Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 61/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 b
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II.przyznaje radcy prawnemu E. A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art.30 ust.1 i ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2014r., Nr [...] - uznającej świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, wypłacone za okres od 1 sierpnia 2014r. do 30 września 2014r. w łącznej kwocie 312,00 zł za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...], organ pierwszej instancji przyznał M. M. zasiłek rodzinny na córkę – N. G., w kwocie 106 zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez N. G. roku szkolnego 2014/2015, w kwocie 100 zł, płatnym jednorazowo we wrześniu 2014 r.

Organ pierwszej instancji po otrzymaniu w dniu 3 września 2014 r. informacji o podjęciu zatrudnienia przez M. M. od 16 czerwca 2014 r., co wiązało się z uzyskaniem wynagrodzenia, ponownie przeanalizował dochód rodziny, a następnie wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, o czym zawiadomił stronę pismem z dnia 4 września 2014 r. Nr [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] października 2014r. w/w decyzję, która uznał świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, wypłacone skarżącej za okres od 1 sierpnia 2014 r. do 30 września 2014 r., w łącznej kwocie 312,00 zł za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ podkreślił, że średni miesięczny dochód rodziny strony za rok 2012 (z uwzględnieniem utraty dochodu) wyniósł 35,72 zł i tę kwotę organ wziął pod uwagę przyznając skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych decyzją z [...] maja 2014r. na okres od 1 kwietnia 2014r. do 31 października 2014r. Skarżąca w związku z podjęciem od dnia 16 czerwca 2014r. zatrudnienia w A Sp. z o.o. , uzyskała dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym miało miejsce uzyskanie dochodu, tj. z lipca 2014r., w kwocie 1300,69 zł. Stąd w ocenie organu, miesięczny dochód M. M. wyniósł 1336,41 zł (35,72 zł + 1300,69 zł), a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 668,21 zł, czyli przekroczył kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego.

Nadto organ stwierdził, że skoro M. M. zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń rodzinnych winna wiedzieć, że z powodu podjęcia zatrudnienia i uzyskania dochodu, powodującego przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych, świadczenia te nie przysługują. Ponadto, o każdej zmianie sytuacji rodzinnej i materialnej, mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń, powinna niezwłocznie powiadomić organ, ponieważ była o tym pouczona również w decyzji przyznającej świadczenia. W ocenie organu, w rozpatrywanej sprawie wystąpił przypadek nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wypłata świadczeń za okres od 1 sierpnia 2014r. do 30 września 2014r., nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Taką okolicznością było - zdaniem organu, podjęcie zatrudnienia przez skarżąca od 16 czerwca 2014 r. i uzyskanie przez nią wynagrodzenia, powodującego przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń rodzinnych.

M. M. odwołała się od powyższej decyzji organu I instancji, podkreślając, że - wbrew twierdzeniom organu, pod koniec czerwca 2014r., poinformowała organ o podjęciu zatrudnienia. Wówczas pouczono ją, aby przyniosła zaświadczenie po pełnym przepracowanym miesiącu. Odwołująca się podała, że dostarczyła wymagane zaświadczenia, w związku z czym - ze swej strony, nie popełniła błędu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie uwzględniło odwołania skarżącej i zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2014r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że rozpatrując wniosek M. M. o świadczenie na okres zasiłkowy 2013/2014, organ I instancji uwzględnił dochód rodziny za rok kalendarzowy 2012. Przyznając świadczenie organ przyjął w decyzji, że dochód rodziny Strony za 2012 r. wyniósł miesięcznie 35,72 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 17,86 zł, a więc nie przekraczał kryterium dochodowego. W dniu 16 czerwca 2014 r. M. M., podjęła zatrudnienie A Sp. z o.o. (było to uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c ustawy). Dochód uzyskany za pierwszy pełny przepracowany miesiąc (lipiec 2014 r.) wyniósł 1300,69 zł. Mając powyższe na względzie, dochód rodziny za rok 2012, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego w czerwcu 2014 r., wyniósł miesięcznie 1336,41 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 668,21 zł, co oznacza – zdaniem Kolegium, że przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych - od 1 sierpnia 2014 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 7 ustawy, w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium stwierdziło, że warunkiem uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych, wypłaconych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jest pouczenie osoby pobierającej te świadczenia o braku prawa do ich pobierania. W decyzji z dnia [...] maja 2014 r., przyznającej świadczenia M. M., organ przytoczył w pouczeniu treść art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, która wystąpiła z wnioskiem, jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Niezgłoszenie tych zmian może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Zdaniem Kolegium brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. W sprawie jest bezsporne, że w dniu 16 czerwca 2014r. skarżąca podjęła zatrudnienie, przez co uzyskała dochód powodujący przekroczenie kryterium dochodowe, uprawniające do świadczeń rodzinnych. Odpowiadając na zarzuty odwołania – Kolegium wskazało, że w sprawie nie zarzuca się stronie, iż nie powiadomiła niezwłocznie organu pierwszej instancji o fakcie podjęcia zatrudnienia. W sprawie rozstrzygające znaczenie ma to, że w sytuacji, gdy dochód strony przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 sierpnia 2014 r., to zasiłek rodzinny wraz z dodatkami stronie nie przysługiwał. Skoro świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a M. M. była pouczona o braku prawa do ich pobierania, to należy przyjąć, że świadczenia wpłacone w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 30 września 2014 r. były nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W konsekwencji, świadczenia rodzinne za przedmiotowy okres, w łącznej wysokości 312,00 zł, podlegają zwrotowi. Na tę kwotę składają się następujące świadczenia: 2 miesiące x 106 zł = 212 zł (zasiłek rodzinny na N. G.) oraz 100 zł jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez N. G. roku szkolnego 2014/2015.

Niezależnie od powyższego Kolegium poinformowało skarżącą, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z wnioskiem do organu pierwszej instancji o zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń może wystąpić osoba zainteresowana po wydaniu ostatecznej decyzji ustalającej kwotę tych świadczeń. Wniosek taki jest przedmiotem odrębnej decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania ustalającego, czy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które uzasadniają zastosowanie ulgi. Biorąc powyższe pod uwagę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło, jak w osnowie decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję M. M. ponawiając zarzuty podniesione w odwołaniu, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Nadto zarzuciła, że dochód, który otrzymała w miesiącu lipcu 2014r. winien był być podzielony nie tylko przez dwie osoby, lecz winien był być także podzielony przez 12 miesięcy, co dałoby po doliczeniu dochodu za rok 2012 - kwotę 55,70 zł na osobę.

Nadto skarżąca oświadczyła, że względu na trudną sytuację materialną, zmuszona była korzystać z pomocy finansowej z MOPS przy ul. [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej z urzędu - radca prawny E. A. K., w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2015r. popierając wniesioną przez skarżącą skargę wniósł o uchylenie w sprawie wydanych decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Uzasadniając swe wnioski pełnomocnik podkreślił, że bezsporny pozostaje stan faktyczny sprawy tj. fakt otrzymania przez skarżącą świadczeń wskazanych w treści decyzji organu I instancji na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w łącznej kwocie 312 zł.

Bezsprzecznie też z przepisu art. 5 ust. 1 - 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł (§ 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych). Fundamentalne znaczenie dla zaistniałego sporu ma jednak kwestia interpretacji przepisu art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W szczególności kontrowersyjna pozostaje kwestia czy w przypadku "uzyskania dochodu", dochód ten należy doliczyć w kwocie nominalnej (całościowo), czy też uzyskany dochód należy podzielić przez 12 miesięcy i w ten sposób obliczyć jak kształtuje się ten dochód w skali rocznej.

Organy rozpatrujące sprawę skarżącej stoją na stanowisku, że dochód uzyskany należy w całości doliczyć do sumy przeciętnych miesięcznych dochodów osiąganych przez członków rodziny skarżącej, w wyniku czego wynosi on 1336,41 zł , a w przeliczeniu na jedną osobę - 668,21 zł.

Gdyby zaś przyjąć – podnosi dalej pełnomocnik skarżącej, że dochód uzyskany należy wyrazić w skali rocznej, wówczas uzyskaną kwotę 1300,69 zł należałoby podzielić przez 12 miesięcy uzyskując miesięczny dochód w wysokości 108,39 zł. W tej sytuacji suma przeciętnych miesięcznych dochodów osiąganych przez członków rodziny skarżącej wyniosłaby 144,11 zł, a więc zdecydowanie mniej niż limit z art. 5 ust. 1 ustawy.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, prawidłowa wykładania analizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna prowadzić do uznania, że dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy winien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Podstawową przesłanką do przyznania świadczeń rodzinnych jest bowiem spełnienie kryterium dochodowego, rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 789/14, z dnia 31 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 280/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2015 r. IV SA/Wr 530/14, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym wypadku, jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. , stanowiącym, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

W odpowiedzi na powyższe pismo procesowe pełnomocnika skarżącej, w uzupełnieniu swego stanowiska Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w innej sprawie sądowo-administracyjnej dotyczącej strony, Kolegium wniosło skargę kasacyjną od wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 9 października 2014 r., sygn.akt IV SA/Wr 206/14, w której przedstawiło rozbudowaną argumentację dotyczącą istoty przedmiotowego sporu. Co prawda, powyższy wyrok dotyczył świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jednak zważywszy na znaczne podobieństwo regulacji i istoty sporu - tzn. kwestii, czy prawidłową jest wykładnia opowiadająca się za ustalaniem dochodu uzyskanego w sposób zgodny z literalnym brzmieniem ustawy, czy też interpretacja dokonywana w warunkach prawa sędziowskiego - opowiadająca się w takim przypadku za stosowaniem mechanizmu uśredniania - nawiązywanie do tamtej argumentacji wydaje się uzasadnione.

Nadto Kolegium stwierdziło, że wniosło też skargę kasacyjną od wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn.akt IV SA/Wr 530/14, a więc w sprawie bezpośrednio już dotyczącej wykładni art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie: Dz.U. z 2015 r., poz. 114).

Nawiązując do treści powyższych skarg kasacyjnych, z zamiarem podjęcia - w niniejszym piśmie procesowym - bardziej już bezpośredniej polemiki z argumentacją pełnomocnika strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze korzystając z niektórych fragmentów drugiej z ww. skarg kasacyjnych, przedstawiło bardzo szeroką argumentację w tym względzie. Kolegium poprzez analizę przepisów m.innymi art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 5 ust. 4 - 4 b przedmiotowej ustawy, podtrzymało stanowisko, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa materialnego w zakresie wskazanym w piśmie procesowym przez pełnomocnika skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz. U. z 2014r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że wbrew stanowisko organu odwoławczego naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.), a przede wszystkim powoływany przez organy obu instancji przepis art.30 ust.1 i ust.2 pkt.1 ustawy. I tak zgodnie z w/w art. 30 ust. 1, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Z kolei przepis art.30 ust.2 pkt.1 w/w ustawy stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W świetle powyższej regulacji, w pierwszej kolejności - zadaniem Sądu było dokonanie oceny, czy zasadne było objęcie jedną decyzją rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, że konkretne świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane oraz orzeczenie o zwrocie tych świadczeń.

Zważyć należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało, iż dopiero, gdy będzie ostateczna decyzja ustalająca, że dane świadczenia zostały nienależnie pobrane, można mówić o takich świadczeniach i nakazywać ich zwrot. Oznacza to, że nie jest możliwe orzekanie w tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji. Dopiero wtedy, gdy sprawa dotycząca nienależnie pobranych świadczeń zostanie ostatecznie rozstrzygnięta, można wszcząć postępowanie zmierzające do nakazania ich zwrotu. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela w tym zakresie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach : z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 619/10, I OSK 620/10 oraz w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, np. w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 30 października 2013r. , sygn.akt IV S.A./Wr 377/13 oraz w wyroku z dnia 12 grudnia 1013r., sygn.akt IV S.A./Wr 531/13 (dostępne – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2014r., o uznaniu świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, wypłaconego za okres od 1 sierpnia 2014r. do 30 września 2014r. w łącznej kwocie 312,00 zł za nienależnie pobrane i równoczesnym orzeczeniu o jego zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami, to przedmiotowe rozstrzygniecie stanowi - w świetle powyższych regulacji prawnych i przedstawionych w tym względzie rozważań uchybienie, które jest dostateczną /wystarczającą/ podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu Instancji.

Tym niemniej, powyższa okoliczność, nie była jedyną przyczyną do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanych, a opisanych wyżej decyzji organów.

I tak w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że za nienależnie pobrane świadczenie (art.30 ust.2 pkt.1 omawianej ustawy) - należy uznać świadczenie, które spełnia następujące przesłanki:

- zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części,

- osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

- osoba ta miała świadomość, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2011 r. sygn. akt I OSK 762/11; wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1212/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2013r., sygn.akt I S.A./Wa 1224/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze stanowisko Kolegium zawarte w zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca nie została należycie pouczona o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia, jak również o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do dyspozycji normy prawnej.

W powyższym zakresie organ I instancji w uzasadnieniu opisanej wyżej decyzji z dnia [...] października 2014r. stwierdził, cyt.: " (...) Skoro Pani M. M. zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń rodzinnych winna wiedzieć, że z powodu podjęcia zatrudnienia i osiągnięcia dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują. Ponadto o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń powinna niezwłocznie powiadomić tut. Organ, ponieważ była o tym pouczona również w decyzji przyznającej świadczenie (...)".

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn.akt I OSK 1701/12, zgodnie, z którym, skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Jak bowiem wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego wyroku, pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia - winno być ono jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są, bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi konieczny warunek żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, celem pouczenia nie jest bowiem tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Dlatego też pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy.

Przywołać w tym miejscu również należy stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1525/12, gdzie Sąd przyjął, że dla oceny, czy w danych okolicznościach został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest uwzględnienie celu tego uregulowania prawnego. Wprowadzając powyższy warunek, ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa we wskazanym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które zostało sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że co prawda w pouczeniu zawartym w decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2014r., Nr [...] o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego na okres od 1 kwietnia do 31 października 2014r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, zostały zamieszczone liczne pouczenia, jednak pouczenia te należy uznać za nader ogólnikowe, z tej to przede wszystkim przyczyny, że poza przytoczeniem treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (pkt.2 pouczenia) i przywołaniem treści pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia", brak jest jakichkolwiek informacji o skutkach prawnych nienależnego pobierania świadczenia, gdy nadto nie można uznać, że przytoczone wyżej pouczenie przez organ I instancji było sformułowane i przedstawione skarżącej w taki sposób, iż zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, że skarżąca miała świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego wraz z dodatkiem, jak i świadomość jego zwrotu.

Trafne okazały się także zarzuty skarżącej wskazujące na istotne naruszenie przez organy przepisu art. 5 ust. 4b w związku z art.30 ust.1 i ust.2 pkt 1 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych .

Na wstępie zwrócić należy uwagę, że świadczenia rodzinne są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach.

Zasadą jest, że ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie.

Zważyć przy tym należy, że instytucję utraty oraz uzyskania dochodu reguluje art. 5 ust. 4 - 4b ustawy zastrzegając, że należy ją uwzględnić przy obliczaniu dochodu członka rodziny. Służą one urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu.

Ustawodawca w art. 3 pkt 24 omawianej ustawy, enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskanego dochodu.

Stosownie do art. 5 ust. 4 a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

W myśl zaś art. 5 ust. 4 b ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

Z powołanych przepisów wynika, że w sytuacji zmian w wysokości dochodu, spowodowanych zarówno jego zwiększeniem, jak i zmniejszeniem przy obliczeniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych należy wziąć pod uwagę nie tylko dochód uzyskany lub utracony w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale także uzyskany lub utracony w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że skarżąca na podstawie w/w decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2014r., Nr [...] pobierała zasiłek rodzinny na dziecko, przyznany na N. G. od 1 kwietnia do 31 października 2014r oraz dodatek do tegoż zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015, przyznany jednorazowo w kwocie 100,00 zł , płatny we wrześniu 2014r.

Niesporne jest także w sprawie, że skarżąca od dnia 16 czerwca 2014r. zatrudniona była w "A Spółka z o.o.", gdzie za miesiąc lipiec 2014r., czyli w trakcie trwania w/w okresu zasiłkowego, otrzymała wynagrodzenie netto w kwocie 1.300,69zł .

Spór w niniejszej sprawie dotyczy sposobu ustalania dochodu rodziny skarżącej uprawniającego do przedmiotowego świadczenia, innymi słowy, czy wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącej przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe warunkującego przyznanie świadczeń rodzinnych w roku zasiłkowym 2014/2015.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska organów co do sposobu wyliczenia dochodu rodziny skarżącej uprawniającego do ustalenia prawa do przedmiotowego świadczenia, jako, że zastosowanie przez organy wprost cyt. wyżej przepisu art.5 ust.4b omawianej ustawy, oznacza, iż o przyznaniu owego świadczenia decyduje w istocie dochód uzyskany przez skarżącą za 1 (jeden) miesiąc, tj. lipiec 2014r., czyli dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy.

W ocenie Sądu, skoro ustawową podstawą do przyznania przedmiotowego świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego ( art.3 pkt 2a ustawy), to zasada ta winna również mieć zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Oznacza to, że w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Innymi słowy, dochód ten powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a następnie całość dochodu podzielona przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni tym samym podziela przyjęta w tym względzie linię orzeczniczą w WSA we Wrocławiu, gdzie w wyroku z dnia 28 stycznia 2015r., sygn.akt IV S.A./Wr 530/14, stwierdzono m. innymi, cyt.: "(...) Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę czy członka rodziny dodatkowy, a późniejszy dochód z jednego miesiąca będzie w sposób zasadniczy decydował o prawie do zasiłku rodzinnego za okres wcześniejszy (por. np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. II SA/Łd 403/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r., sygn. II SA/Sz 353/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., sygn. II SA/Wr 320/13, zamieszczone w CBOSA).(...)Dodać należy, że przedstawiona interpretacja przepisów określających sposób liczenia dochodu rodziny w ustawie o świadczeniach rodzinnych niepodzielnie panowała we wcześniejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012r., sygn. akt II SA/Lu 440/12, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 797/11, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 525/11, zamieszone w CBOSA). Podkreśla się, że wskazana interpretacja jest zgodna z celami ustawy realizującej założenia art. 71 Konstytucji RP.(...)".

Zważyć przy tym należy, że przyjęte w niniejszej sprawie stanowisko Sądu zbieżne jest nie tylko z celami omawianej ustawy, lecz także z przepisem art.71 ust.1 Konstytucji RP, zgodnie z którym państwo w swej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne , mają zaś prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.

W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie organy ustalając /wyliczając/ dochód rodziny skarżącej w sposób odmienny, niż zaprezentował to wyżej Sąd, działały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w tym z art. 5 ust.4b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazane wyżej uchybienia skutkują koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.

Czyniąc zadość wymaganiom określonym w art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a., Sąd pragnie wyjaśnić, że wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z zaprezentowanych wyżej rozważań.