Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SO/Sz 8/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-07-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2 i art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Z. N., w związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego złożył urzędowy formularz PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy

w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Z. N. wskazał, że nie jest w stanie ponieść wielkiego obciążenia, jakim jest opłata sądowa od skargi. Miesięczne wynagrodzenie za pracę na pół etatu wnioskodawcy w kwocie [...] zł pokrywa

z trudem koszty funkcjonowania. Wnioskodawca otrzymuje także emeryturę

w wysokości [...] zł. Podniósł także, że nie posiada żadnych zapasów ani oszczędności, aby z nich ponieść koszt opłaty sądowej.

Z. N. wskazał także, że urząd skarbowy oraz urząd celny żądają od niego zapłaty kwot wynikających z zaskarżonej decyzji wydanej za 2009 r.

Wnioskodawca podniósł, że ma na utrzymaniu dwoje wnuków w wieku szkolnym. Wyjaśnił, że ojciec wnuków, a syn wnioskodawcy, zginął w wypadku samochodowym, zaś matka wnuków - synowa jest bezrobotna, otrzymuje jedynie rentę w kwocie [...] zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawca nie wymienił żadnych osób, pozostawiając pustą rubrykę. Natomiast w oświadczeniu majątkowym podał, że posiada nieruchomość – drogę o pow. [...] m kw. (KW nr [...]), nieruchomość rolną o pow. [...] ha (KW nr [...]); odnośnie mieszkania wpisał: "Od 2008 roku mamy rozdzielność majątkową"; wnioskodawca nie wykazał przedmiotów wartościowych, które mógłby spieniężyć. W rubryce formularza dotyczącej stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca podał, że mieszka samotnie. Z. N. oświadczył także, że wszystkie dochody z nieruchomości są zajmowane przez komornika.

Wnioskodawca, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających wykazaną sytuację i uzupełniających dane, przedłożył:

- dwa zaświadczenia pracodawców o wysokości średniego miesięcznego wynagrodzenia netto z ostatnich 6 miesięcy: Zakładu R. sp. z o.o. z siedzibą w [...] z 21 lipca 2014 r., z którego wynika kwota [...] zł netto; "N." sp. z o.o. w [...], z którego wynika kwota [...] zł netto;

- kopie deklaracji VAT za kwiecień, maj, czerwiec 2014 r., w których z tytułu dostaw zadeklarowano łączną kwotę [...] zł, z tytułu nabycia towarów i usług łączną kwotę [...] zł, oraz nadwyżki podatku naliczonego do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy;

- kopie zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, dokonanych odliczeń

i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2013 (PIT-28) oraz informacje PIT-28/A, w której zadeklarował przychód z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnych charakterze opodatkowane stawką

8,5 % w wysokości [...] zł;

- kopie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez Z. N. w roku podatkowym 2013 r. (PIT-37), w którym zadeklarował przychody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, z emerytury w kwocie [...] zł, zaliczki pobrane przez płatnika w kwocie [...] zł, dochód po odliczeniu składek w kwocie [...] zł, odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, nadpłatę w kwocie [...] zł;

- kopie pisma ZUS z dnia 16 kwietnia 2014 r., informującego, że wysokość świadczenia emerytalnego od 1 maja 2014 r. wynosi [...] zł, oraz, że dokonywane jest z niego potrącenie komornicze.

Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie może przedstawić wykazu wydatków na konieczne utrzymanie rodziny ani dokumentów potwierdzających ich wysokość, gdyż nigdy nie prowadził takiej ewidencji. Uzyskiwane środki muszą wystarczyć wnioskodawcy na życie, a jeśli uda się wygospodarować jakąś sumę nadwyżki, pomaga wnukom. Odnośnie swojej żony wnioskodawca oświadczył, że prowadzi ona osobne gospodarstwo domowe, mieszka osobno, pod innym adresem, nie utrzymuje z wnioskodawcą kontaktów, nie pomaga w prowadzeniu gospodarstwa domowego, a nadto, że od 2008 r. między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, dlatego też wnioskodawca nie jest w stanie przedłożyć wskazanych w wezwaniu dotyczących żony dokumentów. Z. N. oświadczył, że nieruchomość gruntowa o pow. [...] ha dzierżawiona jest na podstawie umowy,

a wnioskodawca uzyskuje z tego tytułu dochód w ½ części co stanowi [...] PLN rocznie.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem

w sprawie.

Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się

o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004).

Powyższy pogląd znajduje również oparcie w orzecznictwie sądowym. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia

9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.).

Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i Sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a.

o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Współdziałanie to jednak nie oznacza, że strona może ograniczyć się wyłącznie do wypełniania wezwań sądu (referendarza sądowego). Powinna ona także w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne i prawidłowo udokumentowane dane, które pozwolą przychylić się do wniosku.

Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Podane w formularzu dane okazały się niepełne, a wnioskodawca wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów nie wywiązał się z zobowiązania należycie.

Należy bowiem podkreślić, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej wnioskodawcy składa się przede wszystkim wysokość i źródło uzyskiwanych dochodów, jak i również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi tj. rodzaj i wysokość ponoszonych stałych wydatków. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania.

W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca, po pierwsze nie podał wszystkich danych dotyczących źródeł utrzymania i wysokości dochodów z tych źródeł, jak też nie potwierdził stosownymi dokumentami tych dochodów.

W formularzu pominął bowiem fakt, że oprócz wynagrodzenia za pracę

w dwóch firmach (Zakład R. Sp. z o.o. w [...] Oddział w [...] i "N." Sp. z o.o. w [...]) oraz emerytury ma zarejestrowaną na siebie działalność gospodarczą pn. "Zakład R. I." i posiada status aktywnego przedsiębiorcy, co zostało ustalone na podstawie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dostępna w Internecie pod adresem https://prod.ceidg.gov.pl).

Ponadto, wnioskodawca w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł z najmu, co zostało ujawnione dopiero w wyniku wezwania referendarza sądowego, na podstawie kopii PIT-28. Strona nie uprawdopodobniła w żaden sposób okoliczności, że dochody z nieruchomości są zajęte przez komornika. Nie zostały także udokumentowane dochody z dzierżawy gruntów o pow. [...] ha. Wnioskodawca nie przedłożył również, pomimo wezwania, wyciągu z prowadzonej księgi podatkowej ani wyciągów z rachunków bankowych związanych m.in. ze swoimi działalnościami za okres od 10 kwietnia 2014 r. do 10 lipca 2014 r., co uniemożliwia dokonanie oceny aktualnej ich dochodowości i wysokości środków pieniężnych, którymi w ramach tych działalności obecnie obraca. Zaznaczyć bowiem ponownie trzeba, że dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy istotne jest aby dane były jak najbardziej szczegółowe, ale także aktualne dla momentu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Jedynie z przedłożonych deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące, można wysnuć wniosek, że strona takie dochody i środki posiada, gdyż wykazuje obroty (za kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. suma dostaw oraz nabyć towarów i usług wyniosła [...] zł).

Brak informacji o rachunkach bankowych i występujących na nich obrotach uniemożliwia potwierdzenie oświadczenia wnioskodawcy o nieposiadaniu zapasów

i oszczędności.

Powyższe świadczy, że oświadczenia wnioskodawcy o źródłach utrzymania

i wysokości dochodów i braku oszczędności nie można uznać za kompletne

i wiarygodne, brak żądanych dokumentów w tym zakresie uniemożliwia ich weryfikację i dokonanie kategorycznych ustaleń.

Po drugie, wnioskodawca nie wykazał również wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków na koniecznie utrzymanie. Oświadczył tylko, że nie prowadzi w tym zakresie ewidencji. Na marginesie należy wskazać, że w wezwaniu nie chodziło o żadną formalną ewidencję kosztów utrzymania, a jedynie wskazanie rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, w tym opłat za mieszkanie, czy wydatków na wyżywienie. Sporządzenie takiego wykazu, w ocenie referendarza sądowego, nie powinno nastręczać poważnych trudności. Zauważyć należy, że złożony formularz nie zawiera żadnych informacji na ten temat, trudno zatem stwierdzić, czy wykazana kwota [...] zł brutto, o ile taką tylko faktycznie wnioskodawca dysponuje, wystarcza na jego utrzymanie, a także na udzielenie pomocy finansowej synowej. Nie sposób zatem sprawdzić, czy wnioskodawca jest w stanie, kosztem rezygnacji z wydatków, których nie można uznać za uzasadnione, zaoszczędzić jakakolwiek kwotę aby w kosztach sądowych choćby w minimalnym zakresie partycypować.

W ocenie referendarza sądowego, nie do końca jest również jasna sytuacja rodzinna skarżącego. Z wniosku wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, zaś z dodatkowego oświadczenia, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie mieszka z nią ani się nie kontaktuje, małżonków łączy ustrój rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca nie podał żadnych przybliżonych informacji o wysokości dochodów żony ani o jej stanie majątkowym, powołując się właśnie na rozdzielność majątkową między małżonkami. Należy wskazać, że fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów sądowych. Z punktu widzenia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, istotny jest obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, jak tez tego czy małżonkowie mieszkają wspólnie. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z2012 r., poz. 788, ze zm., dalej: "k.r.o.") oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona wnioskodawcy zwolniona jest z obowiązków określonych w art. 23 oraz 27 k.r.o. Wobec tego, wnioskodawca powinien zatem podać choćby przybliżone informacje dotyczące żony, aby umożliwić dokonanie oceny, czy posiada ona wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych.

Reasumując, należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nieprzedłożenie wszystkich dokumentów i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących wysokości dochodów i stanu majątkowego całej rodziny nie pozwala przychylić się do wniosku. Wykonanie nałożonego zobowiązania jedynie wybiórczo

i nieprzedstawienie pełnych danych, oznacza brak współdziałania strony

z rozpoznającym wniosek referendarzem sądowym i nie pozwala uznać, że strona znajduje się w trudnej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych.

Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (art. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć

o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.

W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, dopóki wnioskodawca nie przedstawi pełnej informacji

o sytuacji majątkowej swojej i żony oraz o ich możliwościach płatniczych i nie uzupełni wniosku o określone dokumenty.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.