Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 919/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Krawczak, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Kleiber, sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2013 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania podatkowego za rok 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. F. kwotę 178 zł (słownie: sto siedemdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2012 r., wydaną na podstawie art. 21 par. 1 pkt 2, art. 207 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., zwana dalej O.p. ), art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 4, art. 6, ust. 7 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tj. Dz. U. z 2010 r., nr 95 poz. 613 ze zm., zwana dalej u.p.o.l.), art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 4 ust. 1 art. 6a ust. 6, 6c ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm., zwana dalej u.p.r.) oraz uchwały nr XIV/117/2011 Rady Gminy W. z dnia 10 listopada 2011 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości Wójt Gminy W. (Wójt) dokonał wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2012 r. w stosunku do Państwa I. i M. F..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wysokość podatku ustalono na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków oraz informacji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego złożonych 1 lutego 2012 r. i 6 lutego 2012 r. Organ nadmienił, że podatnik pomimo pisemnego wezwania nie złożył informacji w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego za rok 2011 bez podania przyczyny.

Wójt wyjaśnił następnie, że z zapisów w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w L. wynika, że E. i H. K. figurują jako właściciele zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., działka nr [...], obręb S.. E. K. zmarł 28 grudnia 1997 r. co potwierdza akt zgonu nr 198/1997, zaś H. K. zmarła w 1990 r. Postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone. Potencjalnym spadkobiercą jest córka, I. F., która wraz z mężem, M. F. zamieszkuje pod adresem ul. [...] w S. co najmniej od 10 lat, zgodnie z zeznaniami sołtysa wsi S.. Pan M. F. prowadzi pod powyższym adresem działalność gospodarczą od 22 maja 1984 r. W dowodach osobistych Skarżących brak jest adnotacji o zameldowaniu. W oceni organu, wszystkie powyższe okoliczności świadczą o domniemaniu korzystania z powyższej nieruchomości przez Skarżących.

Wójt uznał że Skarżący są samoistnymi posiadaczami nieruchomości i na nich ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości i w podatku rolnym,

Wójt wyjaśnił również, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. podatnikiem podatku od nieruchomości jest posiadacz samoistny. Brak w ustawie definicji posiadacza samoistnego prowadzi do wniosku, że sięgnąć należy do definicji zawartej w kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel.

Pan M. F. (Skarżący) złożył od powyższej decyzji odwołanie w których zarzucili:

a. naruszenie przepisów postępowania, poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz dopowiedzenie okoliczności faktycznych i prawnych a tym samym uznanie, że był i jest posiadaczem samoistnym nieruchomości,

b. naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 3 ust. 1 i ust. 3 u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że jest posiadaczem samoistnym, pomimo że się za takowego nie uważa i którym w świetle przepisów prawa nie jest,

c. naruszenie prawa materialnego to jest art. 336 kc poprze jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że jest posiadaczami samoistnymi.

Z uwagi na powyższe uchybienia wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniach podkreślił, że pojęcie potencjalnego spadkobiercy nie jest znane ani prawu cywilnemu ani administracyjnemu, wskazali, że tylko sąd powszechny a nie Wójt (czy inny organ administracji) jest uprawniony do określenia kręgu spadkobierców po zmarłej osobie, fakt zamieszkiwania czy prowadzenia działalności pod jakimż adresem nie może stanowić podstawy do nałożenia obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości. Wskazał, że przepisy u.p.o.l nie przewidują, by podatnikiem była osoba zamieszkująca na terenie danej nieruchomości, a tym bardziej nie wskazano, że podatnikiem jest osoba prowadząca na terenie działalność gospodarczą.

Podniósł, że nie jest ani właścicielami ani posiadaczem samoistnym, ani użytkownikiem wieczystym gruntów, ani posiadaczem nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wyjaśnił, że dla zaistnienia posiadania konieczne jest zawsze spełnienie dwóch elementów : corpus i animus.

Decyzją z [...] lutego 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO), po rozpoznaniu odwołań Skarżących utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, że Skarżący i jego żona winni być uznani za samoistnych posiadaczy przedmiotowej nieruchomości.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł do tutejszego sądu skargę w której zarzucił :

a) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 6 kpa, 7 kpa i 77 kpa oraz 80 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego strony oraz nierzetelne i wybiórcze rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, dopowiedzenie do stanu faktycznego nieistniejących okoliczności faktycznych i prawnych, a tym samym uznanie wbrew przepisom prawa, iż M. F. był i jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, włada tą nieruchomością, zatem nierzetelne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy ukierunkowane na niezasadne obciążenie obowiązkiem podatkowym;

b) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości jest M. F., który za posiadacza samoistnego się nie uważa i który zatem w świetle przepisów prawa posiadaczem samoistnym nie jest oraz zastosowanie tychże przepisów wobec M. F. - nałożenie obowiązku podatkowego, a dokonanie takiego przyjęcia na tej podstawie, że M. F. mieszka na tej nieruchomości (nie ma tam zameldowania) oraz prowadzi tam działalność gospodarczą, w sytuacji, gdy nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłych właścicielach.

c) naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 336 kc poprzez jego błędną wykładnie i niewłaściwie zastosowanie polegające na uznaniu, iż prowadzenie na przedmiotowej nieruchomości działalności gospodarczej i zamieszkiwanie na niej oznacza zamiar władania nieruchomością dla siebie, a zatem uznanie, że M. F. jest posiadaczem samoistnym nieruchomości przy ul. [...] w miejscowości S., a dokonanie takiego uznania wbrew jego woli i stanowi faktycznemu, tylko na tej podstawie, że M. F. mieszka na tej nieruchomości (choć nie ma tam zameldowania) oraz prowadzi tam działalność gospodarczą.

d) naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 140 kc poprzez jego błędną wykładnie i niewłaściwie zastosowanie polegające na uznaniu, iż skoro M. F. mieszka na tej nieruchomości i prowadzi tam działalność gospodarczą i może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób, pobierać pożytki i inne dochody oraz może rozporządzać rzeczą oraz uznanie, że mieszkanie na nieruchomości i prowadzenie tam działalność gospodarczej oznacza władanie nieruchomością z wyłączeniem osób trzecich i możliwość rozporządzania rzeczą.

e) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż:

- M. F. i I. F. władają przedmiotową nieruchomością;

- skoro nie ma przeprowadzonego postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach, nie są znani spadkobiercy, to M. F. i I. F. są posiadaczami samoistnymi;

- M. F. i I. F. są potencjalnymi spadkobiercami zmarłych właścicieli nieruchomości.

Z uwagi na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący podtrzymał w pełni argumentację podniesioną w odwołaniach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna, aczkolwiek sąd nie podzielił wszystkich podniesionych w niej zarzutów.

Niniejsza sprawa dotyczy opodatkowania podatkiem od nieruchomości oraz podatkiem rolnym i leśnym nieruchomości położonej w S., nr obrębu [...] nr działki [...] nr [...]. Wydanie powyższej decyzji ustalającej wymiar podatku wymagało więc określenia zarówno przedmiotu opodatkowania jak i jego podmiotu.

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej i gospodarki nieruchomościami stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Jak wynika z dalszych przepisów ustawy, prowadzenie ewidencji gruntów należy do zadań starosty (art. 7d ust. 1 powołanej ustawy).

Zgodnie z par. 51 ust. 1 Rozporządzeniem Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. (Dz. U. nr 38 poz. 454, zwanego dalej Rozporządzeniem), starosta udostępnia dane ewidencyjne w formie: 1) komputerowych wydruków mapy ewidencyjnej, rejestrów, kartotek, zestawień, wykazów i skorowidzów, o których mowa w § 22-32 rozporządzenia, 2) wypisów z rejestrów i kartotek, 3 ) wyrysów z mapy ewidencyjnej, 4) plików komputerowych, 5) informacji przekazywanych ustnie i wizualnie.

Jak wskazano w ust. 2 powołanego paragrafu, wymiana danych ewidencyjnych pomiędzy ewidencją a innymi ewidencjami i rejestrami publicznymi, a także udostępnianie danych ewidencyjnych w postaci plików komputerowych odbywa się według szczegółowych zasad określonych w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

Stosownie do załącznika nr 5 Rozporządzenia, treść wypisu z rejestru gruntów, kartoteki budynków, kartoteki lokali oraz rejestru budynków i rejestru lokali obejmuje m.in. nazwisko i imię osoby, która wykonała dokument, oraz jej podpis, pieczęć urzędowa organu, podpis osoby reprezentującej organ lub osoby upoważnionej przez ten organ oraz data złożenia podpisu.

W aktach administracyjnych przekazanych sądowi znajdują się komputerowe wydruki zatytułowane "wypis z rejestru gruntów" oraz "pozycja kartoteki budynków".

Powstaje więc pytanie, czy powyższe wydruki uznać należy za dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 194 par. 1 O.p., które stanowić mogą podstawę rozstrzygnięcia.

W ocenie sądu na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. W par. 52 ust. 1 Rozporządzenia mowa jest o sposobach udostępniania danych ewidencyjnych, przy czym jedynie w odniesieniu do sposobów przekazywania danych określonych 2, 3 i 4 przewidziane zostały w dalszych postanowieniach Rozporządzenia warunki zapewniające ustalenie, że przekazane dane zgodne są z ewidencją.

W odniesieniu do wypisów z ewidencji gruntów wskazano, że treść wypisu z rejestru gruntów, kartoteki budynków, kartoteki lokali oraz rejestru budynków i rejestru lokali obejmuje m.in. nazwisko i imię osoby, która wykonała dokument, oraz jej podpis, pieczęć urzędowa organu, podpis osoby reprezentującej organ lub osoby upoważnionej przez ten organ oraz data złożenia podpisu (załącznik nr 5 do Rozporządzenia).

Dla autoryzacji danych przekazywanych w formie plików komputerowych, zapisanym zgodnie z formatem SWDE, z obliczonymi sumami kontrolnymi wystarczający jest dokument zawierający: a) nazwę pliku komputerowego, b ) rozmiar pliku komputerowego w bajtach, c) ilość linii komentarza i ilość znaków w komentarzach, d) ilość znaków w poszczególnych sekcjach, e) ilość rekordów w poszczególnych sekcjach, f) zbiór obliczonych dla pliku i poszczególnych sekcji sum kontrolnych.

Wobec powyższego, skoro znajdujące się w aktach wydruki komputerowe zatytułowane "wypis z rejestru gruntów" oraz "pozycja kartoteki budynków", uznać należy za nie spełniające ani wymogów dotyczących wypisów z rejestru gruntów ani też wymogów dotyczących przekazywania danych w formie plików komputerowych.

Wydruki te nie mogą więc być uznane za dokumenty urzędowe, to jest dokumenty sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej i stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Oznacza to, że SKO rozpatrując odwołanie podzieliło ustalenia, co do przedmiotu opodatkowania na podstawie wydruków komputerowych, które nie mogą zostać uznane za potwierdzające dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Działanie takie stanowiło naruszenie art. 122 w związku z art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej i skutkuje niemożnością podzielenia przez sąd ustaleń faktycznych, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Skarżący konsekwentnie podnosili w toku postępowania podatkowego a następnie w skardze do tutejszego sądu, że nie mogą być uznani za posiadaczy samoistnych przedmiotowej nieruchomości, oraz wskazywali, że z uwagi na wiążący charakter ewidencji gruntów i budynków, w której nie figurują, nie mogą być uznani za podatników podatków objętych decyzjami organów obu instancji.

Ustosunkowując się do powyższego twierdzenia wskazać należy, że pogląd Skarżącego dotyczący zakresu związania organów danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków jest słuszny, i to zarówno w zakresie danych co do przedmiotu opodatkowania jak i co do podmiotu obowiązanego do uiszczenia podatku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2012 r. , sygn.. akt. II FSK 40/11).

Jednak, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 122 O.p. organy podatkowe, co do zasady, są zobowiązane do uwzględnienia w postępowaniu podatkowym danych zwartych w ewidencji gruntów (nawet jeżeli ustawa regulująca dany typ podatku nie odsyła explicite do prawa geodezyjnego i kartograficznego) i nie są uprawione do weryfikowania klasyfikacji wskazanej w tej ewidencji. Jednakże w sytuacji, gdy podatnik wykaże w postępowaniu podatkowym w trybie art. 194 § 3 O.p., że wbrew wskazanym w stosownej procedurze administracyjnej przesłankom do zmiany klasyfikacji w ewidencji, tak aby była ona zgodna ze stanem rzeczywistym, organy ewidencyjne nie dokonały właściwej zmiany, organy podatkowe muszą taką okoliczność zweryfikować, aby podjąć swoje rozstrzygnięcie w oparciu o prawdę obiektywną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2632/10).

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę możliwość zakwestionowania danych wynikających z ewidencji gruntów przysługuje nie tylko podatnikowi ale i organowi podatkowemu, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy i zgromadzonych dokumentów uzna on, że dane zawarte w ewidencji nie odpowiadają prawdzie obiektywnej.

Oznacza to, że w sytuacji w której organ podatkowy ustali, że np. w ewidencji gruntów jako właściciele danej nieruchomości figurują osoby zamarłe, obowiązany jest do podjęcia działań mających na celu ustalenie, kto w takiej sytuacji winien być uznany za podatnika podatku do nieruchomości i w tym zakresie nie będzie związany zapisami zawartymi w ewidencji. Działania te mogą mieć na celu zarówno ustalenie, czy przeprowadzone zostało postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku w następstwie którego wydane zostało postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jak i ustalenie, czy dana nieruchomość nie pozostaje objęta posiadaniem samoistnym. Tego ostatniego działania (to jest ustaleń, czy nieruchomość nie pozostaje w posiadaniu samoistnym) nie można uznać za wkroczenie w kognicję sądów powszechnych. Nie jest ono działaniem mającym na celu ustalenie spadkobierców czy też dokonanie działu spadku, co jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w przywołanym w skardze wyroku z 30 czerwca 2010 r. (I SA/Ke 325/10) należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych.

W niniejszej sprawie Skarżący w toku postępowania podatkowego kwestionował możliwość przypisania mu przymiotu samoistnego posiadacza .

Skarżący w toku postępowania wyraźnie wypowiedział się on co do swojego statusu jako spadkobiercy – wskazał mianowicie, że takim spadkobiercą nie jest (vide np. protokół zapoznania Skarżącego z materiałem dowodowym zgromadzonym przez Wójta). Art. 339 Kodeksu cywilnego ustanawia co prawda zasadę domniemania samoistności posiadania, ale to domniemanie funkcjonuje przede wszystkim na gruncie postępowania cywilnego i nie zwalnia przez to organów administracji podatkowej z ciężaru ustalenia charakteru posiadania na potrzeby postępowania podatkowego. Gdyby jednak nawet przyjąć istnienie tego domniemania w postępowaniu podatkowym, to Skarżący – wskazując na brak swojego statusu spadkobiercy – domniemanie to obalił. Ciężar wykazania, że jest on posiadaczem samoistnym, spoczął w tej sytuacji na Organach.

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, przyjęcie, jeszcze przed przesłuchaniem pana F., że jest on posiadaczem samoistnym było działaniem przedwczesnym. Dopiero zbadanie z jakich powodów Pan F. negują fakt przysługiwania mu powyższego przymiotu powoli w świetle pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie na ustalenie, czy rzeczywiście inny podmiot winien być podatnikiem podatku od nieruchomości, czy też oświadczenie Pan F., uznać należy za mające na celu uniknięcie uiszczenia podatków.

Podsumowując, sąd na obecnym etapie postępowania nie może podzielić ustaleń faktycznych poczynionych przez organy ani co do przedmiotu opodatkowania ani co do osoby podatnika, co oznacza, że nie jest możliwe ustosunkowanie się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ podatkowy uzupełni materiał dowodowy o dokumenty obejmujące dane z ewidencji gruntów sporządzone we właściwej formie jak również przesłucha Skarżącego i, jeśli w świetle zeznań Skarżącego uzna to za konieczne przesłucha również jego żonę, która nie kwestionuje już przysługiwania jej za 2012 r. przymiotu samoistnego posiadacza, oraz podejmie ewentualnie inne czynności, które uzna za niezbędne celem ustalenia przedmiotu opodatkowania oraz osoby podatnika.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Wójta Gminy W.. Na podstawie art. 152 tej ustawy procesowej Sąd wstrzymał wykonanie decyzji, zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzekł co do zwrotu kosztów postępowania.