyk określonych w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, przy czym nie musi to być ryzyko, w związku z zaistnieniem którego powstały w gospodarstwie rolnym szkody skutkujące udzieleniem pomocy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż wobec faktu, że na przedmiotowej polisie widnieje wyłącznie D. S. zarówno jako ubezpieczający (płatnik składek) oraz jako ubezpieczony (osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania), oznacza to, że jest ona jedyną osobą uprawnioną do żądania ewentualnego odszkodowania, ale w zakresie upraw, których jest posiadaczem. Dlatego też wbrew twierdzeniom Skarżącego, uznać należy, że nie spełnił on warunku wynikającego z § 13r ust. 12 rozporządzenia dotyczącego ubezpieczenia co najmniej 50% powierzchni upraw.

Nadto należy zauważyć, że Skarżący nie złożył do akt sprawy jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego jego uprawnienie do skorzystania ze wskazanej polisy.

Podsumowując, w niniejszej sprawie organ zbadał wszechstronnie sprawę, w szczególności w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy, a następnie podjął właściwe, oparte na ustalonym stanie faktycznym rozstrzygnięcie, stąd zarzut naruszenia wskazanych w skardze zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego Sąd uznał za bezzasadny.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.