Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3308/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat U. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. U. O. wystąpiła o pomoc finansową na opłacenie rachunku za energię elektryczną oraz za zakup środków czystości.

Prezydent Miasta W., po rozpatrzeniu wniosku ww. o dofinansowanie rachunku za energię elektryczną za listopad 2013 r. oraz na zakup środków czystości, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], odmówił przyznania zasiłku celowego na wskazany we wniosku cel.

W uzasadnieniu odmownej decyzji Prezydent miasta W. wskazał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2013 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem wnioskodawczyni jest świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy od 1 sierpnia 2013 r. do dnia 31 stycznia 2014 r., przyznany decyzją Prezydenta miasta W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. w wysokości [...] zł.. Mając powyższe na uwadze organ I instancji ustalił, że łączny dochód U. O. we wrześniu 2013 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł, co oznacza, że przekroczone zostało przez ww. kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542 zł. Wskazał również, że po odliczeniu dodatku mieszkaniowego ww. dysponuje realnie kwotą w wysokości [...] zł, co przesądza, że nie przysługuje jej prawo do zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Ponadto organ I instancji wskazał, że łączna kwota wydatków ww. w październiku 2013 r. wyniosła [...] zł, zatem do dyspozycji jej, na zaspokojenie innych potrzeb życiowych, pozostała kwota [...] zł. Organ ustalił ponadto, że na podstawie przedstawionych przez wnioskodawczynię rachunków, jej średni miesięczny kosz utrzymania mieszkania (czynsz, gaz, energia elektryczna) w miesiącu październiku wyniósł łącznie [...] zł, w listopadzie natomiast [...] zł. Wobec powyższego, zdaniem organu I instancji, U. O. posiada własne środki pieniężne niezbędne do zaspokojenia przez nią potrzeb oraz możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej.

Prezydent w uzasadnieniu swojej decyzji zaznaczył także, że wnioskodawczym świadomie uchyla się od skorzystania z możliwości obniżki czynszu, mimo tego, że była wielokrotnie informowana o takiej możliwości przez pracownika socjalnego.

Prezydent miasta W. odmawiając przyznania ww. zasiłku celowego zaznaczył także, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika także, że wnioskodawczyni posiada dorosłe dzieci ale nie zna ich miejsca pobytu, gdyż od wielu lat przebywają i mieszkają w A., co uniemożliwia rozpoznanie sytuacji osób zobowiązanych do alimentacji i ustalenia możliwości i zakresu świadczenia pomocy materialnej na rzecz klientki. Ponadto wnioskodawczyni uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u swojej matki. Wskazał również, że wnioskodawczyni była wielokrotnie informowana przez pracowników socjalnych, że to rodzina w pierwszej kolejności jest zobowiązana wesprzeć bliskiego, który znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, a dopiero po udokumentowaniu trudnej sytuacji bytowej rodziny i braku z jej strony możliwości udzielenia wsparcia - pomoc może udzielić państwo. Zaznaczył także, że wnioskodawczyni od 20 lat systematycznie jest wspierana przez Ośrodek Pomocy Społecznej, jednakże z chwilą uzyskania przez nią prawa do emerytury pomoc finansowa dla niej została ograniczona.

Organ wskazał również w uzasadnieniu swojej decyzji, że z uwagi na to, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, to dla celów ustalenia prawa ww. do świadczenia należało rozważyć zastosowanie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który wskazuje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. W ocenie organu, w stanie faktycznym sprawy przyjąć należy, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy na cele wskazane we wniosku, przy przekroczonym kryterium dochodowym.

Podsumowując organ zaznaczył, że w roku 2012 Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na wypłatę zasiłków celowych kwotę 1077933 zł, natomiast w bieżącym roku w budżecie przewidziano jedynie kwotę 687230 zł. W związku z tym, organ pomocy społecznej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłoszonych przez wnioskodawców potrzeb, nawet jeżeli są one uzasadnione trudną sytuacją życiową, a jego obowiązkiem jest ważenie potrzeb i rozsądne wydatkowanie środków publicznych najbardziej potrzebującym.

Od powyższej decyzji U. O. założyła odwołanie, wskazując w nim na trudną sytuację zdrowotną i życiową.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji.

W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 39 i 41 ustawy o pomocy społecznej przytaczając ich treść oraz wskazując na różnicę między przewidzianymi w tych regulacjach zasiłkach. Powołując się ponadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, wyjaśnił, że przewidziany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej "szczególny przypadek" dotyczy niecodziennych, nadzwyczajnych zdarzeń, wykraczających poza możliwość ludzkiej zapobiegliwości. Stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni taka sytuacja nie występuje. Z akt sprawy wynika bowiem, że od 20 lat była ona systematycznie wspierana finansowo przez Ośrodek Pomocy Społecznej, czego sama nie kwestionuje. Z akt wynika ponadto że przyznano jej pomoc w miesiącach od stycznia do marca 2013 r. w wysokości [...] zł, a w 2012 r. otrzymała łączną pomoc finansową w wysokości [...] zł. W sytuacji natomiast, gdy kwota posiadanych środków na ten cel jest o połowę mniejsza niż w 2012 r. nie można, zdaniem Kolegium, zarzucać organowi I instancji przekroczenia uznania administracyjnego,

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu U. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, która nie pozwala jej podjąć jakiejkolwiek pracy.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem.

Przede wszystkim wskazać należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), która stanowiła materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebów. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego, które na dzień wydawania zaskarżonych decyzji wynosiło 542 zł. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca w art. 41 omawianej ustawy, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego.

Podsumowując przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy uzależnione jest zatem od wysokości dochodu osiąganego przez osobę wnioskującą, natomiast przyznanie świadczenia na mocy art. 41 może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet wówczas, gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego U. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi [...]zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza wysokość kryterium dochodowego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie zatem, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet największej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych zdarzeń. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. Jak wynika bowiem z akt sprawy, a czego skarżąca nie kwestionuje, korzysta ona z pomocy ośrodka pomocy społecznej od dwudziestu lat. Jej sytuacja materialna i życiowa od lat jest podobna i nie ulega zmianie. Ponadto jak wynika z akt sprawy, na co słusznie wskazał organ I instancji, nie wykorzystuje ona własnych możliwości by poprawić swoją sytuację bytową. Skarżąca ma bowiem możliwość do wystąpienia z wnioskiem o obniżenie czynszu. Dotychczas jednak, pomimo, iż organ informował ją o takim uprawnieniu, nie zwróciła się o taką obniżkę. Z akt sprawy wynika także, że skarżąca posiada również dwoje dorosłych dzieci do których może zwrócić się o pomoc, a które w pierwszej kolejności obowiązane są pomóc jako osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie zmienia przy tym nic brak wiedzy skarżącej dotyczący ich adresu zamieszkania, gdyż jak sama wskazała utrzymuje z dziećmi kontakt telefoniczny.

Ponadto zauważyć trzeba, że z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu należy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, nawet przy spełnieniu wszystkich kryteriów, zasiłek ten otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rodzaju świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zaznaczyć trzeba, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. W sprawie niniejszej organy obu instancji wskazały, że przy rozstrzyganiu sprawy wzięły pod uwagę zakres przyznawanej skarżącej dotychczas pomocy oraz możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreślono, że skarżąca korzysta z pomocy Ośrodka od ponad 20 lat. W miesiącach od stycznia do marca 2013 r. przyznano jej pomoc finansową w wysokości [...] zł. Jak wynika poza tym z treści zaskarżonych decyzji, budżet organu pomocowego w 2013 r. został znacząco ograniczony w stosunku do lat ubiegłych. Organ miał zatem ograniczone możliwości udzielenia pomocy swoim podopiecznym.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. O odmowie przyznania świadczenia decydowały bowiem nie tylko potrzeby skarżącej i fakt korzystania przez nią ze stałej pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, ale również możliwości finansowe tego Ośrodka.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.