Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1600/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 4
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Irena Kamińska Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Anna Lech Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "[...]" Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 552/06 w sprawie ze skargi "[...]" Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w K. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz "[...]" Sp. z o.o. w K. kwotę 2695 /dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt pięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2006 r., VI SA/Wa 552/06, oddalił skargę "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wydał w dniu [...]decyzję, którą na podstawie przepisów art. 92 ust. 1 pkt 2 i 6, ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2004 r., nr 204, poz. 2088 ze zm.) oraz lp. 1.1.1., lp. 1.4.1 i lp. 1.11.11 ust. 1 lit. b załącznika do tej ustawy, nałożył na "[...]" Sp. z o.o., karę pieniężną w łącznej kwocie 11.600 zł - za nieokazanie w dniu [...] lipca 2005 r. podczas kontroli należącego do Spółki pojazdu marki [...] nr rejestracyjny [...] na drodze krajowej nr [...] wykresówek (600 zł), wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych (3.000 zł) oraz za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, z wyłączeniem taksówek (8.000 zł).

Od powyższej decyzji Spółka "[...]" odwołała się do Głównego Inspektora Transportu Drogowego w części dotyczącej nałożenia kary 8.000 zł, nie zgadzając się z zarzutem wykonywania transportu drogowego, wymagającego uzyskania odpowiedniej licencji. Podniosła, iż kierujący pojazdem przedstawił do kontroli drogowej dokument WZ nr [...] z [...] lipca 2005 r. wystawiony przez "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w R., w którym jako odbiorcę materiału wskazano "[...]" s.c. z siedzibą w R., jako właściciela towaru. Przewożony towar stanowił półprodukt, z którego Spółka "[...]" - na zlecenie firmy "[...]" - miała wykonać gotowy produkt (kalendarze). Dlatego zdaniem wnoszącej odwołanie Spółki, był to przewóz towaru na potrzeby własne.

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...], działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 5 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 4 ustawy o transporcie drogowym oraz lp. 1.1.1 załącznika do tej ustawy, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w kwestionowanym zakresie.

Spółka "[...]" zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym przez błędne przyjęcie, iż przedsiębiorca przewożąc towar w postaci półproduktu przeznaczonego do wykonania gotowego produktu nie spełnia określonych w tym przepisie przesłanek wykonywania niezarobkowego przewozu drogowego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podkreślając, iż przewożony towar nie był własnością przedsiębiorcy. Zarzut, że w chwili kontroli nie była wykonywana usługa transportowa, lecz przewóz na potrzeby własne nie znajduje - zdaniem organu - potwierdzenia w aktach sprawy, gdyż wynika z nich, iż towar przewożono między spółką "[...]" a firmą "[...]".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu swego wyroku oddalającego skargę stwierdził, iż świetle art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Zdaniem Sądu, istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy wykonywany w dniu 14 lipca 2005 r. przez spółkę "[...]" przewóz wypełniał dyspozycję przepisu art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o transporcie drogowym, co w konsekwencji pozwoliłoby na przyjęcie, iż przewóz ten odpowiadał wszystkim warunkom niezarobkowego przewozu drogowego. Odnosząc stan faktyczny do hipotezy wskazanego przepisu, Sąd stwierdził, iż żadne z alternatywnie wymienionych w niej zdarzeń nie zaistniało w niniejszej sprawie. Przewożony przez Spółkę towar został jej powierzony w celu poddania go obróbce i wytworzenia gotowego produktu (kalendarzy). Był to zatem towar jeszcze przez nią nieprzetworzony. Skarżąca nie wykazała żadnego tytułu prawnego do przewożonego ładunku, o którym mowa w przepisie art. 4 pkt 4 lit. c ustawy, a jedynie ograniczyła się do zakwestionowania ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji, oceniając je jako błędne i dowolne. Również nie sposób uznać wykonywanego przez skarżącą w dniu 14 lipca 2005 r. przewozu za przewóz rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, o którym mowa w drugim członie hipotezy przepisu art. 4 pkt 4 lit. c ustawy. Skarżąca Spółka nie przewoziła materiału na jej własne potrzeby, ale wyłącznie w celu produkcyjnym - w celu wykonania usługi introligatorskiej, którą zleciła jej firma "[...]". Przewóz rzeczy na własne potrzeby przedsiębiorstwa ma miejsce wówczas, gdy przewożony towar służy wyłącznie przedsiębiorstwu; jest niezbędny do jego funkcjonowania. Chodzi więc o rzeczy "konsumowane" przez przedsiębiorstwo, które w żadnym wypadku nie stanowią przedmiotu dalszych transakcji handlowych, czy innego obrotu w procesie prowadzonej przez to przedsiębiorstwo działalności gospodarczej. Nie budzi wątpliwości, iż materiał pokryciowy (półprodukt), który skarżąca miała przetworzyć w gotowy produkt na rzecz firmy "[...]" nie mieści się w zakresie znaczeniowym określenia "rzeczy na własne potrzeby przedsiębiorstwa". Służył bowiem potrzebom produkcyjnym skarżącej Spółki realizowanym w ramach wykonywanej przez nią działalności gospodarczej obliczonej skądinąd na osiągnięcie stosownego zysku. Przewóz tego półproduktu należy zatem postrzegać jako jeden z elementów tej działalności, co wyklucza możliwość przypisania temu przewozowi cechy niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne w rozumieniu analizowanego tu przepisu art. 4 pkt 4 ustawy.

W skardze kasacyjnej Spółka [...], wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wyrokowi temu zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. 2004 r. nr 204, poz. 2088 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż dokonywany przez "[...]" Sp. z o.o. w K. przewóz półproduktów do wykonania umowy o dzieło, nie stanowi przewozu rzeczy na potrzeby własne, o którym mowa w drugim członie hipotezy przepisu art. 4 pkt 4 lit. c wskazanej ustawy bowiem nie ma on charakteru konsumpcyjnego, w sytuacji gdy przewóz ten wykonywany był pomocniczo w stosunku do prowadzonej działalności i był on nieodpłatny oraz niezbędny do wykonania łączącej "[...]" Sp. z o.o. ze "[...]" Sp. z o.o. umowy o dzieło i nie stanowił przedmiotu dalszej transakcji, gdy towar ten został przez skarżącą przetworzony, a jako taki zgodnie z dyspozycją pierwszego członu hipotezy art. 4 pkt 4 lit. c traktowany jest jako niezarobkowy transport drogowy.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, spornym pozostaje ustalenie czy przewożony przez "[...]" Sp. z o.o. towar, który następnie został przez nią przetworzony nosi charakter niezarobkowego przewozu drogowego, o którym mowa w art. 4 pkt 4 lit. c wskazanej ustawy. W ocenie skarżącej Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni wymienionych przepisów polegającej na błędnym przyjęciu, iż "[...]" Sp. z o.o. nie wykonywała niezarobkowego przewozu drogowego, bowiem przewożony towar nie był jeszcze przez nią przetworzony, oraz nie był to transport na potrzeby własne przedsiębiorcy. Taka wykładnia powołanych przepisów dokonana przez Sąd jest sprzeczna z ich ratio legis. Ustawodawca zwolnił od obowiązku uzyskania stosownej licencji przedsiębiorców, którzy wykonują określony przewóz rzeczy w celach niezarobkowych. Bezsporne winno być to, iż "[...]" Sp. z o.o. wykonywała przedmiotowy transport nieodpłatnie. Znamienne również jest i to, że przedmiotowy towar został przez skarżącą przetworzony. Zdaniem skarżącej błędne jest stanowisko WSA, iż potrzeby własne to tylko potrzeby konsumpcyjne danego przedsiębiorstwa. Taka wykładnia zawęża pojęcie potrzeb własnych przedsiębiorstwa, a przecież wszystkie działania podejmowane przez przedsiębiorstwo nawet te o charakterze konsumpcyjnym związane są z prowadzeniem działalności gospodarczej nakierowanej na osiąganie zysków. Przedmiotowy transport był koniecznym przewozem na potrzeby własne "[...]" Sp. z o.o.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. - rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie odpowiada wymienionym wymogom i opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne - oznacza każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji istota sporu sprowadza się do ustalenia czy wykonywany w dniu 14 lipca 2005 r. przez Spółkę "[...]" przewóz spełniał warunki art. 4 pkt 4 lit. c powyższej ustawy, co pozwoliłoby zakwalifikować go jako przewóz niezarobkowy - przewóz na potrzeby własne. Odpowiadając na powyższe pytanie należy stwierdzić, iż przewóz wykonywany w tym dniu przez Spółkę "[...]" miał charakter przewozu niezarobkowego. Należy bowiem zauważyć, iż choć ustawodawca posługuje się w przepisie art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym łącznie pojęciem niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne, a w dalszej części ustawy o transporcie drogowym terminy te używane są zamiennie, to nie oznacza, iż są to pojęcia tożsame. Z analizy przepisu art. 4 pkt 4 lit. c można wyprowadzić wniosek, iż w przypadku przejazdu pojazdem załadowanym, gdy rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione mamy do czynienia z niezarobkowym przejazdem drogowym, który różni się od przewozu osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewozu pracowników i ich rodzin - w tym ostatnim przypadku mamy do czynienia z przewozem na potrzeby własne. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji hipoteza omawianego przepisu art. 4 pkt 4 lit. c sformułowana jest bowiem w formie alternatywy rozłącznej (albo), a zatem mamy do czynienia z dwoma rodzajami przewozu (niezarobkowym przejazdem drogowym i przejazdem na potrzeby własne), które nie są wykonywaniem transportu drogowego i nie wymagają licencji. W sytuacji faktycznej sprawy niniejszej, gdy skarżąca Spółka przewoziła rzeczy (półprodukt) w celu ich przetworzenia (produkcji) - przewóz ten należało zakwalifikować jako niezarobkowy przewóz drogowy, który chociaż nie miał charakteru przewozu ściśle na potrzeby własne to jednak jest jak to wyżej wskazano przewozem niewymagającym licencji. Przewóz tego rodzaju miał charakter pomocniczy i był związany z podstawową działalnością przedsiębiorstwa, którą w przypadku Spółki "[...]" są usługi poligraficzne.

Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji wynika, iż pojazd należący do skarżącej Spółki przewoził towar - półprodukt, z którego skarżąca miała wykonać gotowy produkt - kalendarze. Przepis art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o transporcie drogowym wskazuje, iż z niezarobkowym przejazdem drogowym - przejazdem na potrzeby własne (posługując się w tym miejscu nomenklaturą ustawową) - mamy do czynienia w sytuacji, gdy rzeczy przewożone zostały przez przedsiębiorcę przetworzone czy też wyprodukowane. Posługując się jednak wykładnią funkcjonalną należy wyprowadzić wniosek, iż hipoteza tego przepisu obejmuje nie tylko sytuację gdy rzeczy po przetworzeniu (wyprodukowaniu) są przewożone do odbiorcy finalnego produktu ale również sytuację gdy rzeczy (materiał, półprodukt) są przewożone w celu ich przetworzenia przez firmę, która ma tego dopiero dokonać w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z ratio legis przepisu art. 4 pkt 4 lit. c ustawy o transporcie drogowym i niezrozumiała byłaby bowiem taka interpretacja tego przepisu, iż przewożenie rzeczy przetworzonych przez producenta spełnia warunki przewozu niezarobkowego - przewozu na potrzeby własne, a przewóz rzeczy (materiałów) dopiero w celu ich przetworzenia (produkcji) jest już wykonywaniem transportu drogowego wymagającego licencji. Należy więc przyjąć, iż w obu wymienionych przypadkach przewóz rzeczy ma charakter przewozu niezarobkowego - przewozu na potrzeby własne wykonywanego pomocniczo w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (np. produkcyjnej) innej niż transport drogowy, który to polega na podejmowaniu i wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie odpłatnego przewozu osób lub rzeczy. Reasumując należy stwierdzić, iż wykonywany w dniu [...] lipca 2005 r. przez Spółkę "[...]" przewóz rzeczy był wykonywaniem pomocniczo niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne w ramach prowadzonej działalności poligraficznej a nie wykonywaniem odpłatnie transportu drogowego i jako taki nie wymagał posiadania licencji.

Mając powyższe na uwadze należy uznać za usprawiedliwiony postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Z tego względu zaskarżony wyrok jako wydany z naruszeniem powyższego przepisu podlega uchyleniu. W związku z tym, iż w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego (art. 188 p.p.s.a.) i mając na uwadze względy ekonomii procesowej należało rozpoznać skargę Spółki "[...]" i uchylić decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w zakresie nałożenia kary 8000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, ponieważ nałożenie kary było w okolicznościach faktycznych sprawy niniejszej niezasadne, gdyż wykonywany przez firmę "[...]" przejazd nie wymagał posiadania licencji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 203 pkt 1 p.p.s.a.