Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 4305/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia NSA Rafał Batorowicz Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2004 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie ; I. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski JFS


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 25 ust.2 p.2 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił A. K. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, przyznanych przez ZW ZBoWiD w Z. dnia [...]r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż Mąż Zainteresowanej- W. K. posiadał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" od 2 lutego 1945 do 31 grudnia 1947 r. na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO w Z. G. z [...]1983 r. stwierdzającego, że W. K. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej, biorąc udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Praca w organach MO nie była służbą zmilitaryzowaną.

A. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy ponownie powołała okoliczności, podniesione w piśmie z dnia [...] stycznia 2001 r.- w szczególności, że dnia 3 września 1939 r. Niemcy aresztowali ojca Męża Zainteresowanej- F. K.- powstańca wielkopolskiego i W.K.- za to, że był harcerzem i członkiem Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej. Aresztowani przez gestapo, przebywali w różnych miejscach - w końcu grudnia 1939 r. W. K. został zwolniony z lagru w Komorowie koło Wolsztyna. F. K. Niemcy zamordowali. W okresie służby w MO- w 1946 r. W. K. został delegowany na 3 miesiące w Bieszczady; walczył z bandami- prawdopodobnie UPA.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1, art.127 § 3, art. 129 kpa i art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...]r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...]. i powołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.2.2000- OPS 15/99 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25.1.1996- III AZP 32/95.

A. K. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...]r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca powtórzyła argumenty podniesione we piśmie z dnia [...] stycznia 2001 r.

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżąca podniosła, że zachodziły wobec Jej Męża przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem od września 1939 r. do grudnia 1939 r. podlegał represjom z przyczyn politycznych i narodowościowych, przebywając w innych miejscach odosobnienia, w tym w obozie w Komorowie k. Wolsztyna oraz przez trzy miesiące 1946 r. uczestniczył "prawdopodobnie" w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ( art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ).

Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjętym jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572; uzasadnienie wyroku SN z 29.8.2001 r.- sygn. III RN 132/00- OSNAP 5/02/101).

Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy Mąż Zainteresowanej otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (uzasadnienie uchwały 7 S SN z 21.12.1993- II UZP 25/93- OSNC 11/94/200 s.4-5, akceptowanej przez A.Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych ,kombatantów ,osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s.97), bądź gdy podlegał represjom wojennym w warunkach art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy.

W.K. w deklaracji członkowskiej z dnia [...]r. ni w życiorysie z dnia [...] lutego 1975 r. nie podnosił, by osadzony był w więzieniach, w obozach karnych, koncentracyjnych ( zakreślił punkt 15 deklaracji członkowskiej ZBoWiD); wprost podał, że "w czasie okupacji od września 1939 do stycznia 1945 r. pracowałem jako robotnik rolny". Nie podawał także, by służył w Bieszczadach- przeciwnie- podał, że "od lutego [19]45 do 1947 brałem czynny udział z bandami w powiecie wolsztyńskim" (k. 2, 4v akt administracyjnych). Dowodów tych jednak Kierownik Urzędu- wbrew dyspozycji art. 80 i art. 81 kpa- nie ocenił.

Skarżąca już w piśmie z dnia [...] stycznia 2001 r. podniosła twierdzenia, które Kierownik Urzędu winien był rozważać w świetle dyspozycji art. art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że obowiązkiem organów stosujących prawo ( organów administracji publicznej i sądów administracyjnych) jest korzystanie z wiedzy historycznej ( odpowiednio- Gustaw Romanowski "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej", K. Lesiakowski- Rzeczpospolita z 29 sierpnia 2002- C1). Dotyczy to zarówno ustaleń faktów, jak i oceny dowodów.

Powszechnie wiadomym jest, że w 1946 r. w Bieszczadach toczyły się walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wolsztyn, oswobodzony dnia 5 stycznia 1919 r. przez powstańców wielkopolskich, był w II Rzeczypospolitej miastem powiatowym. W czasie II wojny światowej Wolsztyn wcielono do Rzeszy; w 1939 r. był w nim hitlerowski obóz przejściowy dla polskich jeńców i ludności cywilnej; w latach 1940-43 był w nim obóz jeniecki- w latach 1941-42 dla jeńców francuskich i brytyjskich; w latach 1942-43 dla jeńców polskich i sowieckich ( w: "Nowa encyklopedia powszechna PWN" 1997 t. 6 s. 882). W Wolsztynie w 1939 r. hitlerowcy dokonali rozstrzelań Polaków- uczczonych w grudniu 1939 r. postawionym krzyżem z napisem "MĘCZENNIKOM" ( Czesław Łuczak "Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939-45)" Poznań 1996 s. 244. Wybitny znawca dziejów Wielkopolski i autor wielu przewodników turystycznych wskazuje, że obóz jeniecki mieścił się w Komorowie- wschodniej części Wolsztyna ( Paweł Anders "Jeziora Zbąszyńsko- Wolsztyńskie" PTTK "KRAJ" 1989 s. 109-110; przy czym owo Komorowo nie jest Komorowem będącym dzielnicą Ostrowi Mazowieckiej w d.woj. ostrołęckim, gdzie hitlerowcy w latach 1941-43 urządzili obóz dla jeńców radzieckich- NEP 1995 t.3 s.433).

Ponieważ w sprawie nie wyjaśniono należycie, czy doszło do zachowania uprawnień przez Męża Skarżącej, ani nie oceniono wiarogodności zebranych w sprawie dowodów, przeto pozostaje rzeczą otwartą, czy powołująca się na uprawnienia pochodne wdowa po osobie, która wypełniała przesłanki art.25 ust.2 p. 2 ustawy, w dalszym postępowaniu utraci je, czy też zachowa (uchwała SN z 25.1.1996 r.-III AZP 32/95-OSNAP 15/96/206).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.8.2001 r.- III RN 132/00 (OSNAP 5/02/101) wskazał, że funkcjonariusz MO, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Pogląd ów Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela. Z monografii Mieczysława Jaworskiego "Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" Wyd. MON- WIH 1984- s. 156 wynika, że 17 kwietnia 1947 r. ukazało się zarządzenie Państwowej Komisji Bezpieczeństwa dla Grupy Operacyjnej "Wisła"; powołano dowództwo Grupy, której podporządkowano wszystkie jednostki wojskowe, UBP i MO znajdujące się na obszarze jej działania. Gdyby w dalszym postępowaniu dowodowym ustalono, że Mąż Skarżącej walczył z oddziałami UPA, koniecznym byłoby także ustalenie, czy czynił to, podlegając dowództwu Wojska Polskiego.

Obowiązkiem Kierownika Urzędu- z uwagi na znaczny upływ czasu oraz charakter służby i ewentualnych represji wobec Męża Skarżącej- była kwerenda dowodów w archiwach (np. Instytucie Pamięci Narodowej, Instytucie Zachodnim w Poznaniu, Centralnym Archiwum Wojskowym, Dzienników działań bojowych dowództwa WBW województwa rzeszowskiego, jak i w zespołów akt byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego bądź byłych Wojewódzkich Komend Milicji w Z.i R.), dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej).

Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa.

Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy.

/-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski /-/ P.Miładowski

JFS