Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 382/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 kwietnia 2015 r.; sygn. akt III SA/Gl 1552/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2014 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1552/14 odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

B. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, pozostaje w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji z żoną. Utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie 2.701,40 złotych brutto, bowiem prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił [...] marca 2014 r. Tymczasem miesięczne wydatki, które zobowiązany jest ponosić w związku z utrzymaniem obejmują opłaty związane z utrzymaniem siebie i mieszkania w łącznej wysokości 890 złotych. Dodatkowo tytułem alimentów na rzecz żony wydatkuje 1.500 złotych. Posiada oszczędności w kwocie 2.500 złotych, które jak wskazał, z uwagi na stan zdrowia przeznacza na leczenie i lekarstwa. Równolegle z niniejszą sprawą zaskarżył jeszcze sześć innych decyzji, a łączna wysokość wpisów opiewa na kwotę 6.661 złotych. Ponadto organ celny wszczął wobec jego osoby egzekucję administracyjną, co dodatkowo zmniejsza kwotę wypłacanej mu emerytury. Z zeznań podatkowych za 2011 r. wynika, że prowadzona przez skarżącego firma U. poniosła stratę w wysokości 93.115,71 złotych. W 2012 r. poza dochodem rzędu 15.298,56 złotych z tytułu wykonywania instalacji elektrycznych, pobierał zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 4.770,64 złotych. W 2013 r. B. K. nie osiągnął żadnego przychodu, dlatego – jak wyżej wskazano – [...] marca 2014 r. zawiesił działalność gospodarczą.

W piśmie z 13 lutego 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z A. K. w mieszkaniu swojego syna – K. K. Wskazał, że opłaty za mieszkanie reguluje A. K. z własnego rachunku bankowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wyjaśnił, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową ograniczając się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że jego sytuacja jest w istocie trudna. Sąd zakwestionował twierdzenia odnośnie wysokości kosztów wydatkowanych na utrzymanie, które nie zniosły konfrontacji z nadesłanymi wydrukami z rachunku bankowego w PKO A. K. Wątpliwe okazało się również twierdzenie, jakoby wnioskodawca nie posiadał samochodu, bowiem na jego rachunku bankowym odnotowano transakcje związane zakupem paliwa na stacji paliw w C. Z analizy wyciągu z wymienionego rachunku wynika też, że B. K. był odbiorcą szeregu przelewów pochodzących od B. K. – żony skarżącego. Kwoty te, w miesiącach listopad–grudzień wynosiły 2.700 złotych. Transakcje te nie zostały wyjaśnione przez skarżącego, szczególnie w związku z sytuacją, że to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec żony. Wątpliwości budzi również fakt zamieszkiwania wnioskodawcy wspólnie z A. K. Z zawiadomień o wysokości opłat związanych z mieszkaniem, wystawianych na A. K. wynika, że zamieszkuje ona pod adresem właściwym dla B. K. – żony skarżącego. Nie zostały wyjaśnione wzajemne relacje między tymi osobami. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro wnioskodawca wskazał na wspólne mieszkanie z A. K., winien on przedstawić również jej sytuację majątkową, jako istotną z punktu widzenia wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Ponadto nie można było w żaden sposób ustalić, czy syn skarżącego, który na podstawie zawartej z A. K. umowy darowizny stał się aktualnym właścicielem mieszkania przy ul. [...], zamieszkuje wspólnie ze skarżącym, a jeżeli tak, to jakie są jego źródła dochodu, bowiem wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego wiąże się z wspólnym ponoszeniem wydatków.

W tym kontekście Sąd stwierdził, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Z uwagi na powyższe utrudnienia w ocenie stanu majątkowego wnioskodawcy, wykluczono przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

B. K. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, żądając jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. przyjęcie założenia, że wartość wpisów sądowych od wszystkich siedmiu skarg złożonych przed Sądem powinni uregulować za skarżącego jego krewni np. syn K. K., który nie jest wobec skarżącego zobowiązany do łożenia alimentów, gdyż sam ma na utrzymaniu swoją rodzinę;

2. naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), poprzez odmówienie prawa pomocy, podczas gdy wykazano, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

3. odmówienie konstytucyjnego prawa do sądu i obrony własnych racji w sytuacji, w której Skarb Państwa zniszczył przedsiębiorstwo prowadzone i rozwijane przez skarżącego przez kilkadziesiąt lat, stanowiące jedyne źródło utrzymania, wymierzył mu niesłusznie daninę publiczną w wysokości kilkuset tysięcy złotych i zajął oszczędności oraz świadczenie emerytalne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

B. K. wyjaśniał, że symboliczna pomoc finansowa ze strony żony, przejawiająca się w pojedynczych wpłatach na jego konto bankowe, nie może prowadzić do przekonania, że jest ona w stanie wspierać go finansowo w postępowaniu przed WSA w G.. Wyjaśnił, że A. K. pobiera emeryturę w wysokości 1.213,87 złotych i sporadycznie ponosi koszty utrzymania mieszkania. Wskazał, że koszty opłat czynszowych ponoszone są przez jego syna – K. K., potwierdzeniem czego jest dołączone do zażalenia oświadczenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Podkreślenia wymaga, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa w sytuacjach wyjątkowych, w których strona skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.

Należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd peiwrszej instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej przez ten Sąd analizie okoliczności sprawy, które miały bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego w momencie, kiedy składał oświadczenia na potrzeby przyznania prawa pomocy. Istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia WSA miały posiadane przez skarżącego oszczędności. Co prawda skarżący podkreślał, że środki te są przeznaczone na finansowanie leczenia, jednak twierdzenia te nie zostały poparte żadnym dowodem, choćby dokumentacją obrazującą stan zdrowia wnioskodawcy. Nie można także pominąć, że skarżący otrzymał w badanym okresie pomoc finansową ze strony żony, opiewająca na kwotę 2.700 złotych.

Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze łączną wysokość wpisów sądowych we wszystkich sprawach toczących się aktualnie przed WSA w G. z inicjatywy skarżącego (6.661 złotych), jednak dokonując porównania tych kosztów z sytuacją majątkową skarżącego należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił, że leżą one poza zasięgiem jego możliwości finansowych.

Za uzasadnione należy także uznać wątpliwości Sądu w zakresie zaprezentowanej przez skarżącego sytuacji rodzinnej, która przedstawiała się różnie na kolejnych etapach rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w formularzu w momencie składania wniosku zostały podważone sprzecznymi wyjaśnieniami, szczególnie w zakresie wskazania osób odpowiedzialnych za utrzymanie mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Ponadto dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy w zakresie prawa pomocy. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wypada wskazać, że już na etapie składania wniosku przedstawione w nim dane winny cechować się rzetelnością i transparentnością, które w razie pewnych ubytków, winny zostać niezwłocznie uzupełnione, szczególnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu. W toku rozpatrywania wniosku pojawiło się wiele sprzeczności, które jako niewyjaśnione, spowodowały znaczne utrudnienie dokonania oceny przez Sąd spełnienia przesłanek, których zaistnienie przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że po weryfikacji oświadczeń skarżącego w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia