Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 535/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 maja 2022 roku, nr SKO Gd/384/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. O. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) reprezentowana przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 23 maja 2022 r., nr SKO Gd/384/22, którą utrzymano w mocy decyzję z 27 grudnia 2021 r. Wójta Gminy O. odmawiającą wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża Z. O.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 23 listopada 2021 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. - działając z upoważnienia Wójta Gminy O. - w dniu 27 grudnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ odniósł się także do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dotyczącego tego przepisu, wskazując, że orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go jednak z ustawy. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w tej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki, mimo tego czynności takich nie podjął. Wobec powyższego organ I instancji uznał za słuszne odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność męża wnioskodawczyni.

W ocenie Organu nie została spełniona także przesłanka określona

w art. 17 ust. 1a u.ś.r. bo choć wnioskodawczyni jest osobą wymienioną

w art. 17 ust. 4 inną niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem męża, to świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją. W pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad mężem strony ciąży na jego dzieciach, z uwagi na fakt, że są zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji. Ten obowiązek nie dotyczy dzieci w przypadku, gdy są małoletnie lub posiadają znaczny stopień niepełnosprawności. Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie wskazuje na to, że pełnoletnia córka Z. O. – K. P. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji istnienia osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne w ocenie organu nie przysługuje wnioskodawczyni.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z dnia 23 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wedle orzecznictwa sądów administracyjnych - z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Wobec tego, w odniesieniu do osób dorosłych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy uznał, że odmowa ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie na podstawie art.17 ust.1b u.ś.r. byłaby zatem nieuzasadniona.

Za nieuzasadnioną Kolegium uznało także odmowę ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni jest żoną osoby niepełnosprawnej i jako takiej prawo to przysługiwałoby tylko, gdyby pełnoletnia córka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie bowiem z utrwalonym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym stanowiskiem, małżonkowi osoby niepełnosprawnej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie wymienionej w art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r.. Adresatami przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. są osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, tj. niewymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 cyt. ustawy osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi dalszymi krewnymi osoby wymagającej opieki (np. dziadkami, wnukami, rodzeństwem).

Organ II instancji wyjaśnił jednak także, iż - jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie jest należne za samo sprawowanie opieki lecz za rezygnację z aktywności zawodowej lub za niemożność podjęcia zatrudnienia. Rezygnacja z zatrudnienia musi zostać wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych - jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia zatrudnienia będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym Kolegium wskazało, że zgodnie z ustalonym na podstawie akt sprawy stanem faktycznym zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie wyczerpuje znamion stałej, ciągłej opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w cytowanym przepisie, uniemożliwiającej podjęcie stronie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka sprawowana przez skarżącą sprowadza się faktycznie do pomocy w toalecie porannej i wieczornej, przygotowania posiłków, przygotowaniu leków oraz mierzeniu poziomu cukru. Te czynności można wykonać poza godzinami pracy, którą strona mogłaby podjąć. Zdaniem Kolegium na podkreślenie zasługuje fakt, iż mąż strony nie jest osobą obłożnie chorą, przeciwnie - w znacznym stopniu jest samodzielny, bo porusza się bez żadnych środków pomocniczych, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Ponadto prowadzi samochód, a nawet towarzyszy żonie przy robieniu zakupów. Przy takim zakresie czynności strona mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a zatem z tej przyczyny świadczenie jej nie przysługuje.

W skardze strony reprezentowanej przez pełnomocnika na decyzję organu II instancji, zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Wójta Gminy O. z dnia 27 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi bowiem przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym jej mężem. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca prowadzi ze swoim mężem oraz córką w wieku szkolnym wspólne gospodarstwo domowe. Mąż strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 1 grudnia 2021 r. ustalił, że od 23 września 2017 r. skarżąca pobiera z tytułu sprawowanej nad mężem opieki zasiłek opiekuńczy. Wcześniej strona ubezpieczona była w KRUS przy siostrze męża, lecz nie podejmowała działalności rolniczej, będącej źródłem dochodów. Wobec powyższego oceniono, iż obecny brak zatrudnienia skarżącej nie jest związany z koniecznością rezygnacji z pracy przez wzgląd na opiekę nad mężem. Pracownik socjalny wskazał, że mąż wnioskodawczyni z uwagi na swoją niepełnosprawność wymaga pomocy osoby drugiej w życiu codziennym, jednak podkreślono, że nie jest on osobą leżącą, samodzielnie zaspokaja swoje potrzeby fizjologiczne. Do poruszania się nie używa przedmiotów ortopedycznych lub innych środków pomocniczych. Swobodnie porusza się po domu, wokół obejścia, nadal prowadzi samochód. Posiłki spożywa samodzielnie. W ocenie pracownika socjalnego, ograniczenia zdrowotne nie czynią męża skarżącej całkowicie niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni faktycznie niesie pomoc mężowi w wielu czynnościach życia codziennego, jednak ich zakres nie uzasadnia uznania, że sprawowana opieka jest całodobowa. Zgodnie z oświadczeniami złożonymi przez skarżącą w toku przeprowadzanego wywiadu środowiskowego do jej obowiązków związanych z opieką nad mężem należy pomoc w porannej toalecie i ubieraniu, mierzenie cukru, podawanie insuliny i leków, przygotowywanie posiłków, asystowanie przy wyjazdach do lekarza czy spacerach.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, a organ odwoławczy zasadnie stwierdził na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych sprawy przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej mężowi w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności.

Niewątpliwie mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji". W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do męża. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek zaistniały na gruncie niniejszej sprawy jest tego przykładem.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad mężem nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia bowiem wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz przebytych chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, mąż wnioskodawczyni w znacznej mierze nadal wykazuje się dużą samodzielnością. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie, sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, jest w stanie bez pomocy spożyć posiłek, co więcej – nadal prowadzi samochód, co bez wątpienia jest czynnością wymagającą pewnej sprawności motorycznej, koncentracji i orientacji przestrzennej. W czasie lepszego samopoczucia jest w stanie również przy asyście żony udać się na spacer. Natomiast opieka sprawowana przez skarżącą, która wykracza poza czynności domowe podejmowane przez osoby pracujące na pełen etat, polega przede wszystkim na pomocy przy porannej toalecie, ubieraniu, mierzeniu cukru, podawaniu insuliny oraz leków. W ocenie Sądu należało uznać, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej nie usprawiedliwia jej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy mężu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż mąż strony nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było go uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie podstawowych czynności.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., sygn. II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad mężem było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Zgodzić należy się więc z Kolegium, że stan fizyczny męża skarżącej i zakres wykonywanych przez nią czynności nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który przemawiałby za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Na gruncie niniejszej sprawy wskazania wymaga, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Norma prawna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania przez daną osobę jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu osoba uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierająca ten zasiłek nie może mieć jednocześnie przyznanego prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 2022 r., IV SA/Po 345/22, dostępny https://orzeczenia .nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie ogranicza jednak prawa wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być zatem interpretowany w oderwaniu od treści

art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z przepisów u.ś.r. należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 lipca 2022 r., sygn. II SA/Go 240/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych powodów należy podkreślić, że posiadanie obecnie przez skarżącą prawa do pobierania zasiłku opiekuńczego, wobec złożonego przez nią oświadczenia z dnia 23 listopada 2021 r., nie stanowiłoby przeszkody przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak - jak ustalono powyżej na wynik sprawy wpłynęło ustalenie, że nie wykazano by sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki

z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Podkreślić przy tym należy, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd podziela także utrwalone w orzecznictwie stanowisko, na jakie powołało się Kolegium, zgodnie z którym małżonkowi osoby niepełnosprawnej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie wymienionej w art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r.. Adresatami przepisu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. są osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, tj. niewymienione

w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 cyt. ustawy osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi dalszymi krewnymi osoby wymagającej opieki (np. dziadkami, wnukami, rodzeństwem).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a - skargę oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącej i braku sprzeciwu organu w zakresie rozpoznania sprawy w tym trybie.