Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 329/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 100
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia NSA Anna Lech Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Go 387/08 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 27 listopada 2008 r. oddalił skargę S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] stycznia 1950 r. Starosta S. wydał orzeczenie nr [...] o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Powołując jako podstawę prawną art. 100 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.) postanowił uchylić orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r., którym przeniesiono prawo własności gospodarstwa rolnego o obszarze 11,36 ha, położonego w grom. Ż., w gminie S., obejmującego działki [...] a, b, c, d, e, f, g na rzecz M. K.. W uzasadnieniu Starosta wskazał, iż Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w S. uchyliła akt nadania M. K. wymienionego powyżej gospodarstwa orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 1949 r. Starosta stwierdził, iż z uwagi na to, że wskazane orzeczenie stało się prawomocne należało uchylić także orzeczenie o wykonaniu aktu nadania a gospodarstwo rolne staje się z powrotem własnością Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2004 r. A. K. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. o stwierdzenie, w trybie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nieważności orzeczenia Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r., nr [...] o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. Wskazanemu orzeczeniu z dnia [...] stycznia 1950 r. wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisu art. 100 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r. poprzez wydanie go bez zgody zainteresowanego oraz brak powołania się w podstawie prawnej na właściwe przepisy prawa materialnego regulujące kwestie osadnictwa na tzw. Ziemiach Odzyskanych tj. art. 28 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i Wolnego Miasta Gdańska. Ponadto wskazał na rażące niedbalstwo prowadzonego wówczas postępowania administracyjnego polegające na naruszeniu innych przepisów powołanego we wniosku aktu prawnego tj. art. 23 (nie przesłanie za pokwitowaniem ojcu wnioskodawcy odpisu orzeczenia), art. 75 (brak uzasadnienia faktycznego i prawnego) i art. 76 (brak pouczenia o możliwości odwołania).

Decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. W wyniku rozpoznania wniosku A. K. o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało swą decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2006 r. w sprawie akt II SA/Go 25/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] września 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ naruszył zasady postępowania administracyjnego wynikające z przepisu art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., bowiem w przedmiotowej sprawie poza dokumentami pozyskanymi z postępowania wieczystoksięgowego organ zadowolił się ustaleniem, że mimo podjętych starań dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie odnaleziono w archiwach, a także wskazał, że stosownych dokumentów nie przedstawiła strona. Sąd zauważył, iż mimo braku akt sprawy organ, opisując szczegółowo przesłanki stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych, w sposób dorozumiany odniósł się do zarzutów dotyczących postępowania administracyjnego prowadzonego w 1950 r. oraz treści orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S., poprzedzającego orzeczenie Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego M. K. Sąd stwierdził, iż organ z naruszeniem przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., oparł swoje ustalenia w sprawie braku przesłanek do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa na wykładni tego dokumentu. Oparcie istotnych ustaleń w sprawie na treści dokumentu, bez uprzedniego zapoznania się z jego treścią, Sąd ocenił jako istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. Uzasadniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie organ wskazał na zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w toku ponownego rozpoznania sprawy: fakt przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu wyjaśnienia stanowisk stron, uzgodnienia ich interesów oraz przeprowadzenia dowodu z ich przesłuchania; poprzedzenie rozprawy wezwaniem stron do przedłożenia dokumentów mających związek ze sprawą, zgłoszenia żądań co do przeprowadzenia dowodów, uzupełnienie postępowania dowodowego w postaci przesłuchania w charakterze świadka J. P. oraz uzyskania teczki osiedleńczej gospodarstwa rolnego nr [...] w Ż.). Analizując kwestionowane przez wnioskodawcę orzeczenie Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż zgodnie z art. 36 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) do zakresu działania komisji osadnictwa rolnego należało orzekanie o nadaniu gospodarstwa i o cofnięciu aktu nadania. Stosownie natomiast do art. 29 dekretu osoba, która otrzymała akt nadania, mogła do czasu wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania zrzec się nadanego jej gospodarstwa z obowiązkiem przekazania go właściwej władzy administracji ogólnej jako władzy ziemskiej. Nadto organ podkreślił, iż w uzasadnieniu orzeczenia Starosta Powiatu w S. wskazał, że z uwagi na to, że Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w S. uchyliła akt nadania, koniecznym stało się również uchylenie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wydanego na rzecz M. K. dotyczącego gospodarstwa położonego w Ż. o pow. 11,36 ha. Z powyższego wynika, że wydana decyzja była konsekwencją uchylenia aktu nadania. Orzeczenie to nie funkcjonowało więc w obrocie prawnym samodzielnie, lecz pozostawało w bezpośrednim związku z wydaną wcześniej decyzją. Organ wskazał, iż opierając się na ustaleniach poczynionych w toku rozprawy administracyjnej oraz dowodu z przesłuchania świadka ustalił, że M. K. świadomie i bez przymusu zrzekł się gospodarstwa rolnego na rzecz Skarb Państwa, co z kolei pozwala uznać za niezasadny zarzut naruszenia przepisu art. 100 Rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Organ zauważył, iż wynika to z zeznań strony S. K., który wyjaśnił, iż ojciec jego M. około roku 1950 zaczął starać się w Starostwie Powiatowym w S. o otrzymanie mieszkania w S. z tytułu osadnictwa wojskowego i świadomie zrzekł się gospodarstwa w Ż. a następcą na gospodarstwie ojca był J. P. Organ podkreślił, iż okoliczności dotyczące zrzeczenia się gospodarstwa rolnego potwierdził świadek J. P., syn wprowadzonego w posiadanie gospodarstwa rolnego nr [...] w Ż. po M. K. – M. P. (określonego w zeznaniu strony jako J. P.). Organ wskazał też na, udostępniony przez S. K., życiorys sporządzony przez jego ojca w którym napisał on, iż zdał gospodarstwo na rzecz Państwa i w 1952 r. zamieszkał w S. Zdaniem organu w zaistniałych okolicznościach nie można twierdzić, iż orzeczenie Starosty nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. wydane zostało bez zgody M. K. i narusza rażąco przepis art. 100 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

W ocenie organu, niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 75 rozporządzenia polegający na braku uzasadnienia faktycznego i prawnego. Badane orzeczenie zawiera uzasadnienie, w którym Starosta wskazał na okoliczność uchylenia przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S. aktu nadania, co spowodowało konieczność uchylenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wydanego na rzecz M. K.. Również zdawkowość uzasadnienia, w ocenie organu, nie pozwala na uznanie, że w sprawie zachodzi rażące naruszenie przepisu art. 75 wymienionego rozporządzenia, uprawniające organ do orzeczenia o stwierdzeniu nieważności aktu administracyjnego. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem każda decyzja powinna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazywać, czy przysługuje od niego odwołanie czy skarga (ust. 1 art. 75), a dopiero gdy decyzja jest w całości lub w części odmowna powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne.

W podsumowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. uznało, iż brak podstaw do przyjęcia, aby zaistniały wynikające z art. 156 § 1 K.p.a. przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył S. K., wskazując, iż wzmianka zawarta w decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. o przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa przez jego ojca M. K. jest zbyt ogólnikowa i lakoniczna. W ocenie wnioskodawcy organ powinien uwzględnić okoliczność, iż M. K. zrzekając się gospodarstwa nigdy nie zrzekł się przysługujących mu praw osadnika wojskowego. Wywodził, iż ojciec nigdy nie czynił starań o zwrot gospodarstwa rolnego, przekazanego na rzecz Skarbu Państwa. Ubiegał się natomiast - na podstawie przysługujących mu uprawnień osadnika wojskiego - o przyznanie mu prawa własności posesji przy ul. [...] w S., w której zamieszkiwał po przeprowadzce do S. Ponadto podniósł, iż przekazanie przez ojca gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa spowodowane było sytuacją rodzinną, w jakiej się znalazł oraz tym, iż rezygnacja z niego stanowiła warunek ubiegania się o uzyskanie posesji w mieście. Zdaniem S. K. przekazanie przez jego ojca gospodarstwa rolnego Skarbowi Państwa i znalezienie na nie następcy było wynikiem porozumienia ojca ze Starostą i skutkowało odzyskaniem przez niego uprawnień z tytułu osadnictwa wojskowego, warunkujących nabycie własności budynku wraz z posesją przy ul. [...]. W ocenie składającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium powinno stwierdzić na podstawie posiadanych dokumentów oraz faktów, że jego ojciec M. K. po przekazaniu gospodarstwa nie utracił praw wynikających z osadnictwa wojskowego, a także wyjaśnić dlaczego pomimo dokonanych uzgodnień oraz wielokrotnych zapewnień Starosty i innych urzędników prawa własności nieruchomości w Sulęcinie nie otrzymał.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję .

Dokonując w uzasadnieniu swej decyzji analogicznych ustaleń faktycznych, jak wynikające z uzasadnienia decyzji własnej z dnia [...] stycznia 2008 r. Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania nie była sprawa uprawnień ojca – M. K., jako osadnika wojskowego, jak też wyjaśnienie przyczyn nieprzekazania mu z tego tytułu prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w S. Organ wskazał, iż związany jest wnioskiem strony i nie ma prawa do zmiany jego treści, a zatem pozbawiony jest też uprawnień do wyjaśniania okoliczności, które nie dotyczą złożonego wniosku. Organ wyjaśnił, iż do sprawy nadania gospodarstwa rolnego oraz jego zrzeczenia się miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. z 1947 r. Nr 66, poz. 410). W odniesieniu do posesji położnej w S. zastosowanie miał natomiast dekret z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Zachodnich i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1974 r., Nr 71, poz. 389). Wskazany dekret z dnia 6 grudnia 1947 r. przewidywał możliwość nabycia przez zdemobilizowanego żołnierza służby czynnej, który brał udział w walkach o wyzwolenie Polski po dniu 1 września 1939 r. ale w innym trybie i przez inne organy. Sprawa ta nie mogła stanowić przedmiotu niniejszego postępowania, które dotyczyło wyłącznie weryfikacji orzeczenia z dnia [...] stycznia 1950 r. w kontekście oceny istnienia w nim wad powodujących jego nieważność. Wskazał, iż ponowna ocena materiału dowodowego i prawidłowości wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. uprawniała do oceny, iż w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że orzeczenie Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim wniósł S. K. W jej uzasadnieniu podkreślił, iż nie składał wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. ani też nigdy wobec Samorządowego Kolegium Odwoławczego, sądów i innych urzędów nie kwestionował ważności orzeczenia Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r. Wskazał, iż już w toku postępowania administracyjnego dowiódł, że M. K. zrzekł się spornego gospodarstwa rolnego i postąpił tak, aby nie utracić uprawnień osadnika wojskowego i móc ubiegać się o otrzymanie nieruchomości nierolniczej w S. W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał ponownie na okoliczności podnoszone już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę S. K. zwrócił uwagę, że w toku ponownego rozpoznania sprawy organ zastosował się do zawartej w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 lipca 2006 r. oceny prawnej i zrealizował wskazania co do kierunku postępowania wyjaśniającego. Wprawdzie organ nie zdołał uzyskać dokumentu w postaci orzeczenia Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w S. nr [...] z dnia [...] listopada 1949 r. o uchyleniu aktu nadania M. K. gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,36 ha położonego w Ż., to wyczerpał możliwości jego poszukiwań i odtworzenia jego istotnej treści, w tym i te wskazane przez Sąd. Jednocześnie przeprowadzone postępowanie dowodowe (przesłuchanie w charakterze strony S. K. i w charakterze świadka J. P. oraz zgromadzenie dokumentacji w postaci teczki osiedleńczej gospodarstwa rolnego nr [...] w Ż.) pozwoliło na ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i nie uzasadniało już potrzeby odtwarzania treści wskazanego aktu. Następnie Sąd I instancji zwrócił uwagę na, wynikającą z art.16 kpa, zasadę trwałości decyzji ostatecznych i podkreślił, że wzruszenie takich decyzji może nastąpić tylko w trybach szczególnych, przewidzianych w przepisach.

Sąd I instancji uznał, iż stanowisko zaprezentowane przez organ odnośnie oceny i kwalifikacji charakteru naruszeń prawa procesowego jakim dotknięte jest orzeczenie Starosty nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. zasługuje na akceptację. Weryfikowany w postępowaniu nieważnościowym akt prawny z [...] stycznia 1950 r. uchylał orzeczenie Starosty Powiatowego nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania. Ostateczność i prawomocność uchylanego aktu nie była kwestionowana. Stanowił on ze względu na skutki jakie wywoływał (art. 31 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i (...) podstawę wpisu prawa własności do księgi wieczystej. Tak więc ze względu na charakter aktu uchylanego weryfikowanym orzeczeniem dopuszczalne było zastosowanie trybu określonego w art. 100 rozporządzenia. Warunkiem zastosowania wskazanego trybu była zgoda strony (lub innej osoby), która nabyła już prawo na podstawie decyzji prawomocnej na jej uchylenie (zmianę). Niewątpliwie osobą, która nabyła prawo (własność gospodarstwa rolnego) na podstawie decyzji prawomocnej (tj. orzeczenia nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania) był M. K. Sąd podkreślił, że wyniki postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ jednoznacznie wskazują, że wydanie weryfikowanego orzeczenia z [...] stycznia 1950 r. było wynikiem starań M. K., zmierzających do rezygnacji z prawa własności nadanego mu gospodarstwa rolnego i to działań, które utożsamiane być muszą z jego zgodą na uchylenie orzeczenia Starosty nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu I instancji organ zasadnie uznał, iż istniała - wymagana przez przepis art. 100 Rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. - zgoda M. K. na uchylenie orzeczenia nr [...] z dnia [...] czerwca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania. Ponadto w ocenie Sądu powołany przepis art. 100 rozporządzenia mógł samodzielnie stanowić podstawę materialnoprawną.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi Sąd I instancji wskazał, iż przedmiot postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie wyznaczył wniosek brata skarżącego tj. wniosek A. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty S. nr [...] z dnia [...] stycznia 1950 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Taki przedmiot postępowania (badanie orzeczenia z dnia [...] stycznia 1950 r. pod kątem jego wad prawnych) nie pozwalał na wypowiadanie się przez organ nadzoru w kwestii "odzyskania" przez M. K. uprawnień osadnika wojskowego i przyczyn z powodu których nie uzyskał on prawa własności nieruchomości S. w której wiele lat zamieszkiwał. Nie mogą one też być przedmiotem postępowania przez sądem administracyjnym w ramach kontroli legalności zaskarżonego skargą aktu. Kwestie te powinny być podnoszone przez skarżącego w innych, stosownych dla ich wyjaśnienia postępowaniach administracyjnych lub sądowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył S. K., reprezentowany przez adwokata.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nierozpoznaniu sprawy w granicach złożonego wniosku tj. naruszenie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Autor skargi kasacyjnej wywodził, że art. 134 § 1 powołanej wyżej ustawy nakłada na Sąd obowiązek zajęcia się sprawą co najmniej w zakresie, w jakim domaga się strona skarżąca formułując konkretne zarzuty skargi. Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów strony i nie dokonał oceny ich zasadności. W skardze kasacyjnej wskazano, że przedmiotem wniosku złożonego przez S. K. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego było stwierdzenie, że jego ojciec M. K. odzyskał uprawnienia z tytułu osadnictwa wojskowego w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego, a tym samym posiadał prawo do przyznania mu posesji przy ul. [...] w S. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, że ograniczyły się wyłącznie do rozpoznania wniosku złożonego przez A. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r. Niesłusznie Sąd I instancji przyjął, że przedmiot postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie wyznaczył wniosek A. K. o stwierdzenie nieważności wymienionej powyżej decyzji Starosty S. W skardze kasacyjnej podkreślono, że S. K. nie brał wcześniej udziału w postępowaniu jako strona tego postępowania i dlatego pismo złożone przez niego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego powinno być potraktowane jako nowy wniosek.

Powołując się na powyższe podstawy autor skargi kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa P.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 ustawy P.p.s.a., tym samym Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej wniesionej w rozpatrywanej sprawie, powołując się wyłącznie na podstawę określoną w art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a. zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej strona skarżąca nie kwestionuje rozstrzygnięcia Sądu I instancji co do istnienia braku podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ziemi, lecz zarzuca, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku S. K. o stwierdzenie odzyskania przez jego ojca M. K. uprawnień z tytułu osadnictwa wojskowego w związku z przekazaniem gospodarstwa, którego dotyczy kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja, a tym samym ustalenia, że ojciec skarżącego posiadał prawo do przyznania mu własności posesji przy ul. [...] w S. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, rozważał zasadność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. w zakresie sformułowanym w tej skardze.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prowadziło postępowanie z wniosku A. K. z dnia [...] grudnia 2004 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty S. z dnia [...] stycznia 1950 r. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, czyli postępowanie nadzwyczajne. Organ administracyjny, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Dlatego w swej decyzji rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Już tylko z tego powodu zarzut, że organ orzekający w przedmiocie nieważności kwestionowanej decyzji, a i Sąd I instancji nie stwierdziły uprawnień ojca skarżącego do mienia z tytułu osadnictwa wojskowego jest całkowicie chybiony.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zakres sądowej kontroli wyznacza przedmiot danej sprawy administracyjnej, wyprowadzany z podstawy prawnej rozstrzygnięcia i poza ten zakres sąd administracyjny wyjść nie może. Natomiast w ramach przedmiotu danej sprawy sąd ma obowiązek dokonać wszechstronnej kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności, bez względu na treść skargi, powołaną w niej podstawę prawną i zawarte w niej zarzuty i wnioski. Przepis art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. stanowi jedynie, że sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie wynika z niego natomiast, aby sąd był zobowiązany do czynienia ustaleń w kwestiach nie mieszczących się w przedmiocie sprawy. Przedmiotem sprawy było stwierdzenie, czy weryfikowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie Starosty S. o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu akta nadania dotknięte jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 K.p.a. Nie była natomiast przedmiotem tego postępowania kwestia ustalenia uprawnień M. K. do nieruchomości położonej przy ul. [...] w S. Wymaga podkreślenia, że orzeczenie Starosty S. z dnia [...] czerwca 1948 r. o wykonaniu aktu nadania na rzecz M. K., jak też weryfikowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie uchylające orzeczenie z [...] czerwca 1948 r. wydane zostały w oparciu o przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska i dotyczyły gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,36 ha położonego w Ż. Natomiast żądanie, o którym mowa w skardze kasacyjnej, dotyczy dokonania ustaleń prawa własności ojca skarżącego do nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., czyli mienia nierolniczego, objętego regulacją innego aktu prawnego.

Niesłusznie zarzuca autor skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ administracji orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty S., powinien wniosek S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy potraktować jako wniosek o ustalenie uprawnień ojca skarżącego do mienia nie objętego weryfikowaną w postępowaniu nadzorczym decyzją. Również argumenty wskazane przez kasatora przemawiające za powyższym stanowiskiem nie są trafne. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej S. K. aktywnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym, brał udział w rozprawach administracyjnych, składał oświadczenia i dowody. Stąd pozbawione podstaw jest zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenie jej autora, że skoro skarżący nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, to złożony przez niego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ powinien potraktować jako nowy wniosek. Takiemu stanowisku przeczy zarówno treść wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi wypada zauważyć, że zarzut ten mógłby być postawiony jako zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., a nie w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Niezależnie jednak od błędnego przypisania zarzutu do określonego wyżej przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji odniósł się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących odzyskania przez M. K. uprawnień osadnika wojskowego. Trafnie ocenił Sąd Wojewódzki, że powyższe okoliczności nie mogły być przedmiotem postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym wywołanym wnioskiem A. K. o stwierdzenie nieważności decyzji o uchyleniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Wypada jedynie nadmienić, że kwestie związane z przekazywaniem osadnikom mienia nierolniczego regulowały przepisy dekretu z 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. 1946 r., Nr 71, poz. 389 ze zm.).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 ustawy P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast w przedmiocie wniosku pełnomocnika skarżącego, ustanowionego z urzędu w ramach przyznanej skarżącemu pomocy prawnej, o zasądzenie kosztów sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Przepisy art.209 i 210 ustawy P.p.s.a., jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za pomoc prawną należnego od Skarbu Państwa. Zgodnie z art.250, art. 258 §2 pkt 8 i §3 oraz art.259 i art. 260 P.p.s.a. orzekanie o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną następuje w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym, jako w sądzie pierwszej instancji. W tym celu pełnomocnik z urzędu powinien złożyć w sądzie pierwszej instancji oświadczenie, o jakim mowa w §20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).