Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 327/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska(spr.) Protokolant Ilona Szczepańska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Go 720/14 w sprawie ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/ 720/14 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia 30 lipca 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich oddalił skargę.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 28 kwietnia 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynął wniosek Ł. G. o przyznanie płatności na rok 2008. Wnioskodawca zgłosił do jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz do uzupełniającej płatności obszarowej (UPO) działki rolne o łącznej powierzchni 81,41 ha.

Kierownik BP ARiMR pismem z 18 grudnia 2008r. wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień ze względu na fakt, iż działka ewidencyjna nr 833/5, na której zadeklarował on działkę rolną "G/GI" nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W związku z powyższym została trwale wykluczona z płatności na podstawie art. 143b Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r.

W odpowiedzi na w/w wezwanie Ł. G. złożył w BP ARiMR oświadczenie, w którym wskazał, iż działka nr 833/5 o areale 23,22 ha jest uprawiana i utrzymywana w dobrej kulturze rolnej.

Po rozpoznaniu sprawy decyzją z 28 stycznia 2009 r. Kierownik BP ARiMR w S. przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 w łącznej wysokości 48 380 zł do powierzchni 79,49 ha. Środki finansowe z tego tytułu zostały przekazane na konto wnioskodawcy w dniu 18 lutego 2009 r.

Zawiadomieniem z 5 października 2009 r. Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Zielonej Górze wszczął postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie decyzją z 10 listopada 2009 r. Dyrektor LOR ARiMR w Zielonej Górze działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdził nieważność decyzji z dnia 28 stycznia 2009r. Organ wskazał, iż w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu LOR ARiMR, w dniu 26-27 września 2007 r. stwierdzono, iż działka ewidencyjna nr [...] (województwo lubuskie, powiat sulęciński, gmina Krzeszyce, obręb ewidencyjny Krzeszyce) nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W związku z tym, iż działka nr 833/5 już w roku 2004 nie spełniła kryteriów określonych w art.143b ust. 4 i 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 r., to nie może być kwalifikowana do płatności w latach kolejnych.

W dniu 5 marca 2010 r. Prezes ARiMR rozpoznając odwołanie Ł. G. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji , na którą Ł. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 3 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1140/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 października 2012 r. (sygn. akt II GSK 1366/11) oddalił wywiedzioną od tego wyroku skargę kasacyjną.

W następstwie powyższego Kierownik BP ARiMR dniu 12 listopada 2013 r wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w której przyznano stronie płatności na rok 2008 w łącznej wysokości 34 381,51 zł do powierzchni 56,49 ha.

W uzasadnieniu wskazano, iż działka nr [...] została wykluczona z płatności JPO i UPO, ponieważ nie spełnia warunków określonych w art. 143b ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003. Kierownik Biura Powiatowego nie nałożył na wnioskodawcę potrąceń płatności z tytułu przedeklarowania powierzchni korzystając z dobrodziejstwa art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Decyzja stała się ostateczna w dniu 27 listopada 2013 r.

Następnie Kierownik BP ARiMR pismem z dnia 9 stycznia 2014 r. poinformował stronę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nadmiernie pobranych płatności w łącznej kwocie 13 998,49 zł. stanowiącej różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek strony w dniu 18 lutego 2009 r. na podstawie wyeliminowanej z obrotu prawnego decyzji z dnia 28 stycznia 2009r., a rozstrzygnięciem wydanym w ostatecznej decyzji z dnia 12 listopada 2013r.

Zawiadomieniem z dnia 12 lutego 2014 r. Kierownik BP ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie nadmiernie pobranych płatności, zakończone decyzją z 25 marca 2014r. o ustaleniu wobec Ł. G. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 13 998,49 zł.

Ł. G. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem złożył od niej odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o kwocie nienależnie pobranych płatności, mimo dokonania płatności na skutek pomyłki organu, niemożliwości wykrycia błędu przez rolnika, a nadto niepowiadomienia zainteresowanego o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od płatności. Strona zarzuciła także organowi naruszenie art. 73 ust. 5 w/w Rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o kwocie nienależnie pobranych płatności, mimo upływu ponad 5-ciu lat od daty płatności pomocy oraz istnienia przesłanki dobrej wiary beneficjenta.

Decyzją z dnia 30 lipca 2014 r. Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Zielonej Górze utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, które określone zostały w art. 73 ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Przywołując treść art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 Dyrektor wskazał, że wprawdzie wypłata przedmiotowych płatności nastąpiła na skutek pomyłki organu, bowiem wydając w/w decyzję Kierownik BP ARiMR nie uwzględnił faktu, iż działka rolna "G/GI" (833/5) jest na trwałe wykluczona z płatności, a zatem gruntów rolnych zlokalizowanych na przedmiotowej działce ewidencyjnej organy ARiMR rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności nie powinny uwzględniać, jednakże w opinii Dyrektora błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika. Organ zauważył, iż okoliczność stwierdzenia nieużytkowania działki nr [...] na dzień 30 czerwca 2003 r. nastąpiła w dniach 26-27 września 2007 r. w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzanej u ówczesnego właściciela w/w działki, którą następnie Ł. G. nabył i w dniu 28 kwietnia 2008 r. zgłosił do płatności na rok 2008. Organ uznał, iż wnioskodawca składając w w/w terminie wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 nie musiał znać stanu działki nr [...] jaki występował na dzień 30 czerwca 2003 r. Zdaniem Dyrektora wydając decyzję w dniu 10 listopada 2009 r., dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Kierownika BP ARiMR z dnia 28 stycznia 2009 r., organ de facto poinformował Ł. G. o tym, iż wnioskodawca będzie zobligowany zwrócić nadmiernie pobrane środki finansowe. Mając na uwadze termin wydania przedmiotowej decyzji tj. 10 listopada 2009 r. oraz decyzji przyznającej pomoc finansową do działki nr [...] tj. 28 stycznia 2009 r., organ odwoławczy uznał, iż powiadomiono zainteresowanego o nadmiernym charakterze wypłaconej pomocy finansowej przed upływem 12 miesięcy od płatności. Wobec powyższego stanął na stanowisku, iż nie zachodzą w niniejszym przypadku przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 akapit drugi Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Natomiast odnosząc się do zarzutu niezastosowania art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ wskazał, że obowiązek zwrotu przez Stronę kwoty nadmiernie pobranych płatności za rok 2008 byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tych płatności zostałoby doręczone wnioskodawcy po upływie dziesięciu lat od daty pierwszej płatności, co w sprawie nie miało miejsca.

W ocenie Dyrektora strona nie wykazała też, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Odwołując się do stanowiska komentatorów Kodeksu cywilnego organ odwoławczy uznał, iż generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa.

Zdaniem organu odwoławczego brak zachowania minimum staranności w zakresie zdobycia wiedzy na temat tego czy deklarowane grunty spełniają wymagania do uzyskania pomocy finansowej, wyklucza działanie w dobrej wierze.

Ł. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na w/w decyzję, której zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. poprzez jego niezastosowanie mimo upływu ponad 5-ciu lat od daty płatności pomocy oraz istnienia przesłanki dobrej wiary beneficjenta - skarżącego;

- art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. poprzez jego niezastosowanie mimo dokonania płatności na skutek pomyłki organu I instancji, niemożliwości wykrycia błędu przez rolnika, a nadto nie powiadomienia zainteresowanego o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 20 listopada 2014r. w sprawie sygn. akt II SA/Go 720/14 skargę oddalił.

W pierwszej kolejności Sąd orzekający podkreślił, że wszczęte postępowanie, zakreślone ramami art. 29 ustawy o Agencji, stanowi nowe i samodzielne postępowanie mające na celu wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. W jego ramach nie jest kontrolowana zasadność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki w pierwotnej wysokości, a jedynie ustalenie czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

Badając powyższe Sąd I instancji uznał, iż organy prawidłowo ustaliły fakt pobrania przez skarżącego – Ł. G. nienależnie kwoty 13.998,49 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconą skarżącemu na podstawie decyzji z dnia 28 stycznia 2009 r. (co do której stwierdzono nieważność), a kwotą przyznanej skarżącemu ponownie płatności na podstawie prawomocnej decyzji z dnia 12 listopada 2013r.

Mając na uwadze przepisy Rozporządzenia nr 796/2004 Komisji (WE) z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 roku) Sąd I instancji przyjął za niezasadne zarzuty skarżącego niezastosowania ust. 4 i 5 art. 73 Rozporządzenia odnoszących się do przesłanek zwolnienia z obowiązku zwrotu.

Wskazując, że w myśl art. 73 ust. 4 rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1, tj. nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika, zdaniem Sądu I instancji w sprawie nie ulega wątpliwości, że organ dopuścił się błędu przyznając w decyzji z dnia 28 stycznia 2009 r. płatność z uwzględnieniem w niej działki o numerze 833/5 (oznaczonej we wniosku jako działka "G") mimo, że podlegała ona wykluczeniu z płatności z racji braku spełnienia wymogu określonego w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 143b ust. 4 i 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003. Nie mniej w ocenie Sądu I instancji błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika.

Według Sądu I instancji ustawodawca unijny posługując się pojęciem "mógł zostać wykryty" odstępuje od nałożenia na organ obowiązku wykazania, iż rolnik z całą pewnością wiedział o błędzie. Zatem ustalenie przez organ, iż w normalnych okolicznościach, przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności, rolnik mógł dowiedzieć się o błędzie organu, uzasadnia odmowę zastosowania zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnej płatności.

Za przyjęciem stanowiska, że skarżący mógł wykryć błąd przemawia, zdaniem Sądu I instancji okoliczność skierowania do skarżącego przez organ wezwania do złożenia wyjaśnień w dniu 18 grudnia 2008 r., z którego wynikało, iż co do działki 833/5 (zgłoszonej przez skarżącego we wniosku o płatność za 2008r.) po przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że na dzień 30 czerwca 2003 r. nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej i na podstawie art. 143b ust. Rozporządzenia podlega wykluczeniu z płatności. Powyższa informacja otrzymana przez skarżącego w zestawieniu z faktem wypełnienia przez skarżącego wniosku o płatność za rok 2008 i złożeniu na nim oświadczenia o znajomości zasad przyznawania płatności, a zatem potwierdzeniem, iż posiada wiedzę jakie wymogi muszą spełniać działki do zakwalifikowania ich do płatności, przemawia za stwierdzeniem, iż skarżący mógł w tym względzie w momencie wydania decyzji z dnia 28 stycznia 2009 r. mieć świadomość (wiedzę), iż w części dotyczącej działki nr 833/5 płatność była jest nienależna. Ponadto skoro przedmiotowa działka była wykluczona, to znajdowała się w wykazie działek wykluczonych, co skarżący po otrzymaniu wezwania z dnia 18 grudnia 2008 r. mógł zweryfikować.

Sąd I instancji nie podzielił natomiast zarzutu skarżącego dotyczącego zawiadomienia go o decyzji o zwrocie po upływie 12 miesięcy od daty płatności, a co za tym idzie według skarżącego przemawiającego za odstąpieniem od obowiązku zwrotu naliczonej kwoty nienależnie pobranej. Zdaniem Sądu orzekającego wykładnia cyt. akapitu drugiego ust. 4 art. 73 Rozporządzenia wskazuje, iż w sytuacji błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej (o którym to zwolnieniu mowa w akapicie pierwszym ust. 4) zachodzi jedynie wówczas, gdy pomiędzy płatnością a doręczeniem decyzji o zwrocie upłynęło ponad 12 miesięcy. Zatem jeżeli upłynęło w takich okolicznościach 12 miesięcy możliwe jest zastosowanie art. 73 ust. 4.

Natomiast analizując zarzut skarżącego dotyczący przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności i odnosząc się do treści art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 Sąd I instancji podkreślił, iż to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania jego dobrej wiary.

Obowiązujące przepisy prawa, jak wskazał nie zawierają żadnych definicji dobrej czy złej wiary. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, których istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organu II instancji wskazujące, iż do skarżącego nie znajduje zastosowania skrócony termin przedawnienia, gdyż skarżący nie wykazał dobrej wiary.

Jego zdaniem organ słusznie wskazał, iż strona wydzierżawiła działkę nr [...] od właściciela, który posiadał wiedzę na temat trwałego wykluczenia w/w działki z możliwości ubiegania się o płatności. Ł. G. dokonał oględzin działki nr [...] na przełomie lat 2007/2008 i zgłosił ją do płatności na rok 2008, jednakże nie wykazał się należytą starannością w zakresie ustalenia czy dana działka kwalifikuje się do płatności. Ustalenie czy grunty rolne zlokalizowane na danej działce ewidencyjnej były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. jest możliwe na podstawie prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wykazu działek trwale wykluczonych z płatności. Wiedzę taką mógł posiąść skarżący także od osoby, od której wydzierżawiał grunty rolne zlokalizowane na działce nr [...] albowiem wydzierżawiający taką wiedzę posiadał.

Zdaniem Sądu orzekającego dodatkowo brak dobrej wiary wyklucza w przedmiotowym postępowaniu treść wezwania do złożenia wyjaśnień skierowanego do skarżącego w dniu 18 grudnia 2008 r., w którym poinformowano skarżącego o przeprowadzeniu kontroli względem działki G tj. [...] i stwierdzeniu braku utrzymania obszarów w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. skutkującym zastosowaniem art. 143b ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003. Powyższe zaś oznacza wykluczenie obszarów niekwalifikujących się do przyznania pomocy z przyznania płatności.

Przesłanki dobrej wiary nie uzasadnia, zdaniem Sądu I instancji zastosowanie przez organ wobec skarżącego w decyzji z dnia 12 listopada 2013 r. art. 68 Rozporządzenia 796/2004, który odnosi się do odstąpienia od pomniejszenia płatności w sytuacji ustalenia braku winy wnioskodawcy w zakresie nieprawidłowości w złożonym wniosku. Przesłanki określone w art. 73 ust.5 akapit drugi i art. 68 Rozporządzenia są, jak wskazano odmienne i nie należy ich utożsamiać.

Wobec stwierdzenia przez Sąd I instancji, iż skarżący nie działał w dobrej wierze termin przedawnienia roszczeń z tytułu zwrotu nienależnej płatności wynosi, jak wskazano 10 lat, a skoro tak to nie było podstaw do stwierdzenia braku obowiązku zwrotu nienależnej płatności z uwagi na upływ czasu (przedawnienie).

Ł. G. działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 listopada 2014r. sygn. akt II SA/Go 720/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a poprzez:

- uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia 30.07.2014r. nr [...] w całości ,

- uchylenie w całości decyzji Organu I instancji - Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sulęcinie z dnia 25.03.2014r. nr [...], ustalającej wobec skarżącego kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 13.989,49 zł,

ewentualnie o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 listopada 2014r., sygn. akt II SA/Go 720/14 w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie:

- art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 roku), poprzez bezzasadne przyjęcie, iż błąd organu, o którym mowa w przedmiotowym przepisie, a w niniejszej sprawie polegający na przyznaniu skarżącemu w decyzji nr [...] z dnia 28.01.2009r. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 dla działki o numerze [...], wykluczonej z płatności, mógł zostać wykryty przez skarżącego;

- art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L 141 z 30.04.2004 roku), poprzez bezzasadne przyjęcie, iż do skarżącego nie znajduje zastosowania skrócony, czteroletni termin przedawnienia, o którym mowa w przedmiotowym przepisie oraz że skarżący nie wykazał dobrej wiary.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie zarzutów, które w istocie sprowadzają się do zakwestionowania ustaleń faktycznych stanowiących podstawę oceny możliwości wykrycia przez rolnika błędu jak i zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, iż skarżący nie wykazał dobrej wiary co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania wobec niego skróconego czteroletniego okresu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Zielonej Górze wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z powodu niewłaściwie sformułowanych w niej zarzutów.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie Sąd ma obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009r. sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSA i WSA 2010 nr 1 (34) poz. 1).

Powyższe oznacza, że Sąd kasacyjny nie może zajmować się kwestiami, które nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w zarzutach skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( pkt 1 ) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( pkt 2).

Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie - że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę.

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie zarzucono zaskarżonemu wyrokowi I instancji naruszenie prawa materialnego tj. art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez bezzasadne przyjęcie, iż błąd organu polegający na przyznaniu skarżącemu decyzją z 28 stycznia 2009r. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 dla działki wykluczonej z płatności, mógł zostać wykryty przez skarżącego i art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez bezzasadne przyjęcie, iż do skarżącego nie znajduje zastosowania skrócony, czteroletni termin przedawnienia, o którym mowa w przedmiotowym przepisie oraz że skarżący nie wykazał dobrej wiary.

Skarga natomiast nie została oparta na naruszeniu przepisów postępowania.

Brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wskazanych w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a prowadzi do uznania, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy.

To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się okolicznościami faktycznymi, które mogłyby uzasadniać zastosowanie normy art. 73 ust. 4 i art. 73 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Zarzucana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności błędna ocena możliwości wykrycia błędu przez skarżącego przez pominięcie przez Sąd I instancji okoliczności kwestionowania przez niego jak i M. S. wyników kontroli przeprowadzonej w dniach 26-27 września 2007r., następnie faktu, iż według skarżącego błąd organu potwierdzony został dopiero po wyroku NSA zapadłym 9 grudnia 2012 w sprawie II GSK 1366/11, jak też braku wykazania przez Sąd I instancji, że przedmiotowa działka znajdowała się w wykazie działek wykluczonych prowadzą w istocie do kwestionowania ustaleń i ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy.

Również ustalenie, czy w danej faktycznej sytuacji występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Prawidłowo Sąd I instancji zwrócił uwagę, że obowiązujące przepisy prawa nie zawierają żadnych definicji dobrej czy złej wiary. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, których istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych. Przyjąć należy jako zasadę, że kwestia dobrej wiary rozumianej jako błędne, subiektywne, ale usprawiedliwione okolicznościami przekonanie o zgodności postępowania z obowiązującym prawem, musi być w każdej sprawie badana indywidualnie. Jest też oczywiste, że to beneficjent musi wykazać, iż okoliczności sprawy usprawiedliwiały jego błąd. W rozpoznawanej sprawie organy ARiMR ustaliły, co zostało zaaprobowane przez Sąd I instancji, że do skarżącego nie znajduje zastosowania skrócony termin przedawnienia bowiem nie wykazał on dobrej wiary. Przedstawiając fakty i dokonując ich oceny Sąd orzekający uzasadnił swoje stanowisko wg którego brak dobrej wiary wyklucza to, że skarżący wydzierżawił działkę od właściciela, który posiadał wiedzę na temat jej trwałego wykluczenia z płatności, dokonał na przełomie 2007/2008 r. jej oględzin po czym zgłosił ją do płatności w 2008r. nie wykazując się należytą starannością w zakresie ustalenia czy kwalifikuje się ona do płatności. Sąd I instancji wyjaśnił też, że ustalenie czy działka ta znajdowała się na gruntach trwale wyłączonych z płatności było możliwe na podstawie wykazu takich działek prowadzonego przez ARiMR . Brak dobrej wiary wyklucza też w ocenie Sądu orzekającego treść wezwania, skierowana do skarżącego w grudniu 2008r., w którym poinformowano go o przeprowadzeniu kontroli na miejscu i stwierdzeniu braku utrzymywania działki w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003r., skutkującym wyłączeniem z płatności.

Skarżący kasacyjnie uzasadniając zarzut naruszenia art. 73 ust 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. zakwestionował powyższe ustalenia faktyczne polemizując z dokonaną przez Sąd I instancji ich oceną.

W sytuacji gdy skarżący kasacyjnie nie zarzuca naruszenia przepisów postępowania ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny nie może zostać podważony.

Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego nie można uzasadniać kwestionując ustalenia stanu faktycznego, co uczynił w sprawie autor skargi kasacyjnej. Jest to dopuszczalne jedynie w ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenia prawa materialnego w postaci błędnego zastosowania pozostają w związku z ustaleniami dotyczącymi okoliczności faktycznych, niemniej jednak dla skuteczności zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego niezbędne jest jednoczesne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez niedostateczne czy błędne ustalenie i ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Jeżeli w skardze kasacyjnej tego nie uczyniono, Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany przyjąć, że wnoszący skargę kasacyjną nie podważa ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie oznacza to, że stanowisko organu jak i Sądu I instancji co do tego, że organ dopuścił się błędu przyznając w decyzji z dnia 28 stycznia 2009 r. płatność z uwzględnieniem w niej działki o numerze [...] mimo, że podlegała ona wykluczeniu z płatności, z racji braku spełnienia wymogu określonego w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 143b ust. 4 i 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, niemniej błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika, co nie uzasadnia odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności w świetle art. 73 ust 4 Rozporządzenia Komisji (WE ) nr 796/200, jak również, że skarżący nie wykazał dobrej wiary, a zatem nie stosuje się do niego czteroletni termin przedawnienia z art. 73 ust 5 tego aktu - nie zostało zakwestionowane.

Z przedstawionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny działając w granicach skargi kasacyjnej uznał zarzuty wskazanych w skardze przepisów art. 73 ust 4 i ust 5 rozporządzenia 796/2004 za nieusprawiedliwione i z tego względu, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę kasacyjną oddalił.

Niewłaściwe sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej, wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika, prowadzące w rezultacie do nieskuteczności tego środka odwoławczego skłoniło NSA do odstąpienia w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.