Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1754/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 37 a
journal: Dz.U. 2018 poz 1311
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P. S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. z siedzibą w [...] (dalej: "P."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości położonej w [...], gmina [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej własność M. P. i W. P. oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem przez P. S.A prawa użytkowania wieczystego gruntu tej nieruchomości oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń.

Decyzja ta wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2019 r., działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2018 r. poz. 1311 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o komercjalizacji", oraz art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 710 ze zm.), odmówił stwierdzenia, nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności rzeczonego gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz przedsiębiorstwa P., wchodzącego w skład linii kolejowej. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że w sprawie nie przedstawiono wystarczających dowodów potwierdzających zajęcie nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 r. pod linię kolejową, a więc ziszczenia się jednej z ustawowych przesłanek uwłaszczenia.

Minister Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania P., decyzją z [...] czerwca 2020 r., utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy

Uzasadniając swoje stanowisko organ oparł się o art. 37a ustawy o komercjalizacji, określający przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz P. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Jak wyjaśnił, do przesłanek tych zaliczyć należy stwierdzenie, że na spornym gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym, a P. miały przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że w tym dniu nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P.

Zgodnie zaś z art. 4 pkt 2 obowiązującej w dniu [...] lutego 2003 r. ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, "linia kolejowa" oznacza tory kolejowe wraz z zajętymi pod nie gruntami oraz przyległy pas gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego, wraz z zajętymi pod nie gruntami.

Minister podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że przedmiotowy grunt według stanu na dzień [...] lutego 2003 r. stanowił i aktualnie nadal stanowi własność osób fizycznych – M. i W. P., co oznacza, iż została spełniona jedna z podstawowych przesłanek wynikająca z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji. Kwestią sporną pozostaje czy na przedmiotowym gruncie według stanu na dzień [...] lutego 2003 r. znajdowały się elementy linii kolejowej będące we władaniu P. w rozumieniu art. 37a ustawy.

Jak wynika z akt sprawy, do wniosku uwłaszczeniowego P. załączyły m. in. wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia [...] lutego 2019 r., wydruk z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych, a także oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2019 r. A. S. - Dyrektora Oddziału i D. O. - Zastępcy Dyrektora Oddziału ds. Eksploatacji, iż przedmiotowy grunt był w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu P.

W ocenie organu odwoławczego żaden jednak ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a P. w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu. Dlatego też Wojewoda zasadnie pismem z [...] maja 2019 r. wystąpił do skarżącej o przedłożenie dokumentów potwierdzających posiadanie przedmiotowy działek w dacie [...] lutego 2003 r., według stanu na ten sam dzień wypis z ewidencji środków trwałych wraz z informacją kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury kolejowej zostały wybudowane oraz czy linia kolejowa [...] jest linią kolejową czynną (jeśli nie to kiedy został zaprzestany ruch kolejowy na tej linii). Z uwagi na brak odpowiedzi, pismem z [...] sierpnia 2019 r. Wojewoda ponowił wezwanie i wskazał, że w przypadku braku odpowiedzi zostanie wydana decyzja na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu. Również to pismo pozostało bez odpowiedzi.

W związku z powyższym, wobec braku dowodów wskazujących łączne wystąpienia wszystkich przesłanek z art. 37a ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji, Minister uznać prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Wojewody [...].

Na powyższą decyzję P. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenie jako wydanej z naruszeniem:

I. przepisów prawa procesowego tj.:

1) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż P. nie przedłożyła w niniejszym postępowaniu dowodów pozwalających stwierdzić, iż było posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 r. oraz przez błędne uznanie, iż oświadczenie osób reprezentujących skarżącego nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt był w posiadaniu P. w tej dacie,

2) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny, tj. poprzez wadliwe przyjęcie przez organ, że:

- sporna nieruchomość nie pozostawała [...] lutego 2003 r. we władaniu P.,

- nieistotny jest fakt znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza, które jednoznacznie potwierdzają ich przeznaczenie jako infrastruktury kolejowej linii [...], co w pełni koresponduje z oznaczeniem działki nr [...] w rejestrze gruntów jako inne tereny komunikacyjne,

- data powstania linii kolejowej [...] nie jest faktem powszechnie znanym i w związku z tym okoliczność ta wymaga dodatkowego dowodzenia,

3) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

II. przepisów prawa materialnego tj. art. 37a ustawy o komercjalizacji w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez mylne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez Skarb Państwa oraz prawa użytkowania wieczystego przez P.

W uzasadnieniu skargi P. przedstawiło argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów, wskazując że załączony do wniosku materiał dowodowy jest wystarczający do jednoznacznego stwierdzenia, że przedmiotowy grunt był w posiadaniu P. w dniu [...] lutego 2003 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 37a ustawy o komercjalizacji, który w ust. 1 stanowi, że grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu PKP SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. W myśl ust. 2 tego artykułu, do gruntów, o których mowa w ust. 1, PKP SA przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. Nabycie zaś tych praw, jak stanowi ust. 3 art. 37a, nie może naruszać praw osób trzecich.

Przepis ten określa zatem trzy pozytywne przesłanki, których łączne spełnienie prowadzi do nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów i uwłaszczenia na z tą samą datą PKP, o ile oczywiście nie narusza tego rodzaju zmiana stosunków własnościowych praw osób trzecich. Są to: zlokalizowanie w obszarze nieruchomości na dzień [...] lutego 2003 r. "linii kolejowej", faktycznego władanie wówczas nieruchomością przez PKP i brak przynależnego do niej Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności. Powołana ustawa nie zawiera własnej definicji linii kolejowej. Stąd pojęcie to dekodować należy przez pryzmat obowiązujących w dniu [...] lutego 2003 r. przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 96, poz. 591). Ta natomiast w art. 4 pkt 2 definiuje linię kolejową jako "drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty". Główne elementy tej definicji odnoszą się do: drogi szynowej oraz przyległego do nich pasa gruntu. Droga szynowa stanowi budowlę wraz z gruntem, na którym jest usytuowana, składającą się z toru (elementu jezdnego) o konstrukcji szynowej, dostosowaną do ruchu pojazdów kolejowych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie - Dz.U. Nr 151, poz. 987). Przez przyległy pas gruntu z kolei rozumieć należy pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie kolejowym).

Już tylko z pobieżnej analizy tych definicji wynika, że przy regulacji stanu prawnego gruntów w trybie art. 37a ustawy o komercjalizacji niezbędne jest ustalenie jakie konkretne obiekty infrastruktury kolejowej były na nim zlokalizowane w dniu [...] lutego 2003 r., czy ze względu na ich funkcję były one częścią składową określonej linii kolejowej w rozumieniu art. 4 pkt 2 powołanej ustawy, a jeśli tak, jaki był wówczas rzeczywisty przestrzenny zasięg tej linii, tj. czy zajmowała ona całą nieruchomość, czy jej część i gdzie przebiegają granice owego zajęcia. Poczynienie tego rodzaju ustaleń wymagało zatem z jednej strony precyzyjnego odtworzenia na ww. datę stanu zagospodarowania nieruchomości i lokalizacji w terenie poszczególnych elementów infrastruktury kolejowej, a z drugiej, zbadania ich funkcji i rzeczywistego wykorzystania. Poczynienie tak szczegółowych ustaleń, wymagało zaś lojalnej współpracy pomiędzy organem a P., które jako bezpośrednio zarządzające infrastrukturą kolejową dysponuje informacjami w tym zakresie. Tymczasem wnioskujące o uwłaszczenie P., na potwierdzenie zasadności regulacji stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] przedstawiło wyłącznie wykaz środków trwałych na działce nr "[...]", obejmujący rów odwadniający oraz skarpę i podtorze, w opisie których zaznaczono, że stanowią one "linię [...]", a także oświadczenie Dyrektora Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami P. w [...] oraz zastępcy Dyrektora ds. eksploatacji tegoż oddziału P. z [...] kwietnia 2019 r., którzy oświadczali, że działka nr [...] w dniu [...] lutego 2003 r. pozostawała w faktycznym władaniu P. Dowody te jednak dla wykazania wszystkich materialnoprawnych przesłanek przejęcia nieruchomości są niewystarczające. O ile bowiem można na ich podstawie, w zestawieniu z danymi pochodzącymi z ewidencji gruntów wskazujących na istniejący w tym obszarze użytek kolejowy, ewentualnie dojść do przekonania, że spełniona został przesłanka dotycząca władania gruntami przez P., to już ustaleń co do stanu ich zajęcia w ww. dacie elementami infrastruktury kolejowej, wchodzącej w skład określonej linii kolejowej, poczynić nie sposób. Po pierwsze bowiem wspominany wykaz środków trwałych nie zawiera w swojej treści jakiegokolwiek odniesienia do daty, na którą pozostaje aktualny. Po wtóre odnosi się do działki oznaczonej nr "[...]", a nie "[...]". Po trzecie wreszcie - na co zwracał uwagę organ wojewódzki - właściciel terenu wskazywał, że działka nr [...] miała być zajęta przez P. w związku z planowaną na niej budową 2 toru (vide pismo z [...]maja 2019 r.). Nie jest więc jasne nawet czy taki tor w jej obszarze w ogóle został posadowiony i kiedy to miało miejsce. Nie wspominając nawet, czy rzeczywiście wchodził on (o ile istniał) w skład przywoływanej linii kolejowej. Znamienne, przy tym pozostaje, że mimo kierowanych do P. przez organ dwukrotnych wezwań o uzupełnienie w tym zakresie materiału dowodowego (vide pisma z [...] czerwca 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r.) pozostały one bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy bazując na tak skromnym materiale dowodowym i biernej postawie inicjatora postępowania, organ nie miał innego wyjścia jak odmówić potwierdzenia przejścia własności tejże nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i uwłaszczenia na nich P., wobec niewykazania w sposób niebudzący wątpliwości zaistnienia określonych w art. 37a ustawy o komercjalizacji przesłanek. Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie nie naruszył on ww. przepisu, co czyni sformułowany w tym względzie zarzut skargi chybionym. Godzi się przy tym zauważyć, że ze względu na wywłaszczeniowy charakter ww. unormowania przy jego stosowaniu organy nie mogą opierać się li tylko na domniemaniach czy lakonicznych stwierdzeniach zainteresowanego wynikiem postępowania podmiotu o istnieniu w obszarze danej nieruchomości linii kolejowej (niepopartych dającymi się zweryfikować dowodami), ani też rzekomo "powszechnej wiedzy" o dacie powstania tej linii. Tym bardziej, że trudno uznać, by ta "powszechna wiedza" przekładała się w tym przypadku na możliwość rekonstruowania stanu zagospodarowania działki nr [...].

W tym stanie rzeczy nie można zgodzić się ze skarżącą spółką, że podejmując w tym przedmiocie negatywną decyzję Wojewoda [...], jak też utrzymujący w mocy jego rozstrzygnięcie Minister Rozwoju naruszyli przywołane w skardze przepisy postępowania. Rację ma natomiast Minister zwracając uwagę, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ciężar dowodu w zakresie wykazania zaistnienia materialnoprawnych przesłanek z art. 37a ustawy o komercjalizacji spoczywał przede wszystkim na inicjatorze postępowania (P.). Wprawdzie organ był zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jednakże, nie oznacza to, że oczekująca pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia spółka, miała w tym postępowaniu pozostawać bierną obserwatorką działań organu, czy wręcz odmawiać z nim współpracy – a tak można odczytywać brak reakcji strony na wezwania organu. Takiemu postrzeganiu zasady oficjalności przeczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a., stanowiącego, że "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli." Innymi słowy, to, że na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że ma on obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, Lex nr 2690500). Z przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można zatem wywodzić, że organy zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona, pomimo wezwania - a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie - środków takich nie przedstawia Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035). Sąd w składzie orzekającym powyższe poglądy orzecznictwa w całości podziela.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).