Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 29/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw wniesiony na podstawie art. 3 § 2a ustawy ppsa
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2023 r. sprawy ze sprzeciwu C. C. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala sprzeciw


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2022 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. z [...] października 2022 r. znak [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do Prezydenta Miasta B. zwrócił się C. H. wskazując, że opiekuje się swoją matką S. H., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Decyzją z [...] października 2022 r. Prezydent Miasta B. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał dwa powody wydania decyzji odmownej: wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: u.ś.r.), gdyż matka wnioskodawcy została zaliczona do osób niepełnosprawnych dopiero po ukończeniu 88 roku życia oraz wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., gdyż wnioskodawca otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prezydent Miasta wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką w wymiarze 10 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu.

Odwołanie złożył C. H. Zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 w zakresie wpływu daty powstania niepełnosprawności na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że matka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, jej stan się pogarsza z każdym dniem, potrzebuje ona pomocy w funkcjonowaniu i leczeniu.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Organ odwoławczy wskazał, że S. H. urodzona [...] r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] sierpnia 2022 r. (88 lat). Nie podzielił jednak stanowiska organu pierwszej instancji, że powstanie niepełnosprawności po ukończeniu 25. roku życia jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Norma wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. została bowiem zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 orzekł o jej niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrok ten, jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, oznacza że co prawda przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie utracił mocy, ale powinien być stosowany z uwzględnieniem wykładni prowadzącej do skutków zgodnych z orzeczeniem Trybunału. Zatem w stosunku do opiekunów osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż do 25. roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Dlatego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Stanowisko to, jak wskazało Kolegium, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyroki w sprawach I OSK 223/16, I OSK 923/16, I OSK 1614/16). W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, pomimo iż niepełnosprawność S. H. została ustalona po ukończeniu 88 roku życia, to oceny przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tej części przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny.

Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wywiodło, że przesłanki wskazane w tym przepisie, warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powinny być spełnione kumulatywnie. W jego ocenie nie budzi wątpliwości, że wnioskodawca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Także matka strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawnością orzeczonym na stałe przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. (orzeczenie Nr [...] z [...]września 2022 r.), wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak ocenie, zdaniem Kolegium, powinny być poddane pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Prezydent Miasta odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na regulację art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., tj. uprawnienie wnioskodawcy do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która stanowi jego źródło utrzymania, które to uprawnienie wyklucza przyznanie jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium jednak zauważyło, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał wyjaśnił, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować. Nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia, który polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w tym chociażby przytoczony wyżej mechanizm ograniczenia czy wyłączenia możliwości pobierania świadczenia, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. z dniem 9 stycznia 2020 r. utracił moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem więc Kolegium, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. nie może stanowić samodzielnej przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Badając więc uprawnienie osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy do świadczenia pielęgnacyjnego należy uzupełnić wyniki wykładni językowej omawianego przepisu wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej, z powołaniem się na zasadę bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP (art. 8 ust. 2). W konsekwencji, należy umożliwić osobie uprawnionej wybór jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (wskazano wyroki NSA w sprawach I OSK 254/20, I OSK 2375/19, I OSK 487/20, I OSK 650/20), na wzór konstrukcji zamieszczonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kolegium wskazało za poglądami prezentowanymi w ww. orzeczeniach, że zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2022 r., poz. 504 ze zm., dalej: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W konsekwencji Kolegium oceniło, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę bądź emeryturę, winna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., a zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Skoro więc, jak wskazało Kolegium, zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty z ZUS. Kolegium wskazało również, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje w takich przypadkach sposób ustalenia początkowego terminu przyznania świadczenia (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami). W sytuacji wymagającej rezygnacji z pobierania renty, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego będzie przysługiwało od miesiąca, w którym zostanie przedstawiona decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty. Natomiast, jak podkreśliło Kolegium, o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ administracji publicznej właściwy w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych winien poinformować stronę w toku postępowania, czego organ pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie uczynił. Kolegium wyjaśniło, że "nadrabia" ten brak pouczając wnioskodawcę o takiej możliwości (realizując obowiązek informowania z art. 9 K.p.a.).

W dalszej części wywodu wskazało Kolegium zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) i wywiodło, że "w obecnym stanie rzeczy" wydanie decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę byłoby przedwczesne.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji winien zatem poinformować stronę wyczerpująco o możliwości wyboru świadczenia (renty albo świadczenia pielęgnacyjnego) i uzyskać stanowisko w tej kwestii. W zależności od jego treści powinien wezwać stronę do złożenia wniosku o zawieszenie renty i zobowiązać do przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, bądź po zastosowaniu art. 79a K.p.a. wydać decyzję odpowiednią do stanu sprawy. Końcowo Kolegium powołało się na art. 77 K.p.a. wskazując, że to na organie prowadzącym postępowanie w sprawie ciąży obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje natomiast organowi odwoławczemu podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dlatego organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.

Sprzeciw od powyższej decyzji złożył C. H., który wniósł o uchylenie skarżonej decyzji i decyzji Prezydenta Miasta B., ewentualnie o wydanie przez sąd orzeczenia co do istoty sprawy i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 2119,00 zł bezterminowo od [...] września 2022 r. Skarżący wyjaśnił, że jego matka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a jej stan zdrowia pogarsza się z każdym dniem. We wrześniu 2022 r. zrezygnował z pracy zarobkowej aby sprawować nad nią opiekę. W ostatnim dniu września, tj. [...] września 2022 r., złożył do MOPR wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, który – w ocenie skarżącego - potwierdził, że jego matka potrzebuje opieki w funkcjonowaniu i leczeniu. Niestety wydano decyzję odmowną z powołaniem się na regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r., a więc przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 38/12 za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nadto odmówiono mu świadczenia z uwagi na pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że również i odnośnie zagadnienia jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i ww. renty wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 2/17. Skutki tego wyroku wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 705/22 wskazując, że posiadanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi już negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Sprzeciw podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada prawu jeśli chodzi o konieczność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Błędne jest natomiast uzasadnienie decyzji Kolegium. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Ta bowiem wymaga pogłębionego wyjaśnienia stanu faktycznego i przede wszystkim oceny całokształtu materiału dowodowego przez organ pierwszej instancji, czyli zrealizowania wymagań art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w kontekście rozstrzygnięcia o prawie C. H. do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem decyzja organu pierwszej instancji powyższym wymaganiom nie odpowiada. Nie było więc podstaw do wydania przez Kolegium rozstrzygnięcia merytorycznego.

Trafnie argumentuje skarżący powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 1 grudnia 2022 r. w sprawie II SA/Bk 705/22 (dostępny na orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie tej sąd odwołał się do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. o sygnaturze SK 2/17 (OTK ZU A/2019, poz. 36, Dz.U. z 2019 r. poz. 1257). Trybunał Konstytucyjny orzekł: w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zaś w punkcie II, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok Trybunału opublikowany został 8 lipca 2019 r. w związku z czym od 9 stycznia 2020 r. norma prawna wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wskazał sąd w sprawie II SA/Bk 705/22, zestawienie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. i sentencji wyroku w sprawie SK 2/17 nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że z uwagi na brak jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy - w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. - uznać należy, iż osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Takie stanowisko zostało sformułowane także w sprawach I OSK 2052/21 i II SA/Łd 380/22).

Sąd w sprawie niniejszej powyższe stanowisko podziela, a tym samym nie podziela stanowiska sformułowanego przez Kolegium, opartego na praktyce rozstrzygania spraw o świadczenie pielęgnacyjne pozostające w zbiegu z uprawnieniami rentowymi – przez wskazanie ubiegającym się na możliwość wyboru i zawnioskowania o zawieszenie wypłaty emerytury oraz w konsekwencji wybór świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli jest korzystniejsze.

Nie oznacza powyższe jednak, że zaskarżona sprzeciwem decyzja kasacyjna podlega uchyleniu. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 64b § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 329 ze zm.), sąd uchyla zaskarżoną decyzję, gdy jest ona dotknięta uchybieniem przepisom prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Przepis ten ma następujące brzmienie: "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Oznacza to, że uchybienie regulacji art. 138 § 2 K.p.a., ale niemające istotnego wpływu na wynik sprawy, nie może prowadzić do uwzględnienia sprzeciwu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej.

Kolegium wskazało na s. 3 swojej decyzji, że "W sprawie należało poddać ocenie także pozostałe przesłanki ustawowe, które [...] muszą być spełnione kumulatywnie", a na s. 5, że "wydanie decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę, byłoby przedwczesne". W sprawie bowiem, zdaniem również sądu, zbyt pobieżnie wyjaśniono kwestię zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Organ pierwszej instancji – z uwagi na przyjętą koncepcję rozstrzygnięcia (jej powody) – w ogóle nie odpowiedział na pytanie, czy skarżący sprawuje opiekę w zakresie wymaganym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zwraca uwagę, że Prezydent Miasta w zasadzie skwitował tę kwestię jednym zdaniem "z wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką w wymiarze 10 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu". Tymczasem nie jest to wyczerpująca ocena materiału dowodowego, której wymaga np. art. 7 K.p.a. Zwłaszcza że w materiale dowodowym znajdują się nieścisłości, które należy wyjaśnić i doprecyzować przez ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, pogłębionego i wnikliwiej badającego sytuację skarżącego i jego matki.

Nie ulega wątpliwości, że znaczny stopień niepełnosprawności S. H., co do którego orzeczono też o konieczności zapewnienia jej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...]września 2022 r.) – dowodzi, że ww. wymaga opieki stałej i długotrwałej. Należy jednak odróżnić orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przesądzające o potrzebie takiej opieki od tego kto i w jakim zakresie ją sprawuje bądź nie sprawuje.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym wynika, że "sprawuje on faktyczną opiekę nad matką", która samodzielnie porusza się po mieszkaniu ale już nie poza miejscem zamieszkania. Poza tym wymaga ona pomocy w podstawowych czynnościach codziennych jak higiena osobista, przygotowywanie posiłków. C. H. sprawuje tę opiekę 10 h na dobę przez 7 dni w tygodniu, czasem zakres opieki się zwiększa. Skarżący nie mieszka więc z matką.

Natomiast z oświadczenia podopiecznej złożonego [...] października 2022 r. wynika już, że S. H. ma zapewnioną przez syna "całkowitą pomoc przy poruszaniu się", przy myciu i higienie osobistej, przygotowywaniu posiłków. Syn nie zapewnia pomocy przy ubieraniu się.

Zdaniem sądu, powyższe nie obrazuje w sposób niewątpliwy zakresu pomocy świadczonej przez skarżącego, gdyż z jednej strony niepełnosprawna "samodzielnie porusza się po mieszkaniu" (wywiad), z drugiej skarżący deklaruje "całkowitą pomoc przy poruszaniu się"; wskazano też, że podopieczna sama ubiera się, gdyż skarżący nie zapewnia jej pomocy przy tej czynności. Skarżący nie przebywa też z matką przez większą część dnia, a zatem nie wiadomo jak radzi sobie ona pod nieobecność syna, czy pozostaje z nim kontakcie, w jaki sposób, jak daleko mieszka syn od matki.

Zdaniem sądu powstaje wątpliwość, czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki jest faktycznie opieką ustawiczną, angażującą opiekuna w ten sposób, że pozostaje on do dyspozycji podopiecznego ciągle, stale, w zakresie wykluczającym angażowanie się w aktywności zawodowe. Sąd zwraca uwagę, że S. H. nie jest osobą leżącą, pampersowaną czy cewnikowaną. Nie wymaga karmienia. Jest w stanie sama przemieścić się po mieszkaniu, zjeść posiłek. Powstaje więc wątpliwość, czy opieka sprawowana przez skarżącego jest rzeczywiście opieką wykluczającą go z życia zawodowego (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy z takowego nie wyklucza), warunkującą egzystencję niepełnosprawnej, czy jest to tylko pomoc w zaspokojeniu codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana opieka (a więc nie w pełnym wymiarze wymaganym przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności). Sąd zwraca uwagę, że opieka skarżącego jest sprawowana przez mniejszą część doby. Nie wyjaśniono, jak skarżąca radzi sobie pod nieobecność syna, czy pomaga jej ktoś jeszcze, co się dzieje i kto zapewnia pomoc w sytuacjach nagłych, jak podopieczna komunikuje potrzebę pomocy podczas nieobecności dzieci. Z akt wynika, że córka podopiecznej również mieszka w B. (co prawda wskazano, że pracuje w stałych godzinach i ma niepełnosprawnego męża, ale są to ustalenia zbyt ogólne i niewykluczające świadczenia pomocy matce w sytuacjach, gdy tej pomocy nie świadczy syn, co wymaga pogłębionego ustalenia).

Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest normatywnie ukształtowane jako wsparcie za wykonywanie moralnego obowiązku niesienia pomocy niepełnosprawnym, starszym członkom rodziny, ale jest wsparciem w pewnej sytuacji przymusowej. Zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb niezbędne dla osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest bowiem tym samym co zaspokojenie normalnych, codziennych potrzeb osób nieposiadających orzeczenia o takim stopniu niepełnosprawności. W przypadku osób niepełnoprawnych ma być to pomoc w podtrzymaniu codziennej egzystencji, pomoc ustawiczna, znacznie angażująca, wymagająca ciągłej gotowości. Przykładowo przypadkami, które w orzecznictwie oceniono jako wymagające zaangażowania uzasadniającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobie niepełnosprawnej po dwóch udarach, z niedowładem, zanikami pamięci, z koniecznością czuwania w nocy, przy ustalonej odległości zamieszkiwania niepełnosprawnego i jego opiekuna możliwej do pokonania w ciągu 10 minut pieszo (II SA/Gd 577/21); osobie niepełnosprawnej leżącej i sparaliżowanej (wymagającą podnoszenia ciała celem wykonania zabiegów higienicznych w sprawie III SA/Kr 1164/19); gdy pomoc i opieka są świadczone w ramach pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia, wsparcia w czynnościach samoobsługowych, a opiekun zamieszkiwał w odległości 120 m od niepełnosprawnego (II SA/Rz 535/19).

Natomiast sąd w całości podziela stanowisko Kolegium, iż wiek, w jakim powstała niepełnosprawność dorosłego podopiecznego, nie jest w obecnym stanie prawnym przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Dzieje się tak z uwagi na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, który podważył konstytucyjność ww. przepisu. Konsekwencją tego wyroku jest ocena przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tej części przepisu u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona wyrokiem Trybunału. Orzeczono w nim bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Mając powyższe na uwadze sąd stwierdził, że mimo błędnego uzasadnienia decyzja kasacyjna Kolegium odpowiada prawu. Organ pierwszej instancji przyjmując błędną koncepcję rozstrzygnięcia w ogóle nie ocenił (nie zweryfikował) spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego takich jak zakres faktycznie sprawowanej opieki przez skarżącego nad matką, co wymagało oceny i rozważenia okoliczności wynikających z wywiadu środowiskowego, oświadczenia podopiecznej, a także weryfikacji okoliczności z tych dokumentów wynikających. Sprawa więc nie była dostatecznie rozpoznana do rozstrzygnięcia, a uzupełnienie tego braku na etapie odwoławczym nastąpiłoby z naruszeniem zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.).

Powyższe prowadziło do oddalenia sprzeciwu na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a.