Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 319/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bożena Marciniak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. N. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań S. B., J. S. oraz Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] w zakresie pkt 1 decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2014 r., nr [...], w pkt 1 umorzył postępowanie z odwołania S. B. i J. S. oraz w pkt 2 uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Z wnioskiem o wydanie, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), decyzji stwierdzającej, że nieruchomość będąca byłą własnością J. N. tworząca zespół dworsko - parkowy, a stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym nr [...] "[...]", nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), wystąpili W. N. i J. N. (następcy prawni byłego właściciela nieruchomości).

Decyzją z [...] lutego 2014 r. Wojewoda [...] orzekł w pkt 1, że obszar o pow. [...] ha, obejmujący teren mieszkalny z budynkiem dawnego dworu, pochodzący z "[...]", stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu oraz w pkt 2, że obszar o pow. [...] ha, stanowiący pozostałą część działki ewidencyjnej nr [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odwołania w zakresie pkt 1 powyższej decyzji zlożyli S. B., J. S. oraz Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...].

Decyzją z [...] maja 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 umorzył postępowanie z odwołania S. B. i J. S. oraz w pkt 2 uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że S. B. oraz J. S., jako najemcom budynków posadowionych na działce będącej przedmiotem żądania wnioskodawców, nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu odwoławczym. Z tego powodu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., organ umorzył w tym zakresie postępowanie odwoławcze.

Rozpatrując natomiast odwołanie Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] (obecnego właściciela działki nr [...]), Minister podniósł, że wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu może być złożony, o ile nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w tym trybie. W niniejszej sprawie żaden zgromadzony w aktach dokument nie dowodzi zaś, że podstawą prawną przejęcia majątku ziemskiego pn. [...] był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organ podniósł, ze zarówno księga wieczysta nieruchomości "[...]" Hip. Nr [...], jak też protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] nie precyzują, jaki konkretnie przepis dekretu stanowił podstawę nacjonalizacji nieruchomości w [...]. Jednostki redakcyjnej art. 2 ust. 1, jako podstawy prawnej nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości, nie oznaczono również w żadnym z dokumentów pozyskanych w postępowaniu odwoławczym, w tym ewidencji protokołów przejęcia majątków na reformę rolną 1945-1946, protokole w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku [...], gminy O., powiatu W. w związku z wykonaniem Dekretu PKLWN z dnia 6.9.1944 r. z 5 maja 1945r., orzeczeniu Powiatowego Urzędu Ziemskiego we [...] z [...] listopada 1945 r. w sprawie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku gruntów oraz inwentarzy nabytych przy parcelacji majątku [...], odpisie pisma Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z [...] września 1945 r., ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z 6.1X.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stan na dzień 1 stycznia 1948r. [województwo k., powiat W.], ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stan na dzień 15 grudnia 1949 r. [województwo k., powiat W.] oraz wykazie państwowych nieruchomości. Stan na dzień 1 stycznia 1951 r.

Minister podniósł, że ustalenie podstawy przejęcia nieruchomości przez Państwo ma charakter priorytetowy, wpływa bowiem na właściwość organu. Jeśli przejęcie nieruchomości ziemskiej nastąpiło na podstawie innej niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, organ administracji nie może orzekać w sprawie. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą, kwestie sporne wynikające ze spraw dotyczących art. 2 ust. 1 lit. b) - d) dekretu mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym.

W tej sytuacji, zdaniem organu, wobec stwierdzenia, że żaden z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania (zarówno przed Wojewodą, jak i w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przed Ministrem) nie potwierdził aby przejęcie majątku ziemskiego pn. [...] na własność Państwa nastąpiło w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, konieczne stało się uchylenie decyzji Wojewody i umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. S., a także W. N. i J. N. w zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji

W skardze J. S. wniesiono o pozostawienie skarżącego, obok Lasów Państwowych, na prawach strony, oraz prowadzenie postępowania w oparciu o zgromadzone dowody, w tym zeznania świadków.

W skardze W. N. i J. N. zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. poprzez ich błędne niezastosowanie w sprawie i brak merytorycznego orzeczenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości objętej wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i błędne umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. wskutek pominięcia, że skutki prawne tego przepisu następowały z mocy samego prawa bez konieczności dokonywania dalszych czynności faktycznych lub prawnych w stosunku do wszystkich nieruchomości ziemskich należących do jednego właściciela spełniających przesłanki stosowania tego przepisu, w tym normę obszarową, z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. i uznanie, że do prowadzenia postępowania konieczne jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;

2) art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego pominięcie, pomimo tego że w zarząd państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych objęto całą nieruchomość ziemską J. N. pod nazwą "[...]", o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jak odpis z wykazu hipotecznego "[...]" z [...] maja 1957 r., nr Rep. [...], odpis z wykazu hipotecznego nr [...] "[...]" z [...] marca 2015 r., protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej w dniu [...] lutego 1945 r. w [...], zeznania świadków poczynione w sprawie oraz polskie obywatelstwo i polska narodowość J. N.,

2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. umorzenie postępowania w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania przez organ w sprawie, z uwagi na przejście nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa na podstawie innej litery art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez badania przesłanek stosowania tego przepisu do objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, tj. błędne ustalenie, że nieruchomość nie została faktycznie przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a na podstawie tego samego dekretu, ale innej litery art. 2 ust. 1, a to wskutek błędnej oceny protokołów zdawczo-odbiorczych z [...] lutego 1945 r., zwłaszcza, że nie były one sporządzane i podpisywane przez prawników, tylko najczęściej przez Komitet Folwarczny złożonych z indywidualnych rolników oraz przedstawiciela władzy, którym często na tych terenach był sowiecki oficer NKWD (z uwagi na silną na tych terenach polska partyzantkę), błędnej oceny wpisu w dziale II dawnego wykazu hipotecznego nr [...] "[...]", nieustaleniu czy J. N. był polskim obywatelem polskiej narodowości, błędnej oceny zeznających w sprawie świadków - co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, że brak jest dowodów potwierdzających, że w stosunku do nieruchomości właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a nieruchomość została przejęta na podstawie innej litery dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2 oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokiem z 24 listopada 2017 r., sygn. akt 1057/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi J. S. oraz W. N. i J. N.

W uzasadnieniu Sąd podzielił ocenę organu, że S. B. i J. S. nie posiadają w przedmiotowym postępowaniu przymiotu strony.

Ponadto, Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu zawarte w pkt 2 decyzji. Podzielił ocenę Ministra, że z akt nie wynika aby majątek J. N. został przejęty na podstawie litery e art. 2 dekretu. Zdaniem Sądu, z zachowanych dokumentów wynika, że podstawą przejęcia był art. 2 cz. I dekretu PKWN. Tymczasem w aktualnym stanie prawnym organ administracji ma prawo orzekać w drodze decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia tylko wtedy, gdy dana nieruchomość lub jej część wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zdaniem Sądu, organ nie był uprawniony domniemywać podstawy prawnej przejęcia majątku. Prawidłowo zatem umorzył postępowanie w zakresie pkt 2 decyzji w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku wnieśli W. N. oraz J. N. zaskarżając go w części tj. w zakresie oddalenia ich skargi na pkt 2 decyzji z [...] maja 2017 r.

Wyrokiem z 27 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 1398/18, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej skargę W. N. i J. N. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia NSA podniósł, że skarga kasacyjna została oparta na częściowo usprawiedliwionych podstawach. W ocenie NSA, sąd pierwszej instancji odniósł się tylko do niewielkiej części materiału dowodowego, nie przeprowadził oceny w aspekcie wszystkich dostępnych w sprawie dowodów, pominął odniesienie się do zarzutów wskazanych w skardze. Sąd drugiej instancji wskazał, ze rozważania sądu pierwszej instancji odnoszące się tylko do odpisu księgi wieczystej nieruchomości "[...]" Hip. Nr [...] oraz do "innych dokumentów archiwalnych" nie wyjaśniają przyczyn, dla których pomijają ocenę pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W ocenie sądu kasacyjnego, w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie miało to, czy sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał za słuszne stanowisko organu administracyjnego, że nie jest on właściwy do merytorycznego orzeczenia w przedmiocie nie podpadania objętej wnioskiem nieruchomości pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu. NSA wskazał, że zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Obecnie w orzecznictwie sądowym ugruntował się pogląd, że na gruncie tego przepisu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu.

Zdaniem NSA, w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym ww. wnioskiem należało zatem w pierwszej kolejności ustalić czy przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., a jeśli tak to na jakiej konkretnie podstawie. Ani organ administracyjny ani sąd pierwszej instancji nie dokonały wyczerpującej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. NSA podzielił zawarty w skardze kasacyjnej pogląd, że sąd zaaprobował stanowisko organu o konieczności umorzenia postępowania z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania z uwagi na przejście nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa na podstawie innej litery art. 2 ust. 1 dekretu, bez badania przesłanek stosowania tego przepisu do objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości.

W ocenie NSA, sąd pierwszej instancji, z naruszeniem art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a., nie rozważył czy w sprawie istniały podstawy do przyjęcia, że przedmiotowy zespół dworkowo - parkowy podpada pod działanie dekretu ze wskazaniem podstawy prawnej, na jakiej dokonano przejęcia. Sąd kasacyjny zalecił aby rozpoznając sprawę ponownie sąd pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i ocenił czy jest on kompletny w rozumieniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżących, a w szczególności dokładnego ustalenia podstawy prawnej z dekretu PKWN, na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. [...]. Istotne będzie zatem ustalenie, że podstawą prawną z dekretu PKWN, na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. [...] stanowił inny przepis niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, bądź jednoznaczne wykluczenie, że nie stanowił jej przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zdaniem NSA, nie wystarczające jest bowiem stwierdzenie, że dowody zgromadzone w sprawie "nie wskazują, iż podstawę przejęcia stanowiła lit. e) tego dekretu." Jeżeli przepis ten nie był podstawą prawną przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu PKWN, to należy wskazać co ją stanowiło.

Pismem z 20 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości twierdzenia skargi i zawarte w niej zarzuty.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja w części dotyczącej pkt 2 narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie jej w tej części.

W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma to, że jest ona przez tutejszy sąd rozpoznawana ponownie. Wyrokiem z 27 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 1398/18, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił bowiem wydany poprzednio w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1057/17, w części oddalającej skargę W. N. i J. N.oraz przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Stosownie zaś do art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, rozpoznając sprawę ponownie Sąd zobowiązany był uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w powołanym wyroku NSA z 27 listopada 2018 r.

Wyjaśniając przyczyny uchylenia wyroku tutejszego sądu NSA wskazał, że w zainicjowanym wnioskiem skarżącego postępowaniu administracyjnym należało w pierwszej kolejności ustalić czy przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., a jeśli tak to na jakiej konkretnie podstawie. NSA zalecił aby rozpoznając sprawę ponownie sąd pierwszej instancji odniósł się szczegółowo do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i ocenił czy jest on kompletny w rozumieniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego, a w szczególności dokładnego ustalenia podstawy prawnej z dekretu PKWN na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. [...]. Zdaniem sądu kasacyjnego, istotne będzie zatem ustalenie, że podstawę prawną z dekretu PKWN na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. [...] stanowił inny przepis niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, bądź jednoznaczne wykluczenie, że nie stanowił jej przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie wystarczające, w ocenie NSA, jest bowiem stwierdzenie, że dowody zgromadzone w sprawie nie wskazują, że podstawę przejęcia stanowiła lit. e) tego dekretu. Jeżeli przepis ten nie był podstawą prawną przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu PKWN, to należy wskazać co ją stanowiło.

Ponownej kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem pkt 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2017 r., którym organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie przed tym organem w całości. Powodem umorzenia postępowania było uznanie przez organ, po analizie zebranych dowodów, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości organów administracji. Żaden ze zgromadzonych dokumentów nie potwierdza bowiem, że do przejęcia majątku [...] doszło na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), zwanego dalej "dekretem". Z powyższym stanowiskiem organu nie zgodził się skarżący.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do tego czy prawidłowo uznał organ, że nie jest właściwy do merytorycznego orzeczenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości objętej wnioskiem skarżącego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Zgodnie z powołanym przepisem, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw p., p. i s., jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zatem, w przypadku ustalenia, że dana nieruchomość ziemska spełniła powyższe wymogi obszarowe, to przechodziła ona z mocy prawa na własność Skarbu Państwa bez żadnego wynagrodzenia w całości z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Ponadto, zgodnie z art. 6 dekretu nieruchomość taka była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Z kolei administracyjny tryb rozstrzygania sporów, czy dana nieruchomość podpada pod działanie powołanego przepisu uregulowano w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu. Zgodnie z powołanym przepisem, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich.

Z powyższego wynika, że obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek złożony w trybie § 5 rozporządzenia było w pierwszej kolejności ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.), a jeśli tak się stało - to na jakiej konkretnie podstawie to nastąpiło.

Sprostanie powyższym obowiązkom wymaga od organu zebrania kompletnego materiału dowodowego. Akta sprawy potwierdzają, że rozpoznając odwołania Minister przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe pozyskując z archiwów, urzędów i sądów, a także od strony postępowania, informacje i dokumenty dotyczące podstawy prawnej przejścia przedmiotowego majątku na własność Państwa. Po analizie tak zebranego materiału dowodowego Sąd uznał, że organ odwoławczy dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Przy ocenie kompletności zebranych dowodów i zgodności działania organu z przepisami postępowania Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że w realiach rozpoznawanej sprawy dowody przydatne do dokonywania ustaleń wytworzono kilkadziesiąt lat temu i choćby z tego względu działania organów w ich gromadzeniu doznają ograniczeń. Ponadto, choć w skardze sformułowano zarzut niedostatecznego zgromadzenia materiału dowodowego, to jednak nie wnioskowano o przeprowadzenie nowych dowodów ani nie wskazano żadnej instytucji czy osoby, która byłaby w posiadaniu archiwalnej dokumentacji.

W ocenie Sądu, choć jednak organ odwoławczy dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, to nie dokonał jego należytej i wyczerpującej oceny w kontekście regulacji prawnych zawartych w dekrecie, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy ograniczył się bowiem do stwierdzenia, że żaden dokument zebrany w aktach sprawy nie dowodzi, że podstawę przejęcia przedmiotowego majątku stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy takie stwierdzenie nie jest jednak wystarczające dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia. Pozyskane dokumenty hipoteczne w postaci księgi wieczystej nieruchomości "[...]" Hip. Nr [...], odpisu z wykazu hipotecznego "[...] z [...] maja 1957 r., nr Rep. [...] oraz odpisu z wykazu hipotecznego nr [...] "[...]" z [...] marca 2015 r. istotnie nie wskazują, która z jednostek redakcyjnych art. 2 ust. 1 dekretu była podstawą nacjonalizacji w niniejszej sprawie. Informacji takiej nie zawiera również odpis pisma Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] września 1945 r., nr. [...]. Jednostki redakcyjnej (litery) e art. 2 ust. 1 dekretu, jako podstawy nacjonalizacji przedmiotowego majątku, nie wskazuje również protokół z [...] lutego 1945 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...], położonego w gminie O., pow. W. Ponadto, informacji tej nie zawierają pozyskane z archiwów: ewidencja protokołów przejęcia majątków na reformę rolną 1945-1946, protokół w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku [...], orzeczenie Powiatowego Urzędu Ziemskiego we [...] z [...] listopada 1945 r. w sprawie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku gruntów oraz inwentarzy nabytych przy parcelacji majątku [...], ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, stan na dzień 1 stycznia 1948 r. (województwo k., powiat W.) oraz wykaz państwowych nieruchomości, stan na dzień 1 stycznia 1951 r. Jednocześnie jednak żaden z powyższych dokumentów nie pozwala na jednoznaczne wykluczenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu jako podstawy nacjonalizacji przedmiotowego majątku. Ponadto, treść analizowanych dowodów nie potwierdza aby podstawę prawną przejęcia majątku [...] stanowił inny przepis niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Przypomnieć trzeba, że art. 2 ust. 1 lit. e przewidywał, że w przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełnia wymogi obszarowe wskazane w art. 2 ust 1 lit. e dekretu, przechodziła ona z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r. bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Nieruchomość ta była również obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Z powyższego wynika, co trafnie podnosi skarżący, że skutek rzeczowy nabycia własności nieruchomości w powołanym trybie następował z mocy prawa w stosunku do wszystkich nieruchomości danego właściciela spełniających obszarowe przesłanki dekretowe. Ewentualne zaś dalsze czynności faktyczne lub prawne nie miały dla wystąpienia tego skutku znaczenia. Ze znajdującego się zaś w aktach sprawy protokołu przejęcia majątku z [...] lutego 1945 r. wynika, że należący do J. N. majątek [...] o ogólnym obszarze [...] ha wraz z budynkami i przynależnościami, zgodnie z art. 6 dekretu PKWN, został objęty w zarząd państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski w lutym 1945 r. Protokół ten potwierdza zatem, że powierzchnia majątku [...] wielokrotnie przekraczała normy areałowe ustalone do przejęcia na cele reformy rolnej określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. 100 ha powierzchni ogólnej. Akta sprawy potwierdzają również, że wpis prawa własności Skarbu Państwa do księgi hipotecznej przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 2 cz. I dekretu nastąpił w dacie późniejszej, tj. w dniu [...] maja 1946 r. Powyższe okoliczności pozostały jednak całkowicie poza oceną organu odwoławczego. W szczególności, w zaskarżonej decyzji nie poczyniono żadnych ustaleń czy objęta postępowaniem administracyjnym nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r., a jeśli tak to na jakiej nastąpiło to podstawie.

Powyższe uchybienia organu odwoławczego prowadzą do wniosku, że nie przeprowadził on w niniejszej sprawie należytego i wnikliwego postępowania wyjaśniającego w kontekście opisanych regulacji prawnych. W szczególności nie wyjaśnił, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, czy przejście objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło w dniu wejścia w życie dekretu, a jeśli do tego doszło, to jaka była konkretnie podstawa prawna nacjonalizacji tej nieruchomości. Tym samym wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Czyni to koniecznym uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister w sposób wyczerpujący oceni cały zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu, a wydane rozstrzygnięcie uzasadni stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).