Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 356/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 3 pkt 2, art. 1 ust. 2 pkt 2 i 3, art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2008 r. ze skargi M. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, o d d a l a s k a r g ę /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia [...] roku (sygn. akt [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] roku nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej M.R. uprawnień kombatanckich z tytułu doznanych w czasie drugiej wojny światowej i okupacji represji, udziału w Powstaniu Warszawskim oraz pobytu w obozie przesiedleńczym w Pruszkowie w miesiącu wrześniu 1944 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż uprawnienia kombatanckie mogą zostać przyznane w przypadku spełnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 roku nr 42 poz. 371 z późn. zm. -zwana dalej "ustawą o kombatantach"), stąd w przypadku skarżącej nie jest możliwym przyznanie tych uprawnień w związku z zamordowaniem ojca, niedostatkiem i przesiedleniem oraz z tytułu pomocy udzielanej jako kilkuletnie dziecko powstańcom w czasie Powstania Warszawskiego. W ocenie Sądu odmowa przyznania wnioskowanych uprawnień z tytułu pobytu w obozie w Pruszkowie nastąpiła z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - zwana dalej kpa), Kierownik Urzędu zobligowany był bowiem ustalić, czy pomimo nie umieszczenia tego obozu w wykazie stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r. Nr 106 poz. 1154 z późn. zm. - zwane dalej rozporządzeniem o miejscach odosobnienia), obóz w Pruszkowie spełniał przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe celem szczegółowego ustalenia charakteru obozu w Pruszkowie w 1944 roku, warunków pobytu w tym obozie oraz realizowanej w nim polityki eksterminacyjnej w stosunku do osób tam osadzonych, w tym czy i w jakim zakresie warunki pobytu w tym obozie różniły się od warunków, w jakich przebywały osoby będące więźniami obozu koncentracyjnego. Wyrok uprawomocnił się w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. M.R. podtrzymała swój wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, zgodnie z oceną prawną i wskazaniami Sądu.

W dniu [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach ponowienie odmówił przyznania M.R. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w wykonaniu zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu o wyjaśnienie jaki charakter i funkcje pełnił obóz w Pruszkowie w 1944 roku, ten zaś wskazał, iż w sierpniu tego roku rzeczony obóz funkcjonował jak obóz przejściowy dla ludności cywilnej, ewakuowanej po Powstaniu Warszawskim, zaś pobyt w nim trwał przeciętnie od jednego do kilku dni. Warunki bytowe w obozie były porównywalne do tych, jakie panowały w pozostałych nazistowskich obozach. Jednocześnie organ powołał się na opinię Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - dr hab. J. K. z dnia [...] roku, zgodnie z którą obóz ten nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Nadto, jak wskazał organ, podobną opinię w tym przedmiocie wyraził w piśmie z dnia [...] roku Wydział Ekspertyz i Opracowań Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, która została załączona do akt sprawy. W oparciu o poczynione ustalenia Kierownik Urzędu stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Decyzję doręczono M.R. w dniu 27 listopada 2006 r.

Wnosząc w dniu [...] r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy M.R. zarzuciła Kierownikowi Urzędu sprzeczność decyzji z ustawą o kombatantach - art. 3 pkt 2 oraz art. 4 ust. 1 lit. b). Skarżąca powołała się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, opinie Instytutu Pamięci Narodowej oraz wskazała, iż w zakresie określenia czasu, jaki spędziła ona w obozie w Pruszkowie, winien zostać zastosowany art. 5 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym za okres pobytu w obozie - w przypadku braku danych do ustalenia takiego okresu (co ma miejsce w niniejszej sprawie) przyjmuje się 1 miesiąc. Skarżąca podniosła także, iż na podstawie tych samych dokumentów, z powodu pobytu jako dziecko do lat 14 w obozie w Pruszkowie otrzymała odszkodowanie z Fundacji "Polsko - Niemieckie Pojednanie".

Decyzją z dnia [...] roku nr [...], wydaną na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 - 4 ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. Odwołując się do art. 4 ustawy o kombatantach organ wskazał, iż wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia nie wymienia obozu w Pruszkowie jako miejsca odosobnienia, w którym pobyt stanowi represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ nie potwierdził również podnoszonych zarzutów, zgodnie z którymi obóz przesiedleńczy w Pruszkowie stanowił miejsce odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b) i c) ustawy o kombatantach. Jak wskazano, w toku postępowania ustalono, iż obóz w Pruszkowie był obozem przejściowym zarządzanym początkowo przez SS i niemiecką żandarmerię, a od 11 sierpnia 1944r. przez Wehrmacht. Na terenie obozu działało Gestapo, którego funkcjonariusze przesłuchiwali powstańców oraz osoby biorące udział w Powstaniu Warszawskim. Łącznie przez to miejsce odosobnienia przeszło ponad 650 tys. osób. warunki bytowe w obozie były katastrofalne: przeludnienie, brak żywności, w obozie szerzyły się epidemie. Organ stwierdził, iż wprawdzie M.R. udowodniła okoliczność przebywania w pierwszych dniach września 1944 r. w pruszkowskim obozie, gdzie przebywała wraz z najbliższą rodziną do początku października 1944 r. to jednak powyższe ustalenia dotyczące obozu w Pruszkowie, zgodnie z opinią IPN, nie dają podstaw do stwierdzenia, iż obóz w Pruszkowie - na tle innych miejsc hitlerowskich kaźni - był miejscem odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Stanowisko takie, jak podkreślił organ, jednoznacznie wynika z uzyskanych w toku postępowania opinii. Zdaniem Kierownika Urzędu wyłącznie Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia. W świetle zaistniałych okoliczności organ uznał, iż brak jest podstaw prawnych do podjęcia decyzji o przyznaniu wnioskowanych przez skarżącą uprawnień. Wyjaśniono również, iż wbrew żądaniu Strony, w sprawie nie może mieć zastosowania art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, a także, iż ustawa o kombatantach nie daje również podstaw do przyznania uprawnień dzieciom osób represjonowanych, ponieważ zostały one ukształtowane jako uprawnienia o charakterze osobistym i przysługując co do zasady wyłącznie osobie represjonowanej. Organ wskazał także, iż bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie pozostawał również fakt otrzymania świadczenia z Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie oraz podkreślił, iż Kierownik Urzędu już w 2005 roku rozpoczął starania o umieszczenie obozu przesiedleńczego w Pruszkowie w rozporządzeniu wykonawczym wśród miejsc w których pobyt uprawnia do uzyskania uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach, lecz jego stanowisko nie zostało w tym zakresie uwzględnione.

Na powyższą decyzję M.R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wnosząc o jej uchylenie oraz stwierdzenie, że nabyła uprawnienia kombatanckie. Skarżąca zarzuciła ogólnikowe i niedokładne zbadanie i ustalenie warunków panujących w obozie odosobnienia w Pruszkowie, opierające się na opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, pomijające zaś zbadanie zasad pobytu w rzeczonym obozie, przeprowadzenie jakichkolwiek dowodów powołanych w aktach sprawy - w zakresie analizy literatury, informacji z Internetu, artykułów prasowych, zeznań samej skarżącej. Wskazała ona, iż z treści pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z lipca 1992 roku wynika, iż pobyt w obozie niemieckim w Pruszkowie uprawnia do starań o uzyskanie uprawnień kombatanckich i "przysługują ustawowe uprawnienia".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że jego zdaniem prawidłowo przeprowadzono postępowanie wyjaśniające ustalając warunki stworzone przez okupanta dla osób osadzonych w Pruszkowie. Organ powołał się na opinię Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z której wynika, iż brak podstaw do uznania tego miejsca kaźni za obóz o charakterze, o jakim mowa w przepisach ustawy o kombatantach, ponieważ osoby tam przebywające nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, jak również obóz ten nie miał charakteru koncentracyjnego i zagłady. Organ podniósł, iż Instytut dysponuje stosowną dokumentacją oraz posiada odpowiednią wiedzę, co umożliwia poczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie represyjnego charakteru danego miejsca represji, co w konsekwencji skutkowało rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem tej opinii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. Jednocześnie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej ppsa), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Kierownik Urzędu w sposób wystarczający zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia [...] roku (sygn. akt [...]) i prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe. Następnie zaś słusznie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, orzekł o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Kwestią bowiem wyjściową dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie było ustalenie, czy pobyt skarżącej w obozie w Pruszkowie stanowi podstawę do przyznania wnioskowanych uprawnień kombatanckich.

W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c). Z kolei art. 8 ust 1 pkt 2 tej ustawy upoważnia Prezesa Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości oraz obozów , o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz w pkt. 3 ustawy. Na podstawie wyżej cytowanego przepisu Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. wyżej powołane rozporządzenie o miejscach odosobnienia. Bezspornym jest, że wykaz ten nie wymienia obozu w Pruszkowie z tytułu pobytu w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Sąd w wyroku z dnia [...] r. wskazał, iż okoliczność nie wymienienia obozu w Pruszkowie wśród miejsc odosobnienia w rzeczonym rozporządzeniu nie stanowi sama w sobie podstawy do odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, a organ wydający decyzję jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowe obozy były innymi miejscami odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ zwrócił się bowiem do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wyjaśnienie jaki charakter i funkcje miał w 1944 roku obóz w Pruszkowie, czy osoby tam przebywające pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także czy i w jakim zakresie warunki pobytu tych osób różniły się od warunków, w jakich przebywały osoby będące więźniami obozu koncentracyjnego. Pismem z dnia [...] roku Dyrektor Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w nawiązaniu do pisma organu z dnia [...] roku stwierdził, iż obóz w Pruszkowie jako obóz przejściowy (Dulag 121) funkcjonował w okresie od 5 sierpnia 1944 do 17 stycznia 1945 r. Był to obóz dla ludności cywilnej, ewakuowanej po Powstaniu Warszawskim. Mieścił się w 13 halach Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego. Od 6 sierpnia do 30 września 1944 r. przez obóz przeszło 650 tys. ludzi, w tym 550 tys. z Warszawy, a 100 tys. z miejscowości podwarszawskich (Anin, Wawer, Zielonka, Kobyłka, Tłuszcz, Łomianki, Młociny, Bemowo, Włochy i Jelonki). Przeciętnie dziennie w obozie przebywało 50 tys. osób, a w dniach 1 i 2 września 1944, po upadku powstania na Starówce - 75 tys. osób. Po przybyciu do obozu wyładowywano ludzi przy bramie nr 14, a następnie pędzono pod eskortą do odległej o półtora kilometra hali przejściowej (nr 5), skąd kierowano ich do innych hal. W pierwszych dniach istnienia obozu wszystkich ewakuowanych wywieziono do III Rzeszy, ewakuowanych z późniejszych transportów poddawano selekcji, która odbywała się w hali nr 7, następnie głównie przed halą nr 5, a czasami zaraz po wyładowaniu przy bramie. Osoby niezdolne do pracy (matki z dziećmi do lat 15, kobiety powyżej lat 50, mężczyzn - początkowo powyżej lat 60, później powyżej lat 50), chorych i ułomnych kierowano do hali nr 1, skąd wywożono do różnych miejscowości Generalnej Guberni. Osoby zdolne do pracy kierowano do hali nr 4 (kobiety) i hali nr 6 (mężczyźni). Po zlikwidowaniu hali nr 6 mężczyzn i kobiety umieszczano razem w hali nr 3 lub hali nr 4; tych więźniów wywożono na roboty przymusowe do III Rzeszy. Jeńców wojennych umieszczano w hali nr 7. Wszystkie hale otoczone były drutem kolczastym; poruszanie się między nimi było zabronione. Selekcję osób przeprowadzali funkcjonariusze obozowi Urzędu Pracy, Gestapo i żandarmeria. Przeciętnie pobyt w obozie trwał od jednego do kilku dni. Na 650 tys. osób, które przeszły przez obóz, 400 tys. wywieziono do Generalnej Guberni i do obozów koncentracyjnych, na przymusowe roboty do Rzeszy - 150 tys., zwolniono ok. 100 tys. Osoby młode, podejrzane o udział w Powstaniu Warszawskim, były przesłuchiwane przez Gestapo, a następnie wywożone do obozów koncentracyjnych w Oświęcimiu (8 VIII), Mauthausen, Ravensbriick (12 VIII - 1200 kobiet), Dachau, Gross - Rosen, Sachsenhausen. Większość transportów na roboty przymusowe do Rzeszy skierowano do obozów pracy, m.in. w Halle, Groningen, w rejonie Hamburga i Stuttgartu, do Bawarii, Brandenburgii oraz na Pomorze. W ciągu pierwszych dwóch tygodni odbywały się w obozie egzekucje. Warunki bytowe w obozie, podobnie jak w pozostałych nazistowskich obozach, były katastrofalne: przeludnienie, brak żywności (zdarzały się przypadki śmierci głodowej wśród więźniów obozu), w obozie szerzyły się epidemie tyfusu, czerwonki, duru brzusznego, biegunki i krwawej dyzenterii. Według niepełnych danych od 3 września do października 1944 r. zginęło w tym obozie 56 osób. Obóz w Pruszkowie podlegał początkowo SS i żandarmerii. 11 sierpnia 1944 r. obóz przejął Wermacht, który zarządzał sprawami związanymi z ochroną i organizacją życia w obozie. Na terenie obozu urzędowało Gestapo. Organ reasumując podkreślił, iż obóz w Pruszkowie był obozem przejściowym zarządzanym początkowo przez SS i niemiecką żandarmerię, a następnie przez Wermacht. Na terenie obozu działało Gestapo, którego funkcjonariusze przesłuchiwali powstańców oraz osoby podejrzane o udział w Powstaniu Warszawskim. Wskazano, iż obóz w Pruszkowie nie był obozem koncentracyjnym i zagłady. W tym miejscu należy nadto wskazać, iż pismem z dnia [...] roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów I Osób Represjonowanych zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o opinię, czy przebywanie w obozie w Pruszkowie spełnia (a jeśli tak, to w jakim okresie) warunki o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b) i c) ustawy kombatanckiej. Jak wskazał organ w uzasadnieniu pisma, od dłuższego czasu środowiska byłych więźniów obozu w Pruszkowie zwracają się do Urzędu w sprawie umieszczenia tegoż obozu w rozporządzeniu o miejscach odosobnienia. Organ nadmienił, iż w prace nad tym aktem prawnym, w które - zgodnie z dyspozycją ustawy - czynnie zaangażowany był Instytutu Pamięci Narodowej, doprowadziły do wydania rozporządzenia o treści, która obozu w Pruszkowie nie uwzględniała. Jednak wiedza o miejscach martyrologii obywateli ulega stałym modyfikacjom i dlatego zważywszy na możliwość dokonania nowych ustaleń na temat obozu w Pruszkowie organ wniósł o wydanie wnioskowanej opinii. W odpowiedzi Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wyjaśnił, że w opinii Instytutu przedmiotowy obóz nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Jednocześnie w załączeniu przekazał opinię przygotowaną przez Panią M. W. - Naczelnika Wydziału Ekspertyz i Opracowań w Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w której stwierdzono, że obóz przejściowy w Pruszkowie nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ust.1 pkt. 1 lit b) i c) ustawy o kombatantach. Wyjaśniono, iż obóz przejściowy w Pruszkowie był obozem ewakuacyjnym, podległym Wehrmachtowi. Natomiast w art. 4 ust.1 pkt.1 lit. b) jest mowa o miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; lit. c) w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny.

Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. na organie prowadzącym postępowanie administracyjne z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa obowiązek zebrania całego materiału dowodowego i oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Wyrazem tej oceny powinno być zaś uzasadnienie faktyczne decyzji, odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie to powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Te podstawowe zasady postępowania administracyjnego zostały - w ocenie Sądu - w rozpoznawanej sprawie zachowane. Ponownie rozpatrując sprawę organ, zgodnie ze wskazaniami Sądu, przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe celem szczegółowego ustalenia charakteru obozu w Pruszkowie, warunków pobytu oraz realizowanej w nim polityki w stosunku do osób tam osadzonych. W toku tego postępowania nie potwierdzono podnoszonych zarzutów, aby obóz przesiedleńczy w Pruszkowie stanowił miejsce odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b) i c) ustawy o kombatantach. To zaś jedynie, mogło dać podstawę do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich, z uwagi na fakt, iż rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości nie wymienia obozu w Pruszkowie jako miejsca odosobnienia w którym pobyt stanowi represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach.

Bezspornym jest, iż skarżąca udowodniła, że w pierwszych dniach września 1944 r. została osadzona w pruszkowskim obozie i wraz z najbliższą rodzina przebywała tam do początku października 1944r. Jak ustalono - obóz w Pruszkowie był obozem przejściowym zarządzanym początkowo przez SS i niemiecką żandarmerię, a następnie (od 11 sierpnia 1944r.) przez Wehrmacht. Na terenie obozu działało Gestapo, którego funkcjonariusze przesłuchiwali powstańców oraz osoby biorące udział w Powstaniu Warszawskim. Ustalenia powyższe, zdaniem Sądu (jak stwierdzono również w opinii Instytut Pamięci Narodowej) nie dają jednakże podstawy do stwierdzenia, iż obóz w Pruszkowie - na tle innych miejsc hitlerowskich kaźni - był miejscem odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Należy zgodzić się z organem, iż wyłącznie Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu może określić represyjny charakter danego miejsca odosobnienia i z tej racji ustalenia przedłożonej do akt sprawy opinii mają podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wagi takiej nie mają przytoczone przez stronę skarżącą publikacje, ubocznie należy jednak wskazać, iż w treści fragmentów publikacji przedłożonych do akt sprawy w uzupełnieniu skargi opisywane są warunki pobytu w obozie, nie zawierają one natomiast informacji dotyczących pozostawania wszystkich osadzonych w obozie w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, co ma podstawowe znaczenie dla oceny uprawnień z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Z zestawienia dat pobytu skarżącej w obozie z datą przejścia obozu pod dowództwo Wehrmachtu wynika, iż skarżąca (będąca wówczas [...]letnim dzieckiem) wraz z matką nie mogły po dniu 11 sierpnia 1944 r. pozostawać w dyspozycji hitlerowskiej policji bezpieczeństwa. Wskazać także należy, iż służby te interesowały się osobami, które mogły brać czynny udział w Powstaniu w szeregach Szarych Szeregów lub Armii Krajowej, a na żadnym etapie postępowania skarżąca nie dowodziła, iż jej matka była członkiem tych organizacji. Ubocznie należy także wskazać, iż rację ma organ podnosząc, iż wbrew żądaniu skarżącej w jej sprawie nie może mieć zastosowania art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach. Do jego zastosowania niezbędnym jest prowadzenie działalności kombatanckiej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lub działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, o której mowa w art. 2 ustawy o kombatantach. Jak ustalono p. R. takiej działalności nie prowadziła. Pomoc świadczona walczącym w Powstaniu Warszawskim nie wyczerpuje przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach.

Ustawa o kombatantach nie daje również podstaw do przyznania skarżącej uprawnień jako dziecku osoby represjonowanej. Nawet pomimo tego, iż represje, jak w przypadku Ojca Pani R., zakończyły się jego zamordowaniem. Z przepisów art. 1 ust. 2 - art. 4, art. 9 ust. 1, art. 10, art. 20 ust. 3 i art. 21 ust. 3 ustawy z 1991 r. o kombatantach wynika zasada, według której uprawnienia kombatanckie, objęte właściwością Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów jako organu orzekającego o tego rodzaju działalności kombatanckiej, ukształtowane zostały jako uprawnienia o charakterze osobistym w tym sensie, że przysługują osobie represjonowanej i nie przechodzą na inne osoby. W świetle art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, wyjątek od powyższej zasady dotyczy jedynie wdów lub wdowców - emerytów i rencistów pozostałych po kombatantach i uprawnionych do świadczeń z ustawy o kombatantach w zakresie oznaczonym w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 26.11.2001r., sygn. akt V SA 638/01). Tym samym pomimo udowodnienia pobytu i śmierci Pana M. M. w Forcie VII w P. doznane represje pozostają bez wpływu dla sytuacji prawnej Strony.

Reasumując, wszelkie formy aktywności Strony oraz Jej rodziny w czasie okupacji zostały należycie udowodnione. W przedstawionych dokumentach potwierdzono również wiarygodnie doznane represje. Okoliczności te skonfrontowane z brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach nie wyczerpują jednakże przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanych uprawnień. Na powyższą ocenę materiału dowodowego pozostaje bez wpływu fakt otrzymania świadczenia z Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie. Organizacja ta działa bowiem w oparciu o własne przepisy, których treść jest różna od postanowień zawartych w ustawie o kombatantach.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższych ustaleń organu poczynionych w toku postępowania dowodowego, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]r., nr [...] są uzasadnione i wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W zaistniałej sytuacji skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 151 ppsa została przez Sąd oddalona.

/-/ Izabela Kucznerowicz /-/ Jerzy Stankowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak

AT