Wyrok NSA oz. w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 308/96
NSA oz. w Rzeszowie
Data orzeczenia: 1998-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie, przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło.

Ocena jednakże owego zamiaru nie może się sprowadzać do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń osoby dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą i uniemożliwiających jej realizację. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy bowiem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

TEZY

Ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie, przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło.

Ocena jednakże owego zamiaru nie może się sprowadzać do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń osoby dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą i uniemożliwiających jej realizację. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy bowiem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rz. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 lutego 1996 r. (...) Wojewoda Rz. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rz. z dnia 5 stycznia 1996 r. (...) o odmowie wymeldowania Zofii G. oraz Piotra Z. z pobytu stałego w Rz. przy ulicy D.

Jako podstawę prawą decyzji wskazano art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm. i art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa.

Z jej uzasadnienia wynika, że Janina G. złożyła wniosek o wymeldowanie swej synowej Zofii G. i jej syna z pierwszego małżeństwa Piotra Z.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Rz. decyzją z dnia 5 stycznia 1996 r. opisaną wyżej odmówił ich wymeldowania. Swoje stanowisko umotywował faktem, że choć wyjechali oni do Hiszpanii w 1992 roku, jednak - co wynika z ich oświadczeń - nie jest to wyjazd na stałe zamierzają bowiem powrócić do miejsca zamieszkania stałego. Okoliczność ta nie pozwala na przyjęcie, iż nastąpiło opuszczenie stałego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Odwołanie od tej decyzji do Wojewody Rz. złożyła Janina G. prosząc o jego pozytywne rozpatrzenie.

W jego motywach zakwestionowała prawdziwość twierdzenia, że Zofia G. i Piotr Z. mają zamiar powrotu do miejsca pobytu stałego. Przeczy temu, w ocenie odwołującej fakt, że Zofia G. nie utrzymuje żadnego kontaktu z nią i swym mężem. Nie znali oni jej adresu i zdobyli go ze znacznym trudem. Zofia G. nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Odwołująca nie może go utrzymać i chciałaby zamienić mieszkanie. Jest to niemożliwe wobec faktu, że zameldowana jest tam Zofia G. i jej syn Piotr Z., choć faktycznie tam nie zamieszkują.

Wojewoda Rz. nie uwzględnił odwołania i opisaną na wstępie decyzją z dnia 1 lutego 1996 r. utrzymał w mocy decyzję I instancyjną.

W jej motywach podniósł, iż poczynione przez ten organ ustalenia nie pozwalają na wymeldowanie Zofii G. i Piotra Z. Zofia G., jako żona syna odwołującej, Bogdana G. została zameldowana na pobyt stały w przedmiotowym lokalu w dniu 2 listopada 1987 r., zaś jej syn Piotr Z. 6 stycznia 199? r. Przebywają oni w Hiszpanii od roku 199?, jednak co wynika z ich oświadczeń, ich pobyt tam ma charakter tymczasowy. Wprawdzie, wobec cofnięcia im uprawnień do przebywania w lokalu przez jego najemczynię Janinę G., utracili te uprawnienia, jednak nie została wypełniona druga z przesłanek warunkujących, w myśl art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, wymeldowanie na podstawie decyzji administracyjnej, tj. opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Opuszczenie to musi być przejawem woli osoby opuszczającej lokal. Nie wystarczy, by było ono następstwem działań faktycznych niezależnych od jej woli, a nawet z nią sprzecznych. W słowie opuszczenie" występują elementy subiektywne, nawiązujące do woli osoby opuszczającej lokal.

Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Janina G. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Decyzji zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie wyczerpuje dyspozycji tegoż przepisu, oraz naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż od czasu wyjazdu do Hiszpanii Zofii G. w kwietniu 199? r. i Piotra Z. w lipcu 1992 r. brak było z nimi kontaktu. W ocenie skarżącej, skoro utracili oni uprawnienie do przebywania w lokalu, a wyjazd w tak odległym czasie był konsekwencją rozkładu pożycia małżeńskiego i wiązał się nieprzyczynianiem się do utrzymania lokalu i brakiem zainteresowania sposobem korzystania z niego pod ich nieobecność dowodzi to że zachodziły przesłanki do ich wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Organy wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 80 Kpa nie oceniły całokształtu materiału dowodowego i bezkrytycznie przyjęły za prawdziwe oświadczenia Zofii G. i Piotra Z. o zamiarze powrotu do kraju. Ocenie tej przeczy fakt, że nie przyjechali, mimo ciężkiej choroby i późniejszej śmierci matki Zofii G.

Nadto listy wysyłane do nich powracały z adnotacją adresat nie znany. Niewymeldowanie tych osób z lokalu ma dla skarżącej istotne konsekwencje. Nie może ona zamienić lokalu na mniejszy, do czego zmusza ją trudna sytuacja finansowa, pogorszona chorobą syna i jego bezrobociem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Rz. wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że przepisy prawa cywilnego, jak i administracyjnego nie zawierają normy prawnej, która pozwoliłaby na podstawie długości pobytu za granicą kwalifikować, czy jest to pobyt stały, czy czasowy. Zarówno Zofia G., jak i jej syn posiadają ważne paszporty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./.

Przewiduje on wymeldowanie w drodze decyzji administracyjnej, które stanowiąc wyjątek od wprowadzonej w art. 15 ust. 1 zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę opuszczającą dotychczasowe miejsce pobytu /własny obowiązek meldunkowy/ możliwość tę ogranicza wymogiem łącznego zaistnienia wymienionych w nim przesłanek.

Wydanie decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego lub tymczasowego trwającego ponad dwa miesiące jest bowiem możliwe w dwu sytuacjach:

1/ jeżeli osoba, która opuściła miejsce dotychczasowego pobytu bez wymeldowania utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym była zameldowana,

2/ jeżeli osoba, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania, nie przebywa w nim co najmniej przez okres sześciu miesięcy a jej nowego miejsca pobytu nie można ustalić.

Odmowa wymeldowania w drodze decyzji jest możliwa wówczas, gdy którakolwiek z przesłanek warunkujących wymeldowanie w danym stanie faktycznym nie została wypełniona.

Obowiązkiem organu administracji rozstrzygającego w sprawie wymeldowania jest nie budzące wątpliwości ustalenie, istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania. Wynika on z zasady dążenia do prawdy obiektywnej zapisanej w art. 7 Kpa, nakazującym organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i interesu obywatela.

Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 par. 1 Kpa, który obciąża organ obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 ust. 1 Kpa, który obliguje go do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Konsekwencją zapisów art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa jest obciążenie obowiązkiem poszukiwania dowodów przede wszystkim organu prowadzącego postępowanie. W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu miejsce pobytu Zofii G. i Piotra Z. o których wymeldowanie ubiega się skarżąca jest znane, stąd ocenę zaskarżonej decyzji należało ograniczyć do pierwszego ze stanów faktycznych ujętych w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy.

Kwestia utraty uprawnień tych osób do przebywania lokalu, w którym są zameldowani jest przez organ niekwestionowana i pogląd ten Sąd podziela. Zostali oni zameldowani z woli skarżącej - jego głównej najemczyni, a obecnie właścicielki /spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu/ i nie posiadają podmiotowego prawa do tego lokalu. Ich uprawnienie do przebywania w nim miało zatem charakter pochodny. Cofnięcie tego uprawnienia przez skarżącą, czego wyrazem jest złożenie wniosku o ich wymeldowanie skutkowało jego utratą.

Nie została natomiast w sposób dostateczny, w świetle standardów wynikających z art. 7, art. 77 i art. 80 par. 1 Kpa wyjaśniona kolejna przesłanka przewidziana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotycząca opuszczenia lokalu przez Zofię G. i Piotra Z.

Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie, przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło.

Ocena jednakże owego zamiaru nie może się sprowadzać do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń osoby dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą i uniemożliwiających jej realizację. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy bowiem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

Wydając zaskarżoną decyzję organy rozstrzygające oparły swe ustalenia w przedmiocie braku przesłanki opuszczenie lokalu wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanych, sprzecznych z twierdzeniem skarżącej i podważonych przez nią w odwołaniu i skardze. Nie dokonały natomiast żadnych ustaleń, co do czynników obiektywnych, które winny ich zamiar potwierdzać.

W szczególności nie ustalono, czy i jakie rzeczy pozostawili oni w lokalu skarżącej, czy lokal ów odwiedzają i jak często, czy pokrywają i w jakiej części koszty jego utrzymania, czy utrzymują kontakt ze skarżącą i jej synem, czy ich wyjazd pozostawał w jakimkolwiek związku z rozkładem pożycia małżeńskiego zainteresowanej i Bogdanem G., czy pracują oni za granicą i w jakim charakterze, gdzie zamieszkują w czasie odwiedzin w Polsce itp. Nie wyjaśnienie tych okoliczności, błędna interpretacja pojęcia zamiaru opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez traktowanie go wyłącznie, jako przejawu woli wewnętrznej z pominięciem okoliczności obiektywnych pozostających w ewentualnej sprzeczności z tą wolą, czynią zaskarżoną decyzję dotkniętą naruszeniami prawa procesowego /art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa/ i materialnego /art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych/, które mogły mieć istotny wpływ na jej wynik.

W postępowaniu ponownym niezbędne będzie wyjaśnienie okoliczności wskazanych w niniejszym wyroku i ponowna ocena ustaleń w aspekcie przesłanek do wymeldowania przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Z przytoczonych wyżej względów Sąd w oparciu o przepis art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 55 ust. 1 tej ustawy.