Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1787/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5, art 2, art 30
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Asesor WSA Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] uznającą świadczenia rodzinne - zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - przyznane decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązującą do ich zwrotu wraz z odsetkami.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

A. B. [...] kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę G. U., na okres zasiłkowy [...]. We wniosku strona podała, że w 2017 r. rodzina uzyskała dochody w postaci alimentów na córkę – [...] zł oraz stypendium córki - [...] zł + [...] zł - łącznie [...] zł. Na wezwanie organu przedłożyła świadectwo pracy, z którego wynika, że z dniem [...] kwietnia 2019 r. utraciła zatrudnienie.

Organ ustalił, że dochód rodziny - po odliczeniu dochodu utraconego, tj. dochodu z zatrudnienia - wyniósł [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie, co na osobę daje kwotę [...] zł.

W tej sytuacji Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2019 r. przyznał wnioskodawczyni zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres od [...] kwietnia 2019 r. do [...] października 2019 r.

Następnie decyzją Prezydenta [...] z [...] lutego 2021 r. uznano przyznane ww. świadczenia rodzinne za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązano A. B. do ich zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że powziął informację, że A. B. w okresie od [...] kwietnia 2019 r. do [...] października 2019 r. pobierała zasiłek chorobowy, a od [...] października do [...] października 2019 r. świadczenie rehabilitacyjne. Kwoty zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego zostały doliczone do dochodu rodziny jako dochód uzyskany, w wyniku czego ustalono, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę uprawniającą do świadczeń rodzinnych.

A. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. Świadczenia rodzinne przyznawane są osobom, które spełniają kryterium dochodowe, wskazane w art. 5 ustawy. Ponieważ córka A. B., G. U., legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, kryterium to wynosi [...] zł na osobę w rodzinie (art. 5 ust. 2).

Kolegium zaznaczyło, że w decyzji organu I instancji nie podano wysokości dochodu rodziny, uznając, że decyzja, skoro spełnia w całości żądanie strony, nie musi zawierać uzasadnienia. Jednakże w aktach sprawy znajdują się oświadczenia wnioskodawczyni, która składając wniosek podała, że dochód z tytułu alimentów wyniósł w 2017 r. [...] zł, a stypendia córki - [...] zł. Nie ma zatem żadnych podstaw, by je kwestionować. Zarzut strony, że wliczono do dochodu alimenty, których nie otrzymała, jest całkowicie nieuprawniony. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł (na osobę - [...] zł) i uprawniał do zasiłku rodzinnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że A. B. nie poinformowała organu I instancji, że po utracie zatrudnienia - co wykazała świadectwem pracy - otrzymywała od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasiłek chorobowy, a następnie świadczenie rehabilitacyjne. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie ZUS, z którego wynika, że zasiłek chorobowy w maju 2019 r. wyniósł [...] zł. Kwota ta dodana do jednomiesięcznego dochodu rodziny daje kwotę [...] zł ([...] zł + [...] zł) - czyli [...] zł na osobę. Kwota ta przekracza zatem kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego.

Odnosząc się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących niesłusznego doliczenia do dochodu najwyższego zasiłku chorobowego skoro w różnych miesiącach miał on różną wysokość, Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2 (w sprawie niniejszej [...] zł miesięcznie na osobę), pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

Stosownie do art. 5 ust. 3a ustawy, w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny.

Kolegium wskazało, że kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny wynosi 1528 zł (764 zł x 2).

Dokonując stosownych wyliczeń organ zaznaczył, że [...] zł (dochód powiększony o zasiłek chorobowy w maju) - 1528 zł daje kwotę [...] zł. Suma zasiłków rodzinnych - [...] zł (zasiłek) + [...] zł (dodatek) + [...] zł (dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego podzielony przez 12) daje kwotę [...] zł. Przekroczenie dochodu ([...] zł) jest więc wyższe niż suma zasiłków ([...] zł).

Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że zasiłek chorobowy najniższą wysokość miał w czerwcu 2019 r. - wynosił [...]. Oznacza to, że dochód w czerwcu 2019 r. należy ustalić na kwotę [...] zł ([...] zł + [...] zł ), co daje kwotę [...]zł na osobę. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 ww. ustawy jest to kwota [...] zł ([...] zł - 1528 zł), a więc również wyższa niż suma zasiłków ([...] zł).

Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

Informacja, że zasiłek chorobowy jest dochodem uzyskanym, znajduje się we wniosku na stronie 9 - gdzie A. B. zaznaczyła kratkę "nie nastąpiło uzyskanie przez członka Twoje rodziny dochodu" oraz na stronie 14, gdzie także zaznaczono pogrubionym drukiem obowiązek poinformowania o zmianach w dochodzie rodziny.

Zdaniem organu skarżąca [...] kwietnia 2019 r. wiedziała już, że przyznano jej od [...] kwietnia 2019 r. zasiłek chorobowy, co mogłoby wyczerpać znamiona przepisu o świadomym wprowadzeniu w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Ponieważ A. B. nie poinformowała organu, że po utracie zatrudnienia uzyskała prawo do zasiłku chorobowego, co zgodnie z art. 3 pkt 24 h ustawy stanowi uzyskanie dochodu, należało uznać, że świadczenia rodzinne przyznane decyzją z [...] maja 2019 r. od [...] maja 2019 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Kolegium wskazało jednocześnie, że mimo, że stypendium szkolne nie jest wymienione w art. 3 pkt 23 lit. I ustawy jako przykład dochodu utraconego, to kierując się orzecznictwem, w tym m.in. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2631/18, dokonano stosownego wyliczenia przyjmując stypendium za dochód utracony. W tej sytuacji dochód rodziny w roku bazowym wynosi [...] zł z tytułu alimentów, a więc jednomiesięczny dochód wynosi teoretycznie [...] zł.

W maju 2019 r. będzie to kwota [...] zł ([...] zł + [...] zł), czyli [...] zł na osobę. Kwota ta przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy będzie to zaś kwota [...] zł ([...] zł - 1528 zł kryterium dochodowe) i jest to kwota wyższa niż suma zasiłków (tj. [...] zł).

W czerwcu 2019 r. będzie to kwota [...] zł ([...] zł + [...] zł), co daje [...] zł na osobę. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy to kwota [...] zł ([...] zł - 1528 zł), a więc także kwota wyższa niż suma zasiłków ([...] zł).

W świetle powyższego SKO w [...] uznało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma zaś zastosowania.

A. B. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że organ nieprawidłowo wyliczył dochód rodziny w wyniku czego uznano, że dochód ten przekroczył kwotę kryterium dochodowego. Do dochodu wliczono stypendium, które powinno zostać zakwalifikowane jako dochód utracony oraz alimenty, których strona, mimo istnienia prawomocnego wyroku ich zasądzającego, nie pobierała w wymienionym okresie, co należało uwzględnić przy wyliczeniu.

Skarżąca zaznaczyła, że organ odwoławczy w swoich wyliczeniach, co do pobieranego świadczenia alimentacyjnego, oparł się na oświadczeniach strony, które ta zmieniła (pismo dołączone do niniejszego odwołania zatytułowane "oświadczenie", nadane również do Prezydenta [...], Urzędu Dzielnicy dla [...]).

Zdaniem skarżącej ponadto organ zaliczył w poczet dochodu rodziny stypendium szkolne, które powinno zostać potraktowane jako dochód utracony, na co wskazuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2631/18, traktujący stypendium za dochód utracony.

Skarżąca zarzuciła, że organ opiera się na teoretycznych wyliczeniach dochodu, a dochód rodziny pozostawał zmienny w poszczególnych miesiącach. Zasadnym jest zatem, by dochód został wyliczony powtórnie za każdy miesiąc przyznanego świadczenia. Wobec nieprawidłowo wyliczonego dochodu możliwe jest zastosowanie art. 5 ust 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca podniosła dodatkowo, że wbrew twierdzeniom organu informowała organ o dochodzie (wysyłając mailowo skany o pobieranych w latach 2019- 2020 świadczeniach chorobowych), co zainicjowało powyższe postępowanie, a ponadto decyzja ZUS została jej wydana po złożeniu wniosków o świadczenia rodzinne i wnioskodawczym nie mogła wiedzieć, jaka będzie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone wart. 107 § 3 k.p.a. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd podziela argumentację przytoczoną przez organ oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

W odniesieniu do zarzutów skargi Sąd zauważa, że poza sporem jest, że Skarżąca nie poinformowała organu, iż po utracie zatrudnienia uzyskała prawo do zasiłku chorobowego a następnie świadczenia rehabilitacyjnego tj. uzyskała dochód w rozumieniu art. 3 pkt 24 h ustawy. W wyniku doliczenia tych świadczeń do dochodu rodziny, dochód ten wyniósł [...] zł na osobę, co oznacza, że przekroczył kwotę uprawniającą do przyznania świadczeń rodzinnych objętych decyzją z [...] maja 2019 r. i uzasadniał uznanie tych świadczeń za nienależnie pobrane.

Zdaniem Skarżącej organ II Instancji wadliwie doliczył do jej dochodu zasiłek chorobowy otrzymany przez nią w najwyższej wysokości, gdy tymczasem w innych miesiącach był on niższy. Gdyby dochód został wyliczony osobno za każdy miesiąc przyznanego świadczenia zastosowanie miałby, w jej ocenie, art. 5 ust 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zarzut ten nie zasługuje na aprobatę.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2 (w sprawie niniejszej 764 zł miesięcznie na osobę), pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 5 ust. 3a ustawy, w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny.

Organ prawidłowo wyliczył, że kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny wynosi kwotę 1528 zł (764 zł x 2). Suma zasiłków rodzinnych - [...] zł (zasiłek) + [...] zł (dodatek) + [...] zł (dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego podzielony przez 12) daje kwotę [...]zł.

Istotnym jest w sprawie niniejszej, że zasiłek chorobowy wypłacony Skarżącej w okresie objętym postępowaniem miał najniższą wysokość w czerwcu 2019 r. i wynosił [...] zł. Oznacza to, że dochód w czerwcu 2019 r. wynosił [...] zł ([...] zł + [...] zł ), co daje kwotę [...] zł na osobę w rodzinie. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 ustawy jest to kwota [...] zł ([...] zł - 1528 zł), a więc wyższa niż suma zasiłków ([...] zł). Przekroczenie dochodu jest więc wyższe niż suma zasiłków. Skoro zatem wypłacony Skarżącej zasiłek chorobowy miał najniższą wysokość w czerwcu 2019r. to tym bardziej logiczne jest, że w pozostałych miesiącach wyliczenie kwoty wg. treści art. 5 ust.3 ustawy dawało kwotę większą niż suma zasiłków wskazana przez organ.

W odniesieniu do zarzutu doliczenia do dochodu rodziny stypendium szkolnego sąd zauważa, że nie jest on trafny. Kolegium uznało bowiem, że chociaż stypendium szkolne nie jest wymienione w art. 3 pkt 23 lit. I ustawy jako przykład dochodu utraconego, to kierując się orzecznictwem, w tym m.in. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2631/18, dokonało wyliczenia przyjmując stypendium za dochód utracony.

Sąd nie podziela także zarzutu Skarżącej, że organ bezzasadnie, opierając się na jej wcześniejszym oświadczeniu, doliczył do dochodu rodziny alimenty, które mimo prawomocnego wyroku zasądzającego, nie zostały jej wypłacone. Zauważyć należy, że stanowisko w tej sprawie Skarżąca zmieniła w piśmie z [...] lipca 2021r., opatrzonym podpisem elektronicznym, zatytułowanym jako "oświadczenie", nadanym do Prezydenta [...], Urzędu Dzielnicy dla [...], po zakończeniu postępowania w sprawie. Nie przedstawiła przy nim żadnych dowodów istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.