Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 74/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 1 pkt 3, art. 43 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 850/17 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 23 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 850/18) oddalił skargę S. S. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] kwietnia 2017 r., utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że S. S. 23 grudnia 2014 r. osobiście złożył Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] (parafia chrztu skarżącego) oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Rzymskokatolickiego wraz z wnioskiem o usunięcie z parafialnych zbiorów danych wszelkich informacji jego dotyczących, niezwiązanych ze statutową działalnością kościoła (tj. danych o stanie zdrowia, wykształceniu, zatrudnieniu, sytuacji finansowej).

W odpowiedzi Proboszcz Parafii 23 grudnia 2014 r. przekazał skarżącemu odpis jego chrztu z adnotacją "w dniu 23.12.2014 r. Pan S. S. dokonał aktu apostazji. Oświadczył, że występuje z Kościoła w pełni świadomie i dobrowolnie". Następnie jednak 20 stycznia 2015 r. Proboszcz poinformował skarżącego, że nie może w księdze ochrzczonych odnotować aktu apostazji o wystąpieniu przez niego z Kościoła z powodu niewypełnienia procedury prawa kościelnego.

W skardze do Generalnego Inspektora Danych Osobowych skarżący zarzucił Proboszczowi, że mimo złożenia przez niego oświadczenia woli o wystąpieniu z Kościoła nie została o tym fakcie zamieszczona stosowna adnotacja w księdze chrztów, w związku z czym wniósł o wydanie decyzji zobowiązującej Proboszcza do sprostowania jego nieaktualnych danych osobowych.

Decyzją z [...] maja 2016 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych umorzył postępowanie w sprawie dotyczącej zaniechania obowiązku uaktualnienia danych osobowych skarżącego zawartych w księdze chrztów przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...].

Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 43 ust. 2 w zw. z art. 22 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 922), po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że Kościół Rzymskokatolicki jest instytucją o uregulowanej sytuacji prawnej, unormowanej m. in. w Konstytucji RP (art. 25), Konkordacie oraz w ustawach (art. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.). Jak podnosi się w orzecznictwie "punktem wyjścia do zajęcia przez GIODO stanowiska, co do przynależności do Kościoła Katolickiego, powinno być prawo wewnętrzne Kościoła. Wynika to wprost z art. 5 Konkordatu oraz z zasady autonomii kościołów przewidzianej w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 9 Europejskiej Konwencji, a także z normy ustrojowej zawartej w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP". Tym samym z art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych wynika brak kompetencji Generalnego Inspektora Danych Osobowych do wydawania decyzji związanych z rozpatrywaniem skarg w zakresie danych osobowych przetwarzanych w zbiorach, o których mowa w pkt 3 ust. 1 tego artykułu. Organ zwrócił też uwagę na fakt, że Proboszcz poinformował skarżącego o procedurze związanej z wystąpieniem z Kościoła, wypowiadając się tym samym co do statusu skarżącego w świetle prawa wewnętrznego Kościoła, której skarżący nie dopełnił. Uznał, że w związku z brakiem możliwości zastosowania art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych należało umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § K.p.a.

Skargę na powyższą decyzję złożył S. S., zarzucając jej naruszenie Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. poz. 284), sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej 19 stycznia 1993 r., a mianowicie: art. 8, art. 9, art. 14 i art. 17.

W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie.

Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił na wstępie, że spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny skuteczności oświadczenia woli skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Rzymskokatolickiego oraz relacji wewnętrznych przepisów Kościoła z przepisami prawa powszechnie obowiązującego zapewniających wolność sumienia i wyznania oraz kompetencji nadzorczych Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w kontekście konstytucyjnych gwarancji autonomii i wzajemnej niezależności stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi.

Analizując tę kwestię, Sąd pierwszej instancji odwołał się w pierwszej kolejności do gwarancji autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa wynikających z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji RP oraz art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r., Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318 oraz ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1169, w szczególności art. 2. Z przepisów tych wynika, że Kościół Katolicki (podobnie jak i inne kościoły i związki wyznaniowe) ma prawo do samoorganizacji i samorządności. Może więc m. in. stanowić normy obowiązujące w ramach własnych struktur organizacyjnych, a w ich stanowieniu i stosowaniu jest wolny od ingerencji władz państwowych. Oznacza to, że określenie przesłanek przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach normowanych przez prawo kanoniczne), pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa. Stanowisko to potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm. - art. 32 ust. 2 pkt 8). Następnie Sąd wskazał, że podstawowym (choć nie jedynym) źródłem prawa wewnętrznego Kościoła Katolickiego jest Kodeks Prawa Kanonicznego z 25 stycznia 1983 r. (AAS75: 1983, pars. II, z późn. zm.), zaś organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych, której kompetencje określa Konstytucja Apostolska (Pastor Bonus z 29 czerwca 1988 r. (AAS 80: 1988, s. 841-912, z późn. zm., art. 154 i 155). Podstawę prawną odnoszącą się do kwestii wystąpienia z Kościoła Katolickiego, oprócz ogólnych przepisów Kodeksu Prawa Kanonicznego (kan. 751), stanowi Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica z 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI. Zawiera ono przepisy nadrzędne w stosunku do jakiegokolwiek dokumentu zarówno o charakterze wykonawczym, jak i duszpasterskim, i stanowi podstawę prawną do rozpatrywania przedmiotowych spraw. Zostały w nim określone elementy materialne aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, tj. wewnętrzna decyzja opuszczenia Kościoła Katolickiego, realizacja i zewnętrzna manifestacja tej decyzji, przyjęcie tej decyzji przez kompetentną władzę kościelną oraz formalne, tj. wystąpienie musi stanowić prawnie skuteczny (ważny) akt prawny dokonany w sposób osobisty, świadomy i wolny, w formie pisemnej wobec kompetentnej władzy kościelnej (tzn. wobec ordynariusza lub własnego proboszcza), która jest jedynym organem uprawniającym do wydania osądu dotyczącego zaistnienia lub niezaistnienia przedmiotowego wystąpienia. Dokumentem zawierającym przepisy wykonawcze, jednakże jedynie o charakterze duszpasterskim, dotyczące Kościoła Katolickiego w Polsce, są przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski "Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła" z dnia 27 września 2008 r." ("Akta KEP" 14: 2008, s. 89 – 91). Wskazując natomiast na kan. 751 Kodeksu Prawa Kanonicznego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wewnętrzne przepisy kościelne zastrzegły dla aktu formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego formę szczególną, co nie jest również niczym nadzwyczajnym także na gruncie polskiego prawa powszechnie obowiązującego, np. wymóg formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości, który nie oznacza ograniczenia konstytucyjnego prawa własności.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, analogicznie wskazana forma szczególna aktu apostazji nie może być postrzegana jako ograniczenie wolności sumienia i religii, w tym w szczególności wolności wystąpienia z kościoła lub innego związku wyznaniowego. Kościół Katolicki nie tylko nie wyklucza przy tym dopuszczalności wystąpienia z Kościoła ani tej możliwości nie czyni złudną lub iluzoryczną, ale uznaje tę instytucję i poddaje ją zracjonalizowanej procedurze, w której nie sposób uznać, by przedstawione regulacje wewnętrzne naruszały konstytucyjnie zagwarantowaną w art. 53 pkt 1 i 6 oraz w art. 9 pkt 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wolność sumienia i religii. O takim naruszeniu można by było mówić wtedy, gdyby przepisy Kościoła Katolickiego ustanowiłyby zakaz apostazji lub w inny sposób uniemożliwiałyby lub znacznie utrudniały realizowanie konstytucyjnego prawa do zmiany wyznania.

Skoro zatem skarżący nie dokonał aktu apostazji w formie przewidzianej przez wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego, to prawidłowe jest przyjęcie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, że nie ma on uprawnienia do wydawania decyzji nakazujących jakąkolwiek aktualizację danych zawartych w księdze chrztów, stosownie do art. 43 ust. 2 i ust. 1 pkt 3 oraz art. 12 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Państwo w żaden sposób nie może ingerować w sferę przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego, bowiem naruszałoby to nie tylko wspomnianą chronioną konstytucyjnie autonomię Kościoła Katolickiego, ale wkraczałoby w sferę wolności religii i wyznania. Nie sposób zaakceptować sytuacji, w której o przynależności do kościoła, lub jej braku, rozstrzygałby organ państwowy, jakim jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących. Nie jest przy tym wystarczające odwołanie się do oświadczenia o woli skarżącego, a sprawy sporne na tym tle są sprawami kościelnymi, które winny być rozstrzygane na zasadach i w trybie określonych przez prawo kościelne.

Dokonując ustaleń w zakresie przynależności skarżącego do Kościoła Katolickiego w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego i wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie przetwarzania jego danych osobowych przez Proboszcza, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wkroczyłby w sferę autonomii Kościoła Katolickiego, czym niewątpliwie dopuściłby się naruszenia art. 6, art. 7 i art. 19 K.p.a. jak również wskazanych przepisów Konstytucji RP, Konkordatu, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

W tych okolicznościach, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zasadne było umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a. Zasadnie też organ utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z [...] sierpnia 2016 r. Zarzuty skargi Sąd uznał za nieuprawnione. Ocenił, że organ prawidłowo zinterpretował art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył S. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, jakoby art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318), w związku z postanowieniami art. 43 ust. 2 (interpretowanymi łącznie z art. 43 ust. 1 pkt 3) ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922) wyłączały ochronę, ustanowioną Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. poz. 284 – dalej EKPC), sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., podpisaną przez Polskę 26 listopada 1991 r. i ratyfikowaną 19 stycznia 1993 r. w konsekwencji zwalniając Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, w postępowaniu dotyczącym przetwarzania danych kasatora przez skarżonego Proboszcza, z respektowania:

• art. 8 EKPC, tj. prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, upoważniając do odmowy wykonywania nadzoru i kontroli nad przetwarzaniem danych osobowych skarżącego przez skarżonego Proboszcza;

• art. 9 EKPC, tj. prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania, skutkujące odmówieniem skarżącemu prawa do suwerennego określenia własnej przynależności wyznaniowej oraz ingerencją w relacje wyznaniowe skarżącego, poprzez zbieranie informacji o wykonaniu (bądź nie) praktyk i obrzędów zalecanych normami wyznaniowymi;

• art. 14 EKPC, tj. zakazu dyskryminacji, pozwalając na uzależnianie ochrony skarżącego, od przynależności wyznaniowej;

• art. 17 EKPC, tj. zakazu nadużycia praw, pozwalając na stosowanie wykładni art. 43 ust. 2 (w zw. z art. 43 ust 1 pkt 3) opartej na interpretacji art. 9 Konwencji skutkującej wyłączeniem ochrony art. 8 i 9 EKPC.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie, uchylenie skarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia uchylającego skarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w obydwu instancjach, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zakres kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w stosunku do przetwarzanych przez Kościół danych powoduje, że organ jest uprawniony do pełnej kontroli wszystkich zbiorów. Dyrektywa 95/46 nie ustanawia wyłączenia w tym zakresie (co potwierdzają wszystkie orzeczenia NSA z 2013 r. i 2016 r.), a art. 8 EKPC stanowiący podstawę jej powstania, gwarantuje każdemu pełną ochronę prywatności. Kontrola organu nie uszczupla też w żadnej mierze gwarancji art. 1 i 5 Konkordatu, ponieważ ochrona danych osobowych nie stanowi wewnętrznej sprawy Kościoła, pozostawionej jego autonomii, wręcz przeciwnie, przepisy regulujące przetwarzanie danych stanowią normy nadrzędne, związane z art. 8 EKPC, którym podlegają wszystkie związki wyznaniowe działające na terenie krajów członkowskich Rady Europy. Niedopuszczalne jest zatem ograniczanie niezależności organu, gdyż nie ma on żadnych możliwości zweryfikowania rzetelności twierdzeń władz wyznaniowych. Konsekwencją przyznania władzom wyznaniowym prawa do oceny przynależności skarżących, na potrzeby postępowania dotyczącego ochrony danych osobowych, jest natomiast wyłączenie zbiorów administrowanych przez Kościół spod kontroli organu. Celem ustawowej kontroli przetwarzania danych osobowych jest natomiast ochrona prywatności, ustanowiona normą fundamentalną (art 8 EKPC), w przypadku omawianego postępowania, powiązana z indywidualną ochroną wolności sumienia i wyznania (art. 9 EKPC). W tej sytuacji priorytet wykładni celowościowej rozstrzyga o niedopuszczalności poglądu Sądu pierwszej instancji.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 7 marca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, stwierdzić trzeba, że istota sporu między stronami postępowania sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych był uprawniony do wydania decyzji nakazującej aktualizację danych w księdze chrztów oraz nakazania wykonania obowiązku informacyjnego wobec skarżącego. Zdaniem organu, brak jego kompetencji wynikał z art. 43 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych oraz faktu, że skarżący, będąc członkiem Kościoła Katolickiego, nie dopełnił wewnętrznej procedury wystąpienia z tego Kościoła, o której został poinformowany przez Proboszcza odrębnym pismem. Tym samym brak było podstaw do zastosowania art. 18 ww. ustawy, a więc w zaistniałym stanie faktycznym sprawy postępowanie należało umorzyć. Ocenę tę zaakceptował Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, jednocześnie eksponując przyjętą w polskim porządku prawnym gwarancję autonomii Kościoła Katolickiego i niezależności od państwa, a znajdującą swoje umocowanie w przepisach Konstytucji RP, umowy międzynarodowej jaką jest zawarty pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską Konkordat oraz ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym regulacje wewnętrzne przyjęte w Kościele Katolickim dotyczące możliwości wystąpienia z niego, zaznaczając przy tym szczególną formę tego aktu. Z kolei argumentacja skargi kasacyjnej sprowadzała się do próby wykazania właściwości Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych do kontroli wszystkich danych osobowych przetwarzanych przez Kościół, co zdaniem skarżącego znajduje swoje umocowanie w art. 8, art. 9, art. 14 i art. 17 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, marginalizując przy tym eksponowaną przez Sąd pierwszej instancji autonomię Kościoła Katolickiego.

Analizując powyższą kwestię, zauważyć należy, że w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na brzmienie art. 43 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, wielokrotnie wskazywał, że Generalny Inspektor Danych Osobowych nie jest w odniesieniu do zbiorów danych osób należących do kościoła, w tym Kościoła Katolickiego, władny do wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonania powszechnie obowiązujących przepisów o ochronie danych osobowych - art. 12 pkt 2 ww. ustawy (por. m.in. wyroki NSA: z 9 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 3179/15 i sygn. akt I OSK 1466/15 oraz z 19 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 3111/14 – wszystkie powołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie orzeczeń Sądów Administracyjnych na https//cbois.nsa.gov.pl). Również w uzasadnieniu postanowienia NSA z 21 maja 2018 r. wydanego w składzie siedmiu sędziów (sygn. akt I OPS 6/17) wskazano, że z autonomii prawnej Kościoła Katolickiego, gwarantowanej Konstytucją RP - art. 25 ust. 3 i 4; Konkordatem między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską - art. 1 i 5 oraz ustawą z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącą w art. 2, że Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami, wynika, że skuteczność wystąpienia osoby z Kościoła GIODO ma oceniać wyłącznie na podstawie aktu chrztu z właściwą adnotacją. Kwestia przynależności do Kościoła Katolickiego i wystąpienia z niego jest wewnętrzną sprawą Kościoła i podlega regulacji prawa kościelnego. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ma wyłączone kompetencje w zakresie dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. Zgodnie z art. 12 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem właściwym do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z kościoła, a sprawy tego rodzaju nie mieszczą się w zakresie zadań określonych we wskazanym powyżej przepisie. Dokonywanie tego rodzaju ocen stanowi wewnętrzną sprawę danej wspólnoty wyznaniowej. Gdy chodzi o kompetencje nadzorcze Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w odniesieniu do zbiorów danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego, to zgodnie z tym przepisem są one wyłączone.

Z powyższego wynika, że jeżeli skarżący wykaże, że wystąpił z Kościoła Katolickiego to Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych będzie właściwy do rozpoznania jego skargi na odmowę Proboszcza sprostowania jego danych osobowych. Zatem jeśli skarżący chce, aby organ rozpoznał jego skargę na Proboszcza Parafii, to powinien zastosować się do wskazanych wyżej wymogów Kościoła, którego został członkiem przez chrzest, aby z niego wystąpić (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2022 r. sygn. akt III OSK 131/21).

Stanowiska tego nie podważają również przywołane w skardze kasacyjnej przepisy Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Zarówno wymienione w art. 8 Konwencji – prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego jak i prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 9) nie doznają żadnego ograniczenia, skoro – jak słusznie zwracano uwagę w sprawie – skarżący nie został pozbawiony prawa do wystąpienia z Kościoła Katolickiego, a jedynie nie dokonał tego w formie przewidzianej przez prawo tegoż Kościoła. Również przyjęta przez Sąd pierwszej instancji wykładnia nie prowadzi do nadużycia praw skarżącego, bowiem nie wyłącza stosowania ochrony wynikającej z art. 8 i 9 (art. 17 Konwencji) oraz nie prowadzi ona do dyskryminacji, ponieważ uzależnia ochronę skarżącego nie tyle od przynależności wyznaniowej ale od jego, możliwych do wykonania, czynności (art. 14 EKPC). Zauważyć przede wszystkim należy, że swoboda posiadania i kształtowania wybranego przez siebie wyznania czy przekonania ma charakter autonomiczny i zależy od woli jednostki. Przynależność do kościoła ma charakter dowolny, a zatem musi również istnieć możliwość wystąpienia z tej wspólnoty. Jednocześnie ta sama regulacja art. 9 Konwencji zapewnia grupie wyznaniowej autonomię, polegającą na samodzielnym organizowaniu swojego funkcjonowania i form integracji wiernych. Autonomia ta obejmuje w szczególności prawo do: ustalania doktryny (kanonów religijnych), swobody grupy wyznaniowej decydowania o swoim składzie, swobody podejmowania aktów dotyczących praw i statusu wiernych (Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Tom I, Komentarz do art. 1-18 pod redakcją prof. Leszka Garlickiego str. 556-583). W odniesieniu z kolei do relacji Kościół – Państwo autonomia ta oznacza zakaz ingerencji władz publicznych w swobodę posiadania i kształtowania wyznania, obejmuje zakaz państwowego określania jakie mają być przekonania i wierzenia obywateli oraz nakładania publicznych sankcji za przynależność do określonej religii czy światopoglądu, zakaz narzucania jedynie słusznego poglądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1294/17). Jak z kolei zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z 12 czerwca 2014 r. 56030/07 w sprawie Martinez vs. Hiszpania (www.echr.coe.int), zasada autonomii wyznaniowej uniemożliwia Państwu zobowiązanie wspólnoty wyznaniowej do dopuszczenia lub wykluczenia osoby lub powierzenia danej osobie konkretnego obowiązku religijnego. W wyroku tym Trybunał przypomniał również że regularnie w swoim orzecznictwie podkreślał rolę Państwa jako neutralnego i bezstronnego organizatora praktykowania różnych religii, wyznań i przekonań, oraz wskazywał, iż rola ta ma charakter przewodni dla porządku publicznego, harmonii religijnej i tolerancji w demokratycznym społeczeństwie, zwłaszcza pomiędzy grupami będącymi do siebie w opozycji.

Tym samym nie sposób podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, że zaskarżonym wyrokiem mogło dojść do ograniczenia lub pozbawienia skarżącego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 8 i 9 Konwencji) jak również do nadużycia prawa i dyskryminacji skarżącego (art. 14 i 17 Konwencji). Skarżący ma bowiem możliwość formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, co jednak wymaga od niego przeprowadzenia stosownej procedury regulowanej przepisami wewnętrznymi tego Kościoła. Możliwość jej zastosowania, czy określenie spełnienia warunków wykracza jednak poza granice niniejszej sprawy.

W tym stanie sprawy, postawiony w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzut, opisany szczegółowo powyżej, okazał się być niezasadny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.