Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 335/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64ust. 1 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2017 poz 2077
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi T. G., L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej K.p.a.) oraz art. 61 ust. 1 pkt 4, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm.; dalej u.f.p.) – po rozpoznaniu odwołania L.P. i T.G. od decyzji Prezydenta Miasta R. z [...], nr [...] odmawiającej umorzenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w R. w rejonie ulic [...] - [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta R. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji (Prezydent Miasta R.) decyzją z [...] ustalił wobec stron (L.P. i T.G.) opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w R., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], na skutek uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta R. Wysokość przedmiotowej opłaty planistycznej ustalona została w wysokości [...] zł. W związku z nieuregulowaniem należności wystawione zostało w dniu [...] upomnienie. Z kolei po rozpatrzeniu wniosku stron z 16 kwietnia 2009 r., organ I instancji decyzją z [...] odroczył termin płatności opłaty planistycznej do 30 września 2010 r. W wyniku braku wymaganej wpłaty ww. terminie ponownie wezwano zobowiązanych do zapłaty opłaty planistycznej. Ostatecznie w dniu [...] organ wystawił tytuł wykonawczy.

W dniu 24 lutego 2016 r. strony złożyły wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności wynikających z tytułów wykonawczych obejmujących ww. opłatę planistyczną oraz należności z tytułu podatku od nieruchomości.

Postępowanie będące przedmiotem zaskarżonej decyzji dotyczy tylko udzielenia ulgi w spłacie opłaty planistycznej. Na dzień złożenia wniosku stan zadłużenia wynosił [...] zł.

Wnioskodawcy wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Rosnąca strata związana z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz utrata pracy przez T.G. były głównymi powodami zaistniałego stanu. Wnioskodawca ([...] lat) wciąż poszukuje pracy. Jeden z synów jest bezrobotny i poszukuje pracy, natomiast drugi jest studentem pierwszego roku, zatem obaj pozostają na utrzymaniu rodziców. Trudna sytuacja wynika, także z nagłego, trudnego do przewidzenia załamania rynku usług gastronomicznych (działalność w tym zakresie prowadzi wnioskodawczyni).

W dniu 15 marca 2016 r. strony złożyły dodatkowe wyjaśnienia oraz dokumenty. W uzasadnieniu ww. pisma wskazali m.in., iż opiekują się schorowaną matką (lat [...]), która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł i wymaga stałej opieki. Wnieśli o umorzenie opłaty planistycznej.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego dokonano analizy sytuacji finansowej prowadzonego przez wnioskodawców gospodarstwa domowego, stanu majątkowego jak również kondycji finansowej działalności gospodarczej prowadzonej przez L.P.

Decyzją z [...] organ I instancji odmówił umorzenia ww. opłaty. SKO rozpoznając odwołanie stron, decyzją z [...] utrzymało w mocy ww. rozstrzygnięcie. Organy uznały, że umorzenie w całości zaległej opłaty planistycznej byłoby ulgą zbyt daleko idącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę stron na decyzję SKO, wyrokiem z 9 września 2017 r., II SA/Gl 131/17, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ‒ nie przesądzając o trafności bądź bezzasadności utrzymania przez organ II instancji w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej ‒ wobec niewykazania przez organ odwoławczy, że dokonał w trakcie postępowania odwoławczego wszechstronnego rozpoznania sprawy, a także istotnych braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które to wadliwości w konsekwencji uniemożliwiają kontrolę prawidłowości osnowy podjętego rozstrzygnięcia, jakiekolwiek jednoznaczne w tej mierze oceny byłyby bowiem przedwczesne i nieuprawnione. Sąd uznał, że nie może dokonać stosownych ustaleń i ocen samodzielnie albowiem w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zadaniem Sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś badanie we własnym zakresie i wyjaśnianie kluczowych dla postępowania administracyjnego kwestii, przez organ nierozważonych.

SKO decyzją z [...] uchyliło decyzję organu I instancji uznając, że upływ czasu (2 lata) mógł spowodować zmianę sytuacji majątkowej stron.

Organ I instancji w decyzji z [...], na podstawie art. 67 u.f.p. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i art. 67b § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800; dalej: O.p.) wprawdzie przyznał, że sytuacja stron jest trudna i dał wiarę wszystkim przedstawionym w sprawie dowodom, to jednak uznał ponownie, iż umorzenie w całości zaległej opłaty planistycznej byłoby ulgą zbyt daleko idącą.

Organ II instancji rozpoznając odwołanie stron utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu odwołał się do art. 60 pkt 7 u.f.p. i zwrócił uwagę, że 27 kwietnia 2017 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o finansach publicznych dokonana ustawą dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U. 2017 poz. 659). Zacytował treść art. 64 u.f.p. po nowelizacji jednocześnie wyjaśniając, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. do spraw dotyczących udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy - stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to zastosowanie przepisów ustawy o finansach publicznych w brzmieniu aktualnym, z uwagi na uchylenie przez sąd decyzji organu odwoławczego niniejsza sprawa jest niezakończona w rozumieniu ww. art. 2.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji pominął art. 64 ust. 1 i 2 u.f.p. i wydał decyzję na podstawie art. 67 tej ustawy w związku z art. 67a § 1 O.p. Stwierdziło także, że do należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące ulg w tych należnościach, bowiem zasady udzielania tych ulg uregulowane zostały w art. 64 u.f.p. Uznało jednak, że "(...) w przedmiotowej sprawie decyzja taka będzie oparta na przesłankach zawartych w art. 67a § 1 ordynacji podatkowej, które nie uległy zmianie, a więc na przesłankach interesu zobowiązanego lub interesu publicznego".

Organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotem rozpoznania pozostaje jedynie udzielenie ulgi w spłacie opłaty planistycznej.

Wyjaśniając sytuację majątkową stron (małżonków) organ odwoławczy odwołał się do złożonych oświadczeń majątkowych i przedłożonych dokumentów. Z oświadczenia małżonki (z 24 maja 2018 r.) wynika wysokość dochodów własnych netto z działalności gospodarczej ‒ 490 zł, emerytura ‒ 790 zł. Posiadany majątek to działka budowlana o pow. [...] m2, mieszkanie [...] m2 (objęte hipoteką), użytki rolne o pow. [...] ha. Natomiast wysokość opłat eksploatacyjnych to: czynsz 1.659 zł (opłata roczna), energia elektryczna ok. 383,58 zł - 433,38 zł, raz na dwa miesiące. Ponadto w ww. oświadczeniu wykazano inne należności wobec: ZUS - 750.000 zł, A - 37.000 zł, B (pożyczka) - 30.000 zł.

Zgodnie natomiast z oświadczeniem o stanie majątkowym małżonka (z 24 maja 2018 r.) nie uzyskuje on dochodów własnych jest bowiem osoba bezrobotną. Wysokość opłat eksploatacyjnych podobnie jak w oświadczeniu żony: opłata od nieruchomości 1.659 zł, energia elektryczna 383,58 zł - 433,38 zł co drugi miesiąc oraz dodatkowo woda 433,81 zł. Inne zobowiązania to C - 2.000 zł, A - 14.000 zł., D - 4.500 zł.

Z przedłożonych kserokopii zeznań podatkowych PIT - 36 oraz PIT - 37 wynika, że:

- w 2014 r. małżonka poniosła stratę w wysokości 32.782,49 zł z tytułu prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, natomiast małżonek uzyskał dochód w wysokości 6.003,64 zł,

- w 2015 r. małżonka poniosła stratę w wysokości 8.391,83 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, a małżonek uzyskał dochód w wysokości 8.727,56 zł,

- w 2016 r. małżonka uzyskała dochód w wysokości 990,03 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,

- w 2017 r. małżonka uzyskała dochód w wysokości 9.485,39 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Do akt zostały dołączone kserokopie decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w R. uznające małżonka za osobę bezrobotną. Kolegium stwierdziło, że dołączone do wniosku rachunki za energię elektryczną oraz wodę i ścieki dotyczą nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] stanowiącą zgodnie z ewidencją gruntów i budynków własność syna wnioskodawców. Jak wynika z wydruków z elektronicznych ksiąg wieczystych, właściciel został wpisany w ich dziale II na podstawie umowy darowizny i oświadczenia o ustanowieniu służebności - Rep. A nr [...] z dnia [...]. Natomiast w dziale III księgi wieczystej [...] widnieje (prawa, roszczenia i ograniczenia) służebność dożywotniego bezpłatnego mieszkania w całym lokalu na rzecz obojga małżonków.

Kolegium nie dało wiary złożonym oświadczeniom o wysokości ponoszonych przez strony opłat związanych z użytkowaniem zajmowanego lokalu. Przemawia za tym wysokość przedstawionych rachunków za media, które dotyczą zużycia w całym domu oraz przez wszystkie osoby w nim zamieszkujące jak również zapłaconego podatku od nieruchomości, zaś na podstawie ww. umowy darowizny obowiązek ponoszenia opłat za media i podatków od nieruchomości spoczywa na obdarowanym.

Organ II instancji wskazując art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. odwołał się do uznania administracyjnego, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoprawnymi rozstrzygnięciami i odstąpił od określenia przesłanek, których zaistnienie obligowałoby organ do uwzględnienia wniosku strony. Zauważył przy tym, za organem I instancji, że nie zaistniała przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, pomimo iż dochód w rodzinie skarżących jest niewielki. Przyjął, że niewystarczające w omawianym zakresie jest powoływanie się na ogólne trudności finansowe, gdyż obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Nie kwestionując trudnej sytuacji finansowej stron stwierdził, że brak środków na jednorazową spłatę należności oraz aktualne trudności w jej spłacie nie mogą przesądzić o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi, lecz nie jedyną. Zasadą jest bowiem zapłata zobowiązania w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie płatności. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi, z uwagi na to, że odbywa się kosztem środków należnych jednostce samorządu terytorialnego, następuje incydentalnie. Odwołał się do art. 84 Konstytucji RP.

W skardze strony domagały się zmiany decyzji organu II instancji poprzez udzielenie ulgi w spłacie należności ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając jej:

- naruszenie art. 64 ust. 1 u.f.p. w zakresie w jakim organ II instancji przyjął, że brak jest podstaw do umorzenia renty planistycznej,

- błędy w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie zachodzą okoliczności wskazujące na zasadność przyznania ulgi,

- naruszenie przepisów postępowania poprzez faktyczny brak zbadania, a w konsekwencji brak uwzględnienia sytuacji finansowej stron, jak również brak rozpoznania wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących,

- naruszenie art. 2 Konstytucji RP i art. 120 O.p. poprzez uczynienie z umorzenia zaległości ‒ obejmującej opłaty ustalane na podstawie decyzji administracyjnej w związku ze wzrostem wartości nieruchomości wskutek uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego ‒ instytucji pustej, pozbawionej jakiegokolwiek socjalnego znaczenia, a tym samym oderwaną od rzeczywistości, kreującą rażącą nierówność pomiędzy organami administracji a obywatelem, który oczekuje równości i sprawiedliwości w ocenie jej sytuacji życiowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Na rozprawie skarżący wnosząc jak dotychczas podał, że ma obecnie [...] lata, jest osobą współpracującą z żoną, lecz nie pobiera pensji. Do końca roku działalność zostanie zamknięta.

Podał także, że opłata planistyczna została zawyżona o ok. 30%. Na tę okoliczność złożył pismo datowane na dzień 5 września 2017 r. Na pytanie Sądu wyjaśnił, że nie wnosił skargi na decyzję w przedmiocie określenia wysokości opłaty planistycznej. Podał także, że wskazane w oświadczeniach zadłużenia są nadal aktualne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającej skarżącym umorzenia zaległości w spłacie opłaty planistycznej w kwocie [...] zł.

W rozpoznawanej sprawie Sąd działa w warunkach związania stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 września 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 131/17, którym uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...]. Kwestie wymagające ustalenia przez organ dotyczyły m.in. wszechstronnego rozpoznania sprawy a także stwierdzonych istotnych braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, który także uznał, że jednoznaczne oceny w rozpoznawanej kwestii byłyby przedwczesne i nieuprawnione.

Zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Sprawia to, że Sąd rozpoznający daną sprawę po raz kolejny, na jej dalszym etapie zobowiązany jest nie tylko do podporządkowania się w pełnym zakresie ocenom zawartym we wcześniejszych orzeczeniach, analogicznie jak to jest w przypadku związania wynikającego z art. 190 P.p.s.a., ale i do reagowania w sytuacji, gdy stwierdzi, iż organ podczas ponownego rozpatrywania sprawy nie zastosował się do sformułowanych w tych orzeczeniach wskazań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2617/11).

Podnieść również należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy (zob. wyroki NSA: z 12 lipca 2016 r., I OSK 1628/16, Lex nr 2100547; z 8 listopada 2017 r., I OSK 55/16, Lex nr 2416646). Zatem powyższej kontroli sąd dokonuje według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Powinnością Kolegium, ponownie rozpatrującego sprawę, było wykonanie zaleceń Sądu wskazanych w ww. wyroku z 8 września 2017 r. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdza, że organ zadośćuczynił zaleceniom wynikających ze wspomnianego wyroku dokonując ustaleń niezbędnych do rozpoznania wniosku o umorzenie należności, której domagali się skarżący.

W rozpatrywanej sprawie uległ zmianie stan prawny, o czym poniżej. Natomiast stan faktyczny nie uległ zasadniczej zmianie, a organy zastosowały się do zaleceń Sądu dokonując uzupełniania materiału dowodowego, który należycie oceniły, jako zupełny i pozwalający na dokonanie jego subsumcji pod normę prawną, czyli art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Na obecnym etapie postępowania istotny dla sprawy stan faktyczny jest w zasadzie bezsporny, zaś zarzuty skarżących koncentrują się na dokonanej przez organ ocenie materiału dowodowego w kontekście nieuwzględnienia ich wniosku o umorzenie zobowiązania z tytułu opłaty planistycznej.

Sporna należność stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 u.f.p., są to bowiem środki publiczne, które przepis ten wymienia tylko przykładowo (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 1276/15, Lex nr 2165156; dostępny także, podobnie jak inne wskazane w uzasadnieniu orzeczenia, w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że w dniu 28 kwietnia 2017 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o finansach publicznych, której dokonano na podstawie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 659). Objęła ona m.in. art. 64 u.f.p. Obecnie przepis ten nie odsyła już do art. 55 u.f.p., bowiem w sposób samodzielny określa nie tylko ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu należności publicznoprawnych, ale również kreuje przesłanki ich zastosowania. Stanowi on w ust. 1, że należności, o których mowa w art. 60 u.f.p., właściwy organ może:

1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4;

2) na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Przepis intertemporalny ustawy nowelizującej, tj. art. 2 ust. 1 pkt 3 przewiduje, że do spraw dotyczących udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to, że ustawodawca nakazał stosowanie nowych przepisów także w sprawach, które nie zostały zakończone (tak również w wyroku WSA w Gliwicach z 14 listopada 2018 r., I SA/Gl 731/18, do którego odwołano się także w poniższych rozważaniach).

W niniejszej sprawie wniosek skarżących datowany jest na dzień 24 lutego 2016 r., a więc przed wejściem w życie wspomnianej nowelizacji, co nastąpiło z dniem 28 kwietnia 2017 r. Skoro jednak ustawodawca nakazał stosowanie znowelizowanych przepisów do spraw niezakończonych, to znajdą zastosowanie przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, że organ I instancji nie uwzględnił wspomnianej nowelizacji. Nie mniej jednak należy podkreślić, że pozostaje to bez większego znaczenia dla sprawy, gdyż organ ten wziął pod uwagę te same przesłanki umorzeniowe, które wynikają z aktualnie obowiązujących uregulowań dotyczących umarzania zobowiązań publicznoprawnych.

Przywołany art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne. Cechą immamentną klauzul generalnych jest to, że odsyłają one do ocen.

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej dłużnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., II GSK 170/12 (Lex nr 1337103) dokonując wykładni pojęcia "ważnego interesu dłużnika" użytego w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. w poprzednim jego brzmieniu, wyraził pogląd, że: "O istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika."

Na tle zbliżonej regulacji zawartej w art. 67a § 1 O.p. przyjmuje się z kolei, że ważny interes publiczny powinien być oceniany wielopłaszczyznowo, co oznacza, iż nie wystarczy stwierdzić, że w interesie państwa (gminy) jest zapewnienie ściągalności należności publicznoprawnych, ale należy też uwzględnić następstwa odmowy udzielenia ulgi w sferze życia społecznego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że odwołanie się do interesu publicznego wymaga każdorazowo dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej (zob. S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 255).

Ponadto należy mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie udzielenia ulgi, stosownie do unormowania art. 64 ust. 1 u.f.p., ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym użycie w art. 64 ust. 1 tej ustawy słowa "może", co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ nie będzie zobowiązany do umorzenia zaległości. Ustawodawca nie wskazał bowiem sytuacji, w której organ miałby obowiązek zastosowania ulgi. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy, organy muszą kierować się regułami określonymi w art. 80 K.p.a. Zauważyć przy tym należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy stwierdzi, że w sprawie istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tego typu postępowaniach wyróżnić należy dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wspomnianych wyżej przesłanek ulgi, a w razie stwierdzenia, że taka nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Drugi etap aktualizuje się wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki, a polega on na wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanki, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten właśnie drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądową kontrolą nie jest objęte rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyroki NSA: z 15 lipca 2008 r., II FSK 660/07, Lex nr 485329 oraz z 16 lipca 2013 r., II FSK 2148/11, Lex nr 1557843).

Ww. przepis art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przyjęta w tym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów zakłada, że organ nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję. Aby w ramach owej swobodnej oceny nie zostały przekroczone granice dowolności, organ podatkowy przy ocenie zebranych w sprawie dowodów powinien, m.in. kierować się prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla rozpatrywanej sprawy. Innymi słowy w razie sprzeczności występujących w materiale dowodowym, dla potrzeb ustaleń faktycznych organ może wybrać jedno ze źródeł dowodowych pod warunkiem, że przekonująco to uzasadni, zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2016 r., II FSK 1628/14, zapadły na tle analogicznego przepisu art. 191 O.p.). Zasadność twierdzenia, że organ podatkowy naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów wymaga wykazania, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu organu do korzystania z mocy procesowej tej zasady. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej, niż przyjął organ, wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmienna ocena niż ocena organu. Kierując się tymi kryteriami organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie zaistniały przesłanki ważnego interesu podatnika, czy interesu publicznego.

Postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych wszczynane jest na wniosek, a decyzje wydawane w tym postępowaniu oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoprawnymi rozstrzygnięciami i odstąpił od określenia przesłanek, których zaistnienie obligowałoby organ do uwzględnienia wniosku podatnika.

Badając ważny interes zobowiązanych organy dokonały ustalenia ich sytuacji materialnej, co nastąpiło w formie złożonych przez nich oświadczeń o stanie majątkowym oraz dokumentów w postaci zeznań podatkowych.

Z dokumentów tych wynika, że skarżąca osiąga miesięcznie dochód z prowadzonej działalności oraz emeryturę (łącznie ok. 1.280 zł), w latach 2014-2015 poniosła stratę w związku z prowadzoną działalnością, w 2016 r. osiągnęła dochód - 990 zł, a w 2017 r. - 9.485 zł. Skarżący natomiast jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nadmieniając na rozprawie, że pomaga żonie w prowadzonej działalności (nieodpłatnie), a działalność ta będzie zamykana z końcem tego roku.

Skarżący w złożonych oświadczeniach wykazali także zadłużenia:

- skarżąca wobec: ZUS - 750.000 zł, A - 37.000 zł, B (pożyczka) - 30.000 zł,

- skarżący wobec: C - 2.000 zł, A - 14.000 zł, D - 4.500 zł.

Podali także, że opiekują się chorą matką, której miesięczne dochody wynoszą ok. [...] zł.

Podnieśli, że ponoszą następujące opłaty eksploatacyjne: czynsz w wysokości 1.659 zł (opłata roczna), energia elektryczna ok. 383,58 zł - 433,38 zł raz na dwa miesiące oraz dodatkowo woda 433,81 zł.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wskazane w oświadczeniach opłaty eksploatacyjne ponoszone przez skarżących dotyczą nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], która obecnie stanowi własność syna skarżących; skarżący dokonali przeniesienia jej własności na podstawie umowy darowizny. Na nieruchomości tej ustanowiona jest na rzecz skarżących służebność dożywotniego, bezpłatnego mieszkania w całym lokalu. Prawidłowo więc organ dokonał oceny materiału dowodowego w tej części, odmawiając wiary złożonym oświadczeniom majątkowym, skoro z umowy darowizny wynika powinność ponoszenia wszelkich opłat, w tym za media przez obdarowanego.

W ocenie Sądu, pomimo tak dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego, niewątpliwie sytuacja finansowa skarżących jest trudna. Jednak zauważenia wymaga to, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą (przynajmniej do końca tego roku), w której pomaga jej skarżący (nieodpłatnie). Natomiast sam skarżący, mimo że posiada status osoby bezrobotnej, to przy stwierdzonej obecnie na rynku niskiej stopie bezrobocia posiada on potencjalne możliwości zarobkowe. Skarżący zaś nie wykazał, że poszukiwał pracy lub odmówiono mu zatrudnienia np. z uwagi na wiek czy brak kwalifikacji.

Niezależnie jednak od powyższego skarżący wykazali, że posiadają majątek nieruchomy: działkę budowlaną o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2 (objęte hipoteką), użytki rolne o pow. [...] ha. Natomiast w 2012 r. dokonali darowizny nieruchomości budynkowej na rzecz syna. Zatem skoro skarżący są właścicielami nieruchomości, które mogą być zbyte i przeznaczone na zaspokojenie wymagalnych zobowiązań, w tym z tytułu opłaty planistycznej, nie ma podstaw ku temu, aby jedną z nich umarzać. Poza tym niedopuszczalnym byłoby, aby poprzez umorzenie należności "chronić" posiadany majątek. Ponadto na skarżących ciążą jeszcze inne wymagalne zobowiązania, zarówno publicznoprawne (na rzecz ZUS) jak również cywilnoprawne.

W toku niniejszego postępowania nie mogły zostać również uwzględnione zarzuty skarżących dotyczące zasad ustalenia wysokości opłaty planistycznej, takie zarzuty mogły być podniesione jedynie poprzez wniesienie odwołania, a następnie skargi na decyzję z [...] ustalającej opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, czego skarżący zaniechali. Zatem argumenty podniesione w złożonym na rozprawie piśmie nie mogły być rozpoznane w toku niniejszego postępowania.

Organy nie negowały, że skarżący sprawują opiekę nad chorą matką. Materiał dowodowy sprawy nie potwierdza jednak, że skarżący prowadzą z nią wspólne gospodarstwo i sprawują stałą opiekę nad chorym członkiem rodziny jak również, iż zachodzi konieczność jej świadczenia.

Analizując przedstawioną przez organy sytuację majątkową skarżących zaznaczyć należy, że skarżący podejmowali starania zmierzające do realizacji swoich powinności budżetowych (spłata opłaty planistycznej w części), jednak na obecnym etapie organy nie podejmują wobec nich czynności, które zachwiałyby ich egzystencją. Wyjaśniono już wyżej, że ważnego interesu zobowiązanego, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć nadzwyczajne względy, a wręcz działanie czynników, na które nie może on mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania.

Oceniając przy tym istnienie kierunkowej dyrektywy wyboru "interesu publicznego" Sąd miał również na uwadze zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.). Z zasady tej wynika zakaz przerzucania na zobowiązanych błędów lub uchybień popełnionych przez organy podatkowe w procesie stosowania obowiązujących przepisów; dotychczasowy sposób prowadzenia postępowania w badanej sprawie nie pozwala na przyjęcie, że zasada ta została naruszona. Organ obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. (ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny), lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym omawianej opłaty planistycznej. Możliwość zaś umorzenia takiej zaległości ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności ponoszenia świadczeń publicznych. Z tych względów nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, jak również art. 8 § 1 K.p.a. (w skardze powołano analogiczny przepis art. 120 O.p.).

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo i w związku tym brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, co także sygnalizowano już wyżej. Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona wyłącznie kwestię przestrzegania przez organy podatkowe procedury unormowanej w Ordynacji podatkowej, a w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy, sąd administracyjny jest uprawniony tylko do kontrolowania trybu postępowania, który doprowadził organ podatkowy do wydania określonej treści decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Sąd nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności.

Z tych przyczyn przyjmuje się, że w decyzjach uznaniowych szczególną wagę przywiązywać należy do uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, ponieważ samo brzmienie przepisu nie prezentuje dostatecznego wyjaśnienia racji podjętej decyzji. Motywy te muszą zostać w znacznym stopniu uzupełnione o elementy natury ocennej. Wyrażenie ocen poprzedzać zaś musi precyzyjnie i wszechstronne ustalenie stanu faktycznego na podstawie pełnego materiału dowodowego dostępnego w sprawie. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zebrano rzetelnie materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej skarżących, odniesiono się do ich dochodów i zobowiązań. Organy w sposób szczegółowy przeanalizowały sytuację rodzinną i majątkową w kontekście przesłanek wyrażonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p., dochodząc do przekonania, że w sprawie nie zaistniały ani przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, ani ważnego interesu publicznego. Sformułowane przez organ uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia pozwala przyjąć, że wszystkie elementy stanu faktycznego zostały rozważone w sposób wszechstronny i ocenione zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logiki.

Uzupełniająco Sąd wskazuje, że wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanych i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący mogą ponownie wystąpić do organów administracyjnych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ma to znaczenie wobec podania przez skarżącego na rozprawie o możliwym zakończeniu prowadzenia działalności przez jego żonę. Przedstawienie zaś nowych dowodów, czy też okoliczności zaistniałych już po wydaniu zaskarżonej decyzji powodują, że będą one przedmiotem analizy przez organy.

Wobec powyższego, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą. Nie znalazł również innych naruszeń prawa, które miałyby lub mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Uznając więc ostatecznie, że zaskarżona decyzja w przedstawionych warunkach faktycznych i prawnych odpowiada prawu skargę, jako nieuzasadnioną, należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.