Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1097/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania T. S., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] grudnia 2016 r., nr [...], o odmowie zwrotu nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją Naczelnika Dzielnicy W. [...] z [...] lipca 1974 r., nr [...], wydaną w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczono nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako dawne działki nr [...] z obrębu [...] i nr [...], z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] m2. Przedmiotową nieruchomość wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa pod budowę osiedla mieszkaniowego W. - C.

Wnioskiem z [...] września 1992 r. J.P., D. S. i A. G. wystąpiły o zwrot nieruchomości stanowiącej, między innymi, dawne działki nr [...] z obrębu [...], nr [...] i nr [...], z obrębu [...], wywłaszczone decyzją z [...] lipca 1974 r.

Wnioskami z [...] października 2013 r. i [...] listopada 2015 r. T.S. i E. K. (następczynie prawne J.P.) podtrzymały żądanie zwrotu nieruchomości.

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Prezydent W. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , oznaczonej aktualnie jako działki ewidencyjne o numerach [...] z obrębu [...],[...] z obrębu [...] oraz [...] i [...] z obrębu [...], stanowiącej części dawnych działek nr [...] w obrębie [...] i nr [...] w obrębie [...], wywłaszczonych decyzją Naczelnika Dzielnicy W. [...] z [...] lipca 1974 r. Zdaniem Prezydenta, w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka zwrotu, bowiem na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] zrealizowano inwestycję obejmującą torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą techniczną i towarzyszącą, a działkę nr [...] zajęto pod drogę publiczną - ulicę [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T. S. zarzucając niepoczynienie należytych ustaleń co do określenia celu wywłaszczenia i jego realizacji na działkach objętych zaskarżoną decyzją. Z uwagi na powyższe wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z [...] marca 2021 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] grudnia 2016 r.

Organ uzasadnił, że będące przedmiotem roszczenia o zwrot nieruchomości zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r.

Wojewoda przywołał następnie treść art. 136 ust. 1 i 137 ust. 1 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podniósł, że słusznie uznał Prezydent za strony przedmiotowego postępowania T. S. i E. K. jako następczynie prawne poprzedniej właścicielki nieruchomości, Zarząd Dróg Miejskich w W. jako władającego działką nr [...] oraz Zarząd Transportu Miejskiego w W. jako władającego działką nr [...].

Badając negatywne przesłanki zwrotu organ odwoławczy podniósł, że działki nr [...],[...] i [...] objęte są księgą wieczystą [...]. Zawarte w jej dziale II zapisy potwierdzają, że działki te stanowią własność Skarbu Państwa. Nie zostały również oddane w trwały zarząd, ani użytkowanie wieczyste, a w konsekwencji zaistniała pozytywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Dokonując oceny, czy spełniona została trzecia przesłanka umożliwiająca zwrot w postaci "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia Wojewoda podniósł, że organ prowadzący postępowanie zwrotowe obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, na jaki cel wywłaszczona została nieruchomość, w następnie - czy na całej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia oraz, jeśli cel taki został zrealizowany, określić, czy nastąpiło to we właściwym terminie.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia nieruchomości został określony w decyzji wywłaszczeniowej w sposób ogólny tj. pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] ".

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda podniósł, że nie można stawiać takich samych wymagań odnośnie określoności celu wywłaszczenia w odniesieniu do aktów przejęcia mienia z okresu funkcjonowania ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., jak do aktów przejęcia dokonywanych pod rządami obecnie obowiązujących przepisów. Ponadto, zasadniczo ustalenie celu wywłaszczenia może zostać dokonane przez ocenę innych dowodów zebranych w sprawie (dokumentów), pod warunkiem że pochodzą one sprzed daty wywłaszczenia. Dopuszczalne jest jednak wykorzystanie dowodów w postaci dokumentów z datą po wywłaszczeniu. Może to mieć miejsce szczególnie wtedy gdy przedmiotem badania jest cel wywłaszczenia, który został określony w sposób ogólny, zamierzenie inwestycyjne dotyczyło znacznego obszaru i jego realizacja przewidziana była na wiele lat. Zdaniem organu, takie właśnie okoliczności mają miejsce w niniejszej sprawie.

Przy tym prowadzące postępowanie zwrotowe organy powinny wykazać, że dołożyły wszelkich starań zmierzających do odnalezienia decyzji o lokalizacji szczegółowej, precyzyjnego ustalenia jej treści, dalszych losów w zakresie obowiązywania tej decyzji oraz konkretnych czynności podejmowanych w jej wykonaniu. Zdaniem Wojewody, w niniejszej sprawie obowiązkom tym sprostano.

We wniosku Dyrekcji Rozbudowy Miasta W. z [...] czerwca 1974r. o wywłaszczenie oraz w decyzji o wywłaszczeniu w [...] lipca 1974 r. wskazano, że nieruchomość nią objęta została przeznaczona, zgodnie z lokalizacją szczegółową Nr [...] lipca 1972 r. - pod budowę osiedla mieszkaniowego [...].

Wojewoda podniósł, że powołana decyzja z [...] lipca 1972 r. ustalała lokalizację osiedla W. – C. (część południowa) na terenie dzielnicy W. - [...] w obrębie ulic R., N. i N-S [...] o powierzchni [...] ha, oznaczonym na szkicu sytuacyjnym Nr [...], stanowiącym załącznik - integralną część tej decyzji. Z powołanego szkicu wynika, że działki będące przedmiotem postępowania znalazły się poza obszarem przeznaczonym stricte pod osiedle mieszkaniowe.

Z kolei z rejestru pomiarowego sporządzonego przy wywłaszczeniu wynika, że przedmiotowe grunty zostały przeznaczone pod ulice. Potwierdzają to decyzje lokalizacyjne obejmujące teren stanowiący obecne działki nr [...],[...] i [...], to jest decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] kwietnia 1973 r. ustalająca lokalizację linii tramwajowej łącznie z przystankami (wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi do decyzji), a także decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] października 1974 r. ustalająca lokalizację ulicy B. na odcinku od ulicy R. do ulicy N. (wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi do decyzji).

Organ zaznaczył, że w obu powołanych decyzjach określono powierzchnię poszczególnych terenów objętych lokalizacjami, tereny te zostały opisane i oznaczone na szkicach sytuacyjnych. Podkreślił również, że w wytycznych urbanistycznych do decyzji lokalizacyjnej dotyczącej linii tramwajowej widnieją zapisy, że teren, na którym została zlokalizowana linia tramwajowa przewidziany jest pod trasy komunikacyjne ulicy B. i ulicy N., a także pod sieci uzbrojenia terenu.

Ponadto, zdaniem organu, analiza treści kompleksowych wytycznych urbanistycznych do decyzji lokalizacyjnej dotyczącej ulicy B. potwierdza, że lokalizacja inwestycji budowy ulicy B. uwzględniała zarówno decyzję lokalizacyjną wydaną dla osiedla mieszkaniowego W. – C., jak i dla linii tramwajowej wraz z przystankami.

Biorąc zatem pod uwagę całość zgromadzonych akt wywłaszczeniowych oraz powołane dokumenty dotyczące lokalizacji i określające przeznaczenie nieruchomości będącej przedmiotem roszczenia o zwrot, zdaniem organu odwoławczego, można doprecyzować, że de facto celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości były inwestycje związane z obsługą komunikacyjną projektowanego osiedla mieszkaniowego W. – C. i w tym kontekście rozpatrywać wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości.

Zebrany materiał dowodowy dotyczący realizacji inwestycji potwierdza również, że powyższy rzeczywisty cel wywłaszczenia został na nieruchomości zrealizowany. Zgodnie bowiem z treścią pisma spółki Tramwaje W. sp. z o.o. z [...] grudnia 2015 r., na działce nr [...] zlokalizowane jest torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą i pas czterech czynnych kabli trakcyjnych, a na działce nr [...] znajdują się tory tramwajowe. Sposób zagospodarowania tych działek wskazuje, że zrealizowano na nich linię tramwajową "[...] " (na odcinku od pętli tramwajowej przy ul. . do pętli przy [...]), oddaną do eksploatacji w 1977 r. (w aktach sprawy znajdują się karty inwentaryzacyjne budowli potwierdzające realizację inwestycji i oddanie do użytkowania). Ponadto, spółka Tramwaje W. sp. z o.o. wskazała, że działki nr [...] i nr [...] są niezbędne do realizacji zadania o charakterze użyteczności publicznej tj. prowadzenia publicznego transportu zbiorowego.

Powyższy stan zagospodarowania działek nr [...] i [...] potwierdziły również oględziny nieruchomości w 20 czerwca 2016 r. udokumentowane protokołem, który został włączony do materiału dowodowego.

Podczas tych oględzin ustalono również, że działka nr [...] przylega bezpośrednio do działek, na których znajduje się torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą jest terenem zielonym ogrodzonym częściowo siatką, przez który przebiega chodnik wyłożony płytami. Zdaniem organu odwoławczego, gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, w tym wieloetapową, która jest realizowana przez dłuższy okres czasu, a w związku z tym może podlegać różnym modyfikacjom, budowa tego rodzaju założeń uzasadnia stanowisko, że poszczególne obiekty wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej stanowią jedynie element tej inwestycji.

W ocenie Wojewody, nie można przy tym stwierdzić tutaj zmiany celu wywłaszczenia, bowiem teren zieleni przylegający do torowiska tramwajowego stanowi integralną część infrastruktury linii tramwajowej jako spełniający funkcję oddzielającą tereny komunikacyjne od terenów o innych funkcjach.

Organ podsumował, że w tej sytuacji nie można uznać aby wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na inny cel. Cały obszerny materiał dowodowy świadczy bowiem o realizacji funkcji komunikacyjnych określonych w decyzjach lokalizacyjnych obejmujących budowę linii tramwajowej i ulicy B. Tym samym, zaistniała negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, jaką jest realizacja celu wywłaszczenia. Powołując się na orzecznictwo organ dodał, że realizacja celu wywłaszczenia może być rozciągnięta w czasie, może też podlegać zmianom, a w postępowaniu zwrotowym może okazać się, że jakkolwiek pierwotny cel nie został zrealizowany, został zrealizowany inny, ale mieszczący się w ogólnym celu wywłaszczenia.

Przy tym dla oceny zbędności nie ma znaczenia obiektywny aktualny stan zagospodarowania nieruchomości, lecz to czy nieruchomość została zagospodarowana na cel wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dla oceny realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości istotne jest odniesienie się do przesłanek zwrotu nieruchomości dotyczących terminów zagospodarowania nieruchomości. Wojewoda podniósł, że w niniejszej sprawie linia tramwajowa, wraz z infrastrukturą towarzyszącą, powstała i została oddana do eksploatacji w 1977 r., czyli bezspornie zaistniała już przed datą złożenia wniosku o zwrot, co miało miejsce w 1992 r. Zatem terminy ustawowe zostały w sprawie zachowane.

Wobec powyższego organ odwoławczy nie podzielił zarzutu braku ustalenia faktycznego ustalenia celu wywłaszczenia i jego realizacji. Uznał, że rzeczywisty cel wywłaszczenia, wywiedziony i zrekonstruowany z decyzji o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] kwietnia 1973 r. ustalającej lokalizację linii tramwajowej łącznie z przystankami oraz decyzji o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] października 1974 r. ustalającej lokalizację ulicy B. na odcinku od ulicy R. do ulicy N., został zrealizowany, co uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, nie jest również możliwy zwrot działki nr [...]. W odniesieniu do tej nieruchomości zaistniała bowiem negatywna przesłanka do jej zwrotu, gdyż jest ona zajęta pod drogę - stanowi część pasa drogowego drogi publicznej ulicy W..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Wojewody [...] wniosła T. S. zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art.137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, podczas gdy część wywłaszczonej nieruchomości - obecnie odpowiadająca działce nr [...] - stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, który nie został zrealizowany do chwili złożenia wniosku o zwrot.

Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy naruszyły art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co wprost wynika z ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania. Działka nr [...] stanowiła uprzednio część działki nr [...]. Nieruchomość ta została wywłaszczona decyzją o lokalizacji inwestycji z [...] lipca 1972 r., gdzie jako cel wywłaszczenia wskazano budowę osiedla mieszkaniowego "W. – C.".

Prezydent ustalił, że działka nr [...] znajdowała się w obszarze położonym poza granicami terenu przeznaczonego pod budowę osiedla mieszkaniowego ustalonego w ww. decyzji o lokalizacji inwestycji.

Działka nr [...] była również przedmiotem kolejnych decyzji o lokalizacji inwestycji, a mianowicie decyzji z [...] kwietnia 1973 r. dotyczącej lokalizacji linii tramwajowej oraz decyzji z [...] października 1974r. dotyczącej lokalizacji ulicy B.

Zdaniem skarżącej, z uwagi na swoje położenie działka nr [...] powinna być rozpatrywana w kontekście ww. decyzji o lokalizacji inwestycji dotyczącej linii tramwajowej. Natomiast organ pierwszej instancji ustalił, że na działce nr [...] infrastruktura tramwajowa nie występuje.

Jedyną przyczyną odmowy zwrotu jest ustalenie przez organ, dokonane podczas oględzin przedmiotowej nieruchomości, że działka nr [...] stanowi otwarty teren zielony ogrodzony z jednej strony metalową siatką, przez jej fragment przebiega chodnik wyłożony płytami. Organ uznał przy tym, że wskazana zieleń znalazła się na tej działce wskutek zamierzonych działań.

Skarżącego tego rozumowania nie podziela. Bezsporne pozostaje, że działka nr [...], jako część działki nr [...], znalazła się poza terenem inwestycji, w związku z którą została wywłaszczona (budowa osiedla mieszkaniowego). Nie została również wykorzystana w toku inwestycji polegającej na budowie linii tramwajowej. W praktyce stanowi kawałek trawnika z jednym drzewem. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że zieleń znajdująca się na przedmiotowej działce stanowi efekt zamierzonych działań. Przede wszystkim nie wiadomo kto miałby podejmować te działania, bowiem działka znajduje się poza terenem osiedla [...] i nie jest także zarządzana przez Tramwaje W. Skoro działka nr [...] była uprzednio gruntem rolnym to nie powinno dziwić, że obecnie rośnie na niej trawa. Natomiast drzewo mogło znajdować się na działce w dacie jej wywłaszczania, jak również mogło wyrosnąć samoistnie.

Biorąc zatem pod uwagę, że działka nr [...], jako część wywłaszczonej działki [...], nie została przeznaczona pod budowę osiedla, jak też pod budowę linii tramwajowej, to nieruchomość tę uznać trzeba za zbędną dla realizacji celu wywłaszczenia. Tym samym, zdaniem skarżącej, stosownie do art.137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami zachodzą podstawy prawne i faktyczne do zwrotu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Wojewody [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. W., oznaczonej aktualnie jako działki ewidencyjne o numerach [...] z obrębu [...], [...] z obrębu [...] oraz [...] i [...] z obrębu [...], stanowiącej części dawnych działek nr [...] w obrębie [...] i nr [...] w obrębie [...], wywłaszczonych decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] Wola z [...] lipca 1974 r. nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r.".

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do art. 137 ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Z kolei art. 137 ust. 1 ustawy stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Dokonując oceny przesłanek zawartych w powyższych regulacjach organy obu instancji doszły do przekonania, że cel wywłaszczenia objętych żądaniem zwrotu nieruchomości został określony w decyzji wywłaszczeniowej w sposób ogólny tj. jako budowa osiedla mieszkaniowego "[...]". Organy ustaliły następnie, że przedmiotowe działki znalazły się poza obszarem przeznaczonym stricte pod osiedle mieszkaniowe (szkic sytuacyjny Nr [...] stanowiący integralną część decyzji o lokalizacji szczegółowej z [...] lipca 1972 r.). W ocenie organów, ze sporządzonego przy wywłaszczeniu rejestru pomiarowego wynika, że powyższe grunty zostały przeznaczone pod ulice, co potwierdzają decyzje lokalizacyjne obejmujące teren stanowiący obecne działki nr [...],[...] i [...] (decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] kwietnia 1973 r. ustalająca lokalizację linii tramwajowej łącznie z przystankami, wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi, a także decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] października 1974 r. ustalająca lokalizację ulicy B. na odcinku od ulicy R. do ulicy N., wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi). Z kolei zgodnie z zapisami wytycznych urbanistycznych do decyzji ustalającej lokalizację linii tramwajowej, teren, na którym ta linia została zlokalizowana, przewidziany jest pod trasy komunikacyjne ulicy B. i ulicy N., a także pod sieci uzbrojenia terenu. Organy wskazały również, że z analizy kompleksowych wytycznych urbanistycznych do decyzji lokalizacyjnej dotyczącej ulicy B. wynika, że lokalizacja budowy tej ulicy uwzględniała zarówno decyzję lokalizacyjną wydaną dla osiedla mieszkaniowego W. – C., jak też dla linii tramwajowej wraz z przystankami. Wobec wyników powyższej analizy akt wywłaszczeniowych i dokumentów dotyczących lokalizacji inwestycji oraz określających przeznaczenie objętej żądaniem zwrotu nieruchomości, organy uznały, że rzeczywistym celem wywłaszczenia tej nieruchomości były inwestycje związane z obsługą komunikacyjną projektowanego osiedla mieszkaniowego W. – C. i w tym kontekście rozpatrywać należy wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości.

Ponadto, zdaniem organów, zebrany materiał dowodowy dotyczący realizacji inwestycji potwierdza, że powyższy rzeczywisty cel wywłaszczenia został na nieruchomości objętej żądaniem zwrotu zrealizowany. Potwierdza to treść pisma Tramwajów W. sp. z o.o. z 10 grudnia 2015 r., gdzie wskazano że na działce nr [...] zlokalizowano torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą i pas czterech czynnych kabli trakcyjnych, zaś na działce nr [...] znajdują się tory tramwajowe. W ocenie organów, sposób zagospodarowania ww. działek potwierdza, że została na nich zrealizowana linia tramwajowa "[...]" (na odcinku od pętli tramwajowej przy ul. J. do pętli przy [...]), która została oddana do eksploatacji w 1977 r. (o czym świadczą karty inwentaryzacyjne budowli potwierdzające realizację inwestycji i oddanie jej do użytkowania). Tramwaje W. sp. z o.o. potwierdziły również, że działki nr [...] i [...] są niezbędne do realizacji zadania o charakterze użyteczności publicznej tj. prowadzenia publicznego transportu zbiorowego. W konsekwencji organy uznały, że wobec powyższych nieruchomości wystąpiła negatywna przesłanka zwrotu, jaką jest realizacja celu wywłaszczenia.

Organ odwoławczy podzielił również ocenę Prezydenta, że nie jest możliwy zwrot działki nr [...], gdyż jak wynika z zebranego materiału dowodowego jest ona zajęta pod drogę - stanowi ona część pasa drogowego drogi publicznej ulicy W.

Powyższe ustalenia i ocena organów nie są przez skarżącą kwestionowane. Nie budzą one również wątpliwości Sądu i znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w tym aktach wywłaszczeniowych oraz dokumentacji dotyczącej lokalizacji i określającej przeznaczenie nieruchomości objętej żądaniem zwrotu.

Całość podniesionych w skardze zarzutów koncentruje się zaś na błędnym ustaleniu przez organy, że część wywłaszczonej nieruchomości, obecnie odpowiadająca działce nr [...], stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, który nie został zrealizowany do chwili złożenia wniosku o zwrot. Zdaniem skarżącej, przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana w toku inwestycji polegającej na budowie linii tramwajowej. Na działce tej nie występuje infrastruktura tramwajowa, w praktyce stanowi ona kawałek trawnika z jednym drzewem.

Po analizie akt sprawy Sąd powyższego stanowiska skarżącej nie podziela.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, i co nie jest w sprawie kwestionowane, sporna działka nr [...] przylega bezpośrednio do nieruchomości, na których znajduje się torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Stanowi ona teren zielony ogrodzony częściowo siatką, przez który przebiega chodnik wyłożony płytami.

Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja archiwalna (w tym akta wywłaszczeniowe przedmiotowej nieruchomości oraz dokumenty dotyczące jej lokalizacji i przeznaczenia) potwierdza przy tym ocenę organów, której nie kwestionuje również skarżąca, że rzeczywistym celem wywłaszczenia spornej nieruchomości była realizacja funkcji komunikacyjnych dla projektowanego osiedla mieszkaniowego W. – C., określonych w decyzjach lokalizacyjnych obejmujących budowę linii tramwajowej (decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] kwietnia 1973 r. ustalająca lokalizację linii tramwajowej łącznie z przystankami, wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi) i budowę ulicy B. (decyzja o lokalizacji inwestycji Nr [...] z [...] października 1974 r. ustalająca lokalizację ulicy B.na odcinku od ulicy R. do ulicy N. wraz ze szkicem sytuacyjnym Nr [...] oraz wytycznymi urbanistycznymi).

W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się natomiast, że w przypadku, gdy celem wywłaszczenia była budowa tzw. obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, poszczególne obiekty, wchodzące w skład takiej złożonej lub wieloletniej infrastruktury technicznej, stanowią jedynie element owej inwestycji. Dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia nie można przy tym odnosić się jedynie do stopnia zagospodarowania gruntu, którego dotyczy żądanie zwrotu, ale należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów składających się na inwestycję (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2325/16; 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2755/13; 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2768/12; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 850/13 i I OSK 846/13; 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK1044/14; 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1186/15 i I OSK 3237/14, czy 9 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1281/14).

W ocenie sądu w składzie orzekającym, powyższe przemawia za koniecznością wykładni przesłanki realizacji celu wywłaszczenia (o której mowa w art. 136 oraz 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) w odniesieniu do pewnej funkcjonalnie powiązanej całości. Oceny realizacji celu wywłaszczenia na poszczególnych terenach objętych żądaniem zwrotu nie można bowiem automatycznie utożsamiać z wykonaniem na nich konkretnych naniesień, lecz raczej z rolą jaką te tereny pełnią w kontekście realizacji tego celu. Oczywiście zgodzić się trzeba, że wykorzystanie wywłaszczonych terenów bezpośrednio dla dokonania określonych inwestycji stanowi najpełniejszą i najłatwiejszą do udowodnienia formę realizacji celu wywłaszczenia. Nie można jednak abstrahować od tego, że w przypadku złożonych przedsięwzięć infrastrukturalnych, w skład których wchodzi większa liczba elementów składających się na wspólną całość, nie sposób rozważać kwestii realizacji celu wywłaszczenia w tak wąskim zakresie. Właściwe funkcjonowanie obiektów stanowiących infrastrukturę złożoną, którym przypisuje się określoną funkcję (w niniejszej sprawie jest to funkcja komunikacyjna dla obsługi projektowanego osiedla mieszkaniowego), niewątpliwie z jednej strony wymaga odpowiedniego zaplecza terenu, z drugiej natomiast - istnienia określonej infrastruktury towarzyszącej. Tym samym dokonując na potrzeby niniejszej sprawy wykładni przesłanki realizacji celu wywłaszczenia określonej w przepisach ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami organ administracji musiał uwzględnić nie tylko okoliczność, czy na spornym terenie dokonane zostały określone naniesienia związane z celem wywłaszczenia, ale również sposób wykorzystania tego terenu z punktu widzenia realizacji funkcji komunikacyjnych dla projektowanego osiedla mieszkaniowego.

W kontekście powyższych rozważań za prawidłową uznał Sąd ocenę organu odwoławczego, że teren zieleni przylegający do torowiska tramwajowego stanowi integralną część infrastruktury linii tramwajowej jako spełniający funkcję oddzielającą tereny o funkcji komunikacyjnej od terenów o innych funkcjach. W konsekwencji zasadnie przyjął organ pierwszej instancji, a stanowisko to prawidłowo podzielił organ odwoławczy, że skoro sporna działka nr [...] wchodziła w skład nieruchomości o dużej powierzchni, na której faktycznie doszło, we wskazanych w ustawie o gospodarce nieruchomościami terminach, do realizacji celu wywłaszczenia w postaci inwestycji związanych z obsługą komunikacyjną projektowanego osiedla mieszkaniowego, to brak jest podstaw do dokonania zwrotu tej nieruchomości.

Wobec powyższego niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022, poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).