Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1673/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 art. 77 § 1, art. 80 art. 107 § 3 art. 155
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 37 ust. 1, art. 252
journal: Dz.U. 2021 poz 324
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 331/18 w sprawie ze skargi P. G. L. z siedzibą w L., W. B. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od P. G. L. z siedzibą w L., W. B. na rzecz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej 1700 (tysiąc siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 331/18, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. G. L. z siedzibą w L. (skarżąca; spółka) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd Patentowy; organ) z 14 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki 2217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 24 i art. 52 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 324; dalej: p.w.p.), 15 marca 2011 r. udzielił na rzecz skarżącej patentu na wynalazek pt.: "[...]" (dalej: "patent").

Spółka wystąpiła (w 2015 r.) do Urzędu Patentowego z wnioskiem o zmianę tej decyzji poprzez ograniczenie zakresu ochrony, załączając propozycje zmian zastrzeżeń patentowych oraz wskazując, że jej żądanie podyktowane jest toczącym się przed Europejskim Urzędem Patentowym postępowaniem w sprawie unieważnienia europejskiego odpowiednika jej patentu. Spółka wyjaśniła, że zmierza do utrzymania ochrony patentowej w zbliżonym zakresie z tytułu posiadanych patentów we wszystkich krajach.

Urząd Patentowy poinformował skarżącą, że nie ma możliwości dokonania żądanej przez nią zmiany, gdyż sprzeciwia się temu przepis art. 37 ust. 1 p.w.p. Spółka podtrzymała swoje stanowisko i stwierdziła, że skoro przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie zawierają regulacji pozwalającej na wzruszenie lub zmianę ostatecznej decyzji o udzieleniu patentu, to - zgodnie z art. 252 p.w.p., w sprawach nieuregulowanych w ustawie Prawo własności przemysłowej do postępowań przed Urzędem Patentowym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (akt. tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.). Spółka wyjaśniła, że zmiana nie ma na celu rozszerzenia przyznanej jej ochrony patentowej, a jedynie ograniczenie, zakresu tej ochrony, co w jej ocenie jest dopuszczalne w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a ustawa Prawo własności przemysłowej w żadnym z przepisów nie wyłącza możliwości stosowania art. 155 k.p.a. w postępowaniu przed Urzędem Patentowym.

Urząd Patentowy, odmawiając uwzględnienia żądania spółki, wskazał, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. jest możliwa, jednakże wyłącznie przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich przesłanek w nim wskazanych. Przepisem szczególnym stojącym na przeszkodzie spełnienia wszystkich przesłanek z art. 155 k.p.a. jest art., 37 p.w.p., który wprost przesądza o braku możliwości wprowadzania zmian, rozumianych jako każda zmiana - zarówno rozszerzająca, jak i zawężająca - do zgłoszenia wynalazku po wydaniu prawomocnej decyzji. Po wydaniu decyzji nie ma możliwości wprowadzania zmian.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę spółki uznał, że istota sprawy dotyczy tego, czy zmiana decyzji w trybie art. 155 k.p.a. nie jest możliwa z uwagi na treść art. 37 p.w.p. WSA zauważył, że stosownie do art. 37 ust. 1 p.w.p., do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu, zgłaszający może, z zastrzeżeniem ust. 2, wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku, które nie mogą wykraczać poza to, co zostało ujawnione, w dniu dokonania zgłoszenia, jako przedmiot rozwiązania w opisie zgłoszeniowym wynalazku obejmującym opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. W myśl art. 37 ust. 2 p.w.p. zmiana zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony może być dokonana tylko do czasu ogłoszenia o zgłoszeniu i przy zachowaniu ograniczenia określonego w ust. 1. Zgodnie z art. 37 ust. 3 p.w.p. w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, a także w każdym innym przypadku, gdy w toku postępowania nastąpi zmiana zakresu żądanej ochrony, zgłaszający obowiązany jest do nadesłania odpowiednio zmienionego skrótu opisu wynalazku. Przepisy art. 42 ust. 1 oraz art. 46 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio.

WSA uznał, że umiejscowienie cytowanego przepisu w w rozdziale pt. "Zgłoszenie wynalazku" ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. WSA zauważył bowiem, że wniosek skarżącej, dotyczący ograniczenia zakresu patentu, został złożony w trybie art. 155 k.p.a., zatem nie jest to postępowanie zgłoszeniowe, lecz postępowanie szczególne, nadzwyczajne. Ponadto postępowanie to dotyczy wydanej już decyzji ostatecznej, zaś w art. 37 p.w.p. nie ma mowy o decyzji ostatecznej. W art. 37 p.w.p. chodzi o decyzję przyszłą, która dopiero zostanie wydana po przeprowadzeniu postępowania zgłoszeniowego, w którym do czasu wydania decyzji zgłaszający może wprowadzać uzupełnienia i poprawki. Zdaniem WSA, w tym stanie rzeczy do wniosku złożonego przez skarżącą o zmianę decyzji poprzez ograniczenie zakresu ochrony organ powinien zastosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 252 p.w.p. i z zastrzeżeniem art. 253 p.w.p. Zgodnie z art. 253 ust. 1 p.w.p., przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach załatwiania sprawy nie stosuje się do rozpatrywania zgłoszeń dokonanych w celu uzyskania patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji., zaś art. 253 ust. 2 p.w.p., że przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności decyzji nie stosuje się, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji.

WSA wskazał na pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 marca 2008 r. (sygn. akt VI SA/Wa 18/08), w którym uznano, że przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej nie regulują instytucji wznowienia postępowania, a skoro możliwość uruchomienia tego trybu postępowania nie została wyłączona w przypadku postępowania spornego, na zasadach ogólnych zastosowanie w tym zakresie będzie miał kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto WSA w Warszawie w wyroku z 11 czerwca 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 435/07) uznał, że wyłączenie, o którym mowa w art. 253 ust. 2 p.w.p. dotyczy jedynie postępowania zgłoszeniowego i rejestrowego, nie ma ono natomiast zastosowania w postępowaniu spornym.

Aprobując powyższe poglądy sąd pierwszej instancji wskazał następnie, że co do zasady art. 155 k.p.a. będzie miał zastosowanie do decyzji ostatecznej o udzieleniu patentu, a przy tym art. 37 p.w.p. nie jest także przepisem szczególnym – "w tym sensie, że nie sprzeciwia się możliwości zmiany decyzji ostatecznej".

Z tego względu WSA uznał, że organ naruszył art. 155 k.p.a. "poprzez wadliwą wykładnię ze względu na uznanie przez organ za lex specialis art. 37 p.w.p. w sytuacji, gdy norma ta nie może eliminować możliwości zmiany decyzji w trybie art. 155 k.p.a.". W konsekwencji WSA stwierdził naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. art. 22 Konstytucji poprzez ograniczenie swobody działalności gospodarczej spółki. Ponadto WSA wskazał, że art. 155 k.p.a. wyraźnie stanowi, iż zmianie lub uchyleniu podlega decyzja administracyjna, którą pojmować należy w sposób materialnoprawny (wyrok NSA z 21 września 2011 r., sygn. akt II GSK 871/10). Musi więc być zachowana tożsamość materialna sprawy administracyjnej, będąca podstawą prawidłowego zastosowania regulacji wskazanej w art. 155 k.p.a., która w sprawie została zachowana.

Zdaniem WSA, potwierdzeniem możliwości zastosowania art. 155 k.p.a. do ostatecznych decyzji o udzieleniu patentu są przepisy monachijskiej Konwencji o udzielaniu patentów europejskich, które przewidują możliwość ograniczenia patentu europejskiego. WSA wskazał, że w myśl art. 105b, dodanego przez art. 1 pkt 51 Aktu z 29 listopada 2000 r. rewidującego nin. Konwencję (Dz.U. 2007.236.1736) z dniem 13 grudnia 2007 r., a dotyczącego ograniczenia lub unieważnienia patentu europejskiego: (1) Europejski Urząd Patentowy bada, czy zostały spełnione wymogi dotyczące ograniczenia lub unieważnienia patentu ustalone w Regulaminie wykonawczym; (2) Jeśli Europejski Urząd Patentowy uważa, że wniosek o ograniczenie lub unieważnienie patentu europejskiego spełnia te wymogi, wówczas podejmuje decyzje o ograniczeniu lub unieważnieniu patentu europejskiego. W przeciwnym przypadku odrzuca wniosek; (3) Decyzja o ograniczeniu lub unieważnieniu patentu europejskiego ma zastosowanie do patentu europejskiego we wszystkich umawiających się państwach, w odniesieniu do których został on udzielony. Decyzja obowiązuje od daty ukazania się informacji o tej decyzji w Europejskim Biuletynie Patentowym.

WSA stwierdził, że z treści złożonego wniosku wynika, że taka właśnie procedura została wszczęta, gdyż Europejski Urząd Patentowy decyzją z 11 września 2014 r. ograniczył skarżącej zakres ochrony patentu europejskiego [...] na ten sam wynalazek, co umożliwiło skarżącej utrzymanie ochrony patentowej z tytułu posiadanych patentów we wszystkich odnośnych krajach w podobnym zakresie. Za zasadne uznał WSA także pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 252 i art. 253 p.w.p. w zw. z art. 155 k.p.a. oraz art. 37 p.w.p. a także naruszenie przepisów postępowania przez nie wyjaśnienie innych przesłanek określonych w art. 155 k.p.a., na skutek błędnej wykładni (mylnego rozumienia normy prawnej) art. 155 k.p.a., które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. WSA uznał, że sprawa wymaga ponownego rozpoznania pod kątem przesłanek z art. 155 k.p.a., a mianowicie czy za tą zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony bowiem, jak już wyżej wskazano, przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie, przy założeniu, że chodzi o zmianę zawężającą zakres ochrony patentowej, nie zaś o rozszerzenie tej ochrony, gdyż w trybie art. 155 k.p.a. nie jest możliwe rozszerzenie zakresu ochrony patentowej udzielonej w oparciu o art. 37 p.w.p.

II.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Urząd Patentowy, wnosząc o uchylenie tego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi co do istoty oraz zwrot niezbędnych kosztów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 155 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 i art. 252 p.w.p., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 37 ust. 1 p.w.p. nie jest przepisem szczególnym wykluczającym możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 155 k.p.a., podczas gdy przepis ten może mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie wymagane prawem przesłanki m.in. przesłanka braku przepisu szczególnego sprzeciwiającego się zmianie decyzji ostatecznej, a art. 37 ust. 1 p.w.p. wprost określa, że zmiany w zastrzeżeniach patentowych mogą być wprowadzane do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu, a tym samym jest to przepis szczególny wykluczający możliwość zastosowania art. 155 k.p.a. do modyfikacji, po udzieleniu ochrony, zakresu ochrony patentowej poprzez zmianę zastrzeżeń patentowych;

2) naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia z naruszeniem wskazanego przepisu, w szczególności:

brak wyjaśniania podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. wskazania jakie przepisy procesowe i w jaki sposób zostały naruszone, chociaż sąd uchylił decyzję urzędu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a z uzasadnienia wynika, że zarzucił urzędowi błędną wykładnię obowiązujących przepisów tj. wadliwe uznanie, że art. 37 p.w.p. stanowi lex specialis, o którym mowa w art. 155 k.p.a.,

brak wyjaśnienia dlaczego rozumowanie urzędu było obarczone błędem, w tym zwłaszcza brak wskazania dlaczego możliwość dokonania ograniczenia patentu europejskiego na mocy Konwencji o patencie europejskim potwierdza możliwość zastosowania art. 155 k.p.a. do zmiany patentu krajowego, jak również brak wyjaśnienia z jakich powodów sąd dopuszcza zawężającą zmianę zakresu ochrony patentu, ale "dla Sądu jest rzeczą oczywistą, że w trybie art. 155 k.p.a. nie jest możliwe rozszerzenie zakresu ochrony patentowej udzielonej w oparciu o art. 37p.w.p." (s. 10 wyroku),

brak odniesienia się do podnoszonych przez urząd argumentów odnośnie konieczności pogodzenia powszechnie przyjętej wykładni art. 155 k.p.a., wykluczającej możliwość ponownego badania merytorycznego sprawy, z potrzebą zbadania wpływu proponowanych zmian zastrzeżeń patentowych na ostateczny kształt wynalazku,

- pomimo postawionego urzędowi zarzutu wadliwej wykładni art. 155 k.p.a. i zobowiązaniu do ustalenia, "czy za zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony" [s. 10 wyroku), sąd w ani jednym zdaniu nie wyjaśnił w jaki sposób przesłanki te powinny być interpretowane na gruncie niniejszej sprawy, powyższe nie pozwala na odtworzenie rozumowania sądu i poznanie rzeczywistych motywów rozstrzygnięcia i sprawia, że wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej oraz wprowadza niepewność urzędu, co do kierunku dalszych czynności postępowania podejmowanych przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, a tym samym uniemożliwia realizację zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.;

3) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7,77 § 1,80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że decyzja urzędu była wadliwa, podczas gdy urząd wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, w tym w szczególności ustalił jakie przesłanki powinny być spełnione, aby możliwe było zastosowanie art. 155 k.p.a., a brak jednej z nich wyklucza zastosowanie wskazanego przepisu, wobec powyższego ustalenie przez urząd, że art. 37 ust. 1 p.w.p. jest lex specialis, o którym mowa w art. 155 k.p.a. uniemożliwiało zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie i czyniło zbędnym badanie pozostałych przesłanek tj. dokonania ustaleń, czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a brak zbadania przez urząd ww. okoliczności nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Skarżąca spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna jest zasadna, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są usprawiedliwione. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Z niekwestionowanych okoliczności związanych z postępowaniem przed sądem pierwszej instancji wynika, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności tego postępowania - określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak też nie zostały spełnione warunki nakładające obowiązek uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).

2. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji prawidłowo zidentyfikował problem prawny stanowiący istotę sporu pomiędzy Urzędem Patentowym a skarżącą spółką, dokonując jednak wadliwej jego oceny w świetle obowiązującego prawa, wyciągając w konsekwencji błędny wniosek co do naruszenia prawa przez Urząd Patentowy, co w rzeczywistości nie miało miejsca. Rozstrzygnięcie spornego zagadnienia prawnego – możliwości zmiany na podstawie art. 155 k.p.a. ostatecznej decyzji Urzędu Patentowego w sprawie udzielenia patentu – wymagało w pierwszej kolejności ustalenia przez WSA, czy w świetle przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej dopuszczalne jest dokonanie takiej zmiany. Konieczne więc było wzięcie pod uwagę normatywnych podstaw – proceduralnych i materialnoprawnych – rozstrzygania sprawy przez Urząd Patentowy po wydaniu decyzji ostatecznej o udzieleniu patentu.

3. W zakresie ram proceduralnych omawianego postepowania, ustawa Prawo własności przemysłowej odpowiedniej regulacji nie zawiera, co oznacza, że znajduje zastosowanie przepis art. 155 k.p.a. – stosowany odpowiednio (art. 252 p.w.p.). Zgodnie z tym przepisem decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Kierując się normą odesłania zawartą w art. 252 p.w.p., zgodnie z którą w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd pierwszej instancji uznał, że "co do zasady art. 155 k.p.a. będzie miał zastosowanie do decyzji ostatecznej o udzieleniu patentu". WSA stwierdził przy tym, że art. 37 p.w.p. nie jest "przepisem lex specialis, w tym sensie, że nie sprzeciwia się możliwości zmiany decyzji ostatecznej", a ponadto, "literalne brzmienie art. 37 p.w.p." nie przesądza o niemożliwości "wprowadzania każdej zmiany po wydaniu prawomocnej decyzji".

4. Wyżej przytoczone stanowisko sądu pierwszej instancji jest wyrazem uproszczonego podejścia do reguł stosowania instytucji zmiany decyzji ostatecznej w oparciu o przepis art. 155 k.p.a. Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął zagadnienie znaczenia materialnoprawnych przesłanek rozstrzygnięcia sprawy - po wzruszeniu decyzji ostatecznej - dla oceny dopuszczalności zmiany decyzji w omawianym trybie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie określonym w art. 155 k.p.a. pozostaje w nierozerwalnym związku ze sprawą, w której wzruszana decyzja ostateczna została wydana, co prowadzi do wniosku, że zmiana tej decyzji może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego pierwotnie rozstrzygniętej sprawy, przy uwzględnieniu norm prawa materialnego stanowiących podstawę prawną tej decyzji. Zasada ta ma dalej idące konsekwencje, o czym mowa niżej.

5. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowany jest pogląd, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem. Ponadto, niezbędne jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że w konkretnym wypadku żądania opartego na art. 155 k.p.a., występuje tożsamość sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym. Przyjmuje się, że o takiej tożsamości przesądza istnienie tych samych praw i obowiązków ukształtowanych obowiązującą decyzją, tych samych podmiotów, tego samego lub zachowującego ciągłość regulacji stanu prawnego i niezmienionego stanu faktycznego – niekiedy trafnie zawężanego do "kwestii prawnie istotnych" (tak w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 3 listopada 2009 r., II GPS 2/09).

6. Dla oceny tożsamości sprawy administracyjnej w sprawach wszczynanych w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego, a więc i na podstawie art. 155 k.p.a., istotne znaczenie ma treść stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego we wzruszanej decyzji ostatecznej, co w literaturze prawa ujmuje się między innymi jako "...tożsamość sprawy mierzoną faktem konkretyzacji jednego stosunku administracyjnoprawnego" (zob. Z. Kmieciak: Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP z 2007, z. 4, s. 34).

7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynione wyżej uwagi stanowią punkt wyjścia dla oceny zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszenia art. 155 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 i art. 252 p.w.p. Nie może budzić wątpliwości, że zagadnienie możliwości wzruszenia decyzji w trybie określonym w art. 155 k.p.a., stosowanym w rozpoznawanej sprawie w związku z art. 252 p.w.p., wiąże się dopuszczalnością zmiany stosunku administracyjnoprawnego ukształtowanego ostateczną decyzją administracyjną o udzieleniu patentu. Ściślej rzecz ujmując, chodzi o wyeliminowanie możliwości zmiany treści patentu, która nie tylko stanowi o istocie stosunku administracyjnoprawnego powstałego z mocy decyzji Urzędu Patentowego, ale i - mając oczywisty wpływ na gospodarcze wykorzystanie patentu od momentu powstania ochrony patentowej - szeroko oddziałuje na warunki prowadzenia działalności gospodarczej, a więc na swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Jest to każdorazowo rezultatem kształtowania się statusu administracyjnoprawnego o określonej treści, którego źródłem jest ostateczna decyzja Urzędu Patentowego.

8. Stosując powyższe ramy analizy do oceny wniosku o zmianę decyzji z 15 marca 2011 r. o udzieleniu patentu na sporny wynalazek, zauważyć należy, że skoro istotą zawartego we wniosku żądania była zmiana zastrzeżeń patentowych, określonego przez spółkę jako "ograniczenie zakresu ochrony", uwzględnienie tego wniosku w sposób oczywisty prowadziłoby do zmiany treści patentu, a więc i treści stosunku administracyjnoprawnego, jak też szeroko rozumianego statusu administracyjnoprawnego.

9. Oceny tej nie zmienia zastosowany przez skarżącą spółkę zabieg semantyczny, polegający na przedstawieniu intencji wnioskodawcy - ograniczenia zakresu ochrony i w tym celu dokonania zmiany zastrzeżeń patentowych. Należy podkreślić, że zmiana zastrzeżeń patentowych - w odpowiednim zakresie i treści - może doprowadzić do ograniczenia ochrony patentowej, lecz wówczas i tak powstanie na nowo ukształtowany stosunek administracyjnoprawny, o czym była mowa wyżej.

10. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, ponadto że istotnym zagadnieniem prawnym, wymagającym rozstrzygnięcia - przed przejściem do badania dalszych przesłanek określonych w art. 155 k.p.a. - jest wspomniana już kwestia interpretacji przepisów prawa materialnego, na podstawie których rozstrzygnięto decyzją ostateczną pierwotną sprawę, co winno być dokonane w kontekście dopuszczalności ewentualnej zmiany tej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez B. Adamiak, że dokonując oceny decyzji, w stosunku do której strona domaga się zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a., koniecznym jest poddanie analizie przepisu prawa materialnego, w oparciu o który wydano decyzję "pierwotną" (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 17, Warszawa 2021, komentarz do art. 155, Nb. 3).

11. W zakresie norm materialnoprawnych, mających zastosowanie zgodnie z wyżej przytoczona regułą oceny, wskazać należy na przepis art. 63 ust. 2 p.w.p., zgodnie z którym zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe, zawarte w opisie patentowym (opis wynalazku i rysunki mogą służyć do wykładni zastrzeżeń patentowych). Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 p.w.p., Urząd Patentowy udziela patenty na warunkach określonych w ustawie - Prawo własności przemysłowej, co oznacza, że przepisy tej ustawy określają materialnoprawne podstawy rozstrzygnięć tego organu, przesądzając o rozumieniu stosowanych na jej podstawie instytucji prawnych. Tak, jak w przypadku prawa materialnego, w zakresie norm postępowania Urząd Patentowy stosuje przepisy proceduralne Prawa własności przemysłowej, z tą jedynie różnicą, że w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed tym organem stosuje się odpowiednio – na podstawie normy odesłania – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (z zastrzeżeniem art. 253).

12. Spośród przepisów postępowania istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma art. 37 p.w.p., zgodnie z którym, do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu zgłaszający może, z zastrzeżeniem ust. 2, wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku, które nie mogą wykraczać poza to, co zostało ujawnione, w dniu dokonania zgłoszenia, jako przedmiot rozwiązania w opisie zgłoszeniowym wynalazku obejmującym opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki (ust. 1). Natomiast zmiana zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony może być dokonana tylko do czasu ogłoszenia o zgłoszeniu i przy zachowaniu ograniczenia określonego w ust. 1 (ust. 2).

13. Jakkolwiek przepis ten znajduje się w rozdziale drugim tej ustawy (pt. "Zgłoszenie wynalazku"), jednakże ma on zastosowanie nie tylko na etapie postępowania związanego z udzieleniem wynalazku, gdyż poza ściśle rozumianą funkcją normy proceduralnej, pełni on rolę przepisu gwarancyjnego, stabilizując status materialnoprawny określony patentem - w perspektywie horyzontalnej, tj. szeroko rozumianego obrotu gospodarczego. NSA podziela ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że funkcją zastrzeżenia patentowego jest wyznaczenie zakresu ochrony przez podanie zasadniczych (znamiennych) cech wynalazku, które to cechy mają odróżnić wynalazek od wcześniejszego stanu techniki, jak również powinny odpowiadać technicznemu wkładowi zgłoszonego wynalazku do istniejącego stanu techniki. Z tego względu zastrzeżenia patentowe są najważniejszymi cechami opisu patentowego, określają bowiem zakres przedmiotowy ochrony patentowej i wskazują, jakie środki techniczne konstytuują wynalazek (zob. np.: wyrok WSA w Warszawie z 17 grudnia 2008 r., sygn.. akt VI SA/Wa 2211/07; wyroki NSA z 1 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 86/11; z 3 marca 2017 r., II GSK 1990/15).

14. Za błędny należało uznać pogląd WSA, jakoby potwierdzenia możliwości zastosowania art. 155 k.p.a. do ostatecznych decyzji o udzieleniu patentu można doszukać się w przepisach monachijskiej Konwencji o udzielaniu patentów europejskich (Konwencja o patencie europejskim) z 5 października 1973 r. (Dz.U. z 2004 r., Nr 79, poz. 737 ze zm.; dalej jako: Konwencja monachijska). W tym zakresie WSA odwołał się do art. 105a Konwencji monachijskiej (dodanego przez art. 1 pkt 51 Aktu z 29 listopada 2000 r. rewidującego nin. Konwencję; Dz.U. z 2007 r., Nr 236, poz. 1736), zgodnie z którym, na wniosek właściciela, patent europejski może zostać unieważniony lub ograniczony poprzez zmianę zastrzeżeń.

15. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA pominął w swoich rozważaniach skutek obowiązywania art. 105b ust. 1 Konwencji monachijskiej, w myśl którego Europejski Urząd Patentowy bada, czy zostały spełnione wymogi dotyczące ograniczenia lub unieważnienia patentu, ustalone w Regulaminie wykonawczym. Wystarczy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z "Zasadą 91" tego Regulaminu (https://www.epo.org/law-practice/legal-texts/html/epc/2020/e/ma2.html) decyzje w sprawie wniosków o ograniczenie albo unieważnienie patentu europejskiego podejmuje się zgodnie z art. 105a Konwencji monachijskiej w związku z jej art. 18 ust. 2 - stosowanym mutatis mutandis. Co więcej, jeżeli wniosek o ograniczenie jest dopuszczalny, dalszemu badaniu podlega kwestia, czy zmienione zastrzeżenia stanowią ograniczenie w stosunku do zastrzeżeń, na które udzielono ochrony lub które zmieniono w trakcie postępowania sprzeciwowego albo postępowania o ograniczenie, oraz czy spełnione zostały wymogi art. 84 oraz art. 123 ust. 2 i 3 Konwencji monachijskiej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro Konwencja monachijska zawiera autonomiczną regulację dotyczącą zmiany zastrzeżeń patentowych, wprost przewidując w tym zakresie odrębny, kompleksowo uregulowany tryb postepowania, wyprowadzenie analogi z tej regulacji, mającej znaczenie dla postępowania prowadzonego w trybie art. 155 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p., uznać należy za całkowicie chybione.

16. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafny zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 155 k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 i art. 252 p.w.p. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej), a w konsekwencji zasadnym okazał się zarzut naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej), bowiem Urząd Patentowy, stosując prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa materialnego, słusznie ograniczył badanie wniosku skarżącej spółki do okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, prawidłowo pomijając dalej idące ustalenia faktyczne, jako całkowicie zbędne.

17. Nieusprawiedliwiony natomiast okazał się zarzut zawarty pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, który autor skargi kasacyjnej oparł na przypisanemu sądowi pierwszej instancji naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może być - co do zasady - przedmiotem skutecznego zarzutu w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a nadto, gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i na jakich podstawach (zob. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W rozpoznawane sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy konstrukcyjne określone w tym przepisie, umożliwiając stronom i NSA kontrolę tego rozstrzygnięcia. WSA wyjaśnił, że podstawą uwzględnienia skargi był art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przedstawiając stosowną argumentację na poparcie swojego stanowiska. W pełni możliwe więc było dokonanie oceny trafności rozstrzygnięcia WSA, co zresztą w skardze kasacyjnej zostało wykazane. Zupełnie inną kwestią jest prawidłowość ustaleń WSA i trafność zaskarżonego wyroku, czego nie można skutecznie podważyć w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

18. Z tych wszystkich względów stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu i podlega uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę i ją oddalił - na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 265).