Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1121/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek (sprawozdawca), Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "B" Sp. z o. o. w J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ( słownie: [...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej zobowiązanego "A" sp. z o.o. z siedzibą w J. w kwocie [...] zł.

Jako podstawę wydania postanowienia wskazano art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2002 r. Dz.U. Nr 110, poz. 968 ze zm.) oraz art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2000 r., Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)

W uzasadnieniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. wskazano na wstępie, że organ egzekucyjny, działając w oparciu o art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawiadomieniem z dnia [...] 2004 r. (doręczonym "B" sp. z o.o. w tym samym dniu) dokonał zajęcia wierzytelności w "B" sp. z o.o. na kwotę [...] zł, a następnie zawiadomieniami z dnia [...] 2004 r. (doręczonymi "B"" sp. z o.o. w dniu [...] 2004 r.) dokonał zajęcia wierzytelności "B" sp. z o.o. na łączną kwotę [...] zł.

Powyższych zajęć dokonano na podstawie umowy współpracy zawartej w dniu [...] 2003 r. pomiędzy "B" sp. z o.o. a "A" sp. z o.o.

W odpowiedzi na zajęcie z dnia [...] 2004 r. "B" sp. z o.o. oświadczyła w piśmie z dnia [...] 2004 r., że na dzień [...] 2004 r. nie posiada zobowiązań wobec "A" sp. z o.o., a kwoty z powstałych po dniu [...] 2004 r. wierzytelności będą przekazywane organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny uznał, że udzielona przez "B" sp. z o.o. odpowiedź nie spełnia wymogów oświadczenia w przedmiocie uznania zajętej wierzytelności i wezwał stronę do ponownego zajęcia stanowiska w tej kwestii. W piśmie z dnia [...] 2004 r., złożonym po przeprowadzeniu przez organ egzekucyjny kontroli w "B" sp. z o.o. ,dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że "nie uznaję zajętej wierzytelności", gdyż "zajęta wierzytelność na dzień zajęcia i dzień [...] 2004 r. nie istniała, z uwagi na rzeczywisty fakt braku jakichkolwiek należności "B" sp. z o.o. w stosunku do "A" sp. z o.o.". Przyznała także, że "w dniu [...] 2003 r. zawarła z "A" sp. z o.o. porozumienie o współpracy, w związku z którym w przyszłości mogą powstać wierzytelności, które zgodnie z zajęciem będą płacone na konto Urzędu Skarbowego. Wobec nieistnienia należności wobec "A" sp. z o.o. strona uznała "złożenie oświadczenia o odmowie za bezprzedmiotowe". Wyjaśniła ponadto, że od dnia [...] 2004 r. nie otrzymała od "A" sp. z o.o nowych zleceń, a zatem nadpłata na korzyść "B" sp. z o.o w rozliczeniu z "A"" sp. z o.o. pokrywa całe istniejące zobowiązania. Zapewniła także, że powstałe w przyszłości wierzytelności będą przekazywane na konto Urzędu Skarbowego w J..

Jak dalej wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., organ egzekucyjny pismem z dnia [...] 2004 r. wystąpił do "A" sp. z o.o. i "B" sp. z o.o. o podanie wysokości salda według stanu na dzień [...] 2004 r. oraz na dzień udzielenia odpowiedzi.

Następnie, w związku z brakiem realizacji zajęć przez dłużnika zajętej wierzytelności przeprowadzono, w oparciu o art. 71 a § 1 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ponowną kontrolę realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Podczas kontroli przeprowadzonej w dniach [...] i [...] 2004 r. kontrolującym okazano faktury potwierdzające dokonywanie transakcji przez "B" sp. z o.o. w firmie "A" sp. z o.o. (faktury za okres od [...] 2004 r. na ogólną kwotę [...] zł), wyciągi bankowe i raporty kasowe, w których po [...] 2004 r. nie wykazano wypływu środków pieniężnych na rzecz "A" sp. z o.o., oświadczenie z dnia [...] 2004 r. o dokonaniu (w oparciu o art. 498 kodeksu cywilnego) potrącenia wierzytelności "B" sp. z o.o. z wierzytelnościami "A" sp. z o.o. w kwocie [...] zł. Ujawniono także kartoteki konta analitycznego, na podstawie których ustalono, że w 2003 r. przekazano zaliczki na dostawy w kwocie [...] zł, a w 2004 r. zaliczki w kwocie [...] zł.; zaliczki zwrócone "B" sp. z o.o. wynosiły w tym okresie [...] zł, potrąceniu uległa kwota [...] zł, a zatem na dzień [...] 2004 r. do rozliczenia pozostała kwota [...] zł. Zapoznano się z umową przelewu wierzytelności pomiędzy cedentem "C" sp. z o.o. a cesjonariuszem "D" sp. z o.o. (z dniem [...] 2003 r. "D" sp. z o.o. zmieniła nazwę na "B" sp. z o.o.), przysługujących cedentowi z tytułu niezapłaconych przez "A" sp. z o.o. należności o łącznej wartości [...] zł oraz oświadczeniem z dnia [...] 2004 r., zgodnie z którym "B" sp. z o.o., działając na podstawie art. 509 Kodeksu cywilnego przelała zwrotnie na rzecz "C" sp. z o.o. przysługującą jej w stosunku do "A" sp. z o.o. wierzytelność w kwocie [...] zł. Ujawniono także umowę pożyczki udzielonej przez "B" sp. z o.o. firmie "A" sp. z o.o. w kwocie [...] zł z terminem spłaty niepóźniejszym niż od [...] 2004 r., z odsetkami umownymi w wysokości [...] % w stosunku rocznym (na dzień [...] 2003 r. naliczono odsetki od udzielonej pożyczki w kwocie [...] zł). Ujawniono także umowę cesji wierzytelności pomiędzy "E" sp. z o.o. występującym jako cedent, zgodnie z którą na rzecz cesjonariusza tj. "B" sp. z o.o. przekazano wierzytelność przysługującą cedentowi od "B" sp. z o.o. o wartości [...] zł. Zapoznano się z kartoteką konta analitycznego "Rozrachunki z odbiorcami – "A" oraz fakturą z dnia [...] 2004 r. na kwotę [...] zł z terminem zapłaty przelewem w ciągu 14 dni od daty wystawienia dokumentu, a także fakturą z dnia [...] 2004 r. dokumentującą sprzedaż szafy sterowniczej na rzecz "A" sp. z o.o. za kwotę [...] zł z terminem zapłaty przelewem 14 dni od daty wystawienia dokumentu (na dzień dokonania zajęcia wierzytelności zapłata nie była dokonana). Odbiorca "A" sp. z o.o. nie dokonała zapłaty, zawarte zostało natomiast porozumienie kompensacyjne należności i zobowiązań na dzień [...] 2004 r. na kwotę [...] zł pomiędzy "B" sp. z o.o., "F" K. K. i "A" sp. z o.o. - organ kontrolny ustalił zatem, że saldo należności na ten dzień "B" sp. z o.o. wynosi [...]zł.

Na podstawie opisanych powyżej rozliczeń ustalono, że "A" sp. z o.o. na dzień dokonania zajęcia wierzytelności tj. [...] 2004 r. posiadała wobec "B" sp. z o.o. zobowiązania w kwocie [...] zł, a zobowiązania "B" sp. z o.o. wobec "A" sp. z o.o. na ten dzień wyniosły [...] zł.

W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny uznał, że po dokonaniu wzajemnych rozliczeń pomiędzy "B" sp. z o.o. a "A" sp. z o.o. płatność każdej następnej faktury dokumentującej transakcję zobowiązującą "B" sp. z o.o. do zapłaty na rzecz "A" sp. z o.o. powinna nastąpić na rachunek Urzędu Skarbowego w J.

Jak zauważył organ egzekucyjny, zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług obejmuje zgodnie z dyspozycją art. 89 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie tylko wierzytelności istniejące w chwili zajęcia, ale także te, które powstaną po tej dacie. Od chwili zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności nie może świadczyć do rąk wierzyciela, wierzyciel nie może takiego świadczenia przyjąć, a nadto zgodnie z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swojego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Ustalenia kontroli przeprowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności, wykazały, że podmiot ten bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego, co zgodnie z art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi podstawę wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie "B" sp. z o.o. podniosła zarzut naruszenia art. 498, 499 oraz 503 w zw. z art. 504 Kodeksu cywilnego oraz dokonania błędnych ustaleń faktycznych, skutkiem których uznano, że stronie nie przysługuje prawo do potrącenia wzajemnych zobowiązań i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o zwolnieniu zajętych wierzytelności z egzekucji.

Uzasadniając sformułowane zarzuty strona wskazała, że w niniejszej sprawie przed dniem zajęcia wierzytelności przekazywała na rzecz "A" sp. z o.o. zaliczki, które w istocie powinny zostać uznane za spełnianie wierzytelności, która stała się później przedmiotem zajęcia przez organ egzekucyjny. Wobec dokonanej zaliczkowo wpłaty (co miało miejsce przed zajęciem wierzytelności) dłużnik wierzytelności stał się wierzycielem wykonywanej na jego rzecz usługi, a pomiędzy stronami zaistniało zobowiązanie wzajemne. Po wykonaniu usługi "A" sp. z o.o. wystawiła fakturę, a jej odbiorca – "B" sp. z o.o. "oświadczyła, że należność tę uiściła w formie zaliczki, a z uwagi na treść art. 503 dokonała potrącenia swojej wierzytelności (zaliczki) z wierzytelnością "A" sp. z o.o. z tytułu faktury". Zdaniem "B" sp. z o.o. kwestionowane rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego bezpodstawnie wyłącza uprawnienie do potrącenia wzajemnych zobowiązań i zobowiązuje spółkę do dwukrotnej zapłaty za te samą usługę: pierwszy raz w formie zaliczki, a powtórnie w ramach realizacji zajęcia wierzytelności dokonanego przez Urząd Skarbowy w J..

Dyrektor Izby Skarbowej w K., odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, wskazał na treść art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który w ustalonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. stanie faktycznym (niekwestionowanym przez organ nadzoru) nakazywał zająć wierzytelności wynikające z umowy o współpracy zawartej w dniu [...] 2003 r. pomiędzy "B" sp. z o.o. a "A" sp. z o.o. Na mocy art. 89 § 2 powołanej ustawy zajęcie to objęło także wierzytelności przyszłe, do których przekazywania dłużnik zobowiązał się w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego.

W dalszej części uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że przy określaniu kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności uwzględniono regulacje dotyczące potrącania wierzytelności określone w art. 498, 499, 503 i 504 kodeksu cywilnego. Organ egzekucyjny ustalił bowiem, że "A" sp. z o.o. posiadała po dniu zajęcia tj. po dniu [...] 2004 r. w "B" sp. z o.o. wierzytelności w kwocie [...] zł. Jednocześnie na ten dzień "A" sp. z o.o. była dłużnikiem "B" sp. z o.o. i posiadała zobowiązania wobec tej firmy na kwotę [...] zł, które obejmowały m.in. uiszczone po dniu zajęcia miesięczne zaliczki na dostawy. Po dokonaniu, zgodnie z powołanymi powyżej przepisami kodeksu cywilnego, wzajemnego potrącenia wymienionych wierzytelności do kwoty [...] zł w stosunku do pozostałej "nadwyżki" [...] zł wyłączona została możliwość potrącenia. Wierzytelność ta powstała po dniu [...] 2004 r. i wynika z faktur wystawionych nabywcy "B" sp. z o.o. przez "A" sp. z o.o. w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2004 r. Zgodnie z art. 504 k.c. wierzytelność ta nie może podlegać potrąceniu z wierzytelnościami dłużnika tj. "B" sp. z o.o. przysługującymi od "A" sp. z o.o., które mogły powstać po dniu zajęcia.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. doręczono stronie w dniu [...] r., a pismem z dnia [...] 2005 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu [...] 2005 r.) reprezentujący "B" sp. z o.o. radca prawny zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, w szczególności przepisu art. 71 a w zw. z art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której zajęta wierzytelność nie została uznana przez dłużnika, naruszenia art. 514 kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że wobec kwoty [...] zł została po stronie skarżącej firmy wyłączona możliwość potrącenia innych wierzytelności strony powstałych po dniu zajęcia. Sformułowano również zarzut naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego w sprawie i naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów poprzez pominięcie w rozliczeniu wzajemnych wierzytelności "B" sp. z o.o. i "A" sp. z o.o., należności z tytułu odsetek od umowy pożyczki naliczonych po dniu [...] 2004 r. oraz naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia do czasu rozpoznania skargi przez Sąd oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano na wstępie, że dyspozycja art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza zastosowanie art. 71 b tejże ustawy wyłącznie w przypadku, gdy dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania na rzecz organu egzekucyjnego pomimo, że przedmiotowa wierzytelność została przez niego uznana. Zdaniem pełnomocnika strony przesłanka ta nie została spełniona, gdyż wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego dłużnik w pismach z dnia [...] 2004 r., [...] 2004 r. oraz [...] 2004 r. nie uznał zajętej wierzytelności. Zawarte w pismach skarżącej stwierdzenia, że w przyszłości mogą powstać wierzytelności, które zgodnie z zajęciem będą przekazywane na konto US w J. nie oznacza uznania takich wierzytelności przez dłużnika. Nieuznanie zajętych wierzytelności niweczy zasadność całego dalszego postępowania egzekucyjnego i czyni je bezprawnym.

W dalszej części uzasadnienia skargi zaakcentowano, że po dniu [...] 2004 r. po stronie "B" sp. z o.o. powstałą wierzytelność o wartości [...] zł, która powinna w całości kompensować wierzytelność "A" sp. z o.o. O okoliczności tej organ egzekucyjny był powiadomiony przez "A" sp. z o.o. pismem z dnia [...] 2004 r., ale pominął wskazaną kwotę w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, ograniczając się do stwierdzenia, że wobec wierzytelności powstałych po dniu [...] 2004 r. dopuszczalność potrącenia została wyłączona.

Pełnomocnik skarżącej podniósł także, że organ egzekucyjny przy ustalaniu wartości niezwróconej przez "A" sp. z o.o. pożyczki uwzględnił jedynie wartość odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] 2004 r., bezpodstawnie pomijając wartość odsetek należnych za dalszy okres. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 4 umowy pożyczki z dnia [...] 2003 r. odsetki od pożyczki określone w § 3 umowy naliczone zostają od kwoty faktycznego zadłużenia na koniec każdego roku kalendarzowego, a w okresie spłaty na dzień spłaty kolejnych rat pożyczki. Sposobem spłaty pożyczki w niniejszej sprawie jest kompensata wierzytelności skarżącej, wynikającej z udzielonej pożyczki, z wierzytelnością jaka przysługiwała pożyczkobiorcy wobec pożyczkodawcy. W tym stanie rzeczy organ egzekucyjny powinien naliczyć i uwzględnić przy kompensacie pełną wierzytelność z tytułu należnych odsetek za zwłokę ([...]% w stosunku rocznym) także po dniu [...] 2003 r. do dnia potrącenia, a nie tylko wartość odsetek naliczonych na dzień [...] 2004 r.

Pominięcie pełnej wartości odsetek wynikających z umowy pożyczki stanowi zdaniem pełnomocnika skarżącej naruszenie obowiązku zebrania całego materiału dowodowego w sprawie, rozpatrzenia wszystkich ustalonych okoliczności, określonego w art. 7 i 8 oraz art. 77 k.p.a. Zdaniem reprezentującego skarżącą radcy prawnego organ egzekucyjny nie zastosował się do zasady prawdy obiektywnej, której realizowanie nakazuje organowi dążyć do jak najdokładniejszego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zebrania w tym zakresie wszelkich istotnych dowodów i wyjaśnienia wszelkich nasuwających się w sprawie wątpliwości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze organ odwoławczy wskazał, że z wierzytelności w kwocie [...] zł, która zdaniem skarżącej powinna w całości kompensować wierzytelność "A" sp. z o.o. wyłączono możliwość wzajemnego potrącenia kwoty [...] zł, gdyż jak wynika z protokołu kontroli dotyczyła ona transakcji zawartych po dniu [...] 2004 r. Pozostała kwota [...] zł, wynikająca z faktur wystawionych przed dniem [...] 2004 r. podlegała wzajemnemu potrąceniu i została uwzględniona w zaskarżonym postanowieniu.

Odnośnie zarzutu związanego z odsetkami za zwłokę wynikającymi z umowy pożyczki Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że w sprawie uwzględniono kwotę [...] zł, zaksięgowaną pod pozycją "pożyczki udzielone "A"". Ujawnione w toku kontroli dokumenty nie potwierdziły natomiast, że pożyczkobiorca przystąpił do spłaty pożyczki, a zatem bezpodstawne byłoby uwzględnienie we wzajemnych rozliczeniach odsetek od spłaconych rat pożyczki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga inicjująca postępowanie sądowe w niniejszej sprawie wniesiona została przez "B" sp. z o.o. w J. - podmiot uznany przez organ egzekucyjny za dłużnika "A" sp. z o.o. w J., przeciwko któremu jako zobowiązanemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.). Powołana ustawa przewiduje, iż egzekucja zobowiązań o charakterze pieniężnym może być skierowana bezpośrednio do składników majątku zobowiązanego, jak również prowadzona z zastosowaniem środków przymusu o charakterze pośrednim w formie zajęcia wierzytelności i praw majątkowych innych niż wynagrodzenie za pracę, świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego lub z ubezpieczenia społecznego, wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie określenia skarżącej - dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej "A" sp. z o.o. w kwocie [...] zł. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko "A" sp. z o.o., w trakcie którego ustalono, że zobowiązana prowadzi współpracę gospodarczą z firmą "B" sp. z o.o. w J., w ramach której strony zawarły kontrakt przewidujący m.in. wzajemne rozliczenia finansowe pomiędzy "B" sp. z o.o. a "A" sp. z o.o.

Wobec takich ustaleń organ egzekucyjny zawiadomił "B" sp. z o.o. o zajęciu jej wierzytelności wobec "A" sp. z o.o. na łączną kwotę [...] zł. Przedmiotowego zajęcia dokonano w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 (art. 89 § 2). Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 3).

Bezsporne jest zatem, że zajęcia dokonano w trybie zgodnym z powołanym przepisem i stało się ono skuteczne wraz z doręczeniem skarżącej zawiadomień o zastosowanym środku egzekucyjnym, a "B" sp. z o.o. do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia nie przekazała na rzecz organu egzekucyjnego żadnej kwoty tytułem wykonania zajętego zobowiązania. Od dnia doręczenia "B" sp. z o.o. zawiadomienia o zajęciu nie nastąpił również przepływ środków finansowych pomiędzy "B" sp. z o.o. i "A" sp. z o.o.

Zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny zobowiązany jest, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, wezwać dłużnika tej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od daty doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) – i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

Zapis art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi natomiast, iż jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo, że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71 b, które w razie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności lub jej części dopuszczają ściągnięcie tej należności w trybie egzekucji administracyjnej, przy czym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi postanowienie, w którym organ egzekucyjny określa wysokość nieprzekazanej kwoty (art. 71 a § 9).

Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonego postanowienia wymaga zatem ustalenia przez Sąd czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, których zaistnienie upoważnia organ egzekucyjny do orzeczenia o wysokości nieprzekazanej kwoty, a w dalszej konieczności ściągnięcia tej należności w trybie egzekucji.

Opisany powyżej tryb prowadzenia egzekucji poprzez zajęcie wierzytelności przysługującej zobowiązanemu wskazuje jednoznacznie, iż warunkiem zastosowania sankcji przewidzianych w art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co wymaga uprzedniego wydania orzeczenia poddanego kontroli sądu administracyjnego w niniejszym postępowaniu, jest uznanie zajętej wierzytelności przez dłużnika oraz jej wymagalność. Okoliczność, iż zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na mocy art. 71 a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny zastosował się do wymogów określonych w art. 89 § 3 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wezwał skarżącą do złożenia oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność. W odpowiedzi na wezwanie dłużnik pismem z dnia [...] 2004 r. oświadczył, że na dzień [...] 2004 r. nie posiadał zobowiązań wobec "A" sp. z o.o. i poinformował, że "kwoty z powstałych po [...] 2004 r. wierzytelności będą przekazywane organowi egzekucyjnemu". Odpowiedź "B" sp. z o.o. nie została uznana przez organ egzekucyjny za oświadczenie odpowiadające wymogom określonym w art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem wezwano stronę do ponownego określenia stanowiska wobec zajętej wierzytelności. W piśmie z dnia [...] 2004 r. skarżąca oświadczyła jednoznacznie, że "nie uznaję zajętych wierzytelności", gdyż "zajęta wierzytelność na dzień zajęcia i dzień [...] 2004 r. nie istniała, z uwagi na rzeczywisty fakt braku jakichkolwiek należności "B" sp. z o.o. w stosunku do "A" sp. z o.o.". Przyznała także, że "w dniu [...] 2003 r. zawarła z "A" sp. z o.o. porozumienie o współpracy, w związku z którym w przyszłości mogą powstać wierzytelności, które zgodnie z zajęciem będą płacone na konto Urzędu Skarbowego. Wobec nieistnienia należności wobec "A" sp. z o.o. strona uznała "złożenie oświadczenia o odmowie za bezprzedmiotowe".

Przywołane powyżej oświadczenia skarżącej nie pozwalają na stwierdzenie, że zajęta wierzytelność została uznana przez dłużnika i konstatacja ta dotyczy zarówno ustosunkowania się skarżącej do jej zobowiązań wobec "A" sp. z o.o. określanych na dzień zajęcia, jak i wierzytelności, jakie według oświadczenia "B" sp. z o.o. mogłyby powstać w wykonaniu porozumienia o współpracy zawartego z "A" sp. z o.o. i byłyby przekazywane na konto Urzędu Skarbowego w przyszłości. Dyspozycja art. 89 § 2 zdanie 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którą zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy także wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług nie stanowi bowiem domniemania, że oświadczenie dłużnika zajętej wierzytelności (złożone bezpośrednio po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu), że w przyszłości mogą powstać wierzytelności wobec zobowiązanej wraz z zapewnieniem, że ewentualne przyszłe zobowiązania będą przekazywane na rzecz organu egzekucyjnego może być utożsamiane z uznaniem wierzytelności powstałych po dniu zajęcia.

Kontrola realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadzona w "B" sp. z o.o wykazała, że skarżąca nie dokonała po dniu zajęcia jakichkolwiek płatności na rzecz "A" sp. z o.o.; w ramach czynności kontrolnych ustalono natomiast, że "A" sp. z o.o. po dniu [...] 2004 r. posiadała w "B" sp. z o.o. należności w kwocie [...] zł z tytułu wystawionych po [...] 2004 r. faktur oraz zobowiązania wobec tego podmiotu na łączną kwotę [...] zł.

Opisane ustalenia nie potwierdziły zatem, aby spełniona została przesłanka określona w art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co wymagałoby potwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności spełnił zajęte świadczenie bezpośrednio na rzecz wierzyciela – "A" sp. z o.o. lub też ujawnienia, że złożył wobec swojego wierzyciela oświadczenie o uznaniu wierzytelności, która stanowi przedmiot zastosowanego środka egzekucyjnego.

Egzekwowanie należności, których uiszczenie obciąża zobowiązanego poprzez zajęcie wierzytelności przysługujących mu od innych podmiotów stanowi szczególną kategorię środków przymusu, których stosowanie odnosi się do relacji cywilnoprawnych łączących zobowiązanego z jednostkami, przeciwko którym postępowanie egzekucyjne nie jest skierowane. Ochrona dłużników zajętej wierzytelności przed ingerencją organu egzekucyjnego w relacje cywilnoprawne łączące dłużnika zajętej wierzytelności ze zobowiązanym w rozumieniu przepisów o egzekucji jest gwarantowana poprzez ograniczenie możliwości przymusowego ściągnięcia należności stanowiącej zajęte zobowiązanie do wierzytelności wymagalnych i uznanych przez dłużnika. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zakazuje natomiast organom egzekucyjnym, które w toku kontroli ustalą, że dłużnik zajętej wierzytelności posiada bezsporne i wymagalne zobowiązania wobec podmiotu, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wyjaśnić przyczyn, dla których dłużnik odmawia uznania tych wierzytelności i uzyskać oświadczenie dłużnika w tym przedmiocie. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie dysponował oświadczeniem dłużnika o uznaniu zajętej wierzytelności, nie skorzystał też z możliwości zwrócenia się do "B" sp. z o.o. o wyjaśnienie przyczyn odmowy uznania wierzytelności, na których istnienie wskazują konkretne ustalenia dokonane w ramach czynności kontrolnych, których sposób przeprowadzenia nie był kwestionowany przez stronę. W tym stanie rzeczy wydanie postanowienia w sprawie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej "A" sp. z o.o. uznać należy za przedwczesne.

Reasumując stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 91 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności dokonano wobec wierzytelności, która nie została uznana przez skarżącą. Podlega ono zatem – na mocy art. 145 § 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wydano w oparciu o art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).