Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 338/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 91 par. 9 i 10
journal: Dz.U. 2001 nr 98 poz 1070
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art.134, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2007 r. sprawy ze skargi Sądu Rejonowego w T. na decyzję Prezesa ZUS w W. Oddział we W. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...]. II. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 9 października 2006 r. wniesionej przez Sąd Rejonowy w T. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r. o odmowie umorzenia odsetek powstałych z tytułu niezapłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne od uzyskanego w 1998r. wynagrodzenia sędziego, nie pozostającego obecnie w służbie.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 29 maja 2006 r. działający w imieniu pracodawcy Prezes Sądu Rejonowego w T. złożył pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział we W. z wnioskiem o umorzenie odsetek powstałych z tytułu niezapłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne od uzyskanego w 1998 r. wynagrodzenia sędziego K.K., która utraciła status sędziego z dniem [...] grudnia 2001r.

Wskazał, że składki nie zostały opłacone w terminie z uwagi na to, iż o utracie statusu sędziego Sąd Rejonowy w T. nie został poinformowany.

W toku postępowania ( pismo strony z dnia 10 lipca 2006r. ) Prezes Sądu wyjaśnił, iż K. K. zajmowała stanowisko sędziego w Sądzie Rejonowym w T. w okresie do [...] grudnia 1998r. Decyzją Ministra Sprawiedliwości przeniesiona została do Sądu Rejonowego we W.- K.. Dalsza droga służbowa sędziego pozostawała poza wiedzą Sądu Rejonowego w T., który nie był informowany o decyzjach personalnych związanych ze służbą sędzi. Po otrzymaniu pisma od K. K. z prośbą o wystawienie dokumentu ZUS Rp 7, Sąd podjął wątpliwość, czy nadal posiada ona status sędziego i rozpoczął starania o wyjaśnienie tego faktu. Działania podjął niezwłocznie po ustaleniu faktu nie pozostawania przez sędziego w służbie, regulując należności z tytułu składek od wynagrodzenia otrzymywanego w SR w T. za okres do 31 grudnia 1998r., w dniu 11 maja 2006r. W ocenie Prezesa krzywdzące byłoby obciążanie Sądu Rejonowego w T. ciężarem odpowiedzialności finansowej za niezapłacenie składek w terminie , którego przekroczenie nie było przez niego zawinione. W toku postępowania organ określił zadłużenie strony z tytułu odsetek naliczonych na dzień 29 maja 2006r. od należności na ubezpieczenie społeczne w kwocie 11.289,00 zł.

Po przeprowadzonym postępowaniu, w dniu [...] lipca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i ust 3 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), wydał decyzję, którą odmówił umorzenia odsetek . W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozpatrywany wniosek nie spełnia warunków zawartych w dyspozycji art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie potwierdza bowiem istnienia przesłanek stwierdzających całkowitą nieściągalność należności. Ponadto, jak podał, skoro płatnikiem składek nie jest osoba fizyczna , a należności nie dotyczą jej konta osobistego, nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust 3 lit. a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pismem z 4 sierpnia 2006 r. działający w imieniu strony Prezes Sądu Rejonowego w T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, iż organ wydając negatywne dla Sądu rozstrzygnięcie nie uwzględnił, iż argumentacja o braku przesłanki całkowitej nieściągalności nie może przemawiać na niekorzyść wnioskodawcy skoro bowiem Sąd, będąc jednostką budżetową, zawsze jest wypłacalny. Ponadto zakwestionował kwotę wyliczonego przez organ zadłużenia.

Decyzją z [...] września 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumenty nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu odsetek, gdyż nie mieszczą się w taksatywnie określonym przez ustawodawcę w art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych katalogu przypadków całkowitej nieściągalności. Jednocześnie Prezes stwierdził brak innych przesłanek uzasadniających uchylenie bądź zmianę decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję działający w imieniu strony Prezes Sądu Rejonowego w T. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji obu instancji zarzucając

1. naruszenie prawa materialnego , a w szczególności

- art. 23 ust 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz wykładnię i zastosowanie go zamiast art. 34 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 1989r. Nr 25 poz. 137 ze zm. ) w zw. z art. 109 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przyjęcie, iż od nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne należne są odsetki za zwłokę w wypadku , gdy płatnik nie dopuścił się zwłoki , a jedynie opóźnienia tj. gdy nie przekazanie składek na ubezpieczenie społeczne w terminie nie było następstwem okoliczności, za które płatnik ponosi odpowiedzialność. [

-art. 20 ust 1 ustawy z 19 grudnia 1980 o zobowiązaniach podatkowych ( tekst jedn. Dz. U. z 1993r. Nr 108 poz. 48 ze zm.) w zw. z art. 34 ustawy z 25 listopada 1986r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 25 poz. 137 ze zm.) w zw. z art. ustawy 109 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną wykładnię i przyjęcie, iż od nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne należne są odsetki za zwłokę w wypadku , gdy płatnik nie dopuścił się zwłoki, a jedynie opóźnienia.

-z ostrożności procesowej także art. 28 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) w zw. z art. 32 ust 1 w zw. z art. 8 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i przyjęcie, że sąd, jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, nie mogąc powoływać się na całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu tego przepisu nie ma prawa do umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy innym podmiotom, nie będących jednostkami organizacyjnymi Skarbu Państwa, prawo takie przysługuje.

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 poz. 887, ze zm.) przez nie- wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie powołał się na okoliczność, iż składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia sędziego, z którym został rozwiązany stosunek służbowy wobec zrzeczenia się urzędu zostały przekazane po terminie z przyczyn niezawinionych przez skarżącego płatnika jak i okoliczność, iż w budżecie Sądu brak jest wystarczających środków na pokrycie wszystkich należności z tytułu składek bez uszczerbku dla funkcjonowania jednostki.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddział we W. wniósł o jej oddalenie Podkreślił, że odsetki, których umorzenia mocą wydanych decyzji odmówiono zostały obliczone za okres od 2 marca 2002r. do 29 maja 2006r. od należności głównej z tytułu składek wynoszącej 10.586,88 zł. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organ podkreślił, iż obowiązujące przepisy nie dają możliwości umorzenia samych odsetek bez umorzenia należności głównej. Mając zaś na uwadze okres opóźnienia w zapłacie należności z tytułu składek nie zgodził się z zarzutem skarżącego co do zastosowania w sprawie niniejszej ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu jednakże z innych przyczyn aniżeli wskazane w skardze.

Z akt sprawy wynika, iż przedmiotem postępowania jest wniosek Sądu Rejonowego w T. o umorzenie odsetek od przekazanych przez ten Sąd w maju 2006r. składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia uzyskanego do [...] grudnia 1998r w tym sądzie przez sędziego K. K., która status sędziego utraciła z dniem [...] grudnia 2001r. będąc w stosunku służbowym poza tym sądem.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 91 §9 obowiązującej w niniejszej sprawie ustawy z dnia 27 lipca 2001r . Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. 2001 Nr 98 poz. 1070 ze zm.) od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne.

Natomiast w myśl art. 91 §10 tej ustawy, w razie rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego w sposób o którym mowa w art. 68, od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie służby, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się składkę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przewidzianą za ten okres w przepisach o ubezpieczeniu społecznym.

Obowiązująca od 1 października 2001r. ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych ( P. u.s.p.) nie zawiera przepisów wykonawczych określających w jakim trybie składki w razie rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego winny być do ZUS przekazane. Wydany w tym przedmiocie jedyny akt wykonawczy - Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 1999r. w sprawie szczegółowych zasad waloryzacji składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń sędziów i prokuratorów ( Dz. U. 1999r. Nr 22 poz. 205) wydany na podstawie art. 78 (4) §3 poprzedniej ustawy z dnia 20 czerwca 1985r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, z mocy art. 211 §2 P u.s.p. obowiązujący obecnie, w § 3 pkt 1. zobowiązuje jedynie sądy i prokuratury do przekazania zwaloryzowanych składek do ZUS w terminie 60 dni od rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku służbowego. Intencją zatem ustawodawcy wyrażoną w tym przepisie było zapewnienie niezwłocznego zrealizowania obowiązku odprowadzenia składki od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w czasie służby po zajściu zdarzeń określonych w przepisach Biorąc pod uwagę treść art. 91 § 10 P u.s.p. jak również fakt iż środki na pokrycie należności z tytułu składek w tej sytuacji pochodzą ze środków budżetowych Skarbu Państwa, obowiązek opłacenia należnych z tego tytułu składek oraz sporządzenia i przekazania odpowiednich dokumentów rozliczeniowych do ZUS spoczywa na tej jednostce organizacyjnej ( sądzie ), która bezpośrednio przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku służbowego wypłacała sędziemu uposażenie Ta bowiem jednostka organizacyjna dysponuje całością dokumentów obrazujących przebieg służby sędziego i otrzymywanego w czasie całego okresu służby uposażenia i jest w stanie bezpośrednio obowiązek nałożony powołanym wyżej przepisem zrealizować.

Skoro w sprawie niniejszej K. K. utraciła status sędziego z dniem [...] grudnia 2001r. składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia wypłaconego jej w okresie służby winny być opłacone w terminie do 2 marca 2002r. przez tę jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa -Sąd w którym ostatnio służbę pełniła i który bezpośrednio przed rozwiązaniem stosunku służbowego wypłacał jej uposażenie. Z akt sprawy wynika, że nie był nim skarżący Sąd Rejonowy w T., w którym wg oświadczenia Prezesa, sędzia obowiązki służbowe pełniła jedynie do [...] grudnia 1998r.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki a zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa.

Fakt wpłacenia w maju 2006r. kwoty 23.243,67 zł przez Sąd Rejonowy w T. tytułem składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia wypłaconego od stycznia do grudnia 1998r. sędziemu tego sądu nie uzasadniał uznania przez organ ubezpieczeniowy skarżącego za płatnika składek, a tym samym naliczenia mu odsetek za zwłokę, wobec uznania iż składka przekazana została do ZUS z opóźnieniem. W konsekwencji powyższego decyzje organów ubezpieczeniowych obu instancji rozstrzygające o odmowie umorzenia odsetek, w sytuacji nie wykazania zasadności obciążenia nimi skarżącego wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 91 §10 ustawy P. u.s.p., art. 23 ust 1, art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137 poz. 887 zez. ), co uzasadnia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ) p.p.s.a, ich uchylenie.

Rozstrzygając ponownie o wniosku skarżącego w sprawie umorzenia odsetek ZUS przede wszystkim dokona ustaleń w zakresie płatnika składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia sędziego K. K., która utraciła status sędziego z dniem [...] grudnia 2001r Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności występujących w sprawie.

Podkreślając iż, uchylenie wydanych w sprawie decyzji nastąpiło z przyczyn odmiennych aniżeli wskazane w skardze, Sąd odnosząc się do zarzutów skargi nie podziela stanowiska wnioskodawcy, iż wykładnia art. 23 ust 1 ustawy o s.u.s. przewidującego odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne nie uzasadnia naliczenia odsetek, gdy płatnik dopuścił się jedynie opóźnienia tj. gdy nie przekazanie składek w terminie było niezawinione przez niego.

Zapis powołanego wyżej przepisu ma kategoryczne sformułowanie i nie pozwala na rozważanie z jakiego powodu składki na ubezpieczenie społeczne nie zostały w terminie przez płatnika opłacone. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem ( m.in wyrok s. apel.III AUa 363/99 w K. Pr.Pracy 2000/6/46 ) " Pracodawca jest obowiązany, bez uprzedniego wezwania przez ZUS, opłacać i rozliczać składki na ubezpieczenia społeczne pracowników, za każdy miesiąc kalendarzowy, w którym zatrudnia pracowników. Osoba, która nie dopełniła obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia pracowników i nie odprowadziła składek na ich ubezpieczenia społeczne, podlega szczególnemu reżimowy odpowiedzialności, gdyż od zaległości składkowych, tak samo jak podatkowych, pobiera się odsetki za zwłokę bez względu na to z czyjej winy powstały te zaległości."

Niezasadne jest również stanowisko strony, iż w sprawie niniejszej winna mieć zastosowanie regulacja określona w art. 34 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. 1989r. Nr 25 poz. 137 ze zm.).

Zgodnie z art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm.) składki na ubezpieczenie społeczne należne za okres do 31 grudnia 1998r. podlegają opłaceniu i rozliczeniu wg. przepisów ustawy z 25 listopada 1986r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych., która utraciła moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1999 r. Mimo iż w sprawie niniejszej mowa jest o odprowadzeniu składki na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie służby od stycznia do grudnia 1998r. wymagalność tego świadczenia nastąpiła dopiero po ustaniu stosunku służbowego sędziego, a więc pod rządami ustawy z 13 października 1989r o s. u. s. Ewentualne więc należności z tytułu odsetek za zwłokę w przekazaniu składki z tego tytułu jak słusznie stwierdza organ podlegają reżimowi przepisów tej ustawy.

Nie można natomiast zgodzić się z Prezesem ZUS, iż obowiązujące przepisy nie dają możliwości umorzenia samych odsetek bez umorzenia należności głównej.

Art. 28 w ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraża zasadę, iż umorzenie składek powoduje automatycznie umorzenie odsetek za zwłokę, dodatkowej opłaty i należnych Zakładowi kosztów egzekucyjnych oraz opłaty prolongacyjnej. Przepis ten nie uzależnia jednak wniosku o umorzenie: odsetek, opłaty dodatkowej, opłaty prolongacyjnej, kosztów egzekucyjnych od wcześniejszego lub jednoczesnego złożenia i rozpoznania wniosku o umorzenie składek. Wnioskodawca ma pełną swobodę w wyborze należności, których umorzenia się domaga. I nawet odmowa umorzenia składek nie przesądza o odmowie umorzenia pozostałych należności. ( wyrok s.apel. III AUa 1581/03 w K. LEX nr 147189). Umorzenie więc wyłącznie odsetek znajduje podstawę w obowiązującym stanie prawnym.

Na koniec Sąd dostrzega, iż całkowicie chybione i niepotrzebne jest wskazanie "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" w nagłówku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu [...] lipca 2006 r. Nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał bowiem tą decyzję a Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja winna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał.

Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 p.p.s.a.).