Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 570/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie NSA Zofia Borowicz /spr./ WSA Stanisław Nitecki Protokolant st.sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1/ uchyla zaskarżoną decyzję 2/ określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3/zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę [...] /[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.21 ust.1 w związku z art.1 ust.2 pkt 5 i art.4 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz.950/ odmówił przyznania A. B. uprawnień kombatanckich.

Organ administracyjny uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, że strona pełniła służbę w [...] od [...] r. Za niewiarygodne uznał w tym zakresie oświadczenia świadków J.K. i J. K., gdyż także ich działalność w okresie wskazywanym przez stronę nie została potwierdzona. Ponadto wymienieni świadkowie w okresie tym odbywali zasadniczą służbę wojskową i z tego tytułu otrzymali uprawnienia kombatanckie. Organ podkreślił, że oświadczenia świadków R.F., E.B. i [...] T.J. dotyczą innej i w okresie późniejszym prowadzonej działalności przez A. B., nie wymienionej przez niego w kwestionariuszu i dlatego tych dowodów, nie brał pod uwagę w toku postępowania administracyjnego.

W ocenie organu brak było również przesłanek do ustalenia, że wnioskodawca podlegał represjom okresu powojennego, a zwłaszcza, że [...], o jakiej jest mowa w przepisie art. 4 ust.1 pkt 4 cyt. ustawy.

Fakt taki nie wynika w żaden sposób z pisma Prokuratury Wojewódzkiej w W. Zaś treść oświadczenia świadka [...] W. Z. nie jest wiarygodnym dowodem, gdyż jako osoba postronna nie mógł on znać [...], a tym bardziej okresu [...] w G. Przy tym świadek ten nie przedstawił żadnego dowodu stwierdzającego jego [...] w latach powojennych.

Organ stwierdził też, że wskazywana przez strony praca przymusowa w N. nie wiąże się z możliwością nabycia uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.B. wnosił o uwzględnienie dowodów przez niego przedstawionych, a dotychczas nieuwzględnionych. Dodał, że na przymusowe roboty został wywieziony z ojcem na tereny [...] skąd w czasie pacyfikacji został wywieziony do [...] w [...]r. Podkreślił, że działalność w [...] to okres [...], a działalność polityczna to okres [...].

Powyższe rozstrzygnięcie organ orzekający utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] r. podkreślając, że dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu a odmowa przyznania uprawnień kombatanckich nie narusza prawa,

Wskutek uwzględnienia skargi A. B. na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 30 października 2001r. /sygn.akt II SA/Ka 228/00/ Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że zaskarżona decyzja została wydana bez uprzedniego wszechstronnego wyjaśniania sprawy.

W szczególności Sąd zwrócił uwagę, że nie został wyjaśniony charakter pobytu skarżącego w [...], a to pod kątem zbadania czy w tej sytuacji mają zastosowanie stosowne przepisy ustawy kombatanckiej o przyznaniu uprawnień kombatanckich.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 kpa Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że ustalenia dotyczące działalności skarżącego w okresie powojennym są logiczne i poprawne, a decyzja o odmowie przyznania uprawnień jest zgodna z prawem. Wobec zarzutów skarżącego stwierdził, że nie można uznać, iż A. B. podlegał represjom w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 1 lit. c cyt. ustawy tj. że przebywał w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji [...]. [...] w mieście B. na [...] nie figuruje w wykazie miejsc określonych w Rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości /Dz.U. Nr 106, poz.1154/- nie był filią obozu koncentracyjnego Neuengamme. Organ podkreślił, że przeświadczenia skarżącego, iż przebywał w obozach, o których mówi art.3 pkt 2 i art.4 ust.1 pkt 1 lit.c ustawy o kombatantach nie zostało potwierdzone przez żadną z instytucji, do których w tej sprawie się zwracał ani też przez świadków. Natomiast ZUS Oddział w C. uznał pobyt skarżącego w N. w okresie od [...] r. do [...] r. jako pracę przymusową.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną A. B. wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem tego rozstrzygnięcia i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skarżący zarzucił, że zeznania świadków: J. K., J. K. i W. Z. o dostatecznie potwierdzają jego działalność w [...], natomiast zeznania świadków J. N., J. Z., J. Z. i zaświadczenie [...] oraz dokument z A. potwierdzają jego pobyt w karnym obozie podległym władzom bezpieczeństwa III Rzeszy. Nadto zarzucił, że zeznania świadków [...] T. J., R. F., E. B. i K. P. dowodzą o jego działalności politycznej i religijnej w latach [...].

Skarżący podkreślił, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie przeprowadził wnikliwego postępowania wyjaśniającego jak to zalecił Sąd w wyroku z dnia 30.10.2001r. W szczególności błędnie odczytał organ treść pisma [...] i nie udowodnił, że zeznania świadków były fałszywe.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający postulował jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz.1271 ze zm. zwanej p.w.u.p./ podlega ona rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ - zwanej dalej p.s.a.

Zgodnie z art.99 p.w.u.p. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przedmiotowa sprawa była już rozpoznana przez Sąd i w powołanym wyżej wyroku zarzucono brak całościowej oceny materiału dowodowego.

W szczególności w motywach wyroku Sąd nakazał uzupełnić wykazane braki postępowania, a dotyczące pobytu skarżącego w obozie [...]. Ponadto Sąd nakazał dokonanie wnikliwej , wszechstronnej i logicznie poprawnej oceny całego materiału dowodowego, co miało umożliwić orzekającemu organowi poczynienie właściwych ustaleń i wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego wymogom prawa procesowego i materialnego.

Organ orzekający ponownie rozpoznając sprawę jedynie częściowo wykonał zalecenia Sądu, a mianowicie poczynił stosowne ustalenia faktyczne i dokonał ich oceny prawnej, odnośnie pobyt skarżącego w obozie [...] w mieście B. [...]. Wbrew zarzutom skarżącego ustalenia faktyczne organu w tym zakresie jak ich ocena prawna nie naruszają prawa.

Przede wszystkim należy zauważyć, że zarówno w kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich jak i w życiorysie skarżący wskazał jako jeden z tytułów uprawniających – fakt wywiezienia i pobytu w obozie umieszczonym w m. B. [...], precyzując, że prawdopodobnie był to podobóz należący do obozu macierzystego Neuengamme. Fakt pobytu skarżącego wraz z ojcem w w.w obozie usytuowanym ok. [...] km od H. wynika z dokumentu wydanego przez [...] w A. z dnia [...]r. Także zaświadczenie [...] z dnia [...]r. potwierdza powyższy fakt, na co zwrócił już uwagę Sąd w motywach wyroku z dnia 30 października 2001r. Wbrew stanowisku skarżącego, ostatnio powołany dokument nie dotyczy osoby A. M. B. lecz A. B. ur. [...] r. syna F. i A. czyli skarżącego. A. M. B. jest w tym dokumencie jedynie wymieniony jako jeden z członków rodziny skarżącego.

Z mocy art.4 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tj. z 2002r. Dz.U. Nr 42, poz.371 ze zm./, jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom, którymi są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, bądź innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, bądź w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. /pkt 1 lit a, b i c/.

Do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach oraz innych miejscach odosobnienia, o których mowa w art.3 pkt 2 cyt. ustawy.

Z kolei do określenia miejsc odosobnienia oraz obozów, o których mowa w art.3 pkt 2 i w art.4 ust.1 pkt 1 lit.b/ i lit.c/ oraz w pkt 3 tej ustawy uprawniony został Prezes Rady Ministrów /art.8 ust.1 pkt 2 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 1999r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej...Dz. U. Nr 38, poz,360, która w tym zakresie weszła w życie z dniem 29 października 1999r./.W wykonaniu delegacji ustawowej Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. /Dz.U. Nr 106, poz.1154/. W § 2 ust.1 pkt 16 tegoż rozporządzenia stwierdzono, że obóz w Neuengamme był obozem koncentracyjnym określonym w art.3 pkt 2 cyt. ustawy. W § 2 ust. 14 rozporządzenia określono podobozy obozu koncentracyjnego w Neuengamme, wśród których nie został wymieniony obóz [...] w m. B. [...]. Z kolei w § 6 tegoż rozporządzenia wymienione zostały inne miejsca odosobnienia określone w art.4 ust.1 pkt 1 lit.c/ cyt. ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, wśród których to obozów, obóz umieszczony w m. B. na [...] nie został także wymieniony.

Z § 4 i 5 cyt. rozporządzenia wynika nadto, że obóz ten nie figuruje wśród więzień i obozów, o których mowa w art.3 pkt 2 i art.4 ust.1 pkt 3 lit.a/ oraz ust.1 pkt 1 lit.b/ ustawy o kombatantach.

Trafnie też zauważył organ orzekający w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które potwierdzałyby jego pobyt w innych obozach wymienionych w art.3 pkt 2 i art.4 ustawy o kombatantach, a określonych w przywołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów.

Fakt pobytu skarżącego w obozie w m. B. na [...] nie jest kwestionowany. Jednakże nie oznacza to, że z tego tytułu mają zastosowanie w stosunku do skarżącego przepisy ustawy o kombatantach o przyznawaniu uprawnień kombatanckich. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2001r. /sygn.akt V SA 3357/00 Lex 50163/ warunkiem stosowania przepisu art.4 ust.1 pkt 1 lit.b/ i lit.c/ ustawy o kombatantach jest określenie miejsc odosobnienia przez właściwy podmiot, co oznacza wyszczególnienie tychże miejsc w przywołanym rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów.

W tym miejscu należy jedynie zauważyć, że czym innym są represje w rozumieniu ustawy o kombatantach, a czym innym represje w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm./, wśród których ustawa wyróżnia osadzenie w obozach pracy przymusowej oraz deportację /wywiezienie/ do pracy przymusowej. Z zaświadczenia ZUS Od. w C. z dnia [...]r. wynika, że okres pobytu skarżącego w obozie od [...]r. do [...]r. został uznany jako praca przymusowa.

Zatem w tym zakresie zarzuty skargi nie były zasadne.

W świetle wskazań zawartych w motywach wyroku Sądu z dnia 30 października 2001r. nie można uznać, że w pozostałym zakresie zaskarżona decyzja spełnia wymogi obowiązującego prawa.

Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący wywodził spełnienie warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich także z faktu działalności w [...] w okresie początkowo określanym "od [...]r.," a następnie wskazanym jako "od [...]r. do [...] r." oraz działalności politycznej i religijnej w latach [...].

Na wykazanie tych twierdzeń przedstawił szereg dowodów, w szczególności z zeznań świadków. Zgodnie z wytycznymi Sądu obowiązkiem organu było przeprowadzenie wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów i przedstawienie zajętego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji /art. 80 i 107 § 3 kpa/.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wymogów tych nie spełnia skoro w jej uzasadnieniu organ orzekający jedynie stwierdził, że: "ustalenia dotyczące działalności p.B. w okresie powojennym są logiczne i poprawne, a decyzja o odmowie przyznania uprawnień jest zgodna z prawem". Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucał, że organ orzekający nie uwzględnił wszystkich przedstawionych przez niego dowodów. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 kpa co oznacza, że w tym przypadku mają zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

Zatem organ d/s kombatantów ponownie rozpoznając sprawę nie może ograniczyć się tylko do kontroli wydanej decyzji lecz jest obowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Oznacza to, że rozpoznaje on sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a więc ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Oznacza to, że organ orzekający miał obowiązek ocenić wszystkie zgromadzone w sprawie dowody i ustalić na ich podstawie czy skarżący spełnia przesłanki do nabycia uprawnień kombatanckich w oparciu o tytuł określony w art.1 ust.2 pkt 5 ustawy o kombatantach przy uwzględnieniu treści art.8 ust.1 pkt 1 tej ustawy, a także tytuł określony w art.4 ust.1 pkt 4 cyt. ustawy. W myśl ostatnio powołanego przepisu w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązującym od 13 maja 1999r. represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944 - 1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Przy czym z treści art.8 ust.2 pkt 2 lit. a/ cyt. ustawy wynika, który podmiot jest właściwy do określenia okoliczności, o których mowa w art.4 ust.1 pkt 4 tej ustawy w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski /treść art.8 ust.2 pkt 2 w brzmieniu nadanym przez art.3 pkt 3 ustawy z dnia 9.04.1999r o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej...Dz.U. Nr 38, poz.360, który wszedł w życie z dniem 29.10.1999r. i przy uwzględnieniu treści art.6 ostatnio powołanej ustawy/.

Ponieważ uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art.107 § 3 kpa, a ocena zebranych dowodów w sprawie została dokonana z naruszeniem reguł zawartych w art.80 kpa, czym organ orzekający uchybił przepisowi art.99 p.w.u.p. zachodziły podstawy do jej uchylenia, gdyż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy zauważyć, że w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ orzekający usiłował uzasadnić stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednakże odpowiedź na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej rozważań, ocen, które zgodnie z art.107 § 3 kpa powinno zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne /por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 1992r. sygn.III SA 1839/91, opubl. ONSA 1992/2/45/.

Z tych zatem względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w oparciu o art.145 § 1 pkt 1 lit.c/ p.s.a. Ponieważ wyrok Sądu jest nieprawomocny, zaś uwzględnienie skargi wpływa na wykonanie uchylonej decyzji dlatego Sąd po myśli art.152 p.s.a. orzekł, że nie podlega ona wykonaniu.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art.200 i 209 w zw. z art.211 i 212 § 1 p.s.a.

S/G