Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 728/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2, art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 4 kwietnia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2017 r., nr [...] Burmistrz [...] na podstawie art. 12, art. 27, art. 30 i art. 43 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489) odmówił M. O. umorzenia należności z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych oraz należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 6 lutego 2017 r. M. O. zwrócił się o umorzenie zaległych alimentów wypłaconym osobom uprawnionym tj. P. O., F. O. i A. O.. Aktualnie wychowuje dwójkę dzieci F.i A. O.. Zgodnie z wyrokiem zaocznym sygnatura akt III RC [...] wobec strony uchylony został obowiązek alimentacyjny wobec dzieci, które od lutego do listopada 2014 r. przebywały w rodzinie zastępczej. Od listopada 2014 r. sytuacja ta uległa zmianie, bowiem M. O. został uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie bezskutecznej egzekucji świadczeń alimentacyjnych od D. G. zasądzonych na podstawie Wyroku Sądu z dnia 25 kwietnia 2014 r. sygnatura akt III RC [...].

Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w celu ustalenia aktualnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i dochodowej organ stwierdził, że obecnie rodzina M.O. składa się z trzech osób: wnioskodawcy oraz dwójki jego dzieci F. i A.. Rodzina zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: czynsz 360 zł, energia elektryczna 400,00 zł oraz gaz 50 zł, telefon i telewizja 100,00 zł. Należności te regulowane są na bieżąco, brak jest jakichkolwiek zaległości.

Ponadto ustalono, że wnioskodawca choruje na zakrzepicę żylną, która spowodowała owrzodzenie podudzia prawego oraz nadciśnienie tętnicze. W związku z chorobą strona posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności ustalony na stałe.

Wnioskodawca zadeklarował, że miesięczny koszt związany z zakupem jego leków wynosi 200,00 zł, zaś miesięczny dochód rodziny stanowi świadczenie z funduszu alimentacyjnego 1000,00 zł, świadczenie wychowawcze 1000,00 zł, dodatek mieszkaniowy 210,72 zł oraz jego renta w wysokości 759,13 zł, po potrąceniach komorniczych 440,00 zł. Ponadto rodzina korzysta z comiesięcznej pomocy w postaci posiłków dla dwojga dzieci w Szkole Podstawowej nr [...].

Ustalając wysokość zadłużenia M. O. organ stwierdził, że na podstawie ugody sądowej z dnia 27 marca 2001 r. strona była zobowiązana do płacenia alimentów na dzieci: P. w wysokości 350,00 zł, F. w wysokości 300,00 zł oraz zgodnie z wyrokiem zaocznym Sądu z dnia 16 czerwca 2010 r. do płacenia alimentów na córkę A. O. w wysokości 200,00 zł. W związku z tym, że wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku płacenia zasądzonych alimentów D.G. (matka dzieci) wystąpiła do Komornika Sądowego o ich egzekucję. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych okazała się bezskuteczna. W związku z powyższym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wypłacał D. G. zaliczkę alimentacyjną, a później świadczenie z funduszu alimentacyjnego (w uzasadnieniu decyzji wymieniono decyzje na podstawie, których wypłacono świadczenia).

Uwzględniając powyższe organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zadłużenie strony i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Obowiązek alimentacyjny, co wskazano, ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony państwa. Konstytucyjna, jak podano, zasada pomocniczości, nakłada na państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Ponieważ wnioskodawca nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, stały się one uprawnione do świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez tutejszy Ośrodek. Fakt wypłaty przez ośrodek świadczeń alimentacyjnych na rzecz zasądzonych alimentów, nie zwalniał z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci.

Zdaniem organu skoro dłużnik nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, to mimo zmiany sytuacji związanej z opieką nad ww. dziećmi, powinien mieć świadomość obowiązku spłaty zadłużenia. Wypłata świadczeń przez Ośrodek, jak wskazano, jest wykonaniem zastępczym i zgodnie z obowiązującymi przepisami, organ administracji dochodzi wypłaconych kwot od dłużnika. Zadłużenie strony, jak ustalono, na dzień 4 kwietnia 2017 r. tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 37.809,47 zł plus odsetki ustawowe oraz zaliczka alimentacyjna w wysokości 23.310,00 zł.

W ocenie organu, w rozpatrzonej sprawie nie istnieją podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle dramatycznie zła, w szczególności na tle innych rodzin, które także muszą zapewnić wszystkie niezbędne potrzeby życiowe (mieszkanie, żywność, odzież) i uzyskują znacznie niższe dochody lub niejednokrotnie nie osiągają żadnych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. O. podnosząc, że zawsze i stale starał się regulować swoje zobowiązania alimentacyjne oraz rozliczał się z Urzędem Skarbowym. Nigdy nie uchylał się od łożenia na dzieci.

Obecnie wychowuje dwójkę dzieci A. (lat 9) i F. (lat 16). Utrzymuje się z nimi z alimentów oraz renty z ZUS. Miesięcznie dysponuje dochodem w kwocie 1.400 zł oraz dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 260 zł. Nadmienił, że jest osobą chorą z ustaloną II grupą inwalidzką. Znaczne środki przeznacza na opatrunki, maści i lekarstwa. Obecnie przyjmuje morfinę na ból nogi. Wydatki związane z leczeniem wynoszą około 350 zł. Podany przez MOPS wydatek 200 zł to wyłącznie koszt zakupu samej maści związanej z leczeniem.

W związku z powyższym zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległych alimentów mając na uwadze, że środki ściągane z renty tytułem zaległości porywają jedynie odsetki, a przy tym nie może korzystać z pomocy społecznej mając na względzie, że dochód osiągany przekracza kryterium udzielenia pomocy.

Decyzją z dnia 24 maja 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że przepis art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczący spłaty zadłużenia alimentacyjnego ma charakter bezwzględny i zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia.

Na tle ustaleń faktycznych w sprawie nie było wątpliwe, iż strona jest zobowiązana do zwrotu wymienionych wyżej należności.

Rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło, że wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzje wydane w tym trybie mają charakter uznaniowy i nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a..

Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Rozpatrując sprawę w trybie nadzoru instancyjnego Kolegium zważyło, iż zebrany materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości co do aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej strony. Niewątpliwie dochody M. O. nie są wysokie, nie mniej nic nie przemawia za umorzeniem zadłużenia. Strona posiada obecnie stały dochód. Wraz z dziećmi utrzymuje się, jak wskazano wyżej z renty oraz świadczeń socjalnych. Rodzina uzyskuje dodatkowo pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego oraz posiłków dla dzieci.

Nie jest więc wątpliwie, iż mimo skromnych dochodów strona wraz z rodziną jest w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby, w tym dotyczące opieki zdrowotnej. Nie zmienia tej oceny zarzut dotyczący wysokości wydatków na leczenie.

Kompleksowa ocena sytuacji M. O. i jego sytuacji rodzinnej potwierdza, iż zdaniem Kolegium, nie wystąpiły w sprawie żadne szczególne okoliczności mogące uzasadniać przyznanie wnioskowanej ulgi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. O. kwestionując ustalenia organów obu instancji dotyczące odmowy umorzenia należności z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych oraz należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych. W uzasadnieniu skargi opisał swoją sytuację życiową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji doprowadziła do stwierdzenia, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tych aktów z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia 4 kwietnia 2017 r., którą odmówiono dłużnikowi alimentacyjnemu: M. O. (dalej jako - "skarżący" lub "dłużnik") umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych oraz należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 489, dalej jako - "ustawa"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Użycie w powyższym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku.

Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji też prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia.

Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.

Trzeba też zaznaczyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Stosownie zaś do treści ust. 2 tego przepisu, który nie obowiązywał w dacie orzekania, organ właściwy wierzyciela wydawał, po zakończenia okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 27 ust. 2 ustawy został uchylony z dniem 18 września 2015 r. przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015 r., poz. 1302).

Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska.

Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu stwierdzić należy, że sentencja decyzji zawiera rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, dlatego też z uzasadnienia nie można wywodzić wniosków co do zakresu praw przyznanych stronie lub nałożonych na nią obowiązków.

W powoływanym wielokrotnie w orzecznictwie wyroku z dnia 12 kwietnia 1999r., sygn. akt IV SA 1886/96 - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozstrzygnięcia decyzji nie można wyprowadzać z treści uzasadnienia. Rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji i by nie było wątpliwości, nawet po latach, czego ono dotyczyło.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji naruszył powyższe zasady. Wydana bowiem przez ten organ w dniu 4 kwietnia 2017 r. decyzja zawiera rozstrzygnięcie następującej treści: "Odmówić Panu umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek ustawowych". Tak sformułowane rozstrzygnięcie nie spełnia wymogów, o których była wcześniej mowa, nie wynika z niego bowiem - jakich należności ono dotyczy - a mianowicie, w jakim okresie wypłaconych z funduszu oraz w jakiej wysokości wraz z odsetkami.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w całości, wskazanej powyżej wadliwości nie dostrzegł.

Nie może przy tym ujść uwadze, że wniosek skarżącego dotyczył umorzenia zaległych alimentów (vide: treść wniosku z dnia 6 lutego 2017 r. w aktach administracyjnych). We wniosku tym mowa jest ogólnie o umorzeniu należności alimentacyjnych, bez bliższego ich sprecyzowania lub określenia, zaś organy nie domagały się wyjaśnienia jakich konkretnie należności oraz za jaki okres dłużnik umorzenia się domaga, co przełożyło się bezpośrednio na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Trzeba też zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zadłużenie alimentacyjne na dzień 4 kwietnia 2017 r. wynosi 37.809,47 zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego plus odsetki ustawowe i zaliczka alimentacyjna w wysokości 23.310 zł. Jednak, co ważne, podana kwota zadłużenia (przyjęta również przez organ odwoławczy) nie wynika z materiału dowodowego sprawy. Takiej kwoty zadłużenia nie odzwierciedlają znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy dokumenty, w tym zawiadomienie z dnia 2 marca 2017 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Ponadto, nie została ustalona wysokość kwoty zadłużenia w odniesieniu do odsetek ustawowych.

Przechodząc dalej, to jak już podniesiono zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy i tym samym nie nakłada na organy obowiązku podjęcia określonego rozstrzygnięcia w sprawie. Jest przy tym oczywiste, że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy. Dlatego rację mają organy, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość udzielania na wniosek dłużnika alimentacyjnego ulg w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy (którego treść została przywołana na początku rozważań).

Jednak pomimo to ustawodawca przewidział możliwość udzielania dłużnikowi alimentacyjnemu ulg w postaci: umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty w przypadku objętym dyspozycją przepisu art. 30 ust. 2 ustawy (z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika). Prowadzone więc postępowania w tym zakresie, wbrew poglądowi organu odwoławczego, nie może się ograniczać do ustaleń dotyczących wydania decyzji o przyznaniu świadczeń czy ich wypłaty.

Nie może też budzić wątpliwości, że podstawową przesłankę, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Przy czym pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.

Poza sporem było, że skarżący nie wnioskował dotychczas o obniżenie alimentów bądź o zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego z uwagi na niskie dochody czy sytuację zdrowotną. W oparciu o powyżej przywołaną ugodę sądową skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz swoich dzieci: P. O. w wysokości 350 zł i F. O. w wysokości 300 zł, a także A. O. w wysokości 200 zł na podstawie wyroku zaocznego. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący uchylał się celowo od obowiązku alimentacyjnego. Natomiast w wyniku prowadzonej egzekucji były uzyskiwane systematycznie kwoty pieniężne na przestrzeni kilku lat (vide: zawiadomienie z dnia 2 marca 2017 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym). Pracował on i łożył na utrzymanie dzieci w stopniu w jakim pozwalały mu na to jego możliwości finansowe. Jak wskazał w odwołaniu od decyzji organu I instancji łożył również na dzieci z renty, którą otrzymywał z ZUS-u już po odtrąceniu alimentów.

Bezsporne jest również, iż wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt III RC [...] został wobec M.O. uchylony obowiązek alimentacyjny wobec dzieci, które od lutego do listopada 2014 r. przebywały w rodzinie zastępczej. Od listopada 2014 r. sytuacja uległa zmianie, bowiem skarżący jest uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie bezskutecznej egzekucji świadczeń alimentacyjnych od D. G. zasądzonych na podstawie wyroku Sądu z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt III RC [...] (1000,00 zł ).

Jednak w zaistniałej sytuacji wniosek o umorzenie skarżący złożył dopiero w dniu 6 lutego 2017 r., mimo że, co nie było kwestionowane w sprawie, dzieci są razem z nim już od 2014 r.

Mimo niesprzyjających okoliczności skarżący obecnie podjął się wychowania i sprawowania opieki nad 16-letnim synem i 9-letnią córką, zamieszkał z nimi i dbał o ich utrzymanie, zdrowie i wykształcenie, w czasie kiedy świadczenie alimentacyjne było wypłacane wciąż matce dzieci. Syn uczęszcza do gimnazjum, córka do szkoły podstawowej. Matka dzieci nie utrzymuje z nimi kontaktu. Skarżący otrzymuje rentę z ZUS w wysokości 759,13 zł, która obciążona jest potrąceniami alimentacyjnymi, dodatek mieszkaniowy w wysokości 210,72 zł oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 1000 zł. Wraz z dziećmi zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym. Jak wskazano w wywiadzie środowiskowym skarżący pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej (posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), wykonał remont mieszkania. Odświeżył ściany, zakupił łóżka do pokoju dzieci, co dowodzi odpowiedzialności skarżącego moim problemów alkoholowych w przeszłości oraz wskazuje, że podejmowanie przez niego starania, mają na celu zapewnieniu dzieciom odpowiednich warunków bytowych i życiowych.

W ocenie Sądu, wątpliwe jest, że przy tak skromnych i ograniczonych dochodach jakie posiada skarżący, mając na utrzymaniu dwójkę dorastających dzieci, jest on w stanie spłacić zadłużenie alimentacyjne bez uszczerbku dla ich niezbędnego utrzymania i wychowania (które jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji na dzień 4 kwietnia 2017 r. wynosiło 37.809,47 zł tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej w wysokości 23.310 zł, nie licząc odsetek ustawowych). Obiektywnie oceniając, nie jest on w stanie spłacić takiego zobowiązania z otrzymywanych świadczeń, w tym z renty ZUS, z której dokonywane są potrącenia komornicze. Niewątpliwie, zajęcia komornicze pogarszają, już i tak ciężką sytuację finansową rodziny, co w przyszłości może doprowadzić skarżącego i jego małoletnie dzieci do ubóstwa (obecnie korzystają już pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego i posiłków dla dzieci) czy też zmusi ich do korzystania z różnych form pomocy w znacznie większym zakresie.

Rozważając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika organ II instancji zasadniczo podzielił ocenę organu I instancji, iż ustalone i opisane wyżej sytuacje: rodzinna i dochodowa strony odwołującej się nie mogą być uznane za szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi jaką jest umorzenie należności dłużnika alimentacyjnych. Natomiast jego ocena własna jest ograniczona i sprowadza się do kliku zdań na końcu uzasadnienia decyzji, a przecież obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie istoty sprawy. Przy czym, niezależnie od poczynionych uwag należy zauważyć, że organy obu instancji nie odniosły się do stanu zdrowia skarżącego.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżący choruje na poważną chorobę - zakrzepicę żylną, ma uszkodzenie nerwu strzałkowego w prawej nodze i owrzodzenie podudzia. Cierpi na nadciśnienie tętnicze. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Niewątpliwie, ogranicza to jego możliwości zarobkowe, na i tak trudnym rynku pracy.

Nie można zatem w świetle poczynionych rozważań uznać, aby dokonana przez organy ocena i analiza sytuacji dochodowej dłużnika, w tym zwłaszcza stanu zdrowia była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Wobec braku dokonania przez organy pełnej oceny, trudno też przyjąć, że został uwzględniony interes strony. Organy tym samym nie rozważyły przed wydaniem rozstrzygnięcia wszystkich okoliczności istotnych w sprawie. Zdaniem Sądu, poczynione już ustalenia faktyczne przekonują, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego może przemawiać za uwzględnieniem jego wniosku, chociażby w części.

W ocenie Sądu, zaniechania w powyższej opisanym zakresie powodują, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz dopuściły się również naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji zawierającej wadliwie sformułowane rozstrzygnięcie, zaś organ odwoławczy orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji zawierającej taką wadę dopuścił się dodatkowo naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Ponadto, organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy powinny przede wszystkim dokonać jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, a także aktualnych ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej i życiowej dłużnika. Potem dokonać pełnej oceny i analizy sytuacji dochodowej skarżącego, uwzględniając zwłaszcza jego stan zdrowia, a następnie wydać stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze poczynione powyżej uwagi, w tym zwłaszcza dotyczące wymogów stawianych przez przepisy prawa treści decyzji. Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenie sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.