Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 132/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art   145 § 1pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art  10, 7, 77 § 4 , 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 90d ust 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 754/10 w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 października 2010 r. oddalił skargę A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Wójt Gminy W. , działając na podstawie art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty, decyzją z dnia 1 grudnia 2009 r. nr GZO-4333/210/2009 przyznał P. H. jednorazowo pomoc materialną – stypendium szkolne w formie rzeczowej o charakterze edukacyjnym, odpowiadającą wartości 169 zł. Stypendium to miało obejmować zakup podręczników, obuwia sportowego i pokrycie kosztów w zajęciach.

A. H. – matka P. H. wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej nieprawidłowe ustalenie kwoty stypendium oraz niewłaściwy sposób realizacji tego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, w wyniku rozpoznania odwołania A. H. , decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] grudnia 2009 r. przyznającą P. H. jednorazowo pomoc materialną – stypendium szkolne w formie rzeczowej.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosła A. H. wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 90d ust. 9 ustawy o systemie oświaty polegające na przyznaniu stypendium szkolnego w kwocie niższej niż minimalna kwota ustawowa, naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 90d ust. 2 ustawy o systemie oświaty polegające na działaniu organu administracji bez podstawy prawnej w ten sposób, że organ zwraca wydatki a nie przyznaje bezpośrednio pomocy materialnej, a także naruszenie art. 107 w związku z art. 78 i art. 10 oraz art. 11 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem wskazał, że z akt sprawy wynika, że stypendium szkolne dla P. H. zostało przyznane z urzędu. Taki sposób załatwienia sprawy stypendium szkolnego przewiduje ustawa o systemie oświaty, która w art. 90n ust. 3 stanowi, że świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu. Stypendium szkolne, obok zasiłku szkolnego – zgodnie z art. 90 c ust. 2 ustawy o systemie oświaty - jest jednym z rodzajów świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym.

W rozpoznawanej sprawie w wyniku postępowania wszczętego z urzędu przyznana została pomoc w formie rzeczowej (art. 90d ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie oświaty). Sąd zgodził się z Kolegium, że z przytoczonych przepisów wynika, że co do zasady stypendium szkolne powinno być przyznawane w formie pomocy rzeczowej lub całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania. Dopiero w sytuacji, w której organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w tych formach nie jest możliwe, może przyznać stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego. Przede wszystkim pomoc rzeczowa, jak sama nazwa mówi powinna być udzielona przez przyznanie konkretnych świadczeń np. poprzez zakup podręczników i jest to pomoc, która – jak zasadnie twierdzi skarżąca - powinna być udzielona bezpośrednio bez konieczności uprzedniego kredytowania przez ubiegającą się o pomoc, gdyż osoba taka może nie dysponować środkami pieniężnymi. Przyznanie stypendium szkolnego w formie jednorazowego świadczenia rzeczowego odpowiadającego wartości 169 zł, w ocenie Sądu, nie narusza prawa. Z decyzji organu pierwszej instancji wynika wprost, że jest to świadczenie jednorazowe, a nie przyznane na okres czterech miesięcy, jak twierdzi skarżąca.

Z akt sprawy wynika ponadto, że sprawa przyznania stypendium szkolnego dla córki skarżącej wszczęta wnioskiem z dnia 7 września 2009 r. została zakończona wydaniem decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]o odmowie przyznania stypendium szklonego. Sprawa ta jest poza granicami niniejszej sprawy i nie może podlegać kontroli Sądu. Jednakże, Sąd zwrócił uwagę, że argumenty podniesione w skardze powinny odnosić się do tej decyzji, gdyż wówczas organ obowiązany był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające czy udzielenie stypendium w formach określonych w art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty jest możliwe i czy mógł przyznać stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego. Reasumując, zdaniem Sądu, wydanej z urzędu decyzji przyznającej stypendium szkolne w formie pomocy rzeczowej i utrzymującej ją w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2010 r. nie można zarzucić naruszenia prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi.

Od powyższego wyroku A. H. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 10 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez:

- pominięcie istotnego faktu, iż organ administracji I instancji wszczynając z urzędu sprawę przyznania pomocy socjalnej P. H. nie powiadomił skarżącej o tym fakcie, co zaważyło na wyniku sprawy oraz nie zapewnił jej czynnego udziału w postępowaniu jakie wszczął z urzędu, a tym samym nie podjął wszelkich niezbędnych kroków celem wyjaśnienia i załatwienia sprawy,

- pominięcie istotnego faktu, iż skarżąca po otrzymaniu decyzji organu I instancji złożyła do tego organu wniosek dotyczący zmiany wydanej decyzji, który powinien być potraktowany jako odwołanie, co również miało istotny wpływ na wynik sprawy, jako że argumenty przedstawione w tymże wniosku skarżącej, nie zostały powtórzone w odwołaniu, jakie strona skierowała w dniu 14 grudnia 2009 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem organu I instancji, a co w konsekwencji doprowadziło do nierozstrzygnięte istoty sprawy.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że istotne w tej sprawie jest to, na co Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zwrócił uwagi, iż o fakcie wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania P. H. pomocy materialnej strona nie została powiadomiona, co uniemożliwiło jej czynny udział w sprawie, a tym samym naruszona została zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wynikająca wprost z art. 10 k.p.a. A. H. mogła dowiedzieć się o postępowaniu z urzędu dopiero z doręczonej decyzji, wydanej w dniu [...] grudnia 2009 r., jednak jako że skarżąca złożyła wcześniej wniosek do wójta w przedmiotowej sprawie, była przekonana, że wydana decyzja dotyczy tego właśnie postępowania. Organ więc nie tylko nie poinformował skarżącej o postępowaniu, ale wręcz swoim działaniem wprowadził ją w błąd.

Należy wskazać, że organ administracyjny I instancji nie przeprowadził również w przedmiotowej sprawie postępowania dowodowego, na co nie zwróciło uwagi Samorządowe Kolegium Odwoławcze ani Wojewódzki Sąd Administracyjny. Można przypuszczać, że wójt wydając decyzję administracyjną z dnia [...]grudnia 2010 r. oparł się jedynie na wniosku skarżącej z dnia 7 września 2009 roku. Cały materiał dowodowy tj. wszystkie dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, mają daty późniejsze, niż data wydania pierwszej decyzji administracyjnej. Brak przeprowadzenia postępowania dowodowego stanowi także istotne naruszenie przepisów, jakie Sąd orzekający w tej sprawie, powinien wziąć pod uwagę na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., jako że organ administracji zarówno I jak i II instancji nie podjął wszelkich niezbędnych kroków celem załatwienia sprawy, co było jego obowiązkiem, a tym samym naruszył zasadę prawdy obiektywnej.

W uzasadnieniu skarżonego orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny poruszył kwestię pisma organu administracji z dnia 15 grudnia 2010 r. w którym to piśmie wójt niejako odpowiada na pismo skarżącej z dnia 9 grudnia 2010 r. skierowane przez nią do organu, po otrzymaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Nie ulega wątpliwości, iż A. H. składając w dniu 9 grudnia 2009 roku odręcznie napisany wniosek do wójta z prośbą o zmianę wydanej decyzji, skutecznie złożyła odwołanie od decyzji administracyjnej, które tak powinno zostać potraktowane. Fakt, iż w dniu 15 grudnia 2009 r. strona skarżąca złożyła do wójta pismo zatytułowane odwołanie i spełniające przesłanki odwołania, nie wpływa na fakt, iż pierwsze ze złożonych pism było faktycznie odwołaniem skarżącej, a drugie z nich co najwyżej jego uzupełnieniem. Jest to istotne, jako że w piśmie A. H. z dnia 1 grudnia 2010 r. pojawiają się argumenty, jakie nie zostały powtórzone w odwołaniu z dnia 14 grudnia 2009 r., a jakie mogły rzutować na wynik postępowania przed organem II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 1 grudnia 2009 r. Wójt Gminy W. , działając na podstawie art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty, przyznał P. H. jednorazowo pomoc materialną – stypendium szkolne w formie rzeczowej o charakterze edukacyjnym odpowiadającą wartości 169 zł. Stypendium to miało obejmować zakup podręczników, obuwia sportowego i pokrycie kosztów w zajęciach. Decyzja niniejsza została wydana z urzędu. Z akt sprawy istotnie nie wynika, tak jak podnosi skarżąca w skardze kasacyjnej, że poprzedziło ją zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie. Tym samym organ administracji – Wójt Gminy W. naruszył wskazany w skardze kasacyjnej art. 10 k.p.a. stanowiący, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Należy mieć jednak na uwadze całokształt okoliczności sprawy niniejszej. Przede wszystkim zatem fakt, że działając bez wniosku skarżącej organ z własnej inicjatywy wydał korzystną dla skarżącej decyzję przyznającej jej córce pomoc materialną. Ponadto też to iż, skarżąca wniosła skutecznie od omawianej decyzji Wójta Gminy W. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, gdzie mogła wypowiedzieć się w kwestii zgłoszonych przez siebie żądań w szczególności co do formy przyznania pomocy materialnej. W tym miejscu należy zauważyć, że organ odwoławczy ma również kompetencje merytoryczno-reformacyjne, może bowiem orzec co do istoty sprawy poprzez na przykład zmianę decyzji organu I instancji. To zaś, że organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie z tego uprawnienia nie skorzystał i nie zmienił formy przyznania pomocy pozostaje poza zakresem zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze nie można zgodzić się z wnoszącą skargę kasacyjną, że uchybienie braku zawiadomienia o wszczęciu postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy tak jak tego wymaga art. 174 pkt 2 p.p.s.a.. Tym samym zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Za niezasadne należało uznać również zarzuty dotyczące braku przeprowadzenia postępowania dowodowego tj. zarzuty naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Należy mieć bowiem na uwadze okoliczność, że organ w przypadku sprawy niniejszej orzekając w przedmiocie przyznania jednorazowej pomocy materialnej wszczął postępowanie z urzędu a jak wynika z decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. sytuacja rodzinna i materialna rodziny ucznia, który zamieszkuje na terenie gminy, była mu znana. Zgodnie natomiast z art. 77 § 4 k.p.a. fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Ponadto organ II instancji stosownie do art. 136 k.p.a. mógł przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Z akt administracyjnych organu odwoławczego nie wynika, aby skarżąca przedstawiła żądania dotyczące uzupełnienia postępowania dowodowego.

Odnoszą się do podniesionej w skardze kasacyjnej kwestii pisma skarżącej z dnia 9 grudnia 2009 r. skierowanego do Wójta Gminy W. zawierającego wniosek o zmianę decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. należy zauważyć, że w znacznej części odnosiło się ono do wniosku skarżącej o przyznanie stypendium szkolnego – jest to odrębna sprawa, a w pozostałej zaś kwestionuje sposób w jaki na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. przyznano córce skarżącej pomoc materialną (forma kredytowa zamiast bezpośredniej) i w tej części argumenty te zostały zasadniczo powtórzone w odwołaniu skarżącej z dnia 14 grudnia 2009 r.

Tym samym skoro nieuzasadnione okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów k.p.a. za nieuzasadniony należało również uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.,

Z powyższych względów skoro skarga kasacyjna okazała się być oparta na nieusprawiedliwionych podstawach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o jej oddaleniu. Skargę kasacyjną opartą na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia