Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1205/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant asystent Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 19 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Nadleśnictwa Bielsk w Bielsku Podlaskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 294/11 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Nadleśnictwa Bielsk w Bielsku Podlaskim na rzecz S. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 294/11, po rozpoznaniu skargi S. M., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie sprawy:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2010 r. stwierdził nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Siemiatyczach z [...] listopada 1968 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Białostockiego z [...] października 1974 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. 10,87 ha, położonego we wsi Z., stanowiącego byłą własność S. M..

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiło Nadleśnictwo B. w Bielsku Podlaskim podnosząc, że wchodząca w skład przedmiotowego gospodarstwa nieruchomość (obecnie odpowiadająca części działki nr 166/1) została zalesiona, ponadto ta działka posiada powierzchnię 14,0943 ha, natomiast działki S. M. nr 983 i 985 posiadały łącznie 10,87 ha i nie jest możliwe ich wyodrębnienie w naturze z działki nr 166/1. Powyższe stanowi zdaniem Nadleśnictwa o nieodwracalności skutków prawnych jakie wywołały badane w prowadzonym postępowaniu decyzje z [...] listopada 1968 r. oraz [...] października 1974 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku Nadleśnictwa B. uchylił w całości swoją decyzję z [...] kwietnia 2010 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Białostockiego z [...] października 1974 r., oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Siemiatyczach z [...] listopada 1968 r., w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego S. M..

W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość rolna została przejęta na własność Skarbu Państwa decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Siemiatyczach z [...] listopada 1968 r., na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161) w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198).

Zgodnie z art. 2 ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne.

Za gospodarstwo opuszczone uważano w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198) gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci, rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela lub dzierżawcę.

W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji wskazano, że właściciel opuścił przedmiotowe gospodarstwo i nie interesował się nim nikt z jego rodziny. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wynika to z protokołu lustracji gospodarstwa rolnego z 16 września 1968 r. gdzie zapisano, że przedmiotowego gospodarstwo nikt nie zamieszkiwał, a grunty leżały odłogiem.

Organ wskazywał, że S. M. nie kwestionował faktu, iż jego gospodarstwo było opuszczone. W złożonym do Wojewody Białostockiego odwołaniu podnosił jedynie, że przepisy na podstawie których przejęto jego gospodarstwo zostały uchylone, a gospodarstwo to winno być przymusowo wykupione w trybie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw. W skardze do WSA z 31 sierpnia 2004 r. wskazał, że jego brak zainteresowania przedmiotowym gospodarstwem był spowodowany długotrwałą chorobą wiążącą się z koniecznością leczenia poza dotychczasowym miejscem zamieszkania. Na czas nieobecności opiekę nad gospodarstwem powierzył swojej matce chrzestnej. Niestety z przyczyn od niego niezależnych i bez jego wiedzy, osoba ta nigdy nie wywiązała się z podjętych zobowiązań.

Organ również wskazywał, że rozpatrujący niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 18 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1551/08 zwrócił uwagę, że przepisy stanowiące podstawę prawną przejęcia gospodarstwa S. M. odnosiły się do "gospodarstw rolnych", co oznacza, że na ich podstawie przejęciu podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne, a nie wszelkie nieruchomości. Sąd wskazywał, że pojęcie "gospodarstwa rolnego’’ jest pojęciem szerszym niż pojęcie "nieruchomości rolnej’’. Gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość gospodarczą, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy. Sąd nakazał zatem ustalić, czy przedmiotem dokonanego w sprawie przejęcia było gospodarstwo rolne czy też nieruchomość rolna.

Ustalając powyższe organ wskazał, że zarówno przepisy ustawy, jak i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych nie definiowały pojęcia "gospodarstwo rolne". Pojęcie to zostało zdefiniowane w wydanym na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia na własność nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 45, poz. 304), które obowiązywało w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

W rozpatrywanej sprawie dane zawarte w rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym wyszczególniają rodzajowe składniki majątku, które stanowiły własność S. M. i zostały przejęte przez Państwo w 1968 r. W skład tego majątku wchodziły: pastwiska trwałe o łącznej powierzchni 9,74 ha, użytki leśne o powierzchni 1,07 ha oraz nieużytki o powierzchni 0,06 ha. W przedmiotowym gospodarstwie nie było żadnych zabudowań. Tak więc z powyższego wynika, że gospodarstwo S. M. składało się wyłącznie z jednego ze wskazanych w rozporządzeniu składników – tj. gruntów.

Zdaniem organu z treści wyżej powoływanego rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. nie wynika aby za gospodarstwo nie mogła być uznana sama tylko nieruchomość rolna. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne nie tylko z literalnym brzmieniem powoływanego § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie przenoszenia na własność nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Przeczyłoby to celom uchwalenia przez ustawodawcę ustawy. Przedmiotem przejęcia na podstawie art. 2 tej ustawy były gospodarstwa rolne, które zostały opuszczone przez właściciela i były nieużytkowane, a zatem nie mogło być w nich co najmniej inwentarza żywego.

Z tego względu w ocenie organu nie można uznać, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Siemiatyczach oraz Wojewoda Białostocki wydając kontrolowane rozstrzygnięcie rażąco naruszyło obowiązujące w tej mierze przepisy. Do wykazania rażącego naruszenia prawa konieczne jest niezbite i jednoznaczne potwierdzenie faktu, że wydane przez dany organ rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią określonego przepisu prawa. Tymczasem zgromadzony materiał dowodowy takiej sprzeczności nie potwierdza.

S. M. w skardze na powyższą decyzję zarzucił:

– rażące naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 2 ustawy, § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198) oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia na własność nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych poprzez przyjęcie, iż niezabudowane pastwiska, lasy i nieużytki stanowią gospodarstwo rolne w rozumieniu powołanej ustawy;

– rażące naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niezastosowanie się przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy do wytycznych i ocen prawnych wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z 20 stycznia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 709/04) i z 18 stycznia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1551/08) oraz w związku z tym art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przywołano nawet faktów, które zostały uznane za udowodnione oraz dowodów na których się organ oparł.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, że organ w zaskarżonej decyzji – wbrew wyraźnym wskazaniom Sądu oraz dokonanej przez Sąd ocenie prawnej – nie dokonał ustalenia jaki charakter miała przejęta nieruchomość ziemska, a dokonał własnej wykładni pojęcia "gospodarstwo rolne" stwierdzając, że za gospodarstwo rolne można uznać "samą nieruchomość rolną".

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podniósł, że trafnie skarżący zarzucił naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie dokonanej oceny prawnej i wskazań co dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach Sądu z 20 stycznia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 709/04) i z 18 stycznia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1551/08).

W uzasadnieniu wyroku z 20 stycznia 2005 r. Sąd wskazywał, że w sprawie podstawą przejęcia nieruchomości skarżącego stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz. 161). Sąd podnosił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych. Sąd również wskazał, że w związku z przytoczoną regulacją prawną na jej podstawie prawnej przejęciu podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne, a nie wszelkie opuszczone nieruchomości. Z tej przyczyny podstawową kwestią było ustalenie przez organ orzekający o przejęciu, iż przedmiotem przejęcia było gospodarstwo rolne.

Ponadto podał, że wyżej powołana ustawa, jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych nie definiowały pojęcia "gospodarstwo rolne’’. W odniesieniu do pojęcia "nieruchomość rolna’’ Sąd uznał, że można posiłkować się definicją zawartą w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz.U. Nr 39, poz. 172) gdzie wskazano, że nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest użytkowana na cele produkcji rolnej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, leśnej, rybackiej albo jeżeli nieruchomość jest przeznaczona do takiej produkcji według planów zagospodarowania przestrzennego. Jednocześnie Sąd wskazał, że pojęcie "gospodarstwo rolne’’ jest pojęciem szerszym niż pojęcie "nieruchomość rolna’’. Gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy. Sąd jednoznacznie stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, by S. M. był właścicielem gospodarstwa rolnego w powyższym rozumieniu skoro bezsporne było, że nie było tam żadnych zabudowań. Jednocześnie Sąd zalecił, aby organ ponownie rozpoznając sprawę szczegółowo ustalił czy były tam takie składniki gospodarstwa rolnego jak maszyny, urządzenia, inwentarz.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1551/08 ponownie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc, że rozstrzygnięcie w sprawie było dowolne, bez należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w dodatku z pominięciem wcześniejszych wytycznych Sądu, które wiązały organ ponownie rozpatrujący sprawę.

Organ rozpoznając kolejny raz przedmiotową sprawę ustalając pojęcie "gospodarstwa rolnego" posiłkował się obowiązującym wówczas rozporządzeniem Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych (Dz.U. Nr 45, poz. 304). Jednocześnie ustalając przedmiot przejęcia powtórzył treść protokołu z 16 września 1968 r., iż na gospodarstwie skarżącego nie było żadnych budynków. Takie ustalenia faktyczne dały organowi podstawę do dwóch diametralnie odmiennych rozstrzygnięć.

Decyzją z [...] kwietnia 2010 r. organ stwierdził nieważność decyzji dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,87 ha, w skład którego wchodziły działki ewidencyjne nr 983 i 985 (obecnie stanowiące część działki 166/1) ponieważ przedmiotem przejęcia nie było gospodarstwo rolne.

Organ ponownie rozpoznając sprawę decyzją z [...] grudnia 2010 r. uchylił wyżej powołaną decyzję i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność gospodarstwa rolnego należącego do S. M.. Tym razem organ odmiennie ocenił stan faktyczny uznając, że za gospodarstwo rolne możemy jednak uznać same nieruchomości rolne. Brak takich składników jak budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy, zapasy oraz prawa i obowiązki związane z jego prowadzeniem nie są niezbędne aby mówić o gospodarstwie rolnym.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, należało za trafny uznać zarzut naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a. ponieważ Sąd w wyroku z 20 stycznia 2005 r. dokonał wiążącej oceny prawnej mówiąc, iż gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne ale także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy. Pojęcie gospodarstwa rolnego jest pojęciem szerszym niż pojęcie nieruchomości rolnej. Przy ustaleniach, że przejęto same nieruchomości rolne Sąd podnosił, iż nie można uznać aby S. M. był właścicielem gospodarstwa rolnego.

Z dokonanych przez organ ustaleń nie wynika aby przedmiotem przejęcia były inne składniki gospodarstwa rolnego oprócz nieruchomości rolnych.

W związku z tym Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż pogląd prawny wyrażony przez Sąd w wyroku z 20 stycznia 2005 r. jest wiążący dla sądu, jak i dla organów rozpoznających sprawę. W przedmiotowej sprawie ustalenia, iż przedmiotem przejęcia były same nieruchomości rolne bez innych składników gospodarstwa rolnego nie uległy zmianie, co nie dawało organowi podstawy do zmiany oceny prawnej dokonanej wcześniej przez Sąd. Sąd zauważył, że w sprawie sam organ przy tych samych ustaleniach faktycznych dokonał diametralnie odmiennej oceny prawnej sprawy, a z uzasadnienia decyzji nie wynika jakie były powody zmiany stanowiska organu.

Z tych względów Sąd Wojewódzki na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Nadleśnictwo B. w Bielsku Podlaskim w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniosło o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

– § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość rolna nie jest gospodarstwem rolnym;

– § 1 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość rolna nie jest gospodarstwem rolnym;

– art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym; art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym i art. 15 ust. 1, art. 17, art. 18 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość rolna nie jest gospodarstwem rolnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym jak i rozporządzenie Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych nie definiowały pojęcia "gospodarstwo rolne". Pojęcie to zostało zdefiniowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia na własność nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. W przedmiotowej sprawie w skład majątku S. M. wchodziły pastwiska trwałe, użytki leśne oraz nieużytki. Na przedmiotowym gospodarstwie nie było żadnych zabudowań. Z treści ww. rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. nie wynika, aby za gospodarstwo nie mogła być uznana sama nieruchomość rolna. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne nie tylko z literalnym brzmieniem § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, ale przeczyłoby również celom uchwalenia przez ustawodawcę ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Przedmiotem przejęcia na podstawie art. 2 tej ustawy były gospodarstwa opuszczone przez właściciela i nie użytkowane, a zatem nie mogło być w nich co najmniej inwentarza żywego. Nie można więc uznać, aby Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Siemiatyczach oraz Wojewoda Białostocki wydając kontrolowane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia rażąco naruszyli obowiązujące w tej mierze przepisy.

S. M. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, przewidzianych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do zakwestionowania przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni pojęcia "gospodarstwa rolnego", jako przedmiotu decyzji z [...] listopada 1968 r. wydanej na podstawie art. 2 cyt. wyżej ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. i przepisu § 1 rozporządzenia RM z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

Pełnomocnik strony skarżącej, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu błędne zrozumienie i zastosowanie przepisów powołanych w podstawie kasacyjnej, pominął całkowicie okoliczność, że zaskarżony wyrok był kolejnym orzeczeniem wydanym w sprawie, co wiązało się z koniecznością uwzględnienia art. 153 p.p.s.a.

Stosownie do wymienionego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażonego w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Sąd Wojewódzki przystępując do kolejnego rozpoznania tej samej sprawy miał zatem obowiązek ustalenia zakresu związania poprzednimi ocenami i wytycznymi zawartymi w wyrokach z 20 stycznia 2005 r. i 18 listopada 2008 r. Dokonując tego prawidłowo przyjął, że już w pierwszym wyroku wyjaśniona została istotna treść przepisu stanowiącego podstawę orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego oraz sposób jego zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Mianowicie Sąd Wojewódzki stwierdził, w pierwszym wyroku, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. przejęciu na własność Państwa podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne a nie wszelkie opuszczone nieruchomości. Wskazał też na potrzebę rozróżnienia pojęcia "gospodarstwo rolne", które jest szersze od pojęcia "nieruchomość rolna". Uznał przy tym, że gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość gospodarczą, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy.

W podsumowaniu rozważań wskazał, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego w powyższym rozumieniu, a organ administracji nie poczynił niezbędnych ustaleń dotyczących przedmiotu przejęcia, przyjmując a priori, że przejęciu podlegało gospodarstwo rolne.

Następnie w drugim wyroku z 18 listopada 2008 r. Sąd Wojewódzki ponownie uchylając kontrolowaną decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 12 listopad 1968 r. wskazał, że organ administracji mimo wcześniejszych wytycznych nie dokonał ustaleń niezbędnych do określenia charakteru przejętej nieruchomości ziemskiej, czym naruszył art. 153 p.p.s.a.

Mając na uwadze oceny prawne i wytyczne zawarte w obu wymienionych wyrokach, Sąd Wojewódzki rozpoznając sprawę po raz trzeci miał podstawy do zakwestionowania zaskarżonej decyzji skoro stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oparte zostało na ocenie prawnej sprzecznej z tą jaka wyrażona była w wyroku z 20 stycznia 2005 r. Słusznie bowiem zaznaczył Sąd Wojewódzki, że nie uległo zmianie ustalenie, że przedmiotem przejęcia były same nieruchomości rolne bez innych składników gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji, przy takim stanie faktycznym organ administracji z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. wyraził pogląd, że za gospodarstwo rolne można uznać same nieruchomości rolne. Zawarta w pierwszym wyroku kategoryczna ocena Sądu w tym zakresie nie pozwalała na dokonanie takiej wykładni i zastosowania w sprawie pojęcia "gospodarstwo rolne".

Zaznaczyć należy, że Sąd Wojewódzki rozpoznając skargę na decyzję z [...] grudnia 2010 r. nie formułował nowych ocen w zakresie wykładni i zastosowania prawa materialnego, w tym przepisów objętych podstawą kasacyjną. Z racji związania oceną prawną wyrażoną we wcześniejszych wyrokach, kontrola sądowa sprowadzała się do weryfikacji rozstrzygnięcia organu administracji w kontekście stanowiska zajętego przez Sąd przy wcześniejszym rozpoznawaniu niniejszej sprawy.

Z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu wyroku zasadnie Sąd Wojewódzki wywiódł, że naruszenie przez organ administracji art. 153 p.p.s.a. stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Strona skarżąca nie zakwestionowała wnioskowania Sądu Wojewódzkiego dotyczącego przepisu art. 153 p.p.s.a.

W konsekwencji skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.