Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 704/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r., sporządzonym na formularzu, prowadzący działalność gospodarczą K.T. (skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz.1842, ze zm.; dalej ustawa o COVID), odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wnioskowany okres podając, że deklaracje rozliczeniowe oraz raporty imienne za kwiecień i maj 2020 r. nie zostały złożone przez skarżącego do dnia 30 czerwca 2020 r., a więc terminie, o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podniósł, że deklaracje i raporty nie dotarły do organu z powodu problemów "zapchania" programu "Płatnik", który służy do przesyłania dokumentów do ZUS. Podał, że wymagane dokumenty zostały złożone 10 lipca 2020 r.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą stronie prawa do zwolnienia. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID i wyjaśnił, że płatnik może być zwolniony z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wnioskowany okres pod warunkiem przesłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ten okres, nie później niż do końca 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Organ stwierdził, że skarżący nie jest objęty powyższym zwolnieniem, a dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały przesłane do Zakładu 10 lipca 2020 r., czyli po terminie warunkującym zwolnienie z opłacenia składek. W związku z powyższym, w ocenie organu, brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

2. Na powyższą decyzję K.T. wniósł w terminie skargę do tutejszego Sądu zarzucając w niej organowi naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 11 k.p.a. oraz art. 46 § 1 i 3 oraz 57 k.p.a., podnosząc, że deklaracje rozliczeniowe składane za pośrednictwem programu "Płatnik" były przez niego terminowo wysyłane, tylko nieprawidłowe funkcjonowanie tego programu spowodowało przekroczenie terminu. Nadto, że system ten nie przewiduje możliwości monitorowania oraz pisemnego potwierdzania doręczenia pism (deklaracji) organowi.

Nadto skarżący zarzucił organowi naruszenie standardów konstytucyjnych z art. 2 i art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji. Podkreślił, że celem "Tarczy antykryzysowej" jest wsparcie dla przedsiębiorców, tymczasem praktyka organu sprowadza się do zwiększenia obciążeń i formalizacji.

3. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

5. Przepisy art. 31zq ust. 1-4 ustawy o COVID określają obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych przez płatników składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (wnioskujący nie był zwolniony).

Ze stanu faktycznego sprawy wynika (nie jest to sporne), że deklaracja za miesiąc maj 2020 r. została przez wnioskującego złożona po terminie, bo 1 lipca 2020 r. (co tłumaczy on nieprawidłowym działaniem systemu służącego przesyłaniu raportów i deklaracji do ZUS). Wywodząc z tego faktu negatywne konsekwencje dla strony organ postąpił mechanicznie i formalnie nie biorąc w ogóle pod uwagę ani okoliczności podnoszonych przez skarżącego (w ogóle się do nich nie odniósł), ani obowiązujących regulacji, które dotyczą, między innymi takich lub podobnych im przypadków, jak w niniejszej sprawie.

6. Po pierwsze organ pominął w sprawie zastosowanie, obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020 r., art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Z treści tego przepisu wynika jasno, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID. Przepis ten obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy obowiązywał. Organ nie poinformował jednak skarżącego o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. Uchybienie to przesądza zatem o zasadności skargi obligując sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w celu umożliwienia stronie skorzystania z przysługujących mu praw podmiotowych.

7. Wskazać także należy, że uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, jeśli strona nie zawiniła w opóźnieniu złożenia deklaracji w terminie Dla zastosowania tego przepisu znaczenie mają przyczyny uchybienia terminu. Brak wyjaśnienia tych kwestii, a mianowicie brak odniesienia się do przyczyn nienadesłania deklaracji w terminie, jest kolejnym uchybieniem organu. W świetle twierdzeń strony, do których organ w ogóle się nie odniósł, nie mówiąc już o ich wyjaśnianiu, mogły one wynikać z błędów programu i systemu "płatnik", za którego prawidłowe funkcjonowanie odpowiada państwo i reprezentujący je w tych sprawach ZUS, a nie płatnicy składek.

8. Nadto co jest odrębnym, istotnym uchybieniem organu w zakresie proceduralnych gwarancji strony, Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.). Zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu powinien był udzielić stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku poinformować skarżącego, przed dniem 30 czerwca 2020 r., że jego deklaracje za wymagane przez ustawę miesiące nie dotarły do ZUS oraz, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest ich złożenie przed tym terminem. Poinformować oczywiście na tyle wcześniej, by skarżący miał realną możliwość dosłania deklaracji przed 30 czerwca 2020 r. Nie można bowiem zaakceptować w praworządnym państwie sytuacji, w której organ publiczny mający służyć obywatelom proceduje tak, by obywatele nie zdążyli dopełnić formalności w terminie, tym bardziej, co słusznie podkreśla skarżący, że zadaniem organu jest realizowanie celów "Tarczy Antykryzysowej", czyli pakietu regulacji prawnych służących ustabilizowaniu polskiej gospodarki, między innymi przez łagodzenie społeczno-gospodarczych skutków związanych z występowaniem epidemii w formie różnego rodzaju wsparcia przedsiębiorców.

9. Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID oraz art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. miały istotny wpływ na wynik sprawy, co prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności organ udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.