Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2734/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 56, art. 52, art. 46
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art. 142
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skarg W. C., M. C., R. C., M. M., Ogólnopolskiego Towarzystwa O. z siedzibą w M., M. C., M. B., E. P., W. M., S. S., M. K., P. B., I. L., D. H., J. Z., A. M., E. S., H. B. oraz Z. P. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia 1. uchyla punkt 7 i 8 zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz: - skarżących: Ogólnopolskiego Towarzystwa O. z siedzibą w M., W. C. oraz M. M. kwotę po 200 (dwieście) złotych; - skarżących M. C. i R. C. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych; - skarżących: Z. P., M. C., M. B., E. P., M. K., E. S., P. B., D. H., J. Z., I. L., A. M., S. S., H. B. oraz W. M. kwotę po 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska po rozpatrzeniu odwołań M. C., M. B., E. P., J. S., Z. i P., A. M., I. L., P. B., E. B., S. M., B. P., A. P., D. H., T. P., H. P., J. Z., J. O., M. K., M. K., M. D., E. S., M. U., A. U., J. J. od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] grudnia 2011 r., znak: [...], o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] wylotu z W. drogi [...] w kierunku B. na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. (droga [...]) do obwodnicy R., na podstawie art. 138 § 1 i § 2 kpa:

1. uchylił punkt 4.1.2 w brzmieniu: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie hałasu, zanieczyszczeń powietrza i gospodarki ściekowej (m.in. należy uwzględnić okresowe kontrole stanu sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych)". W tym zakresie orzekł: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie hałasu i gospodarki ściekowej (m.in. należy uwzględnić okresowe kontrole stanu sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych)".

Pomiary hałasu należy wykonywać co dwa lata przez okres sześciu lat, dwukrotnie w ciągu roku w rejonach zabudowy mieszkaniowej. Pierwszy pomiar wykonać dwa lata po oddaniu obiektu do użytkowania. W przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości dopuszczalnych, zastosowane będą odpowiednie środki ochrony. W przypadku, gdy analiza porealizacyjna, o której mowa w punkcie 5.1 zaskarżonej decyzji, wykaże przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu określonych w przepisach szczegółowych i zaistnieje konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, dopuszcza się możliwość odstąpienia od obowiązku wykonywania pomiarów hałasu, o których mowa w niniejszym punkcie. W ramach monitoringu w zakresie ochrony środowiska gruntowo-wodnego przeprowadzić kontrole sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych i roztopowych. W przypadku wykrytych usterek lub nieprawidłowości w funkcjonowaniu urządzeń należy doprowadzić je do stanu zgodnego z przeznaczeniem. W razie stwierdzenia przekroczeń wskaźników węglowodorów ropopochodnych w wodach opadowych i roztopowych, należy zastosować odpowiednie środki ochrony. Kontrole techniczne przeprowadzać raz w roku. Monitoring w zakresie skuteczności urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych i roztopowych należy rozpocząć 1 rok po oddaniu obiektu do użytkowania."

2. uchylił punkt 4.1.3 w brzmieniu: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie wykorzystania przejść dla zwierząt przez poszczególne gatunki (grupy zwierząt o zbliżonej ekologii gatunku), kontroli stanu przejść oraz ocenę utrzymania przejść, w tym szpalerów drzew naprowadzających zwierzęta na przejścia, monitoring otoczenia przejść oraz aktywności ludzi na przejściach". W tym zakresie orzekł: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie wykorzystania przejść dla zwierząt za pomocą tropień zimowych — 4 razy w ciągu zimy przy zalegającej pokrywie śnieżnej. Ponadto należy prowadzić monitoring wykorzystania przejść w sezonie pozazimowym, z częstotliwością jednej kontroli w miesiącu, a dodatkowo w okresie wiosny raz na dobę — dwa cykle po 7 dni w godzinach porannych. Podczas powyższych kontroli należy sprawdzać wszystkie ślady bytności zwierząt. Dodatkowo na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie skuteczności zastosowanych metod i środków ochrony przejść dla zwierząt, w zakresie: - kontroli stanu przejść dla zwierząt oraz ich otoczenia — usuwanie stwierdzonych usterek lub nieprawidłowości, - kontroli drożności przepustów (dotyczy przejść dla płazów i gadów) — usuwanie wszelkiego materiału blokującego światło przepustu, - kontroli rozwoju roślinności naprowadzającej zwierzęta do przejścia — w przypadku stwierdzenia uszkodzeń lub nieprzyjęcia się sadzonek wprowadzenie nasadzeń uzupełniających, - kontroli intensywności penetracji przez ludzi przejść przeznaczonych wyłącznie dla zwierząt - w przypadku stwierdzenia śladów wykorzystywania obiektów należy podjąć działania mające na celu utrudnienie dostępu, np. poprzez wyłożenie karp korzeniowych przy wylotach obiektu. Ocenę w zakresie skuteczności zastosowanych metod i środków ochrony przejść dla zwierząt należy rozpocząć 6 miesięcy po oddaniu obiektu do użytkowania i kontynuować przez okres 4 lat".

3. Uchylił punkt 4.1.4 w brzmieniu: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie miejsc przeniesienia zwierząt na stanowiska zastępcze, z uwzględnieniem stanu przed ich przeniesieniem, szacunkowej liczebności gatunku oraz trendów w populacji, w tym jednoroczna kontrola zlikwidowanych zbiorników i podmokłości (w okresie wegetacyjnym następującym po likwidacji), stanowiących wcześniejsze miejsca rozrodu płazów". W tym zakresie orzekł: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie: - rozpoznania składu gatunkowego i liczebności gatunków płazów już zasiedlających zbiorniki zastępcze przed wpuszczeniem do nich płazów ze zbiornika likwidowanego; - jednorocznej kontroli zasiedlenia nowo utworzonych zbiorników zastępczych przez gatunki płazów, w szczególności przeniesione ze zbiornika zasypywanego. Kontrolę wykonać w sezonie wegetacyjnym po upływie 1 roku od momentu wpuszczenia płazów do stanowisk zastępczych, - jednorocznej kontroli zlikwidowanych zbiorników i podmokłości (w okresie wegetacyjnym następującym po likwidacji), stanowiących miejsca rozrodu płazów".

4. Uchylił punkt 5.1 w brzmieniu: "Przedsięwzięcie wymaga wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie hałasu i zanieczyszczeń powietrza, w celu porównania ustaleń zawartych w raporcie i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia i działaniami podjętymi w celu ograniczenia. W odniesieniu do oddziaływania inwestycji na powietrze należy wykonać serię pomiarową stężeń dwutlenku azotu w powietrzu uśrednionych dla okresu jednej godziny i dla roku kalendarzowego. Analiza wykonana będzie po upływie 1 roku od dnia oddania obiektu do użytkowania i przedstawiona w terminie do 18 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania, a w przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości dopuszczalnych, zastosowane będą odpowiednie środki ochrony. W sytuacji, w której standardy w środowisku nie będą mogły być dotrzymane, należy podjąć działania mające na celu utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania. W analizie powinny znaleźć się także wyniki monitoringu określonego w punkcie 4.1. niniejszej decyzji." W tym zakresie orzekł: "Przedsięwzięcie wymaga wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie hałasu i zanieczyszczeń powietrza, w celu porównania ustaleń zawartych w raporcie i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia i działaniami podjętymi w celu ograniczenia. W odniesieniu do oddziaływania inwestycji na powietrze należy wykonać serię pomiarową stężeń dwutlenku azotu w powietrzu uśrednionych dla okresu jednej godziny i dla roku kalendarzowego. Analiza wykonana będzie po upływie 1 roku od dnia oddania obiektu do użytkowania i przedstawiona w terminie do 18 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania, a w przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości dopuszczalnych, zastosowane będą odpowiednie środki ochrony. W sytuacji, w której standardy w środowisku nie będą mogły być dotrzymane, należy podjąć działania mające na celu utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania".

5. Uchylił punkt 5.2 w brzmieniu: "Przedsięwzięcie wymaga wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie oceny skuteczności podjętych działań łagodzących w stosunku do obszarów i gatunków chronionych, z uwzględnieniem monitoringu oraz działań podjętych w stosunku do obszarów i gatunków chronionych, z uwzględnieniem monitoringu oraz działań łagodzących w stosunku do zidentyfikowanych podczas prac gatunków; jej wyniki winny być przedstawione w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia pomiarów." W tym zakresie orzekł: "Przedsięwzięcie wymaga wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie oceny skuteczności podjętych działań łagodzących w stosunku do obszarów i gatunków chronionych, z uwzględnieniem dostępnych wyników monitoringu oraz działań łagodzących w stosunku do zidentyfikowanych podczas prac gatunków. Analiza wykonana będzie po upływie 2 lat od dnia oddania obiektu do użytkowania i przedstawiona w terminie do 30 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania".

6. W pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

7. Utrzymał w mocy postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] wylotu z W. drogi [...] w kierunku B. na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. (droga [...]) do obwodnicy R.

8. Utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...], uzgadniające pod względem wymogów higienicznych i zdrowotnych planowane przedsięwzięcie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska ustalił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] wylotu z W. drogi [...]w kierunku B. na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. (droga [...]) do obwodnicy R.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: M. C., M. B., E. P., J. S., Z. P., A. M., I. L., P. B., E. B., S. M., B. P., A. P., D. H., T. P., H. P., J. Z., J. O., M. K., M. K., M. D., E. S., M. U., A. U., J. J.

Rozpatrując powyższe odwołania organ drugiej instancji wskazał, że biorąc pod uwagę zapis art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.), dotyczący spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy i niezakończonych decyzją ostateczną, sprawę rozpatrzono w oparciu o przepisy dotyczące ocen oddziaływania na środowisko, wynikające z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony środowiska (Poś), z tym, że dotychczasowe kompetencje ministra właściwego do spraw środowiska przejął Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Organ drugiej instancji wskazał, że w toku postępowania odwoławczego rozpatrzył sprawę w pełnym zakresie, co do okoliczności faktycznych i prawnych. Przeprowadził także postępowanie wyjaśniające, w ramach którego inwestor został wezwany pismem do wyjaśnienia wątpliwości zawartych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

1. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia niezgodnej z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, organ stwierdzi, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów Poś, regulujących kwestie zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Co prawda art. 56 ust. 1 Poś wskazuje, że właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony, jednakże dla organu, który wydał przedmiotową decyzję, wiążący był zapis art. 56 ust. 1 a Poś, zgodnie z którym: "Przepisu ust. 1 nie stosuje się do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanej dla drogi krajowej". Cytowany powyżej art. 56 ust. 1 a został wprowadzony do Poś ustawą z dnia 26 kwietnia 2007 r. odmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2007, Nr 88, poz. 587). Nowe uregulowania prawne weszły w życie 3 miesiące od dnia ogłoszenia, czyli 18 sierpnia 2007 r. i obowiązywały one 8 listopada 2007 r., tj. w dacie złożenia przez inwestora wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), drogi ekspresowe zalicza się do kategorii dróg krajowych. Mając powyższe na uwadze, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W., wydając decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, nie musiał analizować zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w związku z czym podnoszony zarzut organ uznał za niesłuszny.

2. Odnosząc się do zarzutu niezgodności lokalizacji inwestycji z wojewódzkim planem zagospodarowania przestrzennego, organ wyjaśnił, iż plan zagospodarowania przestrzennego województwa ma charakter aktu kierownictwa wewnętrznego i jest narzędziem służącym przede wszystkim koordynacji zamierzeń organizacyjnych, społecznych, gospodarczych i innych, stanowiących obiekt zainteresowania samorządu wojewódzkiego. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa nie jest aktem prawa miejscowego. Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i gospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 717 ze zm.), ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego województwa wprowadza się do planu miejscowego po uprzednim uzgodnieniu terminu realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym i warunków wprowadzenia ich do planu miejscowego, zatem plany te są ze sobą spójne i w przypadku realizacji inwestycji sprawdza się jedynie jej zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Podnoszony zarzut organ uznał za niesłuszny.

3. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia w decyzji wyników konsultacji społecznych, jakimi było opracowanie przebiegu drogi w wariancie II - społecznym. Wariant wybrany do realizacji nie ma akceptacji lokalnych mieszkańców i zdaniem skarżących jest najgorszy pod względem ekonomicznym i środowiskowym.

Organ wyjaśnił, iż działania konsultacyjne przeprowadzone przez samorządy gmin miały miejsce przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zaś zaproponowany przez społeczeństwo wariant został szczegółowo przedstawiony w dołączonym do wniosku o wydanie decyzji środowiskowej raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a następnie - podobnie jak inne warianty - przeanalizowany pod względem techniczno — ruchowym, przestrzennym, społecznym, środowiskowym i ekonomicznym. W raporcie oraz jego uzupełnieniach analizowane były warianty inwestycyjne: wariant I, wariant II, wariant Il a i wariant III. Warianty te były porównywane z wariantem zerowym zakładającym, że inwestycja nie zostanie zrealizowana i pozostanie stan istniejący na obecnej drodze nr [...]. Każdy z trzech przedstawionych wariantów wzbudzał niezadowolenie i protesty różnych grup osób. W przypadku wariantów I i II protesty wpłynęły od mieszkańców wsi N. (z rejonu ul. [...] oraz osiedla [...]), wsi C. (rejon ul. [...] części wsi), C. i S. Wariant III oprotestowali mieszkańcy wsi C., D. i N., którzy pozytywnie opiniują wariant II (społeczny). Każdy z wariantów będzie wywoływał sprzeciw określonej grupy społeczeństwa, bowiem na terenach zurbanizowanych nie jest możliwe bezkonfliktowe poprowadzenie drogi [...]. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżących, iż wariant III jest najgorszy pod względem ekonomicznym, czego dowodzą wyniki analizy wielokryterialnej. Ocenę ekonomiczną wariantów przeprowadzono zgodnie z "Instrukcją oceny efektywności ekonomicznej przedsięwzięć drogowych i mostowych — weryfikacja metody badań zgodnie z zaleceniami UE oraz aktualizacja cen jednostkowych na poziomie 2007" opracowaną w 2008 r. przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów. W analizie przyjęto, że trasa będzie zrealizowana w latach 2012-2014. Wskaźnik korzyści, aktualne korzyści netto ENPV oraz wewnętrzną stopę zwrotu EIRR obliczono dla okresu 23 lat. Zestawione analizy cząstkowe i porównane warianty z przyjętymi wagami dla poszczególnych grup kryteriów wyłoniły wariant III jako najkorzystniejszy pod względem ekonomicznym. Odnosząc się do zarzutu oparcia decyzji na niepełnym materiale dowodowym, to organ odwoławczy wyjaśnił, że treść protokołu z Sesji Rady Miejskiej w R. z dnia [...] lutego 2005 r. jest powszechnie dostępna, bowiem od dnia 12 stycznia 2006 r. widnieje na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Miasta i Gminy R. O tym, że organ analizował powyższy dokument świadczy odpowiedź udzielona w punkcie 10.1.III na stronie 50 decyzji organu pierwszej instancji, w której organ odnosi się do stanowiska Rady Miejskiej w R., zajętego w przedmiotowej uchwale. Podkreślenia wymaga fakt, iż posiedzenie Rady Miejskiej miało miejsce przed złożeniem wniosku o wydanie decyzji, zatem nie było objęte postępowaniem organu pierwszej instancji. Wobec powyższego, wyniki konsultacji społecznych przeprowadzonych w 2005 roku nie są wiążące dla organu wydającego przedmiotową decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach.

Organ drugiej instancji podkreślił, że zgodnie z art. 48 ust 3 Poś organ występujący o uzgodnienie przedkłada: wniosek o wydanie decyzji, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony, przy czym zgodnie z art. 46a ust. 4a Poś przepisu dotyczącego przedkładania wypisów i wyrysów nie stosuje się do wniosku o wydanie decyzji dla drogi krajowej. Wobec powyższego Uchwała Rady Miejskiej w R. nie była wymaganym załącznikiem do wydania stosownych uzgodnień. O protestach okolicznych mieszkańców organ posiadał również informację z postępowania zakończonego decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] marca 2009 r., która następnie została uchylona decyzją Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2010 r. i sprawa została skierowana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ponadto na stronie 279 raportu wskazano, iż w wyniku konsultacji społecznych został zaproponowany przez samorządy wariant II. Wariant ten, pomimo iż wywołuje najmniejsze konflikty społeczne jest najbardziej niekorzystny pod względem przyrodniczym. Na zlecenie inwestora, tj. Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, przygotowano i przeprowadzono działania informacyjno – konsultacyjne ze społeczeństwem, poddając ocenie trzy warianty przebiegu trasy. W toku konsultacji wpłynęło 139 uwag i wniosków. Analiza nadesłanych opinii wykazała, że: - wariant I wskazywany był najrzadziej jako preferowany i najczęściej jako nieakceptowany, - wariant III wskazywany był najczęściej jako preferowany i najrzadziej jako nieakceptowany.

Organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu [...] lipca 2008 r. rozprawę administracyjną na wniosek inwestora. W zawiadomieniu z dnia [...] czerwca 2008 r. o rozprawie, wezwano strony do zajęcia stanowisk, złożenia dokumentów i wypowiedzenia się na temat planowanej inwestycji, przed rozprawą natomiast nie wskazano — w myśl art. 95 § 1 kpa — na możliwość składania wyjaśnień, żądań, propozycji, zarzutów na samej rozprawie. Kwestia ta została szczegółowo omówiona w decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2010 r., uchylającej decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z dnia [...] marca 2009 r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ nie powtórzył czynności w zakresie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej otwartej dla społeczeństwa. W myśl art. 32 ust. 1 pkt 2 Poś, przed wydaniem decyzji wymagających udziału społeczeństwa organ administracji właściwy do ich wydania może przeprowadzić rozprawę administracyjną otwartą dla społeczeństwa (...). Należy wyjaśnić, że przepis ten nie wskazuje na obowiązek przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a jedynie na taką możliwość. Stanowisko takie podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 2319/10, wskazując, iż przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie stanowi obligatoryjnego elementu procedury ocen oddziaływania na środowisko. Skoro zatem organ postanowił o nieprzeprowadzeniu ponownej rozprawy, uznał to za bezcelowe dla przyspieszenia lub uproszczenia przebiegu postępowania. Odnosząc się do zarzutu, w którym skarżący uważają za przekłamanie twierdzenia autorów raportu, iż w wariancie I odcinek drogi przeznaczony do budowy liczy się do końca obwodnicy R., należy wyjaśnić, iż w ocenie środowiskowej przyjęto parametry, które pokazują wpływ drogi na elementy przyrodnicze i środowiskowe występujące wzdłuż całej długości projektowanej trasy (wraz z wykorzystanym terenem projektowanej trasy) i są wrażliwe zarówno na proces budowy jak i eksploatację trasy. Punktem odniesienia w każdym z wariantów jest cała trasa od początku do końca opracowania. Informacje podane w punkcie 4.1.2.1 na stronach 22- 23 raportu z kwietnia 2011 r. dotyczą długości drogi do zaprojektowania, to jest długości odcinka pomiędzy punktami "początek - koniec" opracowania. W takiej ocenie wariant II jest najkrótszy. Wariant I, który wykorzystuje istniejącą obwodnicę R. nie kończy się w miejscu włączenia do obwodnicy, ale w punkcie określonym jako koniec opracowania. Jest to punkt, który dla wszystkich wariantów jest w tej samej lokalizacji. Włączenie projektowanej trasy do obwodnicy R. będzie wymagało jej przeprojektowania w zakresie dróg serwisowych, odwodnienia itp. Dlatego w ocenie technicznej wariantów brano pod uwagę całą długość trasy (zarówno drogi nowo budowane, jak i dostosowywane).

Mając zaś na uwadze kwestię przebudowy drogi krajowej nr [...] organ wskazał, że funkcjonująca już obwodnica R. jest drogą odpowiadającą parametrom drogi [...], niemniej jednak włączenie trasy [...] w dotychczasowym korytarzu od węzła "[...]" w kierunku węzła "[...]", a następnie włączenie w istniejącą drogę wojewódzką nr [...], wymagałoby budowy drugiej jezdni i przystosowania drogi nr [...] do parametrów drogi [...]. Jak wskazano na stronie 24 raportu "dalej trasę włączono w istniejącą drogę nr [...], której przekrój wymaga rozbudowy odpowiedniej dla drogi [...]". Droga wojewódzka nr [...] krzyżuje się z istniejącą drogą krajową nr [...] mniej więcej na wysokości planowanego węzła [...], ok. [...] m przed obwodnicą R., w miejscu gdzie droga nr [...] nie odpowiada parametrom drogi [...].

4. Odnosząc się do zarzutu skarżących, iż raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest wadliwy, bowiem nie uwzględnia aktualnego zagospodarowania terenu, analizy oddziaływania inwestycji na środowisko i dobra materialne mieszkańców, organ wskazał, że w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. wezwał inwestora do uzupełnienia raportu. W odpowiedzi na powyższe, inwestor przedłożył ujednolicony raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzupełniony m.in. o: - charakterystykę wariantów przedsięwzięcia, z uwzględnieniem przebiegu tras dojazdowych oraz obiektów podstawowych i pomocniczych, jak zbiorniki retencyjne, MOP-y, węzły, przejścia przez cieki, - opis rzeczywistego zagospodarowania terenu w rejonie inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem prywatnego lasu własności E. P. oraz gospodarstw rolnych w N. i D., - informacje dotyczące inwentaryzacji przyrodniczej terenu zajmowanego przez wariant inwestycyjny, - analizę oddziaływań bezpośrednich, pośrednich, wtórnych, skumulowanych oraz krótko-, średnio- i długoterminowych, stałych i chwilowych zamierzenia, - wyniki ponownej waloryzacji wariantów inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem kolizji z terenami leśnymi, stopnia wykorzystania obwodnicy R., zajętości nowego terenu, powstania podwójnych barier migracyjnych, fragmentacji terenów, przebiegu w stosunku do form ochrony przyrody, - dodatkowe środki minimalizujące oddziaływanie inwestycji oraz propozycje działań ograniczających negatywne oddziaływanie na środowisko przyrodnicze, w przypadku wystąpienia poważnych awarii lub zdarzeń na drodze, - propozycje monitoringu przyrodniczego, - załączniki mapowe, oddające rzeczywisty stan użytkowania i zagospodarowania omawianych terenów, uwzględniające szlaki migracji i wyniki inwentaryzacji, obiekty podstawowe i pomocnicze trasy oraz środki minimalizujące.

Organ drugiej instancji wskazał, że przedłożony w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko został zaktualizowany zgodnie z obowiązującymi wymogami formalno-prawnymi oraz rzeczywistym zagospodarowaniem terenu, w tym również zaktualizowano wpływ inwestycji na dobra materialne. Następnie organ uzgadniający wezwał inwestora do uzupełnienia raportu w zakresie odwodnienia drogi, przejść dla zwierząt, szlaków migracyjnych zwierząt, ichtiofauny, nietoperzy, zbiorników kompensacyjnych, wielokryterialnej, analizy porealizacyjnej. W odpowiedzi na powyższe inwestor pismem z dnia 17 stycznia 2011 r. przekazał wyjaśnienia autorów raportu zawarte w oraz raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko opatrzony datą styczeń 2011 r., który po zweryfikowaniu przez organ uzgadniający wymagał kolejnych poprawek i uzupełnień w zakresie odwodnienia, przejść dla zwierząt, wykonania zbiorników kompensacyjnych, nasadzeń zieleni, ichtiofauny, analizy wielokryterialnej. Po przeanalizowaniu raportu opatrzonego datą kwiecień 2011 r., organ uzgadniający wezwał inwestora do wyjaśnień w zakresie odwodnienia, ekranów akustycznych oraz monitoringu stosunków wodnych w rezerwacie H. Po analizie nadesłanych uzupełnień Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uznał, iż zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do uzgodnienia warunków środowiskowych realizacji przedmiotowej inwestycji.

Zdaniem Organu drugiej instancji raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wraz z załącznikami i aneksami, opracowany na zlecenie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad przez Biuro Planowania Rozwoju W. S.A. w W. w kwietniu 2011 r., jest zgodny z art. 52 Poś i zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. Szczegółowo określono i oceniono w nim wpływ przedmiotowego przedsięwzięcia na poszczególne elementy środowiska, ludzi oraz zabytki, przy uwzględnieniu przyjętych przez inwestora rozwiązań lokalizacyjnych, projektowych, technicznych, technologicznych, a także określono szereg działań mających na celu zapobieganie oraz minimalizowanie ewentualnego negatywnego wpływu inwestycji na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi. Szczegółowo przeanalizowano także możliwy wpływ inwestycji na poszczególne elementy przyrody ożywionej. Zgodnie z wytycznymi organu pierwszej instancji, na podstawie przeprowadzonych wizji w terenie oraz wykonanych zdjęć lotniczych w maju 2010 r., uaktualniono również stan zagospodarowania terenu. Na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia organ pierwszej instancji zidentyfikował wszelkie zagrożenia i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia wobec środowiska i na tej podstawie określił warunki likwidacji lub minimalizacji tych zagrożeń.

5. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wskazał, że dokonanie wyboru wariantu inwestycyjnego danego przedsięwzięcia następuje w wyniku procedury oceny oddziaływania, na środowisko, której kluczowym elementem jest analiza raportu o oddziaływaniu na środowisko. Zadaniem raportu jest określenie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na poszczególne elementy środowiska oraz ludzi, przy uwzględnieniu przyjętych przez inwestora rozwiązań lokalizacyjnych, projektowych, technologicznych, technicznych i organizacyjnych. Dla organu przeprowadzającego procedurę dokument ten z definicji stanowi podstawowe źródło informacji o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w fazie jego realizacji, eksploatacji lub użytkowania i likwidacji. Organ ocenia kompleksowo wpływ wariantu realizacyjnego zarówno na środowisko przyrodnicze, jak i społeczne. Przeanalizowano pięć wariantów nowego przebiegu trasy. Ocena środowiskowa tych wariantów wskazywała na wariant V jako najmniej kolizyjny, jednakże żaden z pięciu powyższych wariantów przebiegu trasy [...] nie został zaakceptowany przez wszystkich przedstawicieli zainteresowanych stron. Złożony wraz z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko obejmował, oprócz wariantu zerowego, polegającego na niepodejmowaniu realizacji przedsięwzięcia, wielokryterialną analizę innych wariantów inwestycyjnych. Analiza nadesłanych opinii wykazała, iż wariant I wskazywany był najrzadziej jako preferowany, natomiast najczęściej jako preferowany wskazywany był wariant III. Po przeanalizowaniu wskazanych rozwiązań przyjęto przebieg drogi [...] wg wariantu III jako rekomendowany do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 3 Poś podmiot podejmujący realizację inwestycji powinien zawrzeć opis analizowanych wariantów, w tym wariantu polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia (lit. a) oraz najkorzystniejszego dla środowiska (lit. b), wraz z uzasadnieniem ich wyboru. W raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedstawione zostały, oprócz wariantu zerowego, polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i pozostawieniu drogi nr [...] wg dotychczasowego przebiegu, trzy warianty inwestycyjne: wariant I, wariant II (Ila) i wariant III — preferowany przez inwestora. W wariancie zerowym trasa przebiega niemal w całości przez tereny zurbanizowane. Na początkowym odcinku zagospodarowanie wzdłuż istniejącej drogi nr [...] jest intensywne. W rejonie dwupoziomowego węzła drogowego na przecięciu ulic: [...], które generują znaczny ruch. Od [...] w kierunku [...] droga przebiega przez teren [...], gdzie na znacznej części występuje zabudowa mieszkaniowa przemieszana z [...]. Na obszarze gminy R. teren wzdłuż drogi jest zabudowany w mniejszym stopniu i występują tu głównie usługi komercyjne jak sklepy, biura, hurtownie. Jedynie w rejonie skrzyżowania z ul. [...] występuje większe zgrupowanie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Wariant I zakłada budowę drogi po nowym śladzie. Długość analizowanej trasy wynosi [...] km, długość trasy przewidziana do realizacji to [...]km — pozostała część trasy wykorzystuje istniejącą obwodnicę. Trasa przebiega przez tereny miast: [...] gminę i miasto R. Od pikietażu [...] (początek trasy) do węzła "[...]" przebieg jest wspólny dla wszystkich wariantów. Na początkowym odcinku trasę poprowadzono przez Z. Dalej biegnie przez tereny leśne [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu, przecinając kompleks leśny H. Za węzłem z drogą nr [...] oś trasy została przesunięta w kierunku [...], do granicy miasta K. i kompleksu leśnego. Dalej przecina tereny rolne, w rejonie ul. [...] w K. omija od [...] zabudowę miejscowości N., odgina się w kierunku [...] i prowadzona jest skrajem dużego kompleksu leśnego C., pozostawiając po stronie [...] zabudowę miejscowości S. Przed kładką dla pieszych w miejscowości C. projektowana trasa zostaje włączona w istniejącą obwodnicę R. Wariant II, którego długość trasy wynosi [...] km, zaś do realizacji planuje się [...] km (pozostały odcinek wykorzystuje istniejącą obwodnicę R.), różni się od wariantu I przebiegiem na terenie gminy R. Od miejscowości N. w kierunku [...] trasa prowadzona jest przez tereny rolne, omijając od [...] wsie K. i K., przecina kompleks leśny C., ośrodek [...] pozostaje po stronie [...]. Następnie przechodzi po [...] obrzeżu miejscowości C., przecina [...] i w rejonie granicy miasta R., przed skrzyżowaniem z drogą nr [...] zostaje włączona w obwodnicę R. Wariant Il a — długość trasy analizowana — [...] km, do realizacji — [...] km, powstał jako podwariant, który różni się od wariantu II przebiegiem w rejonie włączenia w obwodnicę R., gdzie zastosowano łuk poziomy o promieniu R — [...] m. Również powiązanie z R. jest odmienne, odbywa się tylko poprzez jeden węzeł z drogą nr [...], co ma wpływ na zajętość terenu, kolizje i prognozowany rozkład ruchu w tym rejonie oraz uciążliwość. Wariant III, którego długość analizowana wynosi [...] km, zaś do realizacji [...] km, podobnie jak warianty I i II różni się przebiegiem na terenie gm. R. Od miejscowości N. w gm. R. w kierunku [...] trasę poprowadzono przez tereny rolne po [...] stronie wsi K., następnie w pasie pomiędzy dwoma kompleksami leśnymi C. i N., dalej przez [...] obszar wsi C. W obwodnicę R. włącza się na [...] od skrzyżowania z drogą wojewódzką nr [...], w rejonie miejscowości D. W ramach aktualizacji raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w 2010 roku, przeanalizowano kolejny wariant, pokrywający się na części przebiegu z drogą wojewódzką nr [...]. W wariancie tym trasa miałaby zostać poprowadzona w dotychczasowym korytarzu od węzła "[...]" w kierunku węzła "[...]", a następnie włączona w istniejącą drogę wojewódzką nr [...], dla której konieczne byłoby wybudowanie drugiej jezdni i przystosowanie do parametrów drogi [...]. Dalej trasa włączona by była w istniejącą drogę nr [...], której przekrój wymagałby rozbudowy odpowiedniej dla drogi [...]. W rejonie załamania osi, na jezdniach głównych trasy [...], na przecięciach z drogami nr [...], należałoby zastosować łuki o dużych promieniach (powyżej [...] m), co przybliżyłoby trasę do jeziora [...]. Realizacja tego wariantu pociągałaby za sobą konieczność zmian rozwiązania węzła "[...]" oraz wybudowanie skomplikowanego węzła w S., w którym krzyżowałyby się drogi: projektowana [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz projektowana droga, która połączy istniejącą nr [...] z drogą nr [...]. Podstawowym problemem byłoby zapewnienie obsługi przyległego zagospodarowania, niezbędna byłaby budowa jezdni zbiorczych wzdłuż trasy [...], do których podłączone byłyby ulice mające obecnie skrzyżowania z istniejąca drogą nr [...]. Ograniczona zostałaby dostępność do drogi, wyłącznie poprzez węzły. Rozwiązanie powyższe wiązałoby się z większą zajętością terenu, byłoby bardziej kolizyjne z istniejącym zagospodarowaniem.

Organ podkreślił, że w raporcie przedstawiono wystarczającą ilość wariantów, które zapewniły możliwość merytorycznej oceny poszczególnych opcji realizacji inwestycji. Przeprowadzone analizy środowiskowe dla proponowanych wariantów nie dały jednoznacznej odpowiedzi, który z wariantów jest najkorzystniejszy. Przeprowadzone analizy porównawcze wykazały, iż zarówno pod względem środowiskowym, jak i kolizyjności z zabudową, wszystkie warianty mają podobną ocenę. Jednakże wariant preferowany przez inwestora wykazuje najmniejszą kolizyjność z powierzchnią leśną i zadrzewioną, konserwatorskimi strefami archeologicznymi oraz obszarami chronionymi, w tym z [...] Obszarem Chronionego Krajobrazu. W przypadku wariantu wybranego do realizacji nastąpią najmniejsze straty powierzchni leśnej — [...] ha, podczas gdy w przypadku pozostałych wariantów odpowiednio: I- [...] ha, II - [...] ha, II a — [...] ha. We wszystkich wariantach trasa przebiega w obszarze [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu, jednakże wariant III przecina ten obszar na najkrótszym odcinku [...] m, podczas gdy pozostałe warianty przecinają: I -[...] m, II i II a - [...] m. Wariant III charakteryzuje najmniejsza uciążliwość dla mieszkańców w strefie oddziaływania hałasu do [...] m. W celu pełniejszego porównania wariantów przeprowadzono ocenę wielokryterialną. Wagi poszczególnych kryteriów zostały wyznaczone na podstawie znaczenia tych zagadnień dla analizy trasy. W wyniku przeprowadzonej analizy wielokryterialnej, obejmującej ocenę: techniczno — ruchową, przestrzenną, społeczną, środowiskową, ekonomiczną, uznano za najkorzystniejsze poprowadzenie trasy [...] wg wariantu III. Wariant ten nie znalazł się na ostatnim miejscu w żadnej z analiz. Wariant wybrany do realizacji charakteryzuje się najlepszymi parametrami, jest najkrótszy i najkorzystniejszy w poszczególnych kategoriach branych pod uwagę w trakcie analizy.

Zdaniem organu ma podstaw do zastosowania art. 55 Poś, bowiem z przeprowadzonej oceny oddziaływania na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez wnioskodawcę.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju organ pierwszej instancji, określając środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację planowanego przedsięwzięcia, miał na względzie zarówno uwarunkowania przyrodnicze, jak i te związane z rozwojem społeczno- gospodarczym. Budowa drogi [...] jest bardzo ważnym elementem w strukturze komunikacyjnej, rzutuje na oddziaływania komunikacyjne w skali ponadregionalnej i krajowej, pozwoli stworzyć właściwe warunki ruchu dla wszystkich potencjalnych jego użytkowników oraz ograniczy uciążliwości istniejącego ciągu krajowego, co należy uznać za sprzyjające ochronie zdrowia i życia ludzi. W przedmiotowym przypadku, oddziaływania mogące wystąpić zarówno na etapie realizacji, jak i eksploatacji drogi [...] zostały zdiagnozowane w raporcie i poddane analizie w ramach oceny oddziaływania na środowisko. W zaskarżonej decyzji określono szereg działań mających na celu zapobieganie oraz minimalizowanie ewentualnego negatywnego wpływu inwestycji na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi. Nałożenie na inwestora obowiązków wynikających ze standardów jakości środowiska nie zostało wprowadzone w sposób uznaniowy, lecz przy uwzględnieniu zasady proporcjonalności środków do celów, oraz wskazaniu norm prawnych, stanowiących podstawę wydania decyzji zmierzającej do ograniczenia zakresu negatywnego oddziaływania na środowisko.

6. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku troski o "sens wydatkowania unijnych funduszy", organ odwoławczy wskazał, iż realizacja przedmiotowej inwestycji nie jest finansowana z funduszy unijnych, a jedynie ze środków krajowych.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wyjaśnił, iż zgodnie z art. 108 § 1 kpa, decyzji od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami, bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Jak wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W., rygor natychmiastowej wykonalności został nadany na wniosek inwestora, ze względu na ważny interes społeczny i ważny interes strony. Na stronach 56-57 zaskarżonej decyzji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. wskazał na przesłanki, którymi kierował się, nadając zaskarżonej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Organ wyjaśnił, iż budowa drogi [...] jest bardzo ważnym elementem w strukturze komunikacyjnej, rzutuje na oddziaływania komunikacyjne w skali ponadregionalnej i krajowej, a zwłaszcza w aspekcie zapewnienia odpowiednich warunków wyprowadzenia ruchu międzynarodowego i krajowego z kierunków [...] do W., z możliwością rozrządzenia go na [...] obwodnicę miasta. Jednocześnie inwestycja odegra ogromną rolę w funkcjonowaniu systemu komunikacyjnego całej aglomeracji [...] poprzez powiązanie z W. miast: M., Z., Z., K. oraz miast i gmin: R. i W. Istniejący układ komunikacyjny na terenie M. stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców miasta. W chwili obecnej środowisko w otoczeniu ww. drogi na odcinku przechodzącym przez miasto nie spełnia standardów określonych prawem dla występującego zagospodarowania terenu. Realizacja drogi omijającej zabudowę miasta M. radykalnie poprawi stan atmosfery i warunki bezpieczeństwa ruchu pojazdów oraz pieszych, a zatem wpłynie na ochronę zdrowia i życia ludzkiego w mieście. Będzie to przede wszystkim wynikiem zlikwidowania "korków" oraz wyprowadzenia ciężkiego ruchu samochodowego z centrum zwartej zabudowy na zewnątrz miasta. [...] wylot z W. drogi [...] w kierunku B. na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. do obwodnicy R. znajduje się w ciągu drogi przeprowadzającej przez W. ruch samochodowy z drogi krajowej nr [...], drogi krajowej nr [...], drogi [...] i autostrady [...] w kierunku B. Budowa [...] obwodnicy M. jest niezbędna do płynnego przeprowadzenia w kierunku B. ruchu samochodowego wprowadzonego przez te drogi. Zapewni to ciągłość przejazdu drogą [...] od węzła "[...]" przez całą W., aż do końca obwodnicy W. Podjęcie natychmiastowych działań naprawczych w ramach budowy ww. [...] wylotu drogi [...] z W. do B., stwarzającego właściwe warunki ruchu dla wszystkich potencjalnych jego użytkowników oraz ograniczającego uciążliwości istniejącego ciągu krajowego, organ uznał za niezbędne ze względu na ochronę zdrowia i życia ludzkiego. Budowa drogi jest jednym z szeregu działań mających na celu usunąć niedrożność oraz niską przepustowość i jakość istniejącej sieci drogowej. Stworzy warunki do komfortowego dalekobieżnego ruchu drogowego. Planowane przedsięwzięcie stanowi część układu docelowego sieci autostrad i dróg ekspresowych w Polsce. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad jest odpowiedzialna za wdrażanie polityki państwa w zakresie transportu. Budowa przedmiotowej drogi jest działaniem służącym realizacji tej polityki. Jednym z celów strategicznych samorządu województwa [...] w perspektywie do 2020 r., zawartych w "Strategii Rozwoju Województwa [...]" będzie "wzmocnienie powiązań W. z otoczeniem regionalnym, krajowym i międzynarodowym". Uzasadnieniem budowy przedmiotowego odcinka drogi jest także jej strategiczny charakter i zgodność z drugim priorytetem Strategii Rozwoju Kraju: "Poprawa stanu infrastruktury technicznej i społecznej" oraz trzecim celem horyzontalnym Narodowych Strategii Ram Odniesienia 2007-2013: "Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej, mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski". Zadanie "Budowa drogi [...], stanowiąca obwodnicę M." jest ujęte w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 25 stycznia 2011 r. "Programie budowy Dróg Krajowych na lata 2011 — 2015". Mając powyższe na uwadze, w świetle przesłanek wymienionych w art. 108 § 1 Kpa, nadanie planowanej inwestycji rygoru natychmiastowej wykonalności należy uznać za uzasadnione.

7. Odnosząc się wskazanego w odwołaniach zarzutu naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: art. 32 ust. 1 pkt 2, art. 48 ust. 1, art. 55 oraz art. 56 ust. 1 a, 1 b, ust. 2, ust. 8 Poś to organ wskazał, że w przedmiotowej kwestii nie doszło do naruszenia kompetencji, bowiem postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przeprowadził Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W., który zgodnie z art. 153 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. Nr 199, poz. 1227 ze zm.) z dniem wejścia w życie ustawy przejął w tym zakresie kompetencje od Wojewody [...].

Ponadto organ wskazał, że jeśli z przeprowadzonego postępowania wyniknie zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, w myśl art. 55 Poś, na którego naruszenie powołują się strony, organ administracji, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia, w drodze decyzji, określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Organ odwoławczy, po przeanalizowaniu akt sprawy, stwierdził, że ocena oddziaływania na środowisko przedmiotowej inwestycji nie wskazała na inny wariant jako właściwy do realizacji, w związku z czym nie było podstaw, aby występować do inwestora o zgodę na zmianę wariantu preferowanego.

8. Odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego niedopełnienia przez organ pierwszej instancji obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 i 80 kpa, a także naruszenia art. 107 § 3 oraz art. 108 § 1 kpa organ odwoławczy wskazał, że obowiązek określony w art. 77 § 1 i 80 kpa dotyczy wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, a następnie dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Strony nie wskazały jednakże, jaki materiał dowodowy nie został uwzględniony przy wydawaniu decyzji przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. Organ, analizując akta sprawy, nie może pominąć żadnego przeprowadzonego dowodu, jednakże, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, może odmówić wiarygodności dowodowi. Wówczas winien uzasadnić, jakimi przesłankami się kierował i z jakiej przyczyny odmawia wiarygodności.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska podkreślił, że zarówno organ wydający zaskarżoną decyzję, jak również organ uzgadniający, podjęły wszelkie niezbędne kroki i starania zmierzające do wyjaśnienia sprawy. Do wszelkich uwag i wniosków złożonych w trakcie postępowania przez strony i społeczeństwo organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając każdorazowo zajęte stanowisko. Organ prowadzący postępowanie w uzasadnieniu decyzji omówił przesłanki, którymi kierował się przy jej wydawaniu, umotywował ocenę stanu faktycznego oraz wyjaśnił powiązanie między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia. Organ wyjaśnił również podstawę prawną i przytoczył przepis prawa wydanego rozstrzygnięcia, który miał zastosowanie w tej materii. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. zajął również stanowisko wobec zgromadzonego materiału dowodowego sprawy i uzasadnił w sposób jasny i zrozumiały, jakie kryterium przyjął do uznania pewnych faktów za prawdziwe. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał całościowej analizy oraz oceny zgromadzonych akt sprawy, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wystarczające.

9. Odnosząc się do zarzutu, iż w wydanych postanowieniach uzgadniających Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. pominęli analizę zagadnienia dotyczącego układów hydrograficznych i warunków gruntowo — wodnych, zostawiając ten temat na etap projektu budowlanego, organ odwoławczy wyjaśnił, iż organ prowadzący postępowanie, jak również organ uzgadniający warunki realizacji przedsięwzięcia, wielokrotnie wzywały inwestora do uzupełnienia raportu o oddziaływaniu na środowisko, a ten, zobligowany stanowiskami organów, dokonał stosownych uzupełnień. Organ podkreślił, że na stronie 255 w punkcie 9.1 raportu: w raporcie dokonano analizy oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, obejmującej bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótko-, średnio- i długoterminowe, stałe i chwilowe oddziaływanie na środowisko, wynikające z istnienia przedsięwzięcia, wykorzystywania zasobów środowiska oraz emisji. Oddziaływania te scharakteryzowano szczegółowo w rozdziale 6 raportu w odniesieniu do wszystkich rodzajów oddziaływań, które mogą mieć charakter znaczący. Z uwagi na to, że szczegółowa kwalifikacja typów poszczególnych oddziaływań zależna jest od wielu czynników, została omówiona w poszczególnych rozdziałach tematycznych raportu. Dodatkowo, charakterystykę oddziaływań w środowisku, na których kumulację składają się oddziaływania bezpośrednie pochodzące od istniejącej inwestycji, wtórne skutki podjętych środków minimalizujących oraz oddziaływania pochodzące od innych obiektów istniejących i planowanych, zawarto w rozdziale 9.2 na stronach 257 — 268 raportu. Organ odwoławczy po wnikliwej analizie przedłożonych dokumentów uznał, iż raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wraz załącznikami oraz aneksami spełnia wymagania wynikające z art. 52 ust. 1 pkt 6 Poś.

Na podstawie tej dokumentacji uzyskano także wymaganą prawem opinię właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz uzgodnienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji przeniósł zapisy rozstrzygnięcia organu uzgadniającego i w punkcie 3.20 nałożył na inwestora, zgodnie z jego intencją zawartą na stronie 86 raportu z kwietnia 2011 r., obowiązek opracowania szczegółowej koncepcji przebudowy układu melioracyjnego w ramach projektu budowlanego. Nie oznacza to, iż organy nie przeanalizowały zagadnienia stosunków gruntowo-wodnych. W rozdziale 6 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z kwietnia 2011 r. pt. "Charakterystyka środowiska i prognoza oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko" podrozdziały 6.3 i 6.4 zostały poświęcone aspektom dotyczącym wód powierzchniowych, gospodarki wodno-ściekowej, powierzchni ziemi, geologii, gleb i wód podziemnych. Na stronach 78-96 raportu omówiono obecny stan hydrograficzny regionu, opisując cieki i zbiorniki wodne w rejonie planowanej inwestycji ze wskazaniem na ich jakość, oraz opracowano koncepcję odwodnienia dla poszczególnych wariantów przebiegu drogi i scharakteryzowano urządzenia podczyszczające i retencjonujące wody deszczowe. Oceniono wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko wodne w zakresie gospodarki wodno-ściekowej. Autorzy raportu omówili również warunki geomorfologiczne, ujęcia wód podziemnych, kopaliny i odnieśli się do oddziaływania planowanej inwestycji na powierzchnię ziemi, warunki gruntowo-wodne oraz gleby i uprawy rolne, zarówno na etapie realizacji, jak i eksploatacji inwestycji.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. przeanalizował zagadnienie dotyczące warunków gruntowo-wodnych, o czym świadczy nałożony na inwestora obowiązek zabezpieczania zaplecza budowy przed przedostawaniem się zanieczyszczeń do gruntu i wód. Organ nie odniósł się do kwestii związanej z układem hydrograficznym, bowiem materia ta wykracza poza zakres jego kompetencji. Nie analizowano szczegółowo sieci rowów melioracyjnych. Taka analiza jest elementem projektu branżowego w ramach projektu budowlanego budowy drogi [...].

Dotrzymanie warunków wymienionych w sentencji postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zminimalizuje oddziaływanie drogi zarówno na etapie robót budowlanych, jak również na etapie eksploatacji na glebę, wody podziemne i powierzchniowe, a także zapewni właściwe gospodarowanie odpadami. Zaplecza budowy zostaną odpowiednio zabezpieczone, by uniknąć przenikania zanieczyszczeń pochodzących z wypłukiwania materiałów stosowanych do budowy i z wycieków z maszyn do wód powierzchniowych, podziemnych i gruntu. Na wypadek wystąpienia wycieku, wykonawca robót będzie posiadał odpowiednie sorbenty do strącania zanieczyszczeń, zwłaszcza ropopochodnych i syntetycznych. Zaplecze budowy zostanie wyposażone w sanitariaty, a ścieki socjalno-bytowe będą odprowadzane do szczelnych zbiorników bezodpływowych, których zawartość będzie usuwana przez uprawnione podmioty. W trakcie budowy drogi największy wpływ na środowisko gruntowo — wodne nastąpi podczas wykonywania wykopów. Prace niwelacyjne będą prowadzone w taki sposób, aby uniknąć odwodnienia pobliskich terenów i ograniczyć ingerencję w walory przyrodnicze. Realizacja inwestycji nie spowoduje zmiany lub ograniczenia wielkości, kierunków i prędkości przepływów w ciekach powierzchniowych i wodach podziemnych. Materiały używane podczas prac budowlanych mogą powodować zanieczyszczenie i okresowe zmętnienie wody, dlatego wody rzeki [...], na której będzie budowany most, zostaną zabezpieczone przed możliwością dostania się do nich materiałów budowlanych np. poprzez stosowanie pomostów roboczych i podestów zabezpieczających. Przy projektowaniu systemów odwodnienia przyjęto zasadę zatrzymania jak największej ilości wody na danym terenie, co wpłynie korzystnie na bilans wody i zminimalizuje naruszenie stosunków wodnych. Odwodnienie drogi zostanie zapewnione poprzez system rowów otwartych trawiastych, a w sąsiedztwie rezerwatu H. od km [...] do km [...] oraz od km [...] do km [...] projekt przewiduje rowy nieprzepuszczalne (wyłożone folią lub geowłókniną). Dla mostów, wiaduktów i skrzyżowań wysokościowych zostaną zastosowane rurociągi podwieszane pod obiektami, włączone do rowów. Przed zrzutem wód do odbiornika zastosowane zostaną urządzenia oczyszczające w postaci osadników, separatorów ropopochodnych oraz zbiorniki retencyjne, wymienione w punkcie 11.10 postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r., które zabezpieczą dodatkowo odbiorniki przed jednorazowym dopływem dużej ilości wód.

W ramach działań kompensacyjnych zaproponowano, iż przed rozpoczęciem prac budowlanych zostaną zbudowane nowe zbiorniki wodne o powierzchni ok. [...] ha położone w odległości ok. [...] km od likwidowanego zbiornika, po obu stronach drogi. Na etapie wydawania decyzji środowiskowej przedstawione informacje w zakresie warunków gruntowo - wodnych są wystarczające. Twierdzenia skarżących, iż planowana inwestycja spowoduje zalanie miejscowości D. i K. nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji. W związku z powyższymi wyjaśnieniami organ uznał, iż twierdzenia mieszkańców o zagrożeniu powodziowym, wynikłym na skutek realizacji przedmiotowej trasy [...], są niczym nie poparte i nie znajdują uzasadnienia w przedłożonym materiale dowodowym sprawy.

10. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wskazał, że w raporcie jego autorzy wskazali, że w sąsiedztwie R. i istniejącej obwodnicy miasta występują rejony działalności górniczej. Powierzchnia terenu na tym obszarze była silnie zdegradowana w wyniku eksploatacji odkrywkowej surowców ilastych, jeszcze przed budową istniejącej obwodnicy R. Niezrekultywowane wyrobiska górnicze były samoistnie przekształcane w bezodpływowe zbiorniki wodne, część z nich została zasypana, część zaadaptowana pod rozbudowę [...]. W konsekwencji, od powierzchni terenu do głębokości około [...] m w sposób chaotyczny spotyka się nasypy, stawy i grunty przemieszczone. Istotne przekształcenia wystąpiły również w systemie drenażu powierzchniowego. System ten został zburzony przez wykopy eksploatacyjne, przeradzające się po zaprzestaniu eksploatacji w zbiorniki wodne. Obecnie wyrobiska oplecione są rowami melioracyjnymi w większości zaniedbanymi i niedrożnymi. W przypadku planowanej budowy trasy [...] przewidywany system odprowadzania wód opadowych z drogi zabezpiecza cieki zarówno przed nadmiernym jednorazowym dopływem (zbiorniki retencyjne), jak i przed zanieczyszczeniem (system oczyszczania z separatorami i zbiornikami). W trakcie budowy drogi największy wpływ na środowisko gruntowo — wodne nastąpi podczas wykonywania wykopów. Warunki zaproponowane w decyzji pozwolą na eliminację lub ograniczenie tego oddziaływania. Inwentaryzowana powierzchnia obfituje w niewielkie torfianki oraz glinianki, o linii brzegowej częściowo porośniętej pasem trzcin bądź innej roślinności, dlatego dla utrzymania walorów przyrodniczych i krajobrazowych zostaną zachowane wszystkie oczka wodne, torfianki i glinianki, które nie kolidują z przebiegiem drogi. Organ podkreślił, że autorzy raportu na stronie 86 zapewniają, iż nie przewiduje się takiego zakresu prac ziemnych, wymagających odwodnień, który by rzutował na warunki wodne w otoczeniu planowanej inwestycji.

Jeśli chodzi o oddziaływania akustyczne to w trakcie budowy drogi będą one powodowane pracą sprzętu budowlanego oraz ruchem pojazdów transportujących materiały i surowce budowlane. Hałas będzie miał zasięg lokalny, lecz charakteryzować się będzie dużym natężeniem. W związku z obowiązkiem wynikającym z zapisów decyzji środowiskowej, prace budowlane w rejonie najbliższych terenów chronionych akustycznie oraz szlaków migracji zwierząt (punkt 2.15 decyzji) będą wykonywane tylko w godzinach dziennych, a urządzenia emitujące hałas o dużym natężeniu w miarę możliwości nie będą pracowały równocześnie. Oddziaływania te będą mieć charakter średnioterminowy i ustąpią w momencie ukończenia prac budowlanych. Po oddaniu planowanego przedsięwzięcia do użytkowania, na skutek ruchu pojazdów drogowych do środowiska w otoczeniu trasy będzie emitowany ponadnormatywny hałas, który swym zasięgiem wykroczy poza linie rozgraniczające inwestycji. Przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, którego zasięg obejmie w szczególności budynki zlokalizowane wzdłuż drogi powiatowej nr [...] we wsiach N. i Z. oraz wzdłuż drogi wojewódzkiej nr [...] w rejonie wsi C., będzie także efektem skumulowanego oddziaływania dróg istniejących z projektowaną drogą [...]. W celu ograniczenia ww. uciążliwości, zaprojektowano budowę ekranów akustycznych wymienionych w punkcie 3.1 sentencji zaskarżonej decyzji. Ekrany będą dopasowane w taki sposób, aby mogły zostać wkomponowane w krajobraz poprzez nasadzenie zieleni osłaniającej, dobranej w zależności od rodzaju gleby, nawodnienia, nasłonecznienia i odporności na zasolenie. W stosunku do budynków znajdujących się w sąsiedztwie istniejących dróg poprzecznych, w rejonach, w których może wystąpić kumulowanie hałasu z dróg istniejących z hałasem z projektowanej drogi [...], należy na etapie projektu budowlanego, po doprecyzowaniu rozwiązań technicznych, a zwłaszcza parametrów wysokościowych wiaduktów, ponowić analizę akustyczną z uwzględnieniem szczegółowych rozwiązań. Zdaniem autorów raportu jest wysoce prawdopodobne, że ilość budynków z przekroczeniem poziomów dopuszczalnych hałasu ulegnie zmniejszeniu, jeśli w prognozach uwzględni się szczegółowe rozwiązania drogi [...] i dróg poprzecznych. Dla weryfikacji analiz akustycznych zawartych w raporcie i decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zgodnie z warunkiem 5.1 decyzji środowiskowej, zostanie przeprowadzona analiza porealizacyjna w zakresie rzeczywistego oddziaływania trasy i oceny skuteczności zastosowanych rozwiązań, mających na celu zapewnienie ochrony terenów chronionych akustycznie. Analiza zostanie wykonana po upływie 1 roku i przedstawiona w terminie 18 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania. W przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości dopuszczalnych poziomu hałasu zostaną zastosowane odpowiednie środki ochrony. W sytuacji, w której standardy w środowisku nie będą mogły być dotrzymane, zostaną podjęte działania mające na celu utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania, zgodnie z art. 135 Poś. Jeśli chodzi o pękanie budynków na skutek oddziaływania inwestycji w zakresie wibracji, należy stwierdzić, iż zagadnienia związane z tym zjawiskiem powinny być uwzględnione w projekcie budowlanym, bowiem ochrona w tym zakresie realizowana jest w oparciu o przepisy prawa budowlanego oraz normy budowlane. Na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia organ zobowiązany jest do zidentyfikowania wszelkich zagrożeń i uciążliwości zamierzonego przedsięwzięcia wobec środowiska i na tej podstawie określenia warunków likwidacji lub minimalizacji tych zagrożeń.

Kwestie dotyczące wywłaszczenia nieruchomości wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy oraz określone w przepisach Poś kompetencje organu w zakresie ocen oddziaływania na środowisko, zatem nie uwzględniono ich w zapisach zaskarżonej decyzji. Zagadnienie wywłaszczenia nieruchomości pod inwestycje drogowe regulują zapisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.) oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i następuje ono w odrębnym postępowaniu.

11. Organ odwoławczy za niesłuszny uznał zarzut, iż Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. nie odniósł się do kwestii "wyburzeń na życzenie", do warunków społeczno - ekonomicznych panujących w rejonie planowanej inwestycji, oraz nie przeanalizował w sposób rzetelny wpływu inwestycji na społeczności lokalne. W punktach 2.8, 2.10 i 2.11 na stronie 27 decyzji organ przytoczył wniesione przez mieszkańców uwagi dotyczące powyższych zagadnień. W odpowiedzi na powyższe uwagi organ pierwszej instancji wskazał, że przedłożony przez inwestora raport o oddziaływaniu na środowisko wraz z uzupełnieniami został sporządzony zgodnie z wymogami art. 52 Poś i zawiera wszystkie wymagane informacje niezbędne do dokonania oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko. Na podstawie tej dokumentacji uzyskano także wymaganą prawem opinię właściwego organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz uzgodnienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Organ pierwszej instancji wskazał, że w raporcie z kwietnia 2011 r., stanowiącym podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, na stronie 270 przedstawiono informacje dotyczące liczby budynków przeznaczonych do wyburzenia w poszczególnych wariantach przebiegu drogi. Tabela 115 na stronie 283 raportu uwzględnia liczbę budynków objętych zasięgiem ponadnormatywnego poziomu hałasu w 2025 roku, po zastosowaniu ekranów akustycznych oraz liczbę siedlisk ludzkich w odległości 100 m od osi trasy. Określona również została liczba działek do wykupu oraz powierzchnia gruntów do wywłaszczenia. Przepisy prawa nie nakładają na inwestora obowiązku zamieszczania w raporcie informacji o wyburzeniach budynków znajdujących się w strefie ponadnormatywnego oddziaływania planowanej inwestycji, dokonywanych "na życzenie" mieszkańców. W celu ograniczenia uciążliwości akustycznych nałożono na inwestora obowiązek wykonania ekranów dźwiękochłonnych. Po ich zastosowaniu ilość budynków narażonych na ponadnormatywny hałas ulegnie znacznemu zmniejszeniu, jednakże w przypadku wielu budynków nadal prognozuje się przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu. Jako dodatkowe zabezpieczenie na górnych krawędziach ekranów zostaną zamontowane reduktory oktagonalne, które powodują modyfikację ugięcia fal dźwiękowych i tym samym obniżenie poziomu hałasu za ekranem o ok. 3 dB. Z obliczeń przeprowadzonych dla 2015 i 2025 roku wynika, że podczas eksploatacji projektowanej obwodnicy będą dotrzymane normy stężeń emitowanych substancji w otoczeniu.

W celu zweryfikowania ustaleń zawartych w raporcie z rzeczywistym oddziaływaniem trasy w zakresie zanieczyszczenia powietrza, zostanie wykonana analiza porealizacyjna, obejmująca serię pomiarową stężeń dwutlenku azotu w powietrzu uśrednionych dla okresu jednej godziny i dla toku kalendarzowego. W przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości dopuszczalnych, zostaną zastosowane odpowiednie środki ochrony. W sytuacji, w której standardy w środowisku nie będą mogły być dotrzymane, zostaną podjęte działania mające na celu utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania, zgodnie z art. 135 Poś.

12. Organ odwoławczy wskazał, że analizując kolejne wersje raportu, można dostrzec, że w raporcie z sierpnia 2010 r. w ocenie przestrzennej poszczególne warianty otrzymały następującą punktację: wariant I — 78,68, wariant II - 84,34, wariant Il a - 88,54, wariant III - 90,22. Ocena przestrzenna uległa modyfikacji na skutek wezwania Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2011 r., w którym organ wskazał, że ocena przestrzenna wariantów powinna zostać uzupełniona o liczbę budynków produkcyjnych, biurowych i gospodarczych przewidzianych do wyburzenia, bowiem wykazywanie jedynie liczby budynków mieszkalnych przewidzianych do wyburzenia nie pozwala na właściwe oszacowanie przestrzenne wariantów. Ocenę należało uzupełnić także o liczbę budynków, dla których prognozuje się wystąpienie przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu, pomimo zastosowania ekranów akustycznych. Uzupełnienie analiz o powyższe parametry spowodowało, że warianty II i II a, które biegną w większości przez tereny leśne i zadrzewione, a w mniejszym stopniu przez obszary zabudowane, uzyskały największą liczbę punktów i zajęły pierwszą i drugą pozycję w rankingu, co już nie zostało przez autorów raportu zmienione we wnioskach końcowych. Nie zmienia to jednakże faktu, że w łącznej ocenie wielokryterialnej wariantów wariant III uzyskał największą sumę punktów, co zapewniło mu najwyższą pozycję. W przypadku oceny środowiskowej wariantów raport, stanowiący podstawę do wydania przedmiotowej decyzji, został uzupełniony o dodatkowe parametry. W opinii Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska analiza wielokryterialna powinna była zostać uzupełniona o dodatkowe, niezwykle istotne z przyrodniczego punktu widzenia czynniki dotyczące fragmentacji siedlisk i przerwania szlaków migracyjnych zwierząt, oraz wszystkich obiektów ochrony środowiska, co spowodowało różnice w rozkładzie poszczególnych wag i punktacji. Jeśli chodzi o parametr "obciążenie ruchem istniejącej drogi [pojazdy rzeczywiste na dobę]" w ocenie techniczno-ruchowej oraz "uciążliwość dla mieszkańców ul. [...] w C. [pojazdy rzecz./dobę w obu kierunkach]" w ocenie społecznej wariantów, należy wskazać, iż zmiany w poszczególnych wartościach zaistniały na skutek kilku czynników. Jednym z nich jest uaktualnienie Generalnych Pomiarów Ruchu na istniejącej drodze nr [...] oraz na drogach wojewódzkich nr [...]. Raport z 2007 roku opierał się na wynikach pomiarów przeprowadzonych w roku 2005, natomiast raport z 2011 roku bazuje na wynikach pomiarów z roku 2010. W raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z 2007 r. prognozę ruchu policzono dla okresów czasowych: 2013 r. i 2033 r., natomiast w raporcie z 2011 r. zawarto prognozę ruchu w innym horyzoncie czasowym, a mianowicie dla lat 2015 i 2025 r. Istotne różnice w poszczególnych wartościach wynikają z tego, że w raporcie z kwietnia 2011 r. uwzględniono nowy węzeł "[...]", umożliwiający powiązanie trasy ekspresowej [...] z nowo projektowaną drogą łączącą węzeł z istniejącą drogą nr [...] we wsi C. w Gminie W. Węzeł ten ma kluczowe znaczenie dla powiązania W. z projektowaną trasą [...] i zmienia zasadniczo rozkład prognozowanego ruchu w tym rejonie. Prognoza dotycząca obciążenia ruchem istniejącej drogi nr [...] oraz uciążliwości dla mieszkańców ul. [...] w C., zawarta w raporcie z 2007 r., nie obejmowała węzła "[...]", bowiem nie było w najbliższym horyzoncie czasowym perspektyw na realizację planowanej drogi, która połączy węzeł z istniejącą drogą wojewódzką nr [...], z którą trasa [...] miałaby mieć również powiązanie. Prognozowane w latach 2033 lub 2025 obciążenie ruchem istniejącej drogi krajowej nr [...] porównano w ocenie techniczno-ruchowej w ramach analizy wielokryterialnej we wszystkich wariantach w tym samym przekroju drogi tj. na początku istniejącej obwodnicy R. (w rejonie istniejącej kładki dla pieszych).

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżących, iż wariant III jest najbardziej ingerujący w świat zwierząt i roślin, bowiem zarówno z analiz ogólnych, jak również z analizy wielokryterialnej przedstawionych w raporcie wynika, iż najbardziej ingerujące w środowisko są warianty II i II a.

13. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z warunkiem nałożonym w punkcie 2.3 decyzji organu pierwszej instancji, drogi dojazdowe do placów budowy zostaną wytyczone, w miarę możliwości, w oparciu o istniejącą sieć szlaków komunikacyjnych z uwagi na oszczędne korzystanie z terenu i minimalne przekształcenie jego powierzchni. Oddziaływania na etapie realizacji inwestycji będą mieć charakter średnio terminowy i ustąpią w momencie ukończenia prac budowlanych. Dodatkowo wymaga podkreślenia, że po zakończeniu prac teren zostanie przywrócony do stanu poprzedniego. Użyty, w nałożonym w punkcie 2.3 decyzji warunku, zwrot "w miarę możliwości" oznacza, iż jeżeli nie będzie możliwości poruszania się ciężkich pojazdów po istniejących drogach, pojazdy te zostaną skierowane na nowo wyznaczone trasy. Ponadto należy wskazać, iż kwestie dotyczące rozwiązań projektowych i technicznych, jak np. dopuszczalne obciążenie dróg, wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy oraz określone w przepisach Poś kompetencje organu w zakresie ocen oddziaływania na środowisko.

14. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżących, że na terenach sąsiadujących z wariantem I nie było już powierzchni pod zabudowę, a jedynie na obszarach zarezerwowanych pod wariant III powstawały nowe obiekty. W przypadku wariantu I ekspansja jest w pewnym stopniu ograniczona przez istniejący w sąsiedztwie las. Właśnie z uwagi na sąsiedztwo terenów cennych przyrodniczo i bliską obecność drogi krajowej nr [...] tereny w wariancie I są atrakcyjne pod zabudowę. O znacznym tempie urbanizacji świadczy chociażby przewidywana ilość wyburzeń. W przypadku wariantu I w raporcie z 2007 r. prognoza obejmowała do wyburzenia [...] budynki mieszkalne jednorodzinne i [...] budynki usługowo — gospodarcze, natomiast w raporcie z 2011 r. autorzy przewidywali do wyburzenia [...] budynków mieszkalnych (jednorodzinnych), [...] produkcyjne, [...] biurowe, [...] gospodarcze i [...] budynek stacji kontroli pojazdów. W przypadku wariantu III w raporcie z 2007 r. przewidywano do wyburzenia [...] budynków mieszkalnych (jednorodzinnych) i [...] budynki usługowo-gospodarcze, zaś w raporcie z 2011 r. autorzy wskazują, iż planuje się wyburzenia [...] budynków mieszkalnych (jednorodzinnych) i [...] budynków gospodarczych. O postępującej urbanizacji na obszarze sąsiadującym z wariantem I świadczy również wzrost liczby ludności w strefie oddziaływania. W raporcie z 2007 r. wskazuje się, że w strefie 0-100 m zakładano [...] mieszkańców narażonych na hałas, w strefie 100-200 m [...] mieszkańców, w strefie 200-350 m [...] mieszkańców, zaś w strefie 350-500 m [...] mieszkańców, natomiast w raporcie z 2011 r. wielkości te uległy znacznemu zwiększeniu i w strefie 0-100 m przewiduje się [...] mieszkańców narażonych na hałas, w strefie 100-200 m [...] mieszkańców, w strefie 200- 350 m [...] mieszkańców, zaś w strefie 350-500 m [...] mieszkańców. Dla wariantu III parametry te również uległy wzrostowi, bowiem w raporcie z 2007 r. oszacowano, iż w strefie 0-100 m narażonych na hałas będzie [...] mieszkańców, w strefie 100- 200 m [...] mieszkańców, w strefie 200-350 m [...] mieszkańców, zaś w strefie 350-500 m [...] mieszkańców, natomiast w raporcie z 2011 r. prognoza przewiduje, że w strefie 0-100 m narażonych na hałas będzie [...] mieszkańców, w strefie 100-200 m [...] mieszkańców, w strefie 200-350 m [...] mieszkańców, zaś w strefie 350-500 m [...] mieszkańców. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że postępowanie w przedmiotowej sprawie toczy się od listopada 2007 r. Od momentu złożenia wniosku o wydanie decyzji wariantem wskazanym do realizacji był wariant III, a konflikty jakie wywołała ta lokalizacja wśród okolicznych mieszkańców, liczne uwagi i wnioski kierowane do organów w związku z planowaną realizacją inwestycji świadczą o tym, że społeczeństwo posiadało wiedzę na temat wyboru wariantu preferowanego. Wznosząc obiekty na terenach przewidzianych pod wariant III mieszkańcy działali świadomie. W związku z powyższym zarzut ten organ uznał za niesłuszny.

15. Odnosząc się do zarzutu, w którym skarżący wskazują, iż organ pierwszej instancji naruszył zasadę określoną w art. 7 kpa oraz nie uwzględnił wytycznych Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zawartych w decyzji z dnia [...] marca 2010 r. z uwagi na nierozszerzenie analizy o dodatkowy wariant realizacji inwestycji, należy wyjaśnić, iż zapis przedstawiony w art. 7 Kpa dotyczy zasady praworządności i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu jednostki. W raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedstawione zostały, oprócz wariantu zerowego, polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i pozostawieniu drogi nr [...] wg dotychczasowego przebiegu, warianty inwestycyjne: wariant I, wariant II, wariant Il a oraz wariant III — preferowany przez inwestora. Po dogłębnej analizie dokumentacji organ uznał, że w raporcie przedstawiono wystarczającą ilość wariantów, które zapewniły możliwość merytorycznej oceny poszczególnych opcji realizacji inwestycji i nie było konieczności uzupełniania raportu o analizę kolejnego wariantu.

16. Odnosząc się do zarzutu rozbieżności w danych dotyczących zajętości terenu, zawartych we wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia oraz raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko organ odwoławczy wskazał, że we wniosku zawarto charakterystykę planowanego przedsięwzięcia, podając m.in. rodzaj i miejsce realizacji, ogólną powierzchnię przedsięwzięcia, powierzchnię zajmowaną przez nieruchomości, obiekty budowlane, sposób ich wykorzystania i pokrycie szatą roślinną, warianty przedsięwzięcia oraz wskazano, iż początek projektowanego odcinka drogi przyjętej w pikietażu - [...] km, na węźle "[...]", w miejscu rozwidlenia się dwóch tras [...]. Kolejnym pismem inwestor zwrócił się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. z prośbą o zmianę wnioskowanego zakresu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia z rozpoczynającego się w km - [...] na zakres przedsięwzięcia rozpoczynający się w km [...]. Korekta zakresu przedsięwzięcia wynika z wydanej już decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla drogi [...], która obejmuje węzeł "[...]". Zawarte w analizowanym wniosku z dnia 8 listopada 2007 r. informacje dotyczące zajętości terenu nie są wymagane, a stanowią jedynie dodatkowe dane, które nie wpływają na zakres przedsięwzięcia. Mając na względzie powyższe wyjaśnienia organ odwoławczy nie dopatrzył się niezgodności wniosku z ostatecznym raportem i jego uzupełnieniami, w związku z czym podnoszony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

17. Odnosząc się do zarzutu, iż w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko marginalizuje się istnienie w pobliżu planowanej trasy dużych ujęć wody oraz "nieprawidłowo oceniono możliwość zaopatrzenia w wodę mieszkańców" organ podkreślił, że jak wskazują autorzy raportu na stronach 92-93, omawiany rejon zaopatrywany jest w wodę z ujęć wód podziemnych piętra czwartorzędowego. Wody ujmowane są ze studni o głębokości [...] m. Poziom wodonośny jest dobrze izolowany od powierzchni. W bezpośrednim sąsiedztwie planowanej drogi nie ma ww. ujęć wód. W dalszej odległości ujęcia wód z tego poziomu występują w miastach M. i Z., we wsi C., we wsi N. Studnie ujmujące wody głównego poziomu wodonośnego i zaopatrujące sieci wodociągowe, zlokalizowane są w odległości ponad [...] m od projektowanych przebiegów trasy. Żadne z ujęć wody nie koliduje z planowaną trasą [...], w związku z czym nie są zagrożone zanieczyszczeniami z budowanej drogi. Mieszkańcy miejscowości niewyposażonych w sieć wodociągową zaopatrują się w wodę ze studni kopanych lub wierconych. Ochrona ujęć wody, przede wszystkim pitnej, jest niezwykle istotnym elementem procedury oceny oddziaływania inwestycji, dlatego też na odcinkach, gdzie poziom wód gruntowych jest niski, a grunty są nieprzepuszczalne, rowy dla odwodnienia trasy projektuje się jako infiltracyjne, z których część wody wsiąknie do podłoża. Na terenach, gdzie grunt jest przepuszczalny, a poziom wody gruntowej wysoki, lub też na obszarach szczególnej ochrony (np. w strefie pośredniej ujęć wody pitnej), rowy projektuje się jako nieprzepuszczalne (wyłożone folią lub geowłókniną). Odwodnienie drogi poprzez system rowów nieprzepuszczalnych projektuje się również w sąsiedztwie rezerwatu H. Dotrzymanie warunków wymienionych w sentencji decyzji organu pierwszej instancji zminimalizuje oddziaływanie robót na glebę, wody podziemne i powierzchniowe.

18. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wyjaśnił, iż rozdział 8 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko odnosi się do zagadnień związanych z wystąpieniem poważnej awarii drogowej. W podrozdziale 8.5.3 raportu "Zagrożenia osób przebywających okresowo" autorzy wskazali, iż najczęściej dotyczy to obiektów, gdzie ludzie przebywają w ciągu dnia. Są to zarówno obiekty zwiększonego ryzyka z uwagi na trudności w ewakuacji (szkoły, przedszkola, żłobki, dzienne domy opieki), jak i także zakłady pracy, placówki handlowe, usługowe, administracyjne, sportowe, kulturalne itp. W bezpośrednim otoczeniu analizowanego odcinka [...] brak tego typu obiektów. Mając na względzie zarzuty skarżących, organ odwoławczy wezwał inwestora do wskazania czy planowana inwestycja koliduje lub będzie przebiegać w bezpośrednim sąsiedztwie zakładu [...]. W odpowiedzi Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wskazał, iż w punkcie 8.5.3 raportu zwrócono uwagę na problemy związane z ewakuacją większej ilości osób przebywających w obiektach w otoczeniu trasy w razie wystąpienia zagrożenia spowodowanego katastrofą drogową. Jak wyjaśnił inwestor, analiza zagospodarowania terenów w otoczeniu trasy wykazała brak obiektów, w których przebywa okresowo większa ilość osób. Obiekt zakładu [...] zlokalizowany jest w odległości ok. [...] m od pasa drogowego. Najbliżej planowanego pasa drogowego znajduje się obiekt magazynowy, w którym praca odbywa się jedynie w ciągu dnia i przebywa w nim niewielka ilość osób, która nie spowoduje problemów w przypadku ewentualnej ewakuacji. Natomiast działka należąca do zakładu produkcyjnego [...] położona jest w bezpośrednim sąsiedztwie planowanego przebiegu korytarza trasy, ale nie koliduje z jego przebiegiem. Odległość dzieląca obiekty budowlane zakładu [...] od planowanej krawędzi jezdni jest zgodna z wymogami określonymi w art. 43 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie bowiem z ust. 1 powyższego przepisu, obiekty budowlane przy drodze ekspresowej powinny być usytuowane w odległości od zewnętrznej krawędzi jezdni co najmniej 20 m na terenie zabudowy i 40 m poza terenem zabudowy. Do pisma z dnia 27 marca 2012 r. inwestor dołączył również załącznik graficzny przedstawiający dokładną lokalizację zakładu [...] w stosunku do projektowanej trasy [...]. Umiejscowiony w ok. km [...] trasy teren zakładu [...] jest również łatwo dostrzegalny na ortofotomapach przedłożonych wraz z raportem o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Dodatkowo, organ podkreślił, iż właściciel zakładu produkcji [...] nie kwestionował warunków nałożonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedmiotowej inwestycji. Zarzut nieuwzględnienia w treści raportu informacji o występującym w sąsiedztwie planowanej trasy zakładzie [...] organ uznał za słuszny, niemniej jednak wskazał, że nie może być on podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji ponieważ nie miało to wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu braku szczegółowej inwentaryzacji obiektów, które będą się znajdować w otoczeniu tras i na ich przebiegu organ wyjaśnił, iż jakkolwiek w raporcie nie umieszczono szczegółowej inwentaryzacji obiektów, to jednak została ona wykonana w stopniu pozwalającym na przeprowadzenie prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Jeśli zaś chodzi o przebieg drogi względem domu opieki społecznej [...] organ wyjaśnił, iż, jak wskazano na stronie 51 raportu, warianty II i Il a w km [...] będą przebiegać w odległości ok. [...] m od ogrodzenia ośrodka, nie zaś od samego budynku. Na stronie 251 raportu, jego autorzy wskazali natomiast, że wariant II będzie przebiegał względem samego ośrodka [...] w odległości ok. [...] m, zaś wariant III w odległości ok. [...] m.

19. Odnosząc się do zarzutu braku w raporcie dokładnego opisu stanu środowiska biotycznego w rejonie planowanej inwestycji oraz przeprowadzenie niekompletnej inwentaryzacji przyrodniczej organ wskazał, że na stronie 102 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z kwietnia 2011 r. wykonana została inwentaryzacja siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt na trasie nowoprojektowanego odcinka trasy [...], która obejmowała swym zasięgiem pas o szerokości [...] m po obu stronach osi projektowanej trasy, w każdym z proponowanych wariantów. Dodatkowo przeanalizowano obszary cenne przyrodniczo, na które budowa drogi [...] może wywierać wpływ pośredni, wynikający z powiązań ekologicznych. Z uwagi na harmonogram realizacji inwestycji, inwentaryzacja została przeprowadzona wiosną i latem 2010 r. podczas kilkunastu wyjazdów w teren w różnych warunkach pogodowych i o różnych porach dnia, w tym również nocą. Okres wiosenno-letni jest okresem reprezentatywnym dla tego typu badań i stwarza warunki do przeprowadzenia inwentaryzacji w sposób stosunkowo precyzyjny. Wynika to z tego, że okres od początku marca do końca maja jest sezonem migracji płazów, zaś od początku marca do końca sierpnia ma miejsce sezon lęgowy ptaków, a w okresie tym najłatwiej zidentyfikować występowanie poszczególnych gatunków, a także przynajmniej orientacyjnie oszacować liczebność poszczególnych populacji. Metodyka inwentaryzacji fauny i flory została szczegółowo opisana w podrozdziale 6.7.2 na stronach od 103 do 109 raportu. W raporcie wskazane zostały możliwe do zastosowania działania łagodzące negatywne skutki przyszłej inwestycji. Analizie poddano również ewentualne oddziaływanie inwestycji na pobliskie tereny chronione, położone poza zewnętrznym obszarem inwestycji. Inwentaryzacji przyrodniczą realizowano również na terenach prywatnych, w tym prywatnych lasach. Wskazano, że największe kompleksy lasów prywatnych rozciągają się na [...]. Tworzą głównie zadrzewienia na siedliskach borowych. Dominuje sosna z domieszką dębu, brzozy, topoli oraz na terenach podmokłych olchy. Są to zadrzewienia o zróżnicowanym wieku (głównie [...] letnie). Uwzględniono wszystkie lasy nie będące własnością skarbu państwa, w tym las E. P. Lasy prywatne zostały zaznaczone również na załączniku graficznym. Na obszarach stanowiących własność prywatną zinwentaryzowano stanowiska roślin i zwierząt. Prace terenowe na etapie opracowywania raportu wykazały, że w rejonie planowanej inwestycji występują gatunki ptaków wymienione w załączniku I dyrektywy 2009/147/WE z 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa oraz gatunki. W związku z tym inwestor został zobligowany do zachowania ostrożności podczas prowadzenia prac budowlanych, aby nie dopuścić do zajęcia lub zniszczenia rewirów gatunków ptaków: lerki, gąsiorka, zielonki, dzięcioła czarnego, dzięcioła średniego, ortolana, srokosza, skowronka, dzięcioła zielonego, słonki, żurawia, kuropatwy, o których mowa w punkcie 2.13 sentencji zaskarżonej decyzji. Dla ograniczenia negatywnego oddziaływania inwestycji, w maksymalnym stopniu będą oszczędzane stanowiska roślin podlegających częściowej ochronie: konwalii majowej oraz kaliny koralowej.

Wariant III rozdzieli dwa sąsiadujące ze sobą kompleksy leśne rozciągające się między S. i H. oraz przetnie szlak migracyjny, który obejmuje lasy koło W. i K., mozaikę łąk i zarośli w dolinie rzeki [...] na [...] od miejscowości N. oraz lasy położone zarówno na [...], jak i na [...] od M. Negatywne oddziaływanie trasy w tym zakresie zostanie zminimalizowane poprzez umożliwienie zwierzętom bezpiecznego przedostania się na drugą stronę drogi. W tym celu, zostaną wybudowane przejścia dla zwierząt dużych, średnich i małych oraz przepusty dla małych zwierząt i płazów. Przejścia dla płazów będą wyposażone w szczelny system ogrodzeń naprowadzających. Przy przejściach dla dużych i średnich zwierząt zostaną wykonane nasadzenia zieleni naprowadzającej z wykorzystaniem rodzimych gatunków krzewiastych i niskich drzew. W celu uniknięcia wtargnięcia zwierząt na jezdnię, na całej długości trasy zostanie wykonane ogrodzenie ochronne z siatki metalowej z metalowymi słupami.

20. Za niesłuszny organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący braku analizy i oceny możliwych zagrożeń i szkód dla zabytków i ich otoczenia, chronionych na podstawie przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w szczególności zabytków archeologicznych w obrębie terenu, na którym ma być realizowane przedsięwzięcie.

Na podstawie informacji uzyskanych od Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków Województwa [...] i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w W., w rozdziale 10 raportu autorzy przedstawili analizę oddziaływania trasy na środowisko kulturowe i dobra materialne. W raporcie został umieszczony wykaz i charakterystykę zabytków w rejonie drogi, określono oddziaływanie na zabytki i krajobraz kulturowy oraz założenia do ratowniczych badań archeologicznych, założenia do programu zabezpieczenia istniejących dóbr kultury oraz ochrony krajobrazu kulturowego. Na stronie 261 raportu wskazano, iż w bezpośrednim sąsiedztwie analizowanego odcinka drogi [...] oraz w granicach pasa drogowego nie występują zabytki wpisane do rejestru Konserwatora Zabytków, które mogą być narażone na oddziaływanie drogi ekspresowej w fazie budowy i w fazie eksploatacji. W pasie drogowym znalazły się kapliczki i krzyże przydrożne nieuwzględnione w rejestrze i ewidencji zabytków. W rejonie analizowanych wariantów przebiegu trasy stwierdzono 11 stanowisk archeologicznych. Trasa przecina konserwatorską strefę archeologiczną (strefa obserwacji archeologicznych) na odcinku od km [...] do km [...]. Na całym przebiegu analizowanego odcinka drogi [...] krajobraz kulturowy nie ma cech świadczących o jego wartości zabytkowej w postaci wymagającej korekt projektu. Nie tworzy bowiem wyodrębnionych obiektów architektoniczno-urbanistycznych, które znalazłyby się na trasie, w paśmie [...] m lub którym zagrażałaby budowa drogi. Na obszarach konserwatorskich stref archeologicznych, ze względu na charakter krajobrazu, formy terenowe i kompleks osadniczy, można się spodziewać natrafienia na zabytkowe obiekty, w związku z czym w punkcie 2.31 sentencji decyzji organ pierwszej instancji nałożył na inwestora obowiązek zapewnienia nadzoru archeologicznego nad drogowymi robotami ziemnymi. W przypadku zaś odkrycia stanowisk archeologicznych lub historycznych, zgodnie z warunkiem 2.32 zaskarżonej decyzji, wykonawca robót winien wstrzymać prace, powiadomić Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. i uzgodnić z nim dalszy przebieg i zakres prac. Natomiast w sytuacji odkrycia kopalnych szczątków roślin lub zwierząt zobowiązany jest powiadomić Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w W. albo właściwego terytorialnie: Burmistrza Miasta Z., Burmistrza Miasta M., Burmistrza Miasta K., Burmistrza Miasta W., Burmistrza Miasta i Gminy R. Warunki nałożone w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jednoznacznie świadczą o tym, że organ wnikliwie badał i oceniał możliwy wpływ inwestycji na zabytki.

21. Odnosząc się do zarzutu niekompletnej analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 11 Poś raport powinien zawierać analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem. Powyższy przepis nie wskazuje na obowiązek wyszczególniania w raporcie wszystkich uwag i zarzutów poruszanych w trakcie konsultacji społecznych prowadzonych zarówno przez samorządy, inwestora, jak również przez organ pierwszej instancji podczas postępowania zakończonego decyzją. Do wniosku z dnia 8 listopada 2007 r. o wydanie decyzji środowiskowej inwestor dołączył sprawozdanie z działań informacyjno-konsultacyjnych, jakie miały miejsce przed złożeniem wniosku. Wnioskodawcy zależało, aby wszelkie wątpliwości i sporne kwestie związane z przebiegiem projektowanej drogi [...] rozstrzygać na etapie planowania inwestycji. Celem tych działań było nie tylko poinformowanie lokalnej społeczności o planowanej inwestycji, ale również złagodzenie ewentualnych konfliktów społecznych w późniejszych fazach procesu inwestycyjnego. W rozdziale 12 raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dokonano analizy możliwych konfliktów społecznych, związanych z realizacją planowanego przedsięwzięcia w każdym z wariantów, zarówno w wariantach inwestycyjnych, jak również w wariancie zerowym, polegającym na niepodejmowaniu inwestycji. Wskazano, że budowa obwodnicy we wszystkich wariantach powoduje większe lub mniejsze konflikty społeczne, bowiem jest to obiekt silnie ingerujący w otoczenie, zmieniający warunki życia i standardy środowiskowe.

22. Za nietrafny organ uznał zarzut skarżących, w którym wskazują na brak opisu przewidywanych znaczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia. Organ wskazał, że na stronie 94 raportu, z uwagi na przewidywane duże natężenie ruchu, trasa będzie znaczącym źródłem emisji gazów i pyłów do powietrza, w tym pyłów metali ciężkich, które pośrednio przedostawać się będą do warstwy glebowej. W celu oceny oddziaływania projektowanej inwestycji w fazie eksploatacji na jakość powietrza, w rozdziale 6.2 raportu określono na podstawie prognoz ruchu emisję dwutlenku azotu, benzenu, dwutlenku siarki, pyłu i węglowodorów alifatycznych oraz przeprowadzono modelowanie rozkładu tych stężeń w bezpośrednim otoczeniu projektowanej drogi. Wskazano, iż stopień kumulacji zanieczyszczeń będzie uzależniony od właściwości sorpcyjnej gleb oraz od lokalnych warunków rozpraszania zanieczyszczeń. Perspektywiczny ruch prognozowany dla omawianych wariantów obwodnicy i poziomy zanieczyszczeń wskazują na zagrożenie dla środowiska glebowego i rolniczego emisją zanieczyszczeń. Na podstawie wyników badań gruntu prowadzonych wzdłuż eksploatowanych tras komunikacyjnych, ponadnormatywne zanieczyszczenie gruntu stwierdzano w pasie szerokości ok. [...] m od pasa jezdni (s. 91 raportu). Jednak przy prawidłowej eksploatacji jezdni, polegającej na jej czyszczeniu poprzez okresowe zbieranie piasku, mycie, usuwanie śniegu i innych zanieczyszczeń i odpadów, zanieczyszczenie środowiska gruntowo-roślinnego wzdłuż jezdni będzie znikome. Jak ujęto na stronie 98 raportu, realizacja planowanego odcinka trasy [...] wiąże się ze znaczącym oddziaływaniem na szatę roślinną, zwłaszcza na biocenozy leśne. W związku z powyższym w rozdziałach 6.5 i 6.8.1 rozpatrzono wpływ inwestycji na zieleń i szatę roślinną. Autorzy za najbardziej znaczący wpływ uznali straty powierzchni leśnej i zadrzewionej oraz fragmentację kompleksów leśnych w poszczególnych wariantach. Przecięcie kompleksu leśnego wiązać się będzie z nadmiernym zanieczyszczeniem pierwszej linii lasu tlenkami azotu. Budowa trasy, a zwłaszcza węzłów, będzie nowym, znaczącym elementem kształtowania przestrzeni. W celu zharmonizowania obiektu liniowego z przestrzenią i jednolitego wpisania drogi w otaczający krajobraz, zaprojektowano układy zieleni izolacyjno — osłonowej. W opinii organu odwoławczego znaczące oddziaływanie stanowić będzie również hałas emitowany w trakcie eksploatacji trasy. Autorzy raportu w rozdziale 6.1 dokonali analizy akustycznej, której celem jest m.in. prognoza rozprzestrzeniania się hałasu z projektowanej drogi po jej realizacji oraz wskazanie optymalnych rozwiązań trasy pod kątem efektywności zaprojektowanych zabezpieczeń hałasowych. Budowa projektowanego odcinka drogi [...] nie będzie miała znaczącego wpływu na środowisko wodne otoczenia.

23. Odnosząc się do zarzutu niedokonania w raporcie analizy transgranicznego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko organ wyjaśnić, iż analiza taka dotyczy oddziaływań, które wykraczają poza granice państwa, na terenie którego ma być zrealizowana inwestycja. Na stronie 268 raportu wskazano, że w związku ze znacznym oddaleniem analizowanej inwestycji od granic państwa, nie wystąpi oddziaływanie transgraniczne.

24. Odnosząc się do zarzutu niekompletnego i nierzeczowego ustalenia w zaskarżonej decyzji warunków dotyczących monitoringu przedsięwzięcia na etapie jego budowy i eksploatacji organ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił część warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, nałożonych na inwestora w decyzji organu pierwszej instancji i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W punkcie 4.1.2 zaskarżonej decyzji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. nałożył na inwestora warunek dotyczący konieczności wykonania monitoringu w zakresie hałasu, zanieczyszczeń powietrza i gospodarki ściekowej.

Mając na uwadze, że oddziaływania akustyczne oraz zanieczyszczeń powietrza zostaną objęte analizą porealizacyjną, której celem jest weryfikacja rzeczywistego oddziaływania przedsięwzięcia z oddziaływaniem przewidywanym w raporcie, organ odwoławczy zmodyfikował punkt 4.1.2 zaskarżonej decyzji. Zakres monitoringu przedmiotowej inwestycji obejmuje m.in. wpływ hałasu komunikacyjnego na stan klimatu akustycznego ponieważ ten komponent środowiska jest poddawany szczególnej presji przy inwestycjach drogowych. Dzięki prowadzonym badaniom możliwe będzie określenie skuteczności zastosowanych środków ochrony przed hałasem lub wprowadzenia dodatkowych zabezpieczeń akustycznych. Zgodnie ze zmienionym warunkiem 4.1.2 decyzji, pomiary hałasu będą wykonywane co dwa lata przez okres sześciu lat, dwukrotnie w ciągu roku. Pierwszy pomiar zostanie wykonany dwa lata po oddaniu obiektu do użytkowania. W przypadku stwierdzenia przekroczenia wartości dopuszczalnych, zastosowane będą odpowiednie środki ochrony. Dopuszcza się odstąpienie od obowiązku wykonania monitoringu hałasu w przypadku, gdy analiza porealizacyjna, o której mowa w punkcie 5.1 zaskarżonej decyzji, wykaże przekroczenia dopuszczalnych wartości stężeń określonych w przepisach szczegółowych i zaistnieje konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Jeśli zaś chodzi o monitoring zanieczyszczeń powietrza, to z uwagi na fakt, że ujęte w raporcie wyniki przeprowadzonych analiz oddziaływania przedmiotowej drogi na stan zanieczyszczenia powietrza nie wykazały przekroczeń standardów jakości środowiska na żadnym z analizowanych odcinków (str. 64-77 raportu), jak również mając na względzie, że zanieczyszczenia powietrza zostaną objęte badaniami w ramach analizy porealizacyjnej, organ odwoławczy odstąpił od nakładania na inwestora obowiązku wykonania monitoringu zanieczyszczeń powietrza. Z uwagi na to, że prawidłowa ochrona środowiska gruntowo-wodnego drogi uzależniona jest ściśle od utrzymywania systemu odwodnienia w jak najlepszym stanie technicznym, warunkującym jego właściwe działanie, w zmodyfikowanym punkcie 4.1.2 zaskarżonej decyzji wpisano warunek dotyczący przeprowadzania corocznych kontroli sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych i roztopowych. W przypadku wykrytych usterek lub nieprawidłowości w funkcjonowaniu urządzeń, inwestor został zobowiązany do doprowadzenia ich do stanu zgodnego z przeznaczeniem. W razie stwierdzenia przekroczeń wskaźników węglowodorów ropopochodnych w wodach opadowych i roztopowych, konieczne będzie zastosowanie odpowiednich środków ochrony. Kontrole techniczne będą przeprowadzane raz w roku. Monitoring w zakresie skuteczności urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych i roztopowych rozpocznie się 1 rok po oddaniu obiektu do użytkowania. Zmieniony punkt 4.1.3 decyzji precyzuje zakres monitoringu dotyczącego wykorzystania przejść dla zwierząt oraz skuteczności zastosowanych metod w kwestii zapewnienia drożności korytarzy ekologicznych. Monitoring pozwoli ocenić skuteczność wprowadzonych działań oraz umożliwi podjęcie ewentualnych dodatkowych działań naprawczych. Sprawnie funkcjonujące przejścia dla zwierząt pozwolą na zachowanie łączności biologicznej terenów położonych po obu stronach drogi (będącej barierą ekologiczną). Podczas kontroli przejść dla zwierząt, zgodnie z warunkiem nałożonym w decyzji, sprawdzane będą wszystkie ślady bytności zwierząt.

W zaskarżonej decyzji określono również horyzont czasowy, dla którego należy prowadzić monitoring przejść dla zwierząt. Nałożony w punkcie 4.1.4 monitoring nowo utworzonych zbiorników obejmuje rozpoznanie gatunkowe i liczebność batrachofauny, która mogła samorzutnie zasiedlić zbiornik od momentu jego realizacji do czasu wpuszczenia odłowionych płazów ze zbiornika przeznaczonego do likwidacji. Monitoring, zgodnie z decyzją, powinien obejmować również analizę trendów w populacji. Druga część monitoringu obejmuje jednoroczną kontrolę miejsc zlikwidowanych zbiorników i podmokłości, stanowiących miejsca rozrodu płazów. Powyższe oparto o dane dotyczące biologii wybranych gatunków, zawarte w branżowej literaturze. W niniejszej decyzji organ odwoławczy zmodyfikował warunek nałożony w punkcie 4.1.4 poprzez wyznaczenie ram czasowych dla przeprowadzenia kontroli zasiedlenia nowo utworzonych zbiorników zastępczych przez gatunki płazów. Monitoring stanowisk zastępczych pozwoli ocenić możliwości i efekty rozrodu płazów, jakie stwarzają warunki zapewnione w nowo powstałych zbiornikach. Zgodnie z wprowadzoną w punkcie 5 zaskarżonej decyzji modyfikacją punktu 5.2 decyzji organu pierwszej instancji, planowane przedsięwzięcie wymaga wykonania analizy porealizacyjnej w zakresie oceny skuteczności podjętych działań łagodzących w stosunku do obszarów i gatunków chronionych, z uwzględnieniem dostępnych wyników monitoringu oraz działań podjętych w stosunku do zidentyfikowanych podczas prac gatunków. Analiza wykonana będzie po upływie 2 lat od dnia oddania obiektu do użytkowania i przedstawiona w terminie do 30 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania. W związku z tym, że dostępne wyniki monitoringu, zostaną przedłożone wraz z wynikami analizy porealizacyjnej, określonej w zmienionym punkcie 5.2 decyzji w terminie do 30 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania, organ odwoławczy odstąpił od konieczności przedkładania wyników monitoringu po upływie 18 miesięcy od dnia oddania obiektu do użytkowania, wraz z wynikami analizy porealizacyjnej, o której mowa w zmodyfikowanym punkcie 5.1 decyzji organu pierwszej instancji. Obowiązek wykonania analizy porealizacyjnej został nałożony celem porównania ustaleń zawartych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w szczególności ustaleń dotyczących oddziaływania na środowisko przyrodnicze oraz planowanych działań minimalizujących z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia i działaniami podjętymi dla jego ograniczenia. Z uwagi na wątpliwości interpretacyjne, w piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. wyjaśnił, że analiza porealizacyjna powinna obejmować: prawidłowość wykonania i zgodność lokalizacji przejść dla zwierząt i zbiorników zastępczych dla przenoszonych gatunków płazów, ochronę cennych siedlisk przyrodniczych znajdujących się w sąsiedztwie przedsięwzięcia, cennych siedlisk przyrodniczych (bory bagienne, torfowiska przejściowe i trzęsawiska, starorzecza), zlokalizowanych w rezerwacie przyrody H., ocenę skuteczności zabezpieczeń drzew narażonych na uszkodzenia mechaniczne podczas realizacji inwestycji, zachowanie stwierdzonych stanowisk roślin chronionych (konwalia majowa, gajnik lśniący, chrobotek leśny i pozostałych wymienionych w punkcie 2.12 decyzji organu pierwszej instancji). Mając na uwadze powyższe uzasadnienie, organ odwoławczy uznał, iż nałożony warunek nie wymaga modyfikacji i dalszych wyjaśnień. Pozostałe warunki nałożone w zaskarżonej decyzji, dotyczące monitoringu i analizy porealizacyjnej są precyzyjne i nie budzą wątpliwości.

25. Odnosząc się do zarzutu braku oceny przewidywanych skutków oddziaływania budowy drogi na ekosystem, organ wyjaśnił, iż pod pojęciem ekosystemu należy rozumieć zespół żywych organizmów roślinnych i zwierzęcych zamieszkujących określony, ten sam teren i wzajemnie na siebie oddziałujących. Ekosystemy najogólniej można podzielić na dwa typy: wodne (np. jeziora, rzeki, stawy, bagna) i lądowe (np. lasy, łąki, torfowiska). Odwołujący się nie wskazali, jaki ekosystem został pominięty w trakcie przeprowadzonej analizy oddziaływania inwestycji na środowisko. Zdaniem organu autorzy raportu zidentyfikowali najcenniejsze z przyrodniczego punktu widzenia obiekty w rejonie planowanej inwestycji, jak m.in. lasy należące do Nadleśnictwa D. z [...] (i usytuowanym w nim rezerwatem przyrody H. i jeziorem [...]) oraz [...] Obszar Chronionego Krajobrazu oraz rzekę [...]. Organ drugiej instancji nałożył na inwestora obowiązek, w czasie realizacji przedsięwzięcia, lokalizowania zaplecza budowy, baz materiałowych oraz parkingów sprzętu i maszyn poza obszarami chronionymi na podstawie ustawy o ochronie przyrody, poza doliną rzeki [...] i innych cieków powierzchniowych, bezpośrednim sąsiedztwem [...], obszarami leśnymi, ich bezpośrednim sąsiedztwem, zachodnią stroną trasy od km [...] do km [...], gdzie droga w odległości [...] m biegnie równolegle do rezerwatu przyrody H. Obowiązek ten ma na celu zapobiec ingerencji w obszary cenne przyrodniczo. Budowa drogi [...] może potencjalnie stanowić barierę uniemożliwiającą lub znaczne utrudniającą zwierzętom przemieszczanie się pomiędzy fragmentowanymi siedliskami. W związku z powyższym podczas prowadzenia prac zostanie zachowana ich etapowość, tak aby nie zamknąć tras wędrówek zwierząt, a wygrodzenie trasy nastąpi po ostatecznym zagospodarowaniu przejść dla zwierząt.

Terminy dotyczące wykonywania poszczególnych robót dostosowano w taki sposób, aby zapewnić ochronę ptaków, płazów, ryb i innych zwierząt, w tym ograniczono możliwość wykonywania wycinki drzew i krzewów do terminu poza okresem lęgowym ptaków, możliwość wykonywania prac ziemnych w rejonie zbiorników, cieków wodnych, rozlewisk oraz miejsc rozrodu płazów poza okresem ich masowej migracji, możliwość wykonywania robót w dolinie rzeki [...] poza okresem tarła występujących tam ryb. Dotrzymanie warunków nałożonych w sentencji zaskarżonej decyzji oznacza, iż prace niwelacyjne będą prowadzone w taki sposób, aby uniknąć odwodnienia pobliskich terenów i ograniczyć ingerencję w walory przyrodnicze. Projektowany węzeł [...] spowoduje zajęcie ok. [...] ha tj. ok. [...] fragmentu zbiornika wodnego, stanowiącego siedlisko żaby wodnej. W ramach działań kompensacyjnych zostaną wykonane odłowy płazów z części zbiornika, która ma zostać zasypana, a następnie płazy zostaną przeniesione do pozostałej części zbiornika, która zostanie zachowana. Z uwagi na zniszczenie zbiornika wodnego zlokalizowanego w km [...], w ramach działań kompensacyjnych zbudowane zostaną dwa zbiorniki wodne, do których przeniesione zostaną zwierzęta z likwidowanego zbiornika.

26. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, w którym odwołujący się wskazują, iż raport nie zawiera wskazań trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy, jakie napotkano opracowując raport, organ wyjaśnił, iż jest to obligatoryjny element raportu (art. 52 ust. 1 pkt 13 Poś). Inwestora w piśmie do organu wyjaśnił, iż raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko został wykonany w oparciu o najnowszą dostępną wiedzę. W przypadku zaistnienia wątpliwości, zwracano się do ekspertów z danej dziedziny. Była to np. ekspertyza gruntowo-wodna terenów poeksploatacyjnych oraz wpływ projektowanej trasy na wody podziemne i zagrożenie dla terenów mieszkaniowych prof. J. P. z Instytutu Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej Wydziału Geologii Uniwersytetu [...], czy też ocena przyrodnicza dr M. F. W raporcie wskazano również nowoczesne metody stosowane w Polsce i na świecie dotyczące odladzania dróg i mostów, wykorzystujące niekonwencjonalne źródła energii. Wykonana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko opiera się w dużej mierze na prognozowanych natężeniach ruchu, których rzeczywista wartość w przyszłości uzależniona jest od wielu zmiennych czynników, takich jak koszty paliw, koszty alternatywnych środków transportu, oferty środków transportu zbiorowego, koncepcji przestrzennego zagospodarowania regionu itp. Prognozy wielkości emisji zanieczyszczeń wynikają m.in. z konstrukcji silników pojazdów, prędkości i płynności ruchu, rodzaju i stanu nawierzchni drogowej. Przy określaniu wpływu inwestycji na środowisko, np. w zakresie jakości powietrza czy klimatu akustycznego, wykorzystano najwłaściwsze narzędzia, czyli metody obliczeniowe oparte na modelowaniu. Ponieważ zawsze prognozowane oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko obarczone jest pewną dozą niepewności, zaproponowano przeprowadzenie analizy porealizacyjnej, mającej za zadanie sprawdzić rzeczywisty wpływ inwestycji na środowisko. Stopień precyzyjności ustaleń oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie wynika ani z niedostatków technik, ani luk we współczesnej wiedzy, stąd nie umieszczono takich zapisów w raporcie.

27. Za niezasadny Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uznał zarzut skarżących, iż organ uzgadniający nie poczynił własnych ustaleń co do danych zawartych w raporcie. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska pismem z dnia 8 grudnia 2010 r. wezwał inwestora do uzupełnienia raportu w zakresie odwodnienia drogi, przejść dla zwierząt, szlaków migracyjnych zwierząt, ichtiofauny, nietoperzy, zbiorników kompensacyjnych, nasadzeń zieleni, ekranów akustycznych, wygrodzenia trasy, analizy wielokryterialnej, analizy porealizacyjnej w zakresie zanieczyszczenia wód podziemnych. Po przeanalizowaniu przedłożonego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska ponownie wezwał do uzupełnienia raportu w zakresie odwodnienia, przejść dla zwierząt, wykonania zbiorników kompensacyjnych, nasadzeń zieleni, ichtiofauny, analizy wielokryterialnej. Po zweryfikowaniu zapisów raportu opatrzonego datą kwiecień 2011 r. organ uzgadniający wezwał inwestora do wyjaśnień w zakresie odwodnienia, ekranów akustycznych oraz monitoringu stosunków wodnych w rezerwacie H. Po analizie nadesłanych uzupełnień organ uznał, iż zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do uzgodnienia warunków środowiskowych realizacji przedmiotowej inwestycji.

28. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W., wydając decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, nie musiał analizować zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, co wynika z art. 56 ust. l a Poś. Nie mniej jednak w rozdziale 3 raportu jego autorzy dokonali analizy planowanej inwestycji w świetle obowiązujących aktów prawnych i dokumentów planistycznych. W przypadku planu zagospodarowania przestrzennego województwa [...] droga [...] znajduje się w [...] korytarzu transportowym [...]. Koncepcja systemu transportowego województwa zakłada, że ruch z obwodnicy z W. wyprowadzany będzie trasami wylotowymi, w tym m.in. drogą [...] w kierunku B. W podrozdziale 3.4 raportu wymienione zostały studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miast i gmin w rejonie planowanej inwestycji.

Organ pierwszej instancji, występując do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z wnioskiem o uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia, jako jeden z załączników przekazał również wypisy i wyrysy z miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Organy: uzgadniający i właściwy do wydania decyzji posiadały zatem wiedzę na temat zapisów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gmin, co nie zmienia faktu, że lokalizacja planowanej inwestycji nie musi być realizowania zgodnie z ustaleniami w dokumentach planistycznych. Na marginesie organ podkreślił, że zgodnie z art. 46 a ust. 4a Poś do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla drogi krajowej nie ma zastosowania art. 46a ust. 4 pkt 2, który stanowi, że dla przedsięwzięć, dla których organem właściwym do wydania decyzji jest wojewoda (obecnie regionalny dyrektor ochrony środowiska) do wniosku o wydanie decyzji należy dołączyć wypis i wyrys z mpzp, jeżeli plan ten został uchwalony.

29. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. W podrozdziale 6.9.1.4 raportu autorzy wskazali, iż aktualnym aktem prawnym dla [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu jest Rozporządzenie Nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...] z dn. [...].02.2007 r., poz. [...]; zm. Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...] poz. [...]). W rozporządzeniu umieszczono opis przebiegu granic w poszczególnych gminach, ustalenia dotyczące gospodarowania na wyżej wymienionym obszarze oraz zakazy wynikające z przynależności do wyżej wymienionych terenów. Rozporządzenie zakazuje w Obszarze Chronionego Krajobrazu między innymi realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu art. 51 Poś, dla których istnieje obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko. Jednakże obowiązująca ustawa o ochronie przyrody w art. 24 ust. 2 i 3 wprowadziła odstępstwo od zakazu realizacji inwestycji celu publicznego oraz realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których przeprowadzona ocena oddziaływania na środowisko wykazała brak znaczącego negatywnego wpływu na ochronę przyrody obszaru chronionego krajobrazu. W świetle art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) wydzielanie gruntów pod drogi publiczne i ich budowa stanowi jeden z celów publicznych. Trasa w każdym z wariantów przebiega w obrębie [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu. Jak wynika z informacji zawartej na stronie 236 raportu, wariant I przecina [...] Obszar Chronionego Krajobrazu na długości [...] m, wariant II i Il a na długości [...] m, natomiast wariant III na długości [...] m. Zdaniem organu wpływ poszczególnych oddziaływań planowanej inwestycji na komponenty środowiska, w tym obszary chronione, został wnikliwie przeanalizowany w rozdziale 6 raportu o oddziaływaniu na środowisko.

30. Organ drugiej instancji wskazał, iż Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W. nieprawidłowo przywołał podstawę prawną w zakresie § 2 ust. 1 pkt 29 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.). W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy konwalidował powyższe uchybienie poprzez wskazanie, że właściwą podstawę prawną stanowi § 2 ust. 1 pkt 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397). Zgodnie bowiem z brzmieniem § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r., w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko do postępowań w sprawie decyzji, o których mowa w art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wszczętych przed dniem wejścia w niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. W związku z tym, że oceniana decyzja została wydana na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1 Poś, zastosowanie będzie miało rozporządzenie z dnia 9 listopada 2010 r. Organ wskazał, iż uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem zarówno w rozporządzeniu z dnia 9 listopada 2004 r., jak również w rozporządzeniu z dnia 9 listopada 2010 r., drogi ekspresowe były tak samo kwalifikowane do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko.

Na powyższą decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] września 2012 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli:

1. [...] Towarzystwo [...] z siedzibą w M.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenia kosztów postepowania sądowego, [...] Towarzystwo [...] z siedzibą w M. zaskarżonej decyzji zarzuciło:

- rażące naruszenie art. 56 ust. 1 "b" pkt 1 Poś, gdyż orzeczono w niej o nowym brzmieniu pkt 4.1.2. decyzji organu pierwszej instancji sprzecznym z pkt 7 sentencji postanowienia Nr [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. wydanego w sprawie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację omawianego przedsięwzięcia,

- naruszenie art. 139 kpa wobec okoliczności, że zmiana treści pkt 4.1.2 decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2011 r. była działaniem GDOŚ na niekorzyść stron, osób fizycznych, które wniosły odwołanie od tej decyzji. Osoby te posiadają prawo do informacji o środowisku, także odnośnie monitorowania zanieczyszczeń powietrza, które będą pochodzić od przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, sięgających na tereny nieruchomości do których mają one tytuł prawny.

- przeprowadzenie postępowania z rażącym naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa, w szczególności z powodu braku uwzględnienia obowiązujących w dacie jej wydania przepisów wykonawczych o ochronie gatunkowej roślin i zwierząt,

- naruszenie zasady, iż rozpatrzenie zaskarżenia rozstrzygnięcia dokonanego przez organ współdziałających pierwszej instancji (PWIS w W.) – w szczególności jego utrzymanie w mocy – może być dokonane wyłącznie przez organ inspekcji sanitarnej wyższego stopnia – czyli przez Głównego Inspektora Sanitarnego, co wynika wprost z art. 19 kpa,

- utrzymanie w obrocie prawnym decyzji organu pierwszej instancji, wydaną na podstawie niepełnego raportu o oddziaływaniu omawianego przedsięwzięcia sporządzonego niezgodnie z wymogami określonymi dla tego typu opracowań w art. 52 ust. 1 pkt 2, 3, 7a, 11, 13 Poś oraz art. 52 ust. 3 Poś,

- rażące naruszenie art. 56 ust. 1 "b" pkt 1 Poś bez uwzględnienia w niej ustalonych środowiskowych uwarunkowaniach zgody warunku nałożonego w pkt 5 sentencji postanowienia [...] w W. z dnia [...] lutego 2011 r. jak również bez uzasadnienia dla przywołanego zaniechania organu pierwszej instancji,

- naruszenia art. 46 ust. 1 "b" Poś gdyż decyzja ta nie dotyczy realizacji całego przedsięwzięcia polegającego na realizacji drogi szybkiego ruchu [...] na terenie województwa [...], jak również nie uzasadnia dlaczego zdecydowano się na odstępstwo od zasady wymienionej w przywołanym przepisie Poś,

- przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko, w której na znaczącym przebiegu omawianego odcinka drogi [...] (pomiędzy węzłem [...] a węzłem [...]) faktycznie odstąpiono od wariantowania tego przedsięwzięcia,

- rażące naruszenie art. 56 ust. 1 "b" pkt 3 Poś gdyż pomimo stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, nie uwzględniono w jej warunkach 5 wniosków [...]T[...], wniesionych w piśmie Towarzystwa do RDOŚ w W. z dnia [...] września 2008 r. w tracie pierwszego terminu procedury udziału społeczeństwa – w dniach [...] sierpnia – [...] września 2008 r. Oznacza to zarazem, że obowiązek organu pierwszej instancji określony w art. 56 ust. 8 Poś, nie został należycie wykonany,

- rażące naruszenie art. 56 ust. 1 "b" pkt 2 Poś gdyż bez żadnego uzasadnienia nie zostały w niej uwzględnione ustalenia zawarte w raporcie dotyczące ochrony trzmieli i odtworzenia siedlisk żerowania tych owadów, gatunków podlegających ochronie prawnej,

- niespełnienie zaleceń wskazanych dla organu pierwszej instancji w poprzedniej prawomocnej decyzji GDOŚ z [...] marca 2010 r. – gdyż w ponownie przeprowadzonym w pierwszej instancji postepowaniu odstąpiono, bez żadnego uzasadnienia, od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej z udziałem społeczeństwa, zgodnie z wytycznymi podanymi przez GDOŚ w w/w decyzji kasacyjnej,

- rażące naruszenie art. 9 oraz art. 10 § 1 kpa – gdyż strony postepowania były pozbawione możliwości brania czynnego udziału w czynnościach podejmowanych przez RDOŚ w w., w trakcie postepowania tego organu, a nawet nie były informowane zawczasu o zamiarze podjęcia przez organ pierwszej instancji tych czynności, mających istotne znaczenie również dla dokonanego rozstrzygnięcia,

- rażące naruszenia art. 7 art. 77 § 1 kpa – gdyż nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy, wskutek czego błędnie określono zbadane poparcie społeczne dla analizowanych wariantów realizacyjnych planowanej drogi [...] - co miało istotny wpływ na wynik podjętego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi Towarzystwo szczegółowo rozwinęło wskazane zarzuty.

2. Z. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Regionalnego Dyrektora ochrony środowiska w w. z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postepowania wg norm przepisanych zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 17 pkt 3 oraz art. 19 w zw. z art. 104 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez przekroczenie właściwości rzeczowej i instancyjnej przez objęcie swoim orzeczeniem o utrzymaniu w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2011 r.

- przepisów prawa procesowego, tj. art.7, 77 § 1kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez naruszenie obowiązku wnikliwego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem swobodnej oceny dowodów oraz uzasadnienia orzeczenia,

- przepisów prawa materialnego, to jest art. 47, art. 52 ust. 1 pkt 14, art. 55 oraz 56 ust. 1a i 1b pkt 3, ust. 2 i ust. 8 Poś.

W uzasadnieniu skargi Z. P. szczegółowo rozwinęła wskazane zarzuty.

3. M. C. i R. C.

Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wskazali w uzasadnieniu skargi, że decyzja jest akceptacją dla najgorszego wyboru wariantu drogi, który zniszczy środowisko oraz rodzinna własność skarżących. Realizacja drogi w takim wariancie spowoduje, że znaczna część wsi D. będzie z trzech stron ograniczona drogami, a mieszkańcom po raz drugi zostaną zabrane grunty pod ta sama drogę [...]. Zdaniem skarżących nie sprawdzono uciążliwości (hałas, zanieczyszczone powietrze, zakłócone stosunki wodne, drgania ziemi powodujące pękanie domów). Ponadto skarżący wskazali, że nie brali udziału w konsultacjach społecznych, a w sprawozdaniu z konsultacji brak wypowiedzi mieszkańców D. Prowadzone postepowanie było fikcyjnym działaniem, dla z góry założonego celu, a "specustawa" jest przykrywka dla nieprzestrzegania prawa.

4. W. C.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, że droga w wariancie III przebiega przez jej gospodarstwo, pozostawiając tylko budynki mieszkalne i gospodarcze, które znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej drogi. Sama budowa jest poważnym zagrożeniem dla budynków, które nie wytrzymają drgań i grozi to katastrofą budowlaną. Skarżąca podkreśliła, że o konsultacjach społecznych nikt nie informował, a konsultacje przez internet w terenie wiejskim to celowe ograniczenie prawa wypowiedzenia się. Zdaniem skarżącej podstawa wyboru wariantu została sfałszowana, a mapy, którymi się posłużono przedstawiające stan w terenie są sprzed 10 – lat.

5. M. C., M. B., E. P., M. K., E. S., P. B., D. H., J. Z., I. L., A. M., S. S. i, H. B. i W. M. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika.

Skarżący wskazali, że zaskarżona decyzja została wydana:

I.

– z naruszeniem przepisu art. 142 kpa w zw. z art. 17 pkt 3 kpa i w zw. z art. 107 § 1 kpa w zakresie w jakim GDOŚ w pkt 8 zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. pomimo, że nie jest wobec niego organem nadrzędnym, jakiekolwiek rozstrzygnięcia w zakresie postanowień, które mogą zostać zaskarżone tylko w odwołaniu od decyzji winny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, a nie w jej części rozstrzygającej,

– przy użyciu nieaktualnych w dacie jej wydawania przepisów rozporządzeń Ministra Środowiska;

• z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz.U. Nr 168, poz. 1764),

• z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. Nr 220, poz. 2237), podczas gdy w sprawie niniejszej winny znaleźć zastosowanie Rozporządzenia Ministra Środowiska:

• z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. Nr 14, poz. 81),

• z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. Nr 237, poz. 1418), które uchylały powyższe rozporządzenia z 2004 r. i weszły w życia po upływie 14 dni od ich ogłoszenia.

- z naruszaniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 136 kpa oraz art. 140 w zw. z art. 77 § 2 kpa, gdyż przed jej wydaniem GDOŚ nie zwrócił się o uzupełnienie raportu w zakresie wskazanych w pkt 1 zmian przepisów, co skutkowało nieprawidłowym określeniem przynależności poszczególnych gatunków roślin i zwierząt, stwierdzonych w trakcie wykonanych inwentaryzacji przyrodniczych, do zbiorów gatunków chronionych (ściśle lub częściowo) oraz co, wobec poszerzenia listy gatunków chronionych mogło wpłynąć na pominięcie niektórych zwierząt lub roślin podlegających ochronie z mocy prawa krajowego,

• z naruszeniem przepisu art. 140 kpa w zw. z art. 7, 8, 11 oraz 77 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 kpa w zakresie w jakim GDOŚ nie ustosunkował się przy wydawaniu w zaskarżonej decyzji w sposób rzetelny i pełny do wszystkich zarzutów postawionych w odwołaniach od decyzji RDOŚ, a w szczególności:

• w zakresie zarzutu, co do zdawkowego potraktowania wariantu V, albowiem ustosunkowanie to ma charakter formalny, jest jednozdaniowe i faktycznie jest powtórzeniem argumentacji z pisma GDDKiA z dnia 30 kwietnia 2010 r., nadto zaś wskazanie, że "tutejszy organ uznał, że w raporcie przedstawiono wystarczającą ilość wariantów, które zapewniły możliwość merytorycznej oceny poszczególnych opcji realizacji inwestycji" w żadnym razie nie może zostać uznane za rozpatrzenie tego zarzutu, tym bardziej że o odstąpieniu od analizy tego wariantu odstąpiono w okolicznościach wskazanych w pkt 5 tiret drugi niniejszej skargi,

• w zakresie, w jakim podnoszono, że okres obserwacji ptaków przed sporządzeniem inwentaryzacji był zbyt krótki,

• nieprawidłowego podsumowania przeprowadzonych konsultacji społecznych,

II.

- z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 kpa w zw. z art. 7, 8, 9, 10 § 1 kpa wyrażającym się w utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji i nie uchylenia jej pomimo, że:

• RDOŚ nie przeprowadził ponownie rozprawy administracyjnej, pomimo, że jedną z podstawowych przyczyn uchylenia decyzji RDOŚ z dnia [...] marca 2009 r. było właśnie naruszenie praw stron do czynnego udziału w postepowaniu poprzez ich nieprawidłowe pouczenie o przysługujących im uprawnieniach związanych z uczestnictwem w rozprawie administracyjnej,

• w ponownym postępowaniu przed organem pierwszej instancji w znaczący sposób i w bardzo istotnej kwestii zostały naruszone prawa stron do czynnego udziału w postępowaniu, a to poprzez niezawiadomienie stron i nie umożliwienie im wzięcia udziału w spotkaniu RDOŚ z wnioskodawcą jakie odbyło się w dniu [...] maja 2010 r., na którym podjęto decyzję o odstąpieniu od uzupełnienia raportu o analizę wariantu V, gdyż ani kpa ani Poś nie przewidują trybu dyskrecjonalnej "rozmowy" organu z inwestorem, na podstawie której czynione są jakiekolwiek ustalenia co do dalszego kierunku postępowania w sprawie, nadto zaś w aktach sprawy brak jest protokołu z tej "rozmowy", co implikuje również naruszenie przepisów art. 14 § 2 i 67 kpa,

• nie ma możliwości zapoznania się i dokonania samodzielnej analizy i oceny wyników konsultacji społecznych z I połowy 2007 r., gdyż uwagi, wnioski i pytania społeczeństwa oraz odpowiedzi inwestora i projektanta zostały usunięte ze strony internetowej, a organy I i II instancji posługują się wyłącznie analizą głosów społeczeństwa, która jest kwestionowana przez skarżących,

- z naruszeniem przepisu art. 7, 77, 138 § 1 pkt 1 i § 2 kpa w zw. z art. 140 kpa w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 kpa

• poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, ze została oparta na nieprawidłowej analizie przeprowadzonych konsultacji społecznych; nieprawidłowość polega na stwierdzeniu, że konsultacje społeczne wykazały, że najbardziej akceptowany jest wariant III, podczas gdy z zeszytu konsultacji wynika, że jest 139 wniosków, tym zdecydowanie za wariantem I – 62, II – 23, III – 12, poza tym 22 wypowiedzi nie mówią o konkretnym wariancie, 12 wypowiedzi jest za II lub III wariantem, 2 za I lub II, a pozostałe 5 brakujących to dwukrotne wypowiedzi, tak więc nie może budzić żadnych wątpliwości że wskazana analiza jest nieprawidłowa, a GDOŚ nie przeprowadził własnej analizy w ramach postepowania odwoławczego,

• poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że RDOŚ nie uzasadnił w sposób pełny, rzetelny i jasny wariantu III jako wariantu najlepszego i najkorzystniejszego oraz nie poddał krytycznej ocenie raportu w tym zakresie,

• a także w zw. z art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 Poś poprzez utrzymanie w mocy decyzji RDOŚ z dnia [...] grudnia 2011 r. i nie uchylenie tej decyzji pomimo, ze nie zostały w niej uwzględnione wskazania raportu w zakresie działań minimalizujących negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia odnośnie trzmieli, wskazane na str. 162 raportu, jakie winny zostać podjęte na etapie realizacji przedsięwzięcia (nasadzenia roślin miododajnych, urządzenie gniazd),

III.

- z naruszeniem przepisu art. 7, 77, 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa w zw. z art. 140 kpa w zw. z art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 Poś poprzez utrzymanie w mocy decyzji RDOŚ z dnia [...] grudnia 2011 r. i nie uchylenie tej decyzji pomimo, że raport o oddziaływaniu na środowisko, datowany na kwiecień 2011 r., stanowiący podstawowy i obowiązkowy dowód do wydania tej decyzji:

• przewiduje, że przedsięwzięcia na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. (węzeł [...]) do węzła [...], a co najmniej do węzła [...] jest faktycznie przedsięwzięciem jednowariantowym - czym narusza art. 52 ust. 1 pkt 3 Poś,

• nie zawiera analizy wariantu V zakładającego, że planowana droga zostanie poprowadzona częściowo w przebiegu aktualnej drogi nr [...], pomimo, że wariant ten zakłada wykorzystanie aktualnie istniejącej drogi, co daje możliwość obniżenia kosztów pieniężnych inwestycji, a także jej kosztów przyrodniczych, raport nie zawiera także wskazania rzeczowych argumentów przemawiających za odstąpieniem od przeprowadzenia analizy tego wariantu,

• nie zawiera: wskazania trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy, jakie napotkano opracowując raport oraz streszczenia w języku niespecjalistycznym informacji zawartych w raporcie,

• nie został w należyty sposób uzupełniony, a pisma mające go uzupełniać nie są wiarygodne,

• zawiera nierzetelne dane dotyczące kosztów budowy III wariantu – jest bowiem co najmniej mało prawdopodobne aby budowa drogi dłuższej i z większą liczbą węzłów komunikacyjnych była tańsza w realizacji od wariantu krótszego z mniejszą liczba węzłów czy tez od wariantu V zakładającego częściowe wykorzystanie już istniejącej drogi nr [...], tym bardziej, że wariant III w najmniejszym stopniu wykorzystuje istniejąca obwodnicę R.,

• ignoruje społeczne preferencje co do wyboru wariantów, zgodnie z którymi mieszkańcy M. preferują wariant I, zaś mieszkańcy N., C. i K. wariant II,

• ignoruje okoliczności, że wariant III przebiega przez zwarta zabudowę wsi C., co pociągnie za sobą niezwykle poważne skutki społeczno – ekonomiczne,

• nie został uaktualniony przez organ pierwszej instancji wobec uchylenia rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną i wydania rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt,

• nie zawiera analizy oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w trakcie jego likwidacji (art. 52 ust. 3 Poś),

• w sposób zdawkowy opisuje możliwe konflikty społeczne związane z planowanym przedsięwzięciem ,

• nie zawiera informacji na temat występowania grzybów, ani żadnego wnioskowania co do zagrożeń i działań ochronnych w tym zakresie,

• w sposób zdawkowy w rozdziale 10.3 odnosi się do kwestii zabytków oraz ochrony krajobrazu kulturowego i faktycznie nie zawiera programu ochrony krajobrazu kulturowego oraz nie określa założeń dla wyprzedzających badań ratowniczo – archeologicznych,

• zawiera jedynie zdawkowe informacje na temat ichtiofauny i nie zawiera rzetelnej diagnozy oddziaływania przedsięwzięcia na ryby, w szczególności w fazie budowy drogi, pomimo, ze planowana inwestycja będzie przekraczała co najmniej dwa cieki wodne (rzeki [...]),

• nie zawiera żadnych ustaleń co do występowania obserwowanych w tym rejonie: żmii zygzakowatej, padalca oraz derkacza, puszczyka, dzięcioła białoszyi, kruka, dymówki, pełzacza ogrodowego i łasicy,

• zawiera nieprawidłowe wskazanie, że odłowy płazów (żab wodnych) ze zbiornika, który będzie kolidował z budową węzła drogowego [...] są działaniami kompensacyjnymi podczas gdy działania te nie są działaniami kompensacyjnymi a jedynie minimalizującymi niekorzystnej oddziaływanie przedsięwzięcia,

• nie został zaktualizowany na datę wydania zaskarżonej decyzji, a także decyzji RDOŚ co do sposobu zagospodarowania terenu przez który przebiegać będzie planowana inwestycja, w tym tez co do aktualnie istniejącej zabudowy, pomimo, że ostatnie dane w tym zakresie pochodzą z maja 2010 r., od tego czasu nastąpiły znaczne zmiany w szczególności co do nowo wzniesionych budynków,

• nie zawiera wskazania propozycji działań kompensacyjnych co do ptaków, w szczególności w zakresie instalacji budek lęgowych, w zakresie wariantu III, a RDOŚ nie wystąpiło uzupełnienie raportu w tym zakresie, co w istotny sposób wpłynęło na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, albowiem jak wynika z uzasadnienia decyzji RDOŚ organ ten nie uwzględnił wniosku [...]T[...] co do instalacji tych budek.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji RDOŚ z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

6. M. M.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zaskarżona decyzja jest rażącym ignorowaniem faktów i dokumentów przedstawionych przez strony. Jest akceptacją dla najgorszego wyboru wariantu drogi. Skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem działki, która w całości zostanie zajęta pod planowaną drogę. Znajduje się na niej budynek mieszkalny, w którym mieszkają trzy rodziny wielodzietne. Ewentualne odszkodowanie podzielone na współwłaścicieli spowoduje, że nikogo nie będzie stać na zakup działki i postawienie najmniejszego domu. Ponadto skarżący wskazał, że budowa drogi w III wariancie pozbawi okolicznych mieszkańców miejsca rekreacji i wypoczynku.

W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o oddalenie skarg.

Pismem z dnia 28 marca 2013 r. pełnomocnik skarżących M. C., M. B., E. P., M. K., E. S., P. B., D. H., J. Z., I. L., A. M., S. S., H. B. i W. M. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonej recenzji części przyrodniczej Raportu o oddziaływaniu na środowisko. Do pisma załączono recenzję autorstwa dr E. G.

Pismem z dnia 17 kwietnia 2013 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska złożył załącznik do protokołu stanowiący odpowiedź na pismo procesowe pełnomocnika skarżących z dnia 28 marca 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skargi są zasadne w zakresie, w jakim Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] wylotu z W. drogi [...] w kierunku B. na odcinku od projektowanej [...] Obwodnicy W. (droga [...]) do obwodnicy R. oraz utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...], uzgadniające pod względem wymogów higienicznych i zdrowotnych planowane przedsięwzięcie. W tej części Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił punkt 7 i 8 zaskarżonej decyzji.

Jak podnosi się w doktrynie postępowania administracyjnego (por. Andrzej Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 142 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stan prawny: 22.10.2012 r.) zarzuty przeciwko postanowieniu, na które nie służy zażalenie, można podnieść w odwołaniu od decyzji. Organ odwoławczy ustosunkowuje się do zarzutów skierowanych przeciwko postanowieniu w uzasadnieniu decyzji odwoławczej. Niedopuszczalne jest rozstrzyganie tych kwestii odrębnie w drodze postanowienia organu odwoławczego. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 711/09,. LEX nr 597798 zaskarżenie postanowienia w odwołaniu od decyzji na podstawie art. 142 kpa nie jest podstawą do samoistnego zaskarżenia postanowienia. Organ odwoławczy nie wydaje na skutek takiego zaskarżenia odrębnego postanowienia (rozstrzygnięcia), które odnosiłoby się tylko i wyłącznie do zaskarżonego w ten sposób postanowienia. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w sposób niedopuszczalny w zaskarżonej decyzji orzekł w pkt 7 i 8 o utrzymaniu w mocy wskazanych powyżej postanowień, czym naruszył art. 142 kpa. Zdaniem Sądu z treści art. 142 kpa nie wynika uprawnienie organu odwoławczego do uchylenia lub utrzymania w mocy, przy rozpoznawaniu odwołania od decyzji, niezaskarżalnych postanowień poprzedzających jej wydanie, a tym bardziej w sytuacji gdy postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. podjęte zostało przez organ, w stosunku do którego organ rozpoznający odwołanie nie jest organem odwoławczym. Dlatego Sąd w tym zakresie uchylił zaskarżoną decyzję, w pozostałym zakresie skargi oddalił. Wskazać należy, że w rezultacie wyroku uwzględniającego skargę w tym zakresie, nie jest konieczne wydawanie nowego aktu przez organ administracji.

Pozostałe zarzuty zawarte w skargach zdaniem Sądu są niezasadne i w tym zakresie Sąd skargi oddalił.

Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało wnioskiem Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Warszawie z dnia 8 listopada 2007 r. W dacie wszczęcia postępowania obowiązywały przepisy działu V i VI ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, regulujące zasady udziału społeczeństwa w postępowaniu w sprawie ochrony środowiska i postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko. W trakcie postępowania administracyjnego, prowadzonego w niniejszej sprawie, w życie weszły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008, Nr 199, poz.1227 - dalej ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku). Ustawa ta zawiera przepisy przejściowe, zastrzegające, że do spraw wszczętych, na podstawie przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska, przed dniem wejścia w życie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się, przepisy dotychczasowe (art. 153 ust. 1). Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku weszła w życie w listopadzie 2008 r., a więc gdy postępowanie w niniejszej sprawie było już w toku. Stąd prawidłowo przyjęły orzekające w sprawie organy, iż zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe.

Sąd jest uprawniony i zobowiązany do zbadania legalności aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tejże sprawy. Aktami wydanymi w granicach sprawy o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia są postanowienia uzgodnieniowe podjęte w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia – postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...], uzgadniające pod względem wymogów higienicznych i zdrowotnych planowane przedsięwzięcie oraz postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia.

Wskazać należy przede wszystkim, że postanowienie organu uzgadniającego nie ma samodzielnego bytu prawnego i nie podlega samo w sobie kontroli sądowoadministracyjnej. Jego zasadność może być natomiast rozważana dopiero przy rozpoznaniu skargi na decyzję w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Przy czym podnieść trzeba, że przepis art. 48 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, mającej zastosowanie w sprawie w związku z treścią art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, obliguje organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia do uzgodnienia z organem ochrony środowiska oraz organem inspekcji sanitarnej, jej projektu w zakresie warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Przepis art. 77 ust. 7 obowiązującej od dnia 15 listopada 2008 r. ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku z dnia 3 października 2008 r. wyłączył stosowanie do uzgodnień art. 106 § 5 kpa, przy czym przepis przejściowy wskazanej ustawy - art. 153 ust. 2 rozciągnął niezaskarżalność na postanowienia w tym przedmiocie wydane w sprawach wszczętych na podstawie ustawy Prawo ochrony środowiska, a niezakończonych przed dniem 15 listopada 2008 r. Regulacja wprowadzona w art. 153 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. nie pozbawia strony możliwości zakwestionowania postanowienia w przedmiocie uzgodnienia, bowiem postanowienie to może zostać, zgodnie z art. 142 kpa zaskarżone przez nią w odwołaniu od decyzji kończącej postępowanie główne, to jest od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn..akt II SA/Ol 755/10, Lex 969441).

Odnosząc się do zarzutu orzeczenia w zaskarżonej decyzji o nowym brzmieniu pkt 4.1.2. decyzji organu pierwszej instancji sprzecznym z pkt 7 sentencji postanowienia Nr [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. wydanego w sprawie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację omawianego przedsięwzięcia i w tym kontekście naruszenia art. 139 kpa to wskazać należy, że choć decyzja w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia jest uzależniona od niezaskarżalnego postanowienia uzgodnieniowego, to jednak powinno ono podlegać kontroli organu odwoławczego. Nie można bowiem dopuścić do takiej sytuacji, że niezaskarżalne i nieweryfikowalne postanowienie wydane w postępowaniu akcesoryjnym będzie bezwzględnie dyktować wynik postępowania głównego. Wobec faktu, że organ wydający rozstrzygnięcie w postępowaniu głównym jako związany tym postanowieniem, nie może go oceniać, to oczywistym jest, że do jego kontroli uprawionym jest organ nadrzędny, rozpoznający odwołanie od decyzji głównej. W ocenie Sądu, wynik postępowania akcesoryjnego i warunki określone w postanowieniu uzgodnieniowym nie mogą bezwzględnie determinować rozstrzygnięcia wydawanego w postępowaniu głównym, bez możliwości skontrolowania tego pierwszego (por. wyrok z dnia 27 lipca 2010 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bk 741/09, oraz wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r. WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 435/10).

Zgodnie z treścią art. 56 ust. 1 "b" pkt 1 Poś właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, uwzględniając uzgodnienia organów, o których mowa w art. 48 ust. 2 powyższej ustawy (w niniejszej sprawie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. oraz Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska). Zasadę związania organu głównego stanowiskiem organu uzgadniającego należy interpretować w ten sposób, że decyzja wydana w postępowaniu głównym nie może być sprzeczna ze stanowiskiem organu uzgadniającego, co nie oznacza, że decyzja ta (wydana w postepowaniu odwoławczym) nie może modyfikować stanowiska organu uzgadniającego. Z powyższego przepisu nie można wyinterpretować bezwzględnego zakazu zmiany stanowiska organu uzgadniającego (np. zawierać dodatkowych zaleceń lub je modyfikować).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska orzekając w pkt 1 zaskarżonej decyzji o uchyleniu pkt 4.1.2 decyzji organu pierwszej instancji w brzmieniu: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie hałasu, zanieczyszczeń powietrza i gospodarki ściekowej (m.in. należy uwzględnić okresowe kontrole stanu sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych)" i w tym zakresie orzekając: "Na etapie eksploatacji przedsięwzięcia należy wykonać monitoring w zakresie hałasu i gospodarki ściekowej (m.in. należy uwzględnić okresowe kontrole stanu sprawności technicznej oraz skuteczności działania urządzeń służących do podczyszczania i odprowadzania spływów opadowych)" pominął konieczność wykonania monitoringu w zakresie zanieczyszczenia powietrza.

Swoje rozstrzygnięcie uzasadnił tym, że ujęte w raporcie wyniki przeprowadzonych analiz oddziaływania przedmiotowej drogi na stan zanieczyszczenia powietrza nie wykazały przekroczeń standardów jakości środowiska na żadnym z analizowanych odcinków (str. 64-77 raportu), a przede wszystkim wskazał na konieczność objęcia zanieczyszczenia powietrza badaniami w ramach analizy porealizacyjnej. Takie rozstrzygnięcie zdaniem Sądu nie narusza art. 56 ust. 1 "b" pkt 1 Poś.

Niezasadny jest przy tym zawarty w skardze [...]T[...] zarzut, że organ odwoławczy pogorszył sytuację prawną skarżących dopuszczając się w ten sposób naruszenia art. 139 kpa, statuującego zakaz reformationis in peius. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. "Niekorzyść", o której mowa w art. 139 kpa, to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji nie można uznać jako orzeczenie na niekorzyść strony odwołującej bowiem kwestia zanieczyszczenia powietrza objęta będzie badaniami w ramach analizy porealizacyjnej. Sąd zgodził się z argumentacją organu, wynikającą z raportu oddziaływania na środowisko o możliwości odstąpienia wykonania monitoringu zanieczyszczenia powietrza w trakcie realizacji przedsięwzięcia.

Wbrew zarzutom skarżących brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 52, 56 i art. 47 Poś. Zawiera ona bowiem wystarczająco określone dla objętego postanowieniem przedsięwzięcia warunki jego realizacji z punktu widzenia środowiskowych uwarunkowań. Bezpodstawne jest w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego twierdzenie, że ustalając te warunki organy orzekające nie przeanalizowały wpływu planowanego przedsięwzięcia na środowisko (w tym brak rozpoznania stanu występowania grzybów, brak rzetelnej diagnozy odziaływania przedsięwzięcia na ryby, brak wskazań dotyczących ochrony trzmieli, ustaleń co do występowania m.in. żmii zygzakowatej, padalca, nieprawidłowe wskazania dotyczące ochrony płazów), jak również brak analizy oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w trakcie jego likwidacji, zdawkowe opisanie możliwych konfliktów społecznych oraz brak odniesienia się do kwestii zabytków oraz ochrony krajobrazu kulturowego.

Podkreślić należy, że większość nałożonych warunków określonych w decyzji zmierza do maksymalnego ograniczenia takiego oddziaływania na środowisko. Ochrona przed uciążliwościami przedmiotowego przedsięwzięcia nie oznacza przy tym, że niedopuszczalna jest jakakolwiek działalność mogąca mieć negatywny wpływ na środowisko. Praktycznie bowiem w większości przypadków takie oddziaływanie w jakimś stopniu istnieje. Ochrona w tym przedmiocie może i powinna być rozumiana tylko w zakresie ograniczeń wynikających z obowiązujących przepisów np. w zakresie dopuszczalnego hałasu czy też stężeń poszczególnych zanieczyszczeń powietrza. W tym zaś zakresie brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że sporna inwestycja takie konkretne normy narusza. Mając to na względzie w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nałożono na inwestora stosowne obowiązki. Takie obowiązki nałożono też celem minimalizacji oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko.

Artykuł 52 ust. 1 pkt 3 Poś przewiduje, że raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać opis analizowanych wariantów, w tym wariantu polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, najkorzystniejszego dla środowiska wraz z uzasadnieniem wyboru. Skarżący zarzucili przedłożonemu przez inwestora raportowi oddziaływania na środowisko zdawkowe potraktowanie wariantu V i nie uzasadnienie w sposób rzetelny i jasny wyboru wariantu III jako wariantu najlepszego i najkorzystniejszego.

Wyżej wymieniony przepis wskazuje, aby raport zawierał wariant najkorzystniejszy dla środowiska. Analiza raportu złożonego w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że właśnie taki został przedstawiony. Obliczenia bowiem, jakie zostały wykonane odniesione zostały do norm najostrzejszych, po to, aby przewidywane oddziaływanie na środowisko we wszystkich jego komponentach mieściło się w nich. Przedstawienie zatem wariantu najkorzystniejszego spełniało wymóg art. 52 ust. 1 pkt 3 Poś. Z kolei jeśli idzie o wariant V to istotnie jego przedstawienie jest lakoniczne. Jednak nie oznacza to sprzeczności z art. 52 ust. 1 pkt 3 Poś.

Podkreślić należy, że w raporcie w pełni wykazano, dlaczego uznano projektowane przedsięwzięcie w wariancie III za najbardziej korzystne dla środowiska. Dokonując tej analizy wykonano szczegółowe porównania tegoż wariantu z innymi wariantami. Stwierdzić trzeba, iż załączony raport zawiera wszystkie wymagane przepisem elementy, co czyniło z kolei niezasadnym zarzut naruszenia art. 52 ust. 1 pkt 3 lit. b, ust. 5 i 6 Poś.

Wskazać należy za organem, że każdy z wariantów będzie wywoływał sprzeciw określonej grupy społeczeństwa, bowiem na terenach zurbanizowanych nie jest możliwe bezkonfliktowe poprowadzenie drogi ekspresowej. Słusznie organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżących, iż wariant III jest najgorszy pod względem ekonomicznym, czego dowodzą wyniki analizy wielokryterialnej. Ocenę ekonomiczną wariantów przeprowadzono zgodnie z "Instrukcją oceny efektywności ekonomicznej przedsięwzięć drogowych i mostowych — weryfikacja metody badań zgodnie z zaleceniami UE oraz aktualizacja cen jednostkowych na poziomie 2007" opracowaną w 2008 r. przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów.

Te racjonalne względy tak z perspektywy oddziaływania na środowisko, jak i na warunki życia społeczności zadecydowały o uznaniu przez organ zasadności realizacji zaproponowanego przez inwestora wariantu inwestycyjnego jako najkorzystniejszego. Sąd to stanowisko podziela. Negatywne oddziaływanie inwestycji drogowej na środowisko zostanie zrównoważone z jednej strony przez korzyści jakie jej realizacja przyniesie w sensie globalnym środowisku i społeczeństwu, a także przez narzucone przez organ wymogi jakie musi spełnić inwestor eliminujące bądź minimalizujące zagrożenia.

Podkreślić należy, że decyzja środowiskowa, jako indywidualny akt administracyjny, powinna określać obowiązki inwestora jednoznacznie i konkretnie tak, aby były one możliwe do egzekwowania bądź w drodze egzekucji administracyjnej albo też były na tyle skonkretyzowane, aby mogły być uwzględnione w projekcie budowlanym, co może zweryfikować, nie dysponując wiedzą specjalistyczną w zakresie ochrony środowiska, organ administracji architektoniczno-budowlanej (por. wyroki NSA sygn. akt II OSK 2319/10, WSA sygn. akt IV SA/Wa 2094/09, IV SA/Wa 2017/10, IV SA/Wa 1637/11, IV SA/Wa 706/12 - dostępne w CBOSA).

Oceniając raport oddziaływania na środowisko wskazać należy na istnienie swoistego domniemania prawidłowości dokonanych ocen oddziaływania na środowisko, sporządzonych przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.

Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego przeprowadzenia konsultacji społecznych wskazać należy, że instytucja ta ma służyć rozpoznaniu preferencji artykułowanych przez poszczególne grupy społeczności lokalnej (np. mieszkańców poszczególnych obszarów zainteresowanych realizacją przedsięwzięć infrastrukturalnych ze względu na wynikające z nich korzyści komunikacyjne oraz przeciwników takich rozwiązań ze względu na wynikające dla nich bezpośrednio uciążliwości) oraz rozpoznania preferowanych przez poszczególne grupy społecznie sposobów rozstrzygnięcia konfliktów (rezygnacja, zmiany, zastosowanie określonych środków ochronnych) tak, aby kwestie te mogły być rozważone na etapie podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie. Instytucja konsultacji nie sprowadza się jednak do konieczności znalezienia w każdym przypadku konsensusu tj. rozwiązania satysfakcjonującego wszystkich zainteresowanych, gdyż jest to z reguły niemożliwe; oczywiście taka formuła konsultacji nie zwalnia organu administracji z obowiązku uwzględnienia uwag zakwalifikowanych, jako racjonalne oraz uzasadnienia przyczyn nie uwzględnienia innych. Gdy chodzi o zawartość Raportu obowiązkiem inwestora jest wskazanie, czego będą dotyczyć spodziewane konflikty społeczne (art. 52 ust. 1 pkt 11 Poś), nie zaś szczegółowy opis poszczególnych spotkań i formułowanych tam wniosków, mogą być one zgłaszane w ramach postępowania z udziałem społeczeństwa po wyłożeniu raportu. Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia przez organ zasady zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu dotyczącym uwarunkowań środowiskowych i nierzetelnego przeprowadzenia konsultacji społecznych z uwagi na fakt, iż zatwierdzenie ostatecznego przebiegu projektowanej trasy nastąpiło, zanim umożliwiono społeczeństwu udział w przedmiotowym postępowaniu. W przedmiotowym postępowaniu udział społeczeństwa niewątpliwe został zapewniony, gdyż zgodnie z art. 32 Poś wyznaczono 21- dniowy termin na składanie uwag i wniosków m.in. od 29 sierpnia do 18 wrzesnia 2008 r. Zgłaszane w tym terminie uwagi i wnioski zostały rozpatrzone, niektóre uwzględnione, a w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano sposób i zakres ich wykorzystania.

Dodatkowo podkreślić należy, że skoro raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko zgodnie z art. 19 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 7 Poś jest informacją podlegającą udostępnieniu przez organ administracyjny na żądanie każdego podmiotu, a ustawodawca nie nałożył w tym zakresie żadnych warunków jego udostępnienia, to bezsprzecznie przyjąć należało, iż strony postępowania, jak również inne podmioty, mogły się dowiedzieć o jego ustaleniach (zapoznać się z jego treścią).

Odnosząc się do zarzutu powołania się na nieaktualne w dacie wydawania decyzji przepisów rozporządzeń Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz.U. Nr 168, poz. 1764) oraz z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. Nr 220, poz. 2237), podczas gdy w sprawie niniejszej winny znaleźć zastosowanie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. Nr 14, poz. 81) oraz z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. Nr 237, poz. 1418), które uchylały powyższe rozporządzenia to powtórzyć należy za organem, że zapisami tych aktów prawnych posłużono się w raporcie o odziaływaniu na środowisko w celu określenia właściwego wpływu inwestycji na gatunki chronione oraz odpowiedniego doboru środków zapobiegawczych. Zmiany wprowadzone w rozporządzeniach miały na celu wyeliminowanie niezgodności w transpozycji dyrektywy 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa oraz Dyrektywy Siedliskowej oraz dostosowanie treści tych aktów normatywnych do przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody zmienionymi regulacjami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustawy (Dz.U. 2008 r., Nr 201, poz. 1237). Zmiany w powyższych rozporządzeniach nie miały wpływu na treść raportu, a w konsekwencji na treść decyzji bowiem dokonane zmiany nie obejmowały gatunków roślin i zwierząt znajdujących w się w obszarze oddziaływania przedmiotowej inwestycji.

Odnośnie podnoszonej w skardze kwestii braku analizy wpływu wibracji w czasie budowy i w trakcie użytkowania trasy na zabudowę mieszkaniową i mieszkańców, Sąd wskazał, że obowiązujące przepisy w zakresie ochrony środowiska nie obejmują zagadnienia ochrony przed drganiami (wibracjami). Ochrona przed drganiami realizowana jest w oparciu o przepisy prawa budowlanego oraz normy budowlane. Kompetencje w tym zakresie należą do organów administracji architektoniczno - budowlanej oraz nadzoru budowlanego i zagadnienia związane z tym zjawiskiem powinny być rozstrzygnięte w postępowaniu związanym z uzyskaniem pozwolenia na budowę.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skargach:

- niedokonania analizy występowania grzybów – dokonano takiej analizy z rozdziale 6.9.1.9. raportu pn. "Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów",

- braku ustaleń co do występowania żmii zygzakowatej, padalca oraz derkacza, puszczyka, dzięcioła białoszyi, kruka, dymówki, pełzacza ogrodowego i łasicy – wykonano inwentaryzację siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt na trasie nowoprojektowanego odcinka trasy [...] i w wyniku przeprowadzonych badań nie stwierdzono występowania powyższych (str. 146, 161, 182, 184 raportu) to wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie wobec prawidłowego rozstrzygnięcia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i prawidłowo sporządzonego uzasadnienia. Wobec odniesienia się organu drugiej instancji do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniach, Sąd uznaje je za prawidłowe i trafne, bez konieczności powtarzania argumentacji w uzasadnieniu wyroku. Ponadto prawidłowo określono działania kompensacyjne dotyczące odłowów płazów, natomiast potrzeba instalacji budek lęgowych w przypadku realizacji wariantu III nie została zidentyfikowana w raporcie.

W ocenie Sądu poczynione przez organy obu instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonana zaś ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów ustawy nie budzi zastrzeżeń. Organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 kpa i art. 77 kpa) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa). Wydanie kwestionowanej decyzji, stosownie do art. 46 ust. 3 i art. 48 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko oraz uzyskaniem uzgodnień właściwych organów, które wypowiedziały się co do dopuszczalnych warunków planowanego przedsięwzięcia w zakresie swoich kompetencji.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zarzuty i obawy strony skarżącej co do projektowanej inwestycji nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a zwłaszcza w sporządzonym w sprawie raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w którym dokonano wszechstronnej i szczegółowej analizy wpływu planowanej inwestycji na zamieszkujących w sąsiedztwie ludzi oraz otaczające środowisko tj. ziemię, glebę, powietrze, wody nawierzchniowe i podziemne. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do stwierdzenia, iż w przypadku spełnienia przez inwestora określonych warunków zostaną naruszone wymagania zdrowotne, higieniczne i środowiskowe organy środowiskowe zasadnie wydały decyzję ustalającą środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację planowanej inwestycji.

W polskim systemie prawnym, nie ustanowiono zasady prymatu ochrony środowiska nad innymi względami. Ramy uwzględniania kwestii ochrony środowiska wyznacza zasada zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji RP.). W myśl tej zasady wyrażonej w art. 3 pkt 13 w zw. z pkt 50 Poś organ administracji orzekający w sprawie powinien mieć na uwadze także uwarunkowania związane z rozwojem społeczno-gospodarczym.

Reasumując należy stwierdzić, iż każda inwestycja, a zwłaszcza budowa nowej drogi negatywnie wpływa na środowisko oraz będzie budziła sprzeciw określonej grupy mieszkańców. Dlatego rolą organów powołanych do ochrony środowiska naturalnego jest wypośrodkowanie zysków i strat z nowej inwestycji. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie odniosły się szczegółowo do podnoszonych w odwołaniach zarzutów, oparły swoje rozstrzygnięcie o specjalistyczną wiedzę. Również przedstawiony kilkunastotomowy, wielokrotnie uzupełniany Raport oddziaływania na środowisko został sporządzony w sposób rzetelny i prawidłowy.

Sąd zgodnie z art. 106 § 3 ppsa może dopuścić dowód z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W orzecznictwie podkreśla się, że art. 106 § 3 p.p.s.a. jest przepisem wyjątkowym. Wyjątkowość instytucji ograniczonego postępowania dowodowego polega na tym, iż zasadniczo wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w oparciu o akta sprawy, w tym w szczególności akta nadesłane przez organ administracji publicznej przy odpowiedzi na skargę (art. 133 § 1 zdanie pierwsze i art. 54 § 2 ppsa). Z art. 106 § 3 ppsa wynika także, że dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu (por. Wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r, sygn. akt II OSK 165/11). Złożona do akt sprawy recenzja stanowi tzw. "prywatną ekspertyzę" wydaną na zlecenie strony.

Autorka recenzji kwestionuje ustalenia przedstawione w Raporcie oddziaływania na środowisko. Wbrew stanowisku zawartemu w opinii raport zawiera konkretne warunki wykorzystania terenu w fazie jego realizacji i eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, w tym gatunków roślin i zwierząt. Raport zawiera informacje dotyczące zapewnienia ochrony poszczególnym gatunkom roślin i zwierząt. Ponadto Raport jest elementem postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, a wynikające z niego szczegółowe warunki, które zostały nałożone na inwestora znajdują się w decyzji.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ppsa uchylenie decyzji może nastąpić w części. Warunkiem częściowego uchylenia decyzji jest to, że pozostała jej część charakteryzuje się samodzielnością, uzasadniającą możliwość częściowej jedynie eliminacji przedmiotowej decyzji z obrotu. W niniejszej sprawie wskazać należy, że powyższy warunek został spełniony bowiem uchylenie pkt 7 i 8 zaskarżonej decyzji, pozostawiło w mocy część decyzji charakteryzującej się samodzielnością w obrocie prawnym. W pozostałym zakresie na mocy art. 151 ppsa Sąd skargę oddalił.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym brak jest jednomyślności czy w sytuacji uwzględnienia skargi w części (wskazanie w tenorze wyroku w jakiej części zaskarżony akt podlega uchyleniu), w wyroku powinno być zawarte dodatkowo sformułowanie "w pozostałym zakresie skargę oddala". Z jednej strony prezentowane jest stanowisko wskazujące na konieczność zawarcia w tenorze wyroku rozstrzygnięcia o całości żądania skargi. Zauważyć należy, że ze sposobu konstruowania sentencji wyroków w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych, a przede wszystkim z treści przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ppsa nie wynika natomiast konieczność zamieszczenia w sentencji wyroku zapisu "w pozostałej części oddala skargę", co uzasadnia stanowisko przeciwne. Analizując wcześniejszą praktykę konstruowania sentencji wyroków sądów administracyjnych wskazać można, iż zasadniczo w analogicznych sprawach, tego rodzaju sformułowania nie zamieszczano. Podnieść przy tym należy, iż Sąd w niniejszej sprawie rozpoznał skargi w całości, czemu dał wyraz w akapicie 1 i 2 na str. 55 uzasadnienia niniejszego wyroku.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa.