Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 104/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Przemysław Dumana,, Sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] (nr [...]) odmawiającą A. B.(dalej zwany stroną lub wnioskodawcą) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne: za okres [...]. 2000 r. – [...]. 2003 r., [...]. 2003 r. – [...]. 2006 r. w wysokości [...], odsetek za zwłokę liczonych na dzień [...] w kwocie [...], odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...], opłaty dodatkowej w kwocie [...]; na ubezpieczenie zdrowotne: za okres od [...]. 2000 r. – [...]. 2006 r., [...]. 2007 r. – [...]. 2008 r. w wysokości [...], odsetek za zwłokę liczonych na dzień [...] w kwocie [...], opłaty dodatkowej w kwocie [...]; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: za okres [...]. 2000 r. – [...]. 2003 r., [...]. 2003 r. – [...]. 2006 r. w wysokości [...], odsetek za zwłokę liczonych na dzień [...] w kwocie [...], opłaty dodatkowej w kwocie [...].

W uzasadnienia decyzji z dnia [...] podkreślono, iż podstawą rozstrzygnięcia ZUS (Inspektorat w J. był przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podano także, iż wzięto pod uwagę przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), akcentując przy tym uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia oraz podkreślając brak przesłanek do umorzenia przedmiotowych zaległości. Podkreślono przy tym, iż strona uzyskuje dochody ze stosunku pracy w kwocie [...] miesięcznie oraz że dobrowolnie reguluje zaległości względem innego wierzyciela w kwocie [...] miesięcznie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] strona podkreślała, iż jej zdaniem uzasadnienie wydanej przez ZUS decyzji jest niesprawiedliwe, a wnioski jakie organ wyciągnął na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie są zgodne ze stanem faktycznym. Strona akcentowała przy tym, iż wniosek jest uzasadniony z uwagi na jej trudną sytuację finansową, która uniemożliwia wywiązanie się ze spłaty należności w zaległościach składkowych.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] (nr [...]), którą odmówiono A. B. umorzenia ww. zaległości z tytułu składek.

W uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wskazano, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w okresie od [...]. 1999 r. do [...].2000 r. oraz od [...]. 2000 r. do [...]. 2008 r. Nadmieniono przy tym, iż ryzyko związane z faktem prowadzenia działalności gospodarczej jest wkalkulowane w fakt jej prowadzenia oraz podano, że brak dochodu z tytułu prowadzonej działalności nie może przemawiać za umorzeniem, ponieważ przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie uzależniają opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od uzyskiwanych dochodów, natomiast obowiązek opłacania składek wiąże się z faktem prowadzenia działalności.

Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o umorzenie tj. trudną sytuację finansową, która uniemożliwia wywiązanie się ze spłaty zadłużenia stwierdzono, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie wskazują na przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać i które wywarłyby bezpośredni wpływ na powstałe zaległości składkowe. Odnosząc się do opisanych przez wnioskodawcę okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy organ nie negował tego, iż spłata należności może spowodować znaczny uszczerbek zarówno dla sytuacji finansowej jak i osobistej strony i przyczynić się do pogorszenia sytuacji materialno – bytowej. Jednocześnie wskazano, iż w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek.

Podano przy tym, iż przepisy prawa ubezpieczeniowego, w oparciu o które rozpoznano wniosek oraz wydano decyzję stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności - zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, którego brzmienie z wyliczeniem przypadków całkowitej nieściągalności należności precyzyjnie zaprezentowano, akcentując, iż jest to katalog zamknięty. Odnosząc się do brzmienia art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślono, iż ZUS po przeanalizowaniu wszelkich możliwości wystąpienia określonych przez ustawodawcę okoliczności umorzenia należności składkowych stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony. W szczególności podano, iż analizując całość zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie ustalono, że obecnie strona nie prowadzi działalności gospodarczej, choć stan nie jest trwały bowiem działalność jest tylko zawieszona. Podkreślono, iż strona pozostaje w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę na czas określony do [...] i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] (netto). Wskazano również, iż w przedmiotowej sprawie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. mające na celu przymusowe dochodzenie należnych składek z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, a podjęte działania nie doprowadziły do uregulowania zadłużenia. Zaakcentowano przy tym, iż w sprawie nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak majątku. Nadmieniono jednocześnie, iż uzyskiwane należności z tytułu umowy o pracę stanowią prawo, z którego istnieje możliwość chociażby częściowej egzekucji z zachowaniem określonych ograniczeń wynikających z przepisów egzekucyjnych, a co zdaniem ZUS oznacza, że nie ma podstaw do zaprzestania dalszych działań pozwalających na zaspokojenie należnych kwot, a tym samym na dzień wydawania decyzji brak możliwości umorzenia zaległych składek. W ocenie organu byłoby to działanie zdecydowanie przedwczesne.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, iż wniosek strony w ramach postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało także rozpoznane pod względem zbadania i oceny okoliczności przewidzianych w artykule 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a w/w ustawy. Wskazano przy tym, iż wykonanie tegoż przepisu reguluje § 3 ust. 1. Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365 ), który stanowi, iż: Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego najbliższej rodziny, a co precyzyjnie w oparciu o ww. przepisy prawa opisano. Wskazano przy tym, iż obowiązek wykazania okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia zdarzeń uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Organ administracyjny dokonując oceny podnoszonych przez stronę okoliczności uniemożliwiających opłacenie należności składkowych dysponuje prawem do umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawach o umorzenie należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie jest zobligowany do wydania decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony, pomimo zaistnienia określonych w przepisach prawnych przesłanek. Organ odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślał, iż w przedmiotowej sprawie przeprowadzono w sposób rzetelny i dokładny całe postępowanie mające na celu zweryfikowanie podnoszonych przez stronę argumentów uzasadniających wniosek o umorzenie należności. Zaakcentowano powołując się przy tym na orzecznictwo Sądów Administracyjnych, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania oraz wskazano, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek wraz z odsetkami, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Podano przy tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 grudnia 2006r. (sygn. III SA/Wa 2450/06) wyraził pogląd, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, iż istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności stanowi także kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umorzenie należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. W oparciu o powyższe rozważania ZUS podkreślał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zaznaczono także, iż we wskazanym zakresie umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika, a więc w sytuacji, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania względem ZUS. A zatem zaistnieć muszą niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za umorzeniem zaległości ze względu na przedstawioną sytuację wnioskodawcy.

W dalszej części uzasadnienia podano, iż zgromadzony w trakcie przeprowadzonego postępowania materiał dowodowy i dokonana analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej strony wskazuje na to że, wnioskodawca zamieszkuje sam i posiada pochodzący z wynagrodzenia za pracę miesięczny dochód w wysokości [...] (umowa o pracę na czas określony do [...]). Dalej podano, że na obraz sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym poza przedstawioną sytuacją dochodową składa się także stan opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również realizacja innych wykazanych przez wnioskodawcę zobowiązań. Zaakcentowano, iż na podstawie złożonych do akt sprawy oświadczeń i dowodów wpłat organ ustalił stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego na kwotę [...] oraz że w sprawie strona powoływała się również na zobowiązania wobec innego wierzyciela w kwocie [...], które zostało skierowane do egzekucji komorniczej i spłacane w miesięcznych ratach w wysokości [...]. Organ odwoławczy podkreślał w związku z tym, iż ZUS jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a płatnik nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy ponad zobowiązania względem ZUS. Sytuacja taka koliduje bowiem z interesem Zakładu i wskazuje na wybiórcze traktowanie posiadanych zobowiązań. Wymagalność podanego przez stronę zobowiązania nie zwalnia jej z płatności zaległych składek z wykonywanej działalności gospodarczej.

W dalszej części uzasadnienia wskazano, iż w przedmiotowej sprawie ZUS nie stwierdził, a strona nie udowodniła, aby w związku z trudną sytuacją finansową, na którą się powołuje w złożonym wniosku podjęte zostały przez wnioskodawcę działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Powyższe zostało potwierdzone pismem z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...]. W oparciu o to wskazano, iż w związku z brakiem pomocy ze strony instytucji socjalnych nie dopatrzono się symptomów trwałego charakteru podanych we wniosku trudności.

Podano także, iż ZUS dokonując wnikliwej analizy sytuacji finansowej bazując na zgromadzonym materiale dowodowym nie może stwierdzić, aby jej stan stwarzał symptomy przejawiających lub pogłębiających się trudności z uwagi na które podjęcie spłaty należności nie byłoby możliwe, gdyż pozbawiłaby przez to stronę środków niezbędnych dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych lub spłata której spowodowałaby inne nieodwracalne skutki dla jej dalszej egzystencji. Zaakcentowano, iż w ustalonym stanie rzeczy ZUS stwierdził, iż wykazane trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a strona dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi codziennego utrzymania.

Nadmieniono także, iż strona nie przedstawiła żadnego dowodu na to, aby aktualny stan zdrowia wymagał specjalistycznego, kosztownego leczenia lub uniemożliwiał uzyskanie dochodu. Oceniając przesłanki zdrowotne nie stwierdzono także konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby znaczenie z uwagi na niemożność pozyskania dochodu lub wywiązania się z istniejącego zadłużenia składkowego. Strona wnioskując o umorzenie jest zobligowana do udowodnienia przesłanek podnoszonych w zgłoszonym żądaniu, zwłaszcza w sytuacji gdy organ orzekający nie jest władny zweryfikować danej kwestii w ramach prowadzonego postępowania (do takich zalicza się m. in. sytuację zdrowotną). Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

Podano także, iż w sprawie nie ustalono aby istniały przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać i aby miały one bezpośredni wpływ na powstałe zaległości.

ZUS podkreślał, iż po ponownym zbadaniu i ocenie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy nie ma podstaw do twierdzenia, aby stan którejkolwiek z nich stwarzał symptomy przejawiających lub pogłębiających się trudności z uwagi, na które spłata należności w dłuższym okresie nie byłaby możliwa.

Końcowo ZUS podkreślał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku w świetle obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeniowego w zakresie możliwości umarzania należności z tytułu składek stwierdził, iż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podano, iż strona nie wykazała w sposób przekonywujący i wystarczający, aby spłata należności względem ZUS pociągnęła za sobą zbyt ciężkie skutki, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a powołanej na wstępie ustawy. Zdaniem ZUS strona nie przedłożyła dokumentów, z których jednoznacznie wynikałoby, iż sytuacja finansowa, zdrowotna lub majątkowa uległa tak znacznemu pogorszeniu, że po uiszczeniu wszystkich należności i zobowiązań strona została by pozbawiona środków niezbędnych dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślono, że w wyniku wnikliwej analizy materiału dowodowego ZUS stwierdza, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie wskazują na szczególne zdarzenia uzasadniające umorzenie zadłużenia.

W skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], który po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], którą odmówiono A. B. (dalej zwany skarżącym) umorzenia należności z tytułu składek, skarżący wywodził, iż według początkowych ustaleń z ZUS spłata zadłużenia miała następować w układzie ratalnym, a warunkiem była natychmiastowa spłata zadłużenia za nie uiszczone składki pracownicze. Skarżący akcentował, iż kwotę tę dzięki pomocy rodziny udało mu się uzbierać. Dalej skarżący podkreślał, iż wszelkie podjęte działania spełzły na niczym, a ZUS wbrew wcześniejszym ustaleniom po wnikliwej analizę jego trudnej sytuacji odmówił mu spłaty należności w proponowanej kwocie [...] miesięcznie.

Skarżący akcentował, iż odmowa ZUS spłaty ratalnej z uwagi na podawany brak możliwości finansowych spotkała się z jego sprzeciwem, a w odpowiedzi na jego odwołanie zaproponowano mu umorzenie zobowiązań. Podawał przy tym, iż przesłaną przez ZUS dokumentację natychmiast dostarczył wraz z wymaganymi załącznikami tj. wykazem dochodów z ostatnich 3 lat, poświadczeniem ponoszonych kosztów, w tym zobowiązań wobec wierzycieli. Dalej skarżący przypominał, iż w decyzji o odmowie umorzenia otrzymanym od ZUS (Inspektorat w J.) powołano się na wnikliwą analizę jego trudnej sytuacji i akcentował przy tym, iż w jego ocenie ZUS winien był dostrzec w oparciu o przedłożoną dokumentację i poziom dochodów i wydatków symptomy trudnej sytuacji. Skarżący podkreślał, iż nie jest w stanie zrozumieć argumentacji ZUS bo wynika z niej jasno, że jest za biedny na układ ratalny, a za bogaty na umorzenie, a jedyną alternatywą jest egzekucja komornicza, która wg ZUS jest "lekarstwem na cała sprawę". Skarżący podkreślał, iż decyzje ZUS wydane w obu instancjach są takie same i mają charakter szablonowy.

Końcowo skarżący dodawał, iż to on sam zgłosił się do ZUS z prośbą o ustalenie zadłużenia oraz rozłożenie należności na możliwe do spłacenia raty, a spotykał się tylko z sugerowaniem rozwiązań i odmowami po ich wykonaniu. Skarżący prosił o uwzględnienie i wzięcie pod uwagę jego prawdziwej sytuacji materialnej oraz tego, iż nie czekał na przedawnienie się zobowiązania i "nie stosował możliwych uników".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. z 2012 r., poz. 270; zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, jak o to wnosiła w skardze strona.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. B. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Stan sprawy jest w dużej mierze bezsporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć organów, a także wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu brak jest zatem podstaw do jego ponownego prezentowania. Sąd jako prawidłowe przyjmuje ustalenie jakie w tym zakresie zostały poczynione przez ZUS.

Przyjdzie zatem wskazać, iż wniosek A. B. z dnia [...] inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą) oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie).

Mając zatem na względzie wskazane przesłanki oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wskazana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w treści powołanego wyżej przepisu art. 28 daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na podstawie ust. 3a prezentowanego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie zawarte ust. 3 w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną, ale nie obligatoryjną, możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma zatem jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

W tym miejscu podkreślenia wymaga to, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, która sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ administracyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 Kpa, zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia.

Zdaniem Sądu, w świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem pomimo tego, że strona zawiesiła działalność gospodarczą to jednak pozostawała do [...] w zatrudnieniu (umowa na czas określony) z wynagrodzeniem w wysokości [...]. Sąd podziela zatem stanowisko ZUS, iż w analizowanej sprawie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka umorzenia w postaci stwierdzonej całkowitej nieściągalności zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy.

Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o § 3 ww. Rozporządzenia. Sąd podziela stanowisko ZUS, że w tym przypadku pomimo tego, iż sytuacja finansowa strony jest faktycznie trudna, to jednak nie można stwierdzić braku jakichkolwiek perspektyw spłaty zadłużenia. Podkreślenia wymaga przy tym to, iż strona w momencie rozpatrywania wniosku o umorzenie posiadała stałe dochody ze stosunku pracy i nie korzystała z pomocy społecznej, ani też nie sygnalizowała innych szczególnych okoliczności, poza trudną sytuacją materialną, które uzasadniałyby umorzenie przedmiotowych zaległości w nadzwyczajnym trybie tj. wobec braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zaległych składek. Wskazać także przyjdzie, że pomimo niskich dochodów strona sama regulowała zaległości wobec innego wierzyciela z pominięciem należności ZUS. W ocenie Sądu powyższe okoliczności przesądzają także o tym, iż podjęte w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie ZUS nie może być uznane za dowolne, a przez to brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej przyjdzie zauważyć, iż przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., (sygn. akt II GSK 125/10) NSA przyjął, że "1.Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a., 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., (sygn. akt II GSK 181/10) NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada – co już akcentowano – czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia w stopniu, który uzasadniałby uchylenie kontrolowanej decyzji. Zarzut braku odpowiedzi na pytanie o to czy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowy w świetle powyższych uwag Sądu, a także zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń strony należy uznać za bezzasadny. Zauważyć przy tym przyjdzie, że ZUS swoją odmowę oparł na fakcie posiadania przez stronę stałych dochodów ze stosunku pracy (do [...]), a także nie korzystania z pomocy społecznej. Ponadto organ opierał się na dokumentacji, którą przedłożyła strona mająca świadomość, iż od jej aktywności procesowej będzie w dużej mierze zależało uznaniowe stanowisko ZUS. Sąd nie podziela zarzutu skargi co do dowolności organu i dawania pierwszeństwa interesowi społecznemu. Skoro bowiem strona posiadała dochody pochodzące ze stosunku pracy i dobrowolnie regulowała należności względem innego wierzyciela to trudno uznać, iż rozstrzygnięcie organu ma charakter dowolny i dający prymat interesowi publicznemu nad prywatnym.

Podkreślenia wymaga także to, iż stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał wspomniany uzasadniony przypadek umorzenia, to i tak organ nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym

Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową, finansową, rodzinną i zdrowotną strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego, w tym także normo wskazanym przez stronę skarżącą.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż wbrew argumentacji strony skarżącej na kontrolowane rozstrzygnięcie nie mogły mieć także wpływu wszystkie podnoszone przez stronę okoliczności, w tym te związane z ustaleniami pomiędzy skarżącym, a ZUS w zakresie układu ratalnego, czy uregulowanie należności z tytułu zaległych składek za pracownika, a także to, iż skarżący z własnej inicjatywy zgłosił się do ZUS celem uregulowania kwestii zaległych składek. Wszystkie te okoliczności nie mogły z uwagi na zawężony do samego umorzenia, bezspornych zaległości składkowych, przedmiot sprawy mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i skutkować jej uchyleniem. .

Nadmienić warto, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, czy ziszczenia się którejkolwiek z ustawowych przesłanek umorzenia, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.