Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 322/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6332 Należności  przedemerytalne
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6; art. 37 k; 37 l
journal: Dz.U. 1995 nr 1 poz 1
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi K. Ch. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego uchyla decyzję I i II instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją Wojewody D. z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, art. 37k ust 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 30.04.2004r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2004r Nr 120, poz. 1252) po rozpatrzeniu odwołania K. Ch. reprezentowanej przez adwokata M. Sz. BSO Prawo & Podatki - R., B. Kancelaria Prawna Spółka Komandytowa. W., ul. K. [...] od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] nr [...] orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że w toku postępowania odwoławczego na podstawie akt sprawy ustalono, że K. Ch. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. w dniu 21.07.2004r. Przed zarejestrowaniem się w urzędzie pracy K. Ch. była zatrudniona w Parker Hannifir Sp. z o.o. (z siedzibą w W.) w okresie od 03.09.2001r. do 20.07.2004r. Umowa o pracę została rozwiązana na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz.844). W dniu rejestracji zainteresowana złożyła wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego przy uwzględnieniu pracy w indywidualnym gospodarstwie rodziców w okresach: od 25.06.1968r. do 30.08.1968r., od 26.06.1969r. do 31.08.1969r., od 24.06.1970r. do 31.08.1970r. , od 24.06.1971r. do 25.11.1971r., od 05.06.1972r. do 12.09.1972r., od 31.08.1981r. do 31.08.1982r. Dodatkowo na okoliczność wykazania, że we wnioskowanym okresie zainteresowana pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców przedłożyła własne oświadczenie oraz zeznanie dwóch świadków: K. F. i M. K. Dodatkowo dołączyła zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w K. z dnia 15.07.2004r. potwierdzające istnienie gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,20 ha położonego w M., gm. S., którego właścicielem był w okresie od 21.03.1968r. do 31.08.1982r. F. K. (ojciec strony) oraz pismo z Urzędu Gminy w S. informujące, że urząd nie może wydać zaświadczenia o zameldowaniu zainteresowanej w miejscowości M. w okresie od 26.06.1968r. do 12.09.1972r. ponieważ nie posiada rejestrów meldunkowych, ani żadnej innej dokumentacji z wnioskowanego okresu, na podstawie której można potwierdzić fakt zameldowania strony w miejscowości M.

W oparciu o przedstawione dowody stwierdzono, że zainteresowana w dniu rejestracji legitymowała się 28-letnim, 6-miesięcznym i 11-dniowym okresem uprawniającym do emerytury (bez wnioskowanej pracy w gospodarstwie rolnym). Organ I instancji nie uznał wnioskowanych okresów pracy związanych z wakacjami tj. od dnia 25.06.1968r. do dnia 30.08.1968r. oraz od 26.06.1969r. do 31.08.1969r. a także od 24.06.1970r. do 31.08.1970r. Nie uznano również okresu od 31.08.1981r. do 31.08.1982r. gdyż ten przedział czasowy jest związany z zatrudnieniem i korzystaniem z urlopu bezpłatnego udzielonego na wychowanie dziecka oraz urlopu bezpłatnego udzielonego ze względu na stan zdrowia. Natomiast uznano okresy od 24.06.1971r. do 25.11.1971r. oraz od 05.06.1972r. do 12.09.1972r. jako stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Była to bowiem praca przerywana zatrudnieniem. W związku z powyższym uznano, że łączny okres uprawniający do emerytury w przypadku K. Ch. wynosi 29 lat 2 miesiące i 19 dni. Organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zgodnie z art. 37k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługiwało kobiecie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy ukończyła co najmniej 50 lat oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że organ I instancji uznał, że posiadany przez zainteresowaną łączny okres uprawniający do emerytury (po zaliczeniu pracy w gospodarstwie rolnym od 24.06.1971r. do 25.11.1971r. oraz od 05.06.1072r. do 12.09.1972r. tj. 8 miesięcy i 8 dni) wynosi 29 lat i 2 miesiące i 19 dni.

Organ odwoławczy badając ponownie powyższą sprawę po przeprowadzonej analizie wszystkich dokumentów dostarczonych przez stronę odnośnie świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresach od 25.06.1968r. do 30.08.1968r., od 26.06.1969r. do 31.08.1969r. oraz od 24.06.1970r. do 31.08.1970r. uznał, że przedłożone zeznania świadków K. F. i M. K. są wiarygodne przez co zasługują na uwzględnienie. Organ II instancji zaliczając zainteresowanej pracę w gospodarstwie rolnym rodziców we wnioskowanym okresie (podczas wakacji tj. 6 miesięcy 17 dni) do ogólnego okresu uprawniającego do emerytury oparł się na dowodach dostarczonych przez stronę jak również na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2000r. (SN II UKN 155/00). Jednak pomimo zaliczenia przez organ II instancji pracy w gospodarstwie rolnym w okresie wakacyjnym K. Ch. nie spełniła wymaganego ustawą warunku do otrzymania świadczenia przedemerytalnego, bowiem posiadała 29 lat 9 miesięcy i 6 dni okresu uprawniającego do emerytury wobec wymaganych przez ustawodawcę co najmniej 30 lat.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest możliwości zaliczenia okresu od 31.08.1981r. do 31.08.1982r. jako pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż jak wynika z załączonych dokumentów w trakcie zatrudnienia w Wojskowych Zakładach Łączności w Cz. W. K. Ch. w dniu [...] urodziła dziecko i na wniosek zainteresowanej udzielono jej rocznego urlopu bezpłatnego na wychowanie dziecka w okresie od dnia 06.09.1978r. do dnia 06.09.1979r. Następnie strona pismem z dnia 16.07.1979r. wystąpiła do pracodawcy o przedłużenie urlopu bezpłatnego na wychowanie dziecka na dalsze dwa lata. Pismem z dnia 25.07.1979r. pracodawca przedłużył K. Ch. urlop bezpłatny na wychowanie dziecka na okres od 07.09.1979r. do dnia 05.09.1981r. W związku z powyższym strona wykorzystała w pełnym wymiarze (3 lata) urlop bezpłatny związany z wychowaniem dziecka. W dniu 16.06.198lr. zainteresowana wystąpiła z kolejnym pismem do pracodawcy o udzielenie urlopu bezpłatnego na jeden rok ze względu na swój stan zdrowia. Pracodawca udzielił zainteresowanej wnioskowanego urlopu bezpłatnego w okresie od 06.09.198lr. do 05.09.1982r. Następnie z dniem 31.08.1982r. została rozwiązana umowa o pracę zasadzie porozumienia stron między zakładami pracy i jak wynika z załączonych dokumentów od dnia 06.09.1982r. K. Ch. podjęła pracę w DZWME "Dolmel" we W. Mając na uwadze powyższe, decyzją dnia 20.01.2005r. Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nie uznając okresu od 31.08.1981r. do 31.08.1982r., uzasadniając swoje stanowisko tym, że sporny okres jest związany z zatrudnieniem i korzystaniem z urlopu bezpłatnego w ramach tego zatrudnienia.

Na decyzję organu II instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrokiem z dnia 26.04.2006r. sygn. akt IV SA/Wr 287/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, podając w uzasadnieniu, że nie można twierdzić, iż w czasie urlopu bezpłatnego strona nie mogła pracować w gospodarstwie rolnym a organ administracji ponownie rozpatrując sprawę powinien mieć na uwadze, że pracownik nie musi uzasadniać swojego wniosku, gdy występuje o urlop bezpłatny. Organ odwoławczy badając ponownie sprawę, po przeprowadzeniu analizy wszystkich dokumentów dostarczonych przez stronę oraz mając na uwadze okoliczności wskazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dla zachowania dwuinstancyjności w postępowaniu zaskarżoną decyzję uchylił, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W trakcie postępowania odwoławczego wezwano stronę, która w dniu 01.02.2007r. złożyła stosowne oświadczenie, w którym ponownie opisała przebieg swojej pracy w gospodarstwie rodziców w latach 1981-1982 w miejscowości M. Oświadczyła również, ze nie ma możliwości przedstawienia nowych świadków ze względu na długi upływ czasu i daleką odległość od miejsca położenia gospodarstwa do miejsca obecnego zamieszkania. Dodatkowo w sprawie dopuszczono jako dowód pisemne oświadczenie męża strony W Ch.

Rozpatrując ponownie powyższą sprawę organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie przyznania K. Ch. prawa do świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdzono m.in., że nie jest możliwe bezkrytyczne akceptowanie wyroku sądowego, zwłaszcza, gdy opiera się on na błędnej argumentacji i błędnym stosowaniu prawa. Zarzucono, że Sąd dokonał błędnej oceny prawnej urlopu bezpłatnego, mianowicie z punktu widzenia przepisu obowiązującego po nowelizacji z 1996r., zamiast z punktu widzenia jego treści obowiązującej w 1981r. Organ podniósł, że z zestawienia tych przepisów wynika, że dopiero w znowelizowanym w 1996r. kodeksie pracy ustawodawca zrezygnował z krępowania stron stosunku pracy wymogami, aby wniosek pracownika był motywowany ważnymi przyczynami oraz aby pracodawca zwracał uwagę na to czy udzielenie urlopu bezpłatnego nie spowoduje zakłócenia normalnego pracy. Twierdzenie, że pracownik nie musiał uzasadniać wniosku jest twierdzeniem nieprawdziwym. Jeśli strona nie umotywowałaby swojego wniosku o urlop bezpłatny, to pracodawca mógłby tego urlopu nie udzielić, gdyż przepis nakładał na pracodawcę wymogi, których nie mógł ominąć. Jeżeli strona obecnie wycofuje się z przyczyny będącej uzasadnieniem wniosku o urlop bezpłatny, to znaczy, że oświadczyła nieprawdę i okłamała pracodawcę, a to rzutuje na wiarygodność strony w każdej sytuacji. Tym bardziej na wiarygodność w sytuacji, która stronie przyniesie korzyści materialne. Stwierdzono ponadto, że gołosłowne oświadczenia strony, która jest zainteresowana w sprawie albo jej męża nie mogą być przeciwdowodem obiektywnego faktu będącego dowodem urzędowym. Strona powinna przedstawić dowód w postaci potwierdzenia zameldowania w miejscu położenia gospodarstwa rolnego. Zeznania świadków też nie są wiarygodne w określonej części, gdyż świadkowie nawet nie wiedzą, że strona dokonała czynności meldunkowych w czerwcu 1982r., a przecież tego nie mogła zrobić listownie tylko osobiście mając na względzie specyfikę tego okresu. Obowiązujące wówczas przepisy dotyczące ewidencji ludności w okresie stanu wojennego tj. Dekret z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym (Dz.U. Nr 29.poz.154) oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 12 grudnia 1981r. w sprawie zezwoleń na zmianę miejsca pobytu w czasie obowiązywania stanu wojennego oraz zasad i trybu postępowania w tych sprawach (Dz.U. z 1981r. Nr 29, poz 164) były bardzo restrykcyjne i wymagały zameldowania się w ciągu 12 godzin od chwili przybycia do określonej miejscowości. Gdyby strona faktycznie przebywała w spornym okresie w miejscowości M. w gospodarstwie to dysponowałaby wiarygodnymi dowodami lub mogła je pozyskać od miejscowej administracji. Nie bez znaczenia jest tu fakt, że zainteresowana w trakcie trwania spornego okresu dokonywała zmiany zameldowania i wnioskowała o zameldowanie w innym miejscu niż położenie gospodarstwa rolnego, a tym samym poświadczała przebywanie na stałe w innym miejscu. Ponadto okres, który strona chce zaliczyć jako pracę w gospodarstwie rolnym też budzi peronie wątpliwości. Zainteresowana występuje o okres od 31.08.1981r. do 31.081982r. Natomiast jak wynika z akt oprawy pracodawca udzielił stronie urlopu bezpłatnego w celu poprawy stanu zdrowia w okresie od 06.09.1981r. do 05.09.1982r., natomiast wnioskowana praca w gospodarstwie rolnym pokrywa się z udzielonym wcześniej urlopem wychowawczym: od 31.08.1981r. do 05.09.1981 r.

Od decyzji tej pełnomocnik strony złożył odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego przy zaliczeniu do okresu uprawniającego do emerytury pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia 31.08.1981r. do 31.08.1982r. W uzasadnieniu odwołania ponownie została szczegółowo opisana sytuacja w jakiej znajdowała się zainteresowana w spornym okresie. Ponadto wskazano, iż fakt, że K. Ch. nie była w tym czasie zameldowana w miejscu gdzie przebywała nie ma znaczenia, bowiem zameldowanie ma związek jedynie z ewidencją ludności i jest tylko czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym. Zdaniem pełnomocnika strony, skoro w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów, w szczególności w postaci zeznań innych świadków podważających wiarygodność złożonych zeznań, stanowisko organu I instancji odmawiające uznania spornego okresu i zaliczenia go do stażu emerytalnego jest wadliwe.

Organ odwoławczy rozpatrując powyższą sprawą uznał, że argumentacja przedstawiona przez organ I instancji jest trafna i poparta dowodami, a przedłożone zeznania świadków dotyczące pracy zainteresowanej w spornym okresie nie są dla obu organów wiarygodne, tym samym brak jest możliwości uwzględnienia wniosku strony i zaliczenia wnioskowanego okresu do okresu uprawniającego do emerytury.

W skardze do sądu administracyjnego K. Ch. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, kwestionując ustalenia dokonane przez organy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Powyższe oznacza, że ze względu na kasacyjny charakter orzeczeń tych sądów, nie mogą one - co do zasady - wydawać wyroków zasądzających, ustalających istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego (chyba że przepis prawa tak stanowi) lub kształtujących prawo. Stąd też sąd administracyjny - wbrew żądaniu skargi - nie mógł zasądzić na rzecz skarżącej żądanego przez nią świadczenia lecz stwierdzając naruszenie prawa w postępowaniu administracyjnym, mógł uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

W przedmiotowej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2006r., sygn. IV SA/Wr 287/05 uchylono decyzję Wojewody D. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego, wskazując w podstawie prawnej art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Istota sporu dotyczyła zaliczenia skarżącej do ogólnego okresu uprawniającego do emerytury pracy w gospodarstwie rolnym od 6 września 1981r. do 5 września 1982r. Organ uznał, że wymieniony okres nie podlegał takiemu zaliczeniu, gdyż jest związany z zatrudnieniem i korzystaniem z urlopu bezpłatnego w ramach tego zatrudnienia, zaś sam urlop został udzielony skarżącej ze względu na jej stan zdrowia. Sąd uchylając decyzję podał, że nie można przyjmować, że w czasie urlopu bezpłatnego strona nie mogła pracować w gospodarstwie rolnym, a organ rozpatrując ponownie sprawę powinien mieć na uwadze, że pracownik nie musi uzasadniać swojego wniosku o taki urlop. Zauważono, że w zaskarżonej decyzji nie powołano innej argumentacji uzasadniającej brak podstaw do zaliczenia skarżącej spornego okresu do okresu uprawniającego do emerytury, wobec czego nakazano organowi, by wziął pod uwagę okoliczności wskazane przez Sąd, ewentualnie dokonał innych ustaleń dotyczących pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym, gdy taka potrzeba wyłoni się w trakcie postępowania i ocenił je zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy badając ponownie sprawę uchylił decyzję pierwszej instancji i przekazał jej sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wyroku z dnia 26 kwietnia 2006r. Sąd zakwestionował stanowisko organu, że w czasie urlopu bezpłatnego nie można było podejmować innego zatrudnienia. Nie ulega wątpliwości, że okres pracy w gospodarstwie rolnym (lub innego zatrudnienia) pokrywający się z okresem niewliczonym do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownika (np. z urlopem bezpłatnym) podlega wliczeniu do stażu emerytalnego (okresu uprawniającego do emerytury).

Wskazanie to mające walor wiążącego zalecenia w zakresie sposobu wykładni prawa materialnego nie zostało wprawdzie przez organy zakwestionowane, jednak wyrok Sądu z dnia 26 kwietnia 2006r. zobowiązywał je, by dokonały ustaleń dotyczących pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym i oceniły je zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Sposób przeprowadzenia tych ustaleń przez organ I instancji (i zaaprobowany przez organ odwoławczy) - abstrahując od faktu podejmowania niedopuszczalnej polemiki z prawomocnym wyrokiem sądowym budzi uzasadnione wątpliwości.

Organy wywodzą przede wszystkim skutki prawne w zakresie sposobu rozstrzygnięcia z faktu pomyłkowego przytoczenia przez Sąd treści przepisu art. 174 k.p. w wersji obowiązującej od dnia 1 stycznia 1997r. zamiast w brzmieniu obowiązującym w czasie udzielania skarżącej urlopu bezpłatnego (rok 1981/82). Pomyłka ta nie ma żadnego praktycznego znaczenia, gdyż w obu sytuacjach chodzi o zasadniczo tożsame świadczenia: 1) wnioskowe, 2) niewliczone do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, 3) udzielane na podstawie uznania pracodawcy, który - bez względu na istnienie lub nie formalnego wymogu podania przyczyny przyznania takiego urlopu sam podejmował i podejmuje w tym zakresie swobodną decyzję. Wbrew stanowisku organu, na ocenę prawną zatrudnienia skarżącej nie miał najmniejszego wpływu fakt, czy było ono podjęte podczas urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi wskutek podania przez niego rzeczywistych (prawdziwych), czy też fikcyjnych lub pozornych przyczyn. Powołanie się przez pracownika na takie nieprawdziwe przyczyny mogło co najwyżej stanowić podstawę zastosowania wobec niego sankcji ze stosunku pracy, ale zasadniczo nie mogło doprowadzić do zakwestionowania samego faktu udzielenia takiego urlopu i skuteczności podjętego w tym czasie zatrudnienia. W konsekwencji stanowisko organu dopuszczające możliwość zaliczalności do stażu emerytalnego pracy wykonywanej podczas urlopu bezpłatnego w zależności od tego, czy urlopu tego udzielono wskutek podania przez pracownika rzeczywistych bądź fikcyjnych przyczyn jest tożsame z naruszeniem prawa materialnego, gdyż nie znajduje potwierdzenia w stosownych regulacjach prawnych, kreujących układ warunkujący powstanie rozważanego prawa.

Podstawowym argumentem organów kwestionujących wiarygodność oświadczenia strony jest fakt, iż nie przedstawiła dowodu w postaci potwierdzenia zameldowania w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, zaś zeznania świadków na okoliczność przebywania skarżącej w tej miejscowości i pracy w położonym w niej gospodarstwie rolnym oceniono jako niewiarygodne, zwłaszcza w świetle restrykcyjnych przepisów meldunkowych stanu wojennego nakazujących zameldowanie się w ciągu 12 godzin od chwili przybycia do danej miejscowości.

Odnosząc się do wagi dowodu w postaci potwierdzenia zameldowania stwierdzić należy, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia - traktując je jak okresy składkowe (...). W myśl ustaleń orzecznictwa Sądu Najwyższego, za przypadające przed wymienioną datą okresy pracy w gospodarstwie rolnym uważa się okresy wykonywania pracy na takich warunkach, jakie po tym dniu dawałyby podstawę do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników. Powyższe wymagało zatem zbadania, czy sytuacja skarżącej odpowiadała definicji "domownika", a także określenia wymiaru czasu pracy w gospodarstwie rolnym.

Dla spełnienia definicji domownika zawartej w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) wystarczy zamieszkiwanie z rolnikiem lub w bliskim sąsiedztwie i stała praca w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa w zamiarem stałego pobytu. Nieprawidłowo zatem przyjęto, że rozstrzygające znaczenie dla ustalenia miejsca zamieszkania ma spełnienie obowiązku meldunkowego. Organ uznał, że skarżąca tego obowiązku nie wypełniła, zatem w istocie nie udowodniła faktu przebywania w miejscu położenia gospodarstwa rolnego rodziców.

W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, że:

1. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy, przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.

2. Chodzi o miejscowość w sensie administracyjnym oznaczalną. Z tego punktu widzenia nie ma istotnego znaczenia konkretne mieszkanie ani dokładny adres. Nie ma także rozstrzygającego znaczenia brak zameldowania (por. orz. SN z dnia 8 maja 1970 r., I CR 208/69, OSN 1971, poz. 37).

3. Wynikająca z art. 25 zasada, że o miejscu zamieszkania człowieka decydują nie kryteria administracyjne (a więc fakt zameldowania), ale fakt przebywania w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu, ma zastosowanie tylko do takich wypadków, gdy określona osoba zamieszkuje bez zameldowania w danej miejscowości, choć w zasadzie nie ma przeszkód prawnych (co jest regułą) do dopełnienia tej formalności. W wypadku zakazu zameldowania ta ogólna reguła nie może mieć zastosowania.

4. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jednakże zamiar stałego pobytu nie jest jednoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości.

5. O stałym pobycie decyduje zwłaszcza topograficzne powiązanie istniejące między miejscowością, w której dana osoba przebywa, a jej pracą.

Z przytoczonego zestawienia wynika, że pojęcie "miejsce zamieszkania" określają bogatsze desygnaty niż spełnienie powołanego przez organ obowiązku meldunkowego, który nie tylko nie ma w tym wypadku decydującego znaczenia, ale też nie ma waloru przesłanki normatywnej stanowiącej konieczny element stanu faktycznego kreującego prawo do świadczenia.

W orzecznictwie podkreślono ponadto, że stała praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, co ze względu na rozmiar gospodarstwa lub rodzaj produkcji rolnej może nie być w pewnych okresach konieczne, lecz polega na gotowości do wykonania pracy rolniczej, jeżeli sytuacja tego wymaga, oraz stwierdzono, że warunkiem zaliczalności do stażu emerytalnego pracy świadczonej przed dniem 1 stycznia 1983r. w gospodarstwie rolnym było wykonywanie jej w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy.

Wskazane okoliczności powinny być poddane ponownej analizie, przy uwzględnieniu przytoczonych przez Sąd przesłanek pomocnych do ich potwierdzenia prawidłowej oceny stanu faktycznego.

Kolejna sprawa dotyczy oceny przez organy zeznań świadków na okoliczność pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym. Świadkowie: K. F. i M. K. na specjalnym urzędowym formularzu, pod rygorem odpowiedzialności karnej potwierdzili fakt pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców połączonym z zamieszkiwaniem w nim w okresie sierpień 1981r. - sierpień 1982r.

Oceniając ten dowód organy uznały, że okoliczność ta musiałaby być potwierdzona "wiarygodnymi dowodami innymi niż tylko zeznania świadków" lub stosownymi dowodami od miejscowej administracji.

Stanowisko to jest z gruntu błędne. W prawie polskim nie obowiązuje legalna teoria dowodów, wskazująca na większą moc dowodową jednych dowodów w stosunku do innych. Przepis art. 75 k.p.a. nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w tym m.in. zeznania świadków. Przepisy rozdziału 4 kodeksu postępowania administracyjnego o dowodach nie przewidują wymogu potwierdzania zeznań świadków dowodami z dokumentów. Również przepisy Rozdziału 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz. 49 ze zm.) stanowią, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić stosownego zaświadczenia.

Zatem wnioskodawca może udowodnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi fakt i czasokres wykonania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu przez niego 16-tego roku życia.

W tej sytuacji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zabrakło podstaw do całkowitej i arbitralnej negacji zeznań świadków, jak uczyniły to organy. Zeznania świadków są konsekwentne i zgodne. Odmowa dania wiary zeznaniom świadków wymagałaby wykazania, iż są to zeznania nieprawdziwe, zmyślone, a osoby świadków ze względu na ich sylwetki i osobowości nie zasługują na żądane zaufanie, a przeciwnie, nie można uznać ich za osoby wiarygodne. Tymczasem żadnych podstaw do takiej oceny zeznań świadków nie wykazano, co oznacza, że organy nie podważyły w skuteczny sposób zeznań potwierdzających fakt pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym w sporym okresie.

Nie można również, jak uczyniły to organy, arbitralnie negować wiarygodności dowodów w postaci świadczenia strony i jej małżonka bez ich weryfikacji za pomocą dostępnych środków procesowych (np. przesłuchania w charakterze świadków). Należy przy tym podkreślić, że w praktyce ZUS przyjęto, że fakt pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983r. stwierdza się w postaci oświadczenia zainteresowanego i dwóch świadków, złożonych pod sankcją odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (por. M. Niedośpiał, glosa do wyroku SA z dnia 15.IX.2004r. III AUa 1326/03, OSA 2006/4/86 - t. 3). Niektóre z tych okoliczności zostały podniesione w postępowaniu odwoławczym lecz zupełnie je pominięto w rozważaniach organu.

Należy zauważyć, że twierdzenia skarżącej o pracy w latach 1981-82 w gospodarstwie rolnym rodziców nie może podważyć fakt obowiązywania części wskazanego okresu zaostrzonych przepisów meldunkowych stanu wojennego, albowiem ich naruszenie wprawdzie mogło skutkować zastosowaniem wobec osoby naruszającej przewidzianej za to sankcji (kara aresztu lub grzywny), jednak samo przez się nie mogło wpływać na skuteczność podjętego w tych okolicznościach zatrudnienia i jego zaliczalność do stażu pracy. Jednakże wywód organu na temat konsekwencji naruszenia tych przepisów ma charakter czysto hipotetyczny, gdyż nie wykazano, by w jakiejś mierze konsekwencje te dotyczyły skarżącej i wpływały na jej status. Ze względu na związanie przesłanek świadczeniowych z elementem "zamieszkiwania", a nie "zameldowania" w gospodarstwie rolnym (lub bliskim sąsiedztwie), powyższego nie może podważyć okoliczność, iż skarżąca od czerwca 1982r. była zameldowana we W. Bez znaczenia dla oceny sytuacji pozostaje również niewielka różnica między deklarowanym przez skarżącą okresem pracy podczas urlopu (31.VIII. 1981 - 31.VIII.1982r.), a udokumentowanym w aktach sprawy faktycznym okresem udzielonego urlopu (6.IX.1981-5.IX.1982r.).

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że organy decyzyjne naruszyły prawo materialne poprzez przyjęcie niesankcjonowanych normatywnie przesłanek koniecznych do uznania faktu pracy w gospodarstwie rolnym (dopuszczenie oceny prawidłowości tej pracy przez pryzmat wiarygodności przyczyn udzielenia urlopu bezpłatnego, spełnienie obowiązku meldunkowego), nie rozważyły wszystkich okoliczności potrzebnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 77 § 1 kpa) oraz naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa).

W związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.

Ze względu na odmowny charakter decyzji Sąd nie orzekał w przedmiocie jej wykonalności.