Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3729/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr) Sędziowie : WSA Mariusz Kotulski WSA Grażyna Firek Protokolant : Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005r. sprawy ze skargi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. na decyzję Wojewody z dnia 25 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzję z dnia [...].10. 2001 r. , znak [...] Wojewoda na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r .o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. Nr 46 z 2000 r. poz. 543 - tekst jednolity ) oraz art. 138 § l pkt. l k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. od decyzji Starosty N. z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] orzekającej o zwrocie działki nr 1 o pow. 0.1402 ha położonej w M. obj. Kw [...] na rzecz S.J. i zobowiązaniu do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 8 678. 38 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził co następuje:

Przedmiotowa nieruchomość ozn. nr 2 , stanowiąca własność S.J. została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12. 03, 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości aktem notarialnym z dnia [...]1975 r. pod realizację zbiornika wodnego [...].

Starosta w wyniku przeprowadzonego postępowania z wniosku S.J., o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2001r. orzekł o zwrocie działki nr 1 o pow. 0.1402 ha położonej w M. , nabytej pod zbiornik wodny [...] oraz zobowiązał z tego tytułu do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa w kwocie 8 678. 38 zł. Decyzję uzasadniono tym, że działka nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, gdyż leży poza granicą terenów przeznaczonych do wywłaszczenia, pomiędzy linią maksymalnego piętrzenia wody w zbiorniku t j rzędną 534, 5 m., .n. p.m. a linią wywłaszczenia ustaloną w II- m etapie t.j. rzędną 533 m. n.p.m. Ponadto ustalono, że działka jest porośnięta trawą, krzewami i nie uległa zalaniu nawet przez wodę powodziową w roku 1997 r.

Od tej decyzji odwołał się Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. podnosząc, że działka 1 zgodnie z planem realizacyjnym jest położona na terenie Zespołu Zbiorników Wodnych [...], poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia zbiornika- 534,5 m. co zostało potwierdzone operatem wykonanym przez mgr inż. M.W. . Rzędna ta została ustalona w pozwoleniu wodno-prawnym dla zbiornika. W związku z tym zdaniem odwołującego, działka jest wykorzystana na cel zgodny z wywłaszczeniem. Ponadto odwołujący oświadcza, że w przypadku zwrotu działki położonej poniżej maksymalnego piętrzenia, nie może ponosić kosztów ochrony przed skutkami abrazji, do czego jest zobowiązany w pozwoleniu wodno-prawnym.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu odwołania i zawartych w nim zarzutów zważył co następuje:

Podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku S.J. , stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U, Nr 46 z 2000 r. poz. 543 - tekst jednolity), regulujące kwestię zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wynika więc wprost z tej normy, że warunkiem koniecznym żądania poprzedniego właściciela - zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Kiedy natomiast nieruchomość uznaje się w rozumieniu ustawy za zbędną na cel wywłaszczenia, precyzuje przepis art. 137 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu a cel ten nie został zrealizowany. Aktualnie obowiązująca ustawa ściśle więc określa w powołanym art. 137 ust. l kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i w tym samym kierunku zmierzać muszą ustalenia organu rozpoznającego sprawę dotyczącą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podstawową kwestią w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jaką musi ustalić organ administracyjny jest zbadanie, jaki był cel wywłaszczenia wynikający z decyzji wywłaszczeniowej a następnie dokonanie oceny czy stała się ona zbędna -w rozumieniu art. 137 - dla realizacji tego celu. Zarówno art. 136 jak i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, posługując się celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej, utożsamiają go z decyzją o wywłaszczeniu, a więc z aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Ma to istotne znaczenie, gdyż właśnie w tej decyzji należy poszukiwać celu wywłaszczenia, zaś cel tam wymieniony jest wiążący przy ocenie zbędności nieruchomości na ten cel. Stosownie do art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powyższe przepisy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1998 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, pOz. 64 i z 1982 r. Kr 11, poz. 79)

Analiza dowodów zgromadzonych w toku postępowania w sprawie przed organem l instancji wskazuje na następujący stan faktyczny sprawy:

Operatem geodezyjnym nr [...] wyznaczono i zastabilizowano warstwicą 536.5 m npm. w terenie otwartym i warstwicę 537 m npm. w terenie zamkniętym jako granicę wywłaszczenia terenu w b.gm. kat. M. pod zbiornik wodny w C. Przy uwzględnieniu tej. granicy według wymienionych rzędnych dokonano wywłaszczenia i wykupu terenu.

Aktem notarialnym z dnia [...] 1975 r. Rep [...] zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Pan S.J. sprzedał na rzecz Skarbu Państwa - Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. między innymi działkę nr 2 położoną we wsi M. Działka ta zgodnie z powołaną w tym akcie decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] 1973 r. Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego została przeznaczona pod realizację zbiornika wodnego [...].

Na zlecenie Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. z dnia [...] 1972 r. oraz z dnia [...] lutego 1973 r. Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w K. wykonało prace geodezyjne związane z korektą granicy wywłaszczeniowej projektowanego zbiornika wodnego [...]. Jak wynika z załącznika do umowy Nr [...] zawierającego warunki techniczne oraz ze sprawozdania technicznego wykonanego zlecenia Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w K. wyznaczyło w terenie warstwicę o rzędnej 533.0 m npm, jako granicę zbiornika ( wywłaszczenia) ustaloną przez komisję Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. Warstwica o rzędnej 533.0 m npm wyznaczyła granicę terenu niezbędną dla realizacji zbiornika wodnego [...] czyli dla realizacji celu wywłaszczenia. Granica ta jako nowa granica zbiornika została zastabilizowana znakami trwałymi ze znakiem podziemnym. Do stabilizacji wykorzystano znaki graniczne usunięte z poprzednio ustalonej granicy i wyznaczonej w 1968 r.

W wyniku ustalenia nowej granicy wywłaszczenia sporządzono operat wywłaszczeniowy z dnia [...] 1977 r. Nr [...], zgodnie z którym działka nr 2 o pow. 0.7252 ha podzieliła się na działkę nr 1 o pow. 0.1402 ha i działkę nr 3 o pow. 0. 5850 ha. Działka nr 3 znalazła się poniżej warstwicy 533.0 m. czyli poniżej granicy wywłaszczenia i stanowi teren zbiornika wodnego a działka nr 1 o pow.. 0.1402 ha znalazła się powyżej warstwicy 533.0 m. czyli poza granicą wywłaszczenia.

Jak wynika z powyższych ustaleń, celem nabycia działki nr 1 stanowiącej część działki nr 2 nabytej w dniu [...] 1975 r. była budowa zbiornika wodnego [...]. W okresie od daty nabycia działki czyli od [...] lipca 1975 r. do daty ustalenia nowej granicy wywłaszczenia terenu, cel wywłaszczenia czyli zbiornik wodny [...] na tej działce nie został wybudowany. Zdaniem organu odwoławczego już w dniu [...] października 1977 r. t.j. w dacie sporządzenia operatu wywłaszczeniowego zgodnie z nową granicą wywłaszczeniową ustaloną przez komisję Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. , działka nr 1 stała się zbędna dla budowy zbiornika wodnego [...] ponieważ znalazła się poza wyżej opisaną, nową granicą wywłaszczeniową. Fakt ten jest okolicznością świadczącą o zbędności działki nr 1 na cel wywłaszczenia, która stanowi przesłankę do jej zwrotu byłemu właścicielowi. Działka ta objęta jest księga wieczystą nr [...] i stanowi własność Skarbu Państwa. Dlatego organ odwoławczy podziela pogląd Starosty , że działkę nr 1 należy zwrócić poprzedniemu właścicielowi.

W świetle powyższych ustaleń zarzuty w odwołaniu dotyczące faktu, że przedmiotowa działka znajduje się poniżej rzędnej maksymalnego piętrzenia ustalonej w pozwoleniu wodno -prawnym i dlatego nie może zostać zwrócona byłemu właścicielowi, nie znajdują uzasadnienia. Należy zauważyć, że rzędna piętrzenia powodziowego 534.5 m. nprn nie wyznacza granicy wywłaszczenia terenów niezbędnych dla realizacji zbiornika wodnego. W decyzji Wojewody z dnia [...] września 1990 r. Nr [...] o udzieleniu Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne, zostały m.in. określone parametry w pozwoleniu wodno-prawnym dla zadania inwestycyjnego "Zespół Zbiorników Wodnych [...] i [...]" jako zbiornika zaporowego [...] a to: rzędna piętrzenia minimalnego 510.0 m. npm, rzędna piętrzenia normalnego 529.0 m. npm, rzędna piętrzenia powodziowego 534.5 m. npm, rzędna piętrzenia przy przepływie katastralnym 536.45 m. npm oraz inne parametry. Z decyzji tej nie wynika, aby którakolwiek z wymienionych tam rzędnych, wprowadzała następną korektę granicy wywłaszczeniowej ustalonej w roku 1977. Z tych względów organ odwoławczy nie mógł uznać zarzutów odwołującego się Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. , który mocą rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie organizacji i zakresu działania regionalnych zarządów gospodarki wodnej z dniem l stycznia 2000 r. wstąpił w prawa i obowiązki Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. Jednocześnie Wojewoda Zwrócił uwagę, że pomimo iż z treści uzasadnienia decyzji Starosty wynika, że zwrot działki nr 1 następuje na rzecz S.J. i że zobowiązuje się go z tego tytułu do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania - informacje te powinny być zawarte również w sentencji decyzji czyli w pkt. l i 2.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. , wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego , przez niewłaściwą interpretację art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nadto błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przejęciu granicy zbiornika (wywłaszczeniu) na poziomie 533,0 m. npm.

Podstawą bowiem wywłaszczenia była decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...].1973 . Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego dla zadania budowy zbiornika wodnego [...]. która jednocześnie wyznacza granice wywłaszczenia. Zmiana tej granicy mogłaby nastąpić tylko i wyłącznie w formie miny planu realizacyjnego, a taka sytuacja nie ma miejsca. Należy więc przyjąć - zdaniem skarżącego że wykupiona działka znajduje się w granicach wywłaszczenia, określonych w planie realizacyjnym a nadto leży w granicach piętrzenia (pomiędzy minimalnym 510 m. npm., a maksymalnym 534,50 m. npm) określonych dla zbiornika [...] w pozwoleniu wodno prawnym z dnia [...]. 1990 r. wydanym w formie decyzji przez Urząd Wojewódzki w N. Zgodnie z tym pozwoleniem w przypadku abrazji brzegów zbiornika wodnego i zabrania przez wody części lub całości nieruchomości objętej decyzją, Skarb Państwa byłby zobowiązany do wypłaty odszkodowania przyszłemu właścicielowi zwróconego gruntu. Wykupienie nieruchomości w latach 70 -tych u.w. miało m. in. na celu zapobieżenia takim wypadkom.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w osnowie decyzji i argumentację zawartą w jej uzasadnieniu. Dodatkowo podniósł, że w wyniku ustalenia nowej granicy wywłaszczenia sporządzono operat wywłaszczeniowy z dnia [...] 1977 r. Nr [...}, zgodnie z którym nr 2 o pow. 0,7252 ha podzielił się na działkę nr 1 o pow. O, 1402 ha i działkę nr 3 o pow. 0,5850 ha. Działka nr 1 znalazła się poza granicami wywłaszczenia, czyli już w roku 1977 r. stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Sąd zważył, co następuje:

Stosownie do treści przepisu art. 97 par. l ustawy z dnia 30 08. 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi /Dz .U. Nr 153, poz, 1271/ - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01. 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznania przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 08. 2002 r. prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem właściwym do rozpoznania niniejszej skargi w myśl powołanych przepisów jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie .

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelną zasadą prawa wywłaszczeniowego jest zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ta zasada wprowadzona ustawą z dnia 29.04. 1985 r. ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości a obecnie zamieszczona w treści art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami z dn. 21.08 1997 r. stanowi gwarancję nienadużywania instytucji wywłaszczenia ponad potrzeby związane z realizacją celów publicznych, które nie mogą byś zrealizowane w inny sposób jak tylko przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

Jak wynika z ustaleń organów I i II instancji już w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wywłaszczenie nastąpiło więc ponad potrzebę założonego celu.

Zgodnie bowiem z operatem wywłaszczeniowym z dnia [...].1977 r. Nr [...] ustalono nową granicę wywłaszczenia. Przedmiotowa działka ozn. nr 2 o pow. 0.7252 ha uległa już wówczas podziałowi na działkę nr 1 o pow. 01402 ha i działkę nr 3 o pow. 05850 ha. Działka nr 3 znalazła się poniżej warstwicy 533.0 m. czyli poniżej wywłaszczenia i stanowi teren przeznaczony dla inwestycji budowy zbiornika wodnego , a działka nr 1 o pow. 0.1402 ha znalazł się powyżej warstwicy 533.0 czyli poza granicą wywłaszczenia. Jak wynika również z opinii biegłego mgr inż. M.W. działka ta znajduje się poza granicą zasięgu wywłaszczenia, /por. opinię upr. geodety k. [...]/ Korekta granicy wywłaszczeniowej nastąpiła na zlecenie Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w K. z dnia [...] 1972 r. oraz z dnia [...]. 1973 r. Okręgowe Przedsiębiorstwo Miernicze w K. , wykonało prace geodezyjne związane z korektą granicy wywłaszczeniowej projektowanego zbiornika wodnego [...] wyznaczając w terenie warstwicę o rzędnej 533,0 m. npm. jako granicę terenu niezbędną dla realizacji zbiornika wodnego czyli dla realizacji celu wywłaszczenia. Granica ta jako nowa granica zbiornika została zastabilizowana znakami trwałymi podziemnymi. Do stabilizacji wykorzystano znaki graniczne usunięte z poprzednio ustalonej granicy i wyznaczonej w 1968 r.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Poprzedni właściciel – S.J. wystąpił z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] 11. 1996 r. Przeprowadzona analiza celu wtaszczenia w konfrontacji ze stanem rzeczywistym tej nieruchomości, w jakim znajdowała się w dacie złożenia wniosku i z jej stanem prawnym (art. 137 ust. l pkt l i 2 u.g.n.) doprowadziła do uznania, iż stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, a właściwie już była zbędna w dacie wywłaszczenia.

Należy dodać, że cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust., l u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczaniu. Zaś przy ocenie zbędności należy kierować się jej ustawową definicją zawartą w treści art. 137 ust. l u. g. n. który w brzmieniu obowiązującym w dacie dania decyzji stanowił, że nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczne nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel nie został zrealizowany.

Bezsporną jest okoliczność, że cel wywłaszczenia w całości został realizowany poza obszarem przedmiotowej działki. W świetle zaś prawidłowo dokonanych ustaleń organów rozstrzygających w sprawie w oparciu o powołane wyżej przepisy u.g.n.; przedmiotowa działka dla tegoż celu okazała się nieprzydatna już w dacie jej wywłaszczenia czego dowodem jest dokonana korekta granicy wywłaszczenia na wniosek i potrzeby skarżącego. w wyniku której działka ta znalazła się poza granicą planowanej i zrealizowanej inwestycji. Obserwacje zbiornika w następnych latach w tym w okresach powodzi wykazały, że działka ta nie ulega zalewaniu, nawet przez wodę powodziową 1997 r., co potwierdziło trafność korekty granicy wywłaszczenia.

W tej sytuacji mając na uwadze powyższe ustalenia trzeba stwierdzić, że roszczenie przedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zasługiwało na uwzględnienie. Zaś zarzuty strony skarżącej nie znalazły oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i w przepisach prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.