Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1738/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 677, art 925
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 924
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 3 ust 1
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. NSA Janusz Furmanek (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. i K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 252/10 w sprawie ze skargi E. B. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu na rzecz E. B. i K. K. kwotę 380 /trzysta osiemdziesiąt/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Bd 252/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. B. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd podniósł, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008r. skarżący wystąpili do Wojewody Kujawsko – Pomorskiego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej – dokumentu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1954r., wydanego S. K., wskazując, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nadane nieruchomości nie były własnością Skarbu Państwa. Sporne działki były bowiem własnością M. K. – poprzedniczki prawnej skarżących, która aż do śmierci posiadała obywatelstwo polskie. Do nieruchomości tych nie miała zastosowania dyspozycja art. 2 ust. 1 pkt b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn. – Dz.U z 1945r., nr 3, poz. 13 ze zm., zwanego dalej jako: "dekret o reformie rolnej"), gdyż nie mieszczą się one w zakresie znaczeniowym pojęcia "nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie – Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej".

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009r. Wojewoda Kujawsko – Pomorski przekazał wniosek skarżących według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu.

Decyzją z dnia [...] października 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W ocenie organu dokument nadania ziemi nie jest decyzją administracyjną, gdyż stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie wykonania orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...] czerwca 1946r., które stwierdza, że S. K. otrzymała na własność nadział ziemi określony w tym dokumencie. Nie jest to zatem akt administracyjny, lecz forma rozporządzenia nieruchomością Skarbu Państwa. Ponadto, nawet gdyby uznać dokument nadania ziemi za decyzję administracyjną to wnioskodawcom nie służy przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności. Osoby te nie wykazały w toku postępowania, że są następcami prawnymi M. K. Ewentualne stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi nie wpływa bezpośrednio na sferę ich praw i obowiązków, co uzasadnia stwierdzenie braku interesu prawnego wnioskodawców w postępowaniu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawcy wskazali, że wnioskodawcy są stroną postępowania nieważnościowego, gdyż jego wynik wpłynie na sferę ich praw i obowiązków. Stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi spowoduje ten skutek, że własność nieruchomości nie przeszłaby na S. K. i jej następców. Oznacza to, że własność nieruchomości "jako niepodlegającej przejęciu na cele reformy rolnej powróciłaby do M. K. i jej następców prawnych". Normą materialnoprawną uzasadniającą legitymację wnioskodawców w postępowaniu nieważnościowym jest art. 2 ust. 1 pkt b dekretu o reformie rolnej. Skarżący, jako pozwani w osobnym procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie mogą kwestionować ostatecznej decyzji administracyjnej jaką jest dokument nadania ziemi. Sąd powszechny jest zaś nią związany. Dlatego wynik postępowania nieważnościowego będzie miał wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie cywilnej. Zmarła M. K. jest matką zmarłego J. K., który jest ojcem E. B. i zmarłego M. K., który jest ojcem K. K. W celu wykazania następstwa prawnego wnioskodawcy wystąpili w dniu [...] września 2009r. do Sądu Rejonowego w B. o wskazanie, czy po zmarłych M. i J. K. prowadzone było postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jednak odpowiedzi nie otrzymali. Wnioskodawcy przedstawili także zdarzenia prawne dotyczące nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej pod sygnaturami Kw [...] oraz Kw [...] mające wskazywać, że obecnie tytuł prawny do tych nieruchomości przysługuje wnioskodawcom.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało własną decyzję w mocy. Podtrzymało stanowisko, że wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w postępowaniu, bo jego wynik nie będzie bezpośrednio wpływał na ich prawa i obowiązki. W świetle prowadzonego postępowania cywilnego, nie jest właściwe do badania kwestii własnościowych dotyczących spornych nieruchomości, gdyż naruszyłoby tym samym kompetencję sądów powszechnych. Jakkolwiek wnioskodawcom nie można odmówić interesu faktycznego w stwierdzeniu nieważności dokumentu nadania ziemi, to jednak nie może on być utożsamiany z interesem prawnym w rozumieniu art. 157 § 2 w związku z art. 28 K.p.a. Brak interesu prawnego jest wystarczającą podstawą do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w rozpatrywanej sprawie.

W skardze na powyższą decyzję E. B. i K. K. wnieśli o jej uchylenie i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wywodzono, że dokument nadania ziemi stanowi decyzję administracyjną a skarżący są stronami w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, gdyż wpływa ona na sferę ich praw.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że argumentacja faktyczna zawarta we wniosku i skardze nie jest zgodna z ustaleniami poczynionymi w l instancji przez Sąd Rejonowy w B. w toczącym się postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd ten ustalił mianowicie, że M. K. odsprzedała nieruchomości Niemcowi K. W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że okolicznością bezsporną i potwierdzoną w toku postępowania wyjaśniającego jest, iż żądanie stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1954r. zawarte we wniosku pochodzi od podmiotów, które w dacie złożenia podania, jak również w momencie wydawania zaskarżonych decyzji nie legitymowały się stwierdzeniem nabycia spadku po M. K. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu wezwało pełnomocnika skarżących o wykazanie następstwa prawnego pomiędzy skarżącymi, a M. K. Do dnia wydania zaskarżonych decyzji okoliczność powyższa nie została wyjaśniona przez skarżących. Natomiast żądanie zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym w związku ze złożeniem po wydaniu zaskarżonych decyzji wniosku z dnia [...] maja 2010r. do Sądu Rejonowego w B. o stwierdzenie nabycia spadku przez skarżących po zmarłej M. K. podlega oddaleniu, gdyż okoliczność ta nie spełnia przesłanek do obligatoryjnego lub fakultatywnego zawieszenia postępowania w rozumieniu rozdziału 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. Brak wykazania się przez skarżących dokumentem potwierdzającym stwierdzenie nabycia spadku stanowił podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. Nie zostały spełnione warunki formalne (podmiotowe) stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania. Dokument nadania ziemi wydawany na podstawie § 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., nr 10, poz. 51) wręczany był nabywcom gruntu przez uprawnione organy, tj. pełnomocnika powiatowego z komisarzem ziemskim, po podpisaniu go przez te osoby. Stanowił tytuł własności nadanej działki i był podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach hipotecznych. Ocena natomiast kwestionowanego dokumentu nadania ziemi, który w ocenie sądu jest decyzją administracyjną w oparciu o przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wyrażone w art. 156 K.p.a., należy do kolejnej fazy postępowania. Stanowisko organu w tym zakresie będzie jednak możliwe do wyrażenia, dopiero po wszczęciu postępowania w przedmiocie nieważności decyzji, o ile skarżący składając wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji wykażą się dokumentem stwierdzającym nabycie spadku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli E. B. i K. K., reprezentowani przez radcę prawnego K. K. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając naruszenie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. polegające na tym, iż sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosowała środka określonego w ustawie - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w skutek nieprawidłowego przyjęcia, iż organ administracji słusznie uznał, że skarżącemu nie przysługuję statut strony w rozumieniu art. 28 K.p.a.

2. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania mimo wystąpienia obligatoryjnej przesłanki zawieszenia w postaci zależności rozstrzygnięcie sprawy od wyniku postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po wstępnej skarżących.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie na zasadzie art. 191 p.p.s.a. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oddalającego wniosek skarżących o zawieszenie postępowania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wystarczającą przesłanką do stwierdzenia występowania po stronie skarżących legitymacji do wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest fakt, iż są oni wpisanymi do Księgi Wieczystej właścicielami nieruchomości, których dotyczy dokument nadania ziemi: E. B. nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka [...], dla której Sąd Rejonowy w B. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], K. K. nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka [...], dla której Sąd Rejonowy w B. Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Dla tych samych nieruchomości prowadzona jest również przez Sąd Rejonowy w B. Wydział V Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr [...], gdzie w dziale II jako właściciel wpisany jest uczestnik postępowania J. K. Podstawą wpisu do księgi wieczystej nr [...] działki [...] i [...] stanowi, znajdujący się w aktach tej księgi sporny dokument nadania ziemi. Skarżący są jednocześnie pozwanymi w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (Sąd Okręgowy w Toruniu, sygn. akt [...]), jako, że nieruchomości, których dotyczy akt nadania ziemi, zapisane są jednocześnie w dwóch różnych księgach wieczystych na rzecz skarżących oraz na rzecz J. K. Sąd powszechny jest związany konstytutywną decyzją administracyjną i związku z tym skarżący (pozwani) nie mogą w procesie sądowym wzruszać ważności aktu administracyjnego. Mogą to uczynić jedynie w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi oznaczałoby w konsekwencji, iż własność nadanych aktem nadania ziemi nieruchomości nigdy nie przeszła na S. K. (wstępną uczestnika postępowania) i jej następców prawnych oraz ostatecznie pozwoliłoby na stwierdzenie, że nieruchomości stanowiące własność M. K. nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, lecz że ich własność została przy wstępnej skarżących. Powyższe miałoby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wyeliminowanie tej wadliwej decyzji z obrotu prawnego spowodowałoby, iż własność nieruchomości należących do wstępnej skarżących – M. K., jako nie podlegająca celom reformy rolnej, nie przeszłaby na podstawie dekretu o reformie rolnej na własność beneficjentów reformy rolnej tj. S. K. i jej następców prawnych, a tym samym powróciłaby do M. K. i jej następców prawnych. W konsekwencji sąd powszechny prowadzący sprawę o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zmuszony byłby stwierdzić, iż własność zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym przysługuję skarżącym, a co za tym idzie, że prawidłowe są wpisy własności w księgach wieczystych nr [...] i nr [...], natomiast błędny w księdze wieczystej nr [...]. Interes prawny skarżących przejawia się więc, czego nie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, w samej konieczności uregulowania stanu prawnego nieruchomości, których są oni właścicielami, do czego nie jest niezbędne wykazywanie następstwa prawnego po adresatce decyzji administracyjnej za pomocą postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku skarżących o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. – wstępnej skarżących miało wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący bowiem nie uzyskali w konsekwencji postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po adresatce decyzji, co stanowiło główny powód oddalenia ich skargi. Zdaniem skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył tym samym przepisy postępowania przewidujące obligatoryjne zawieszenie postępowania przez sąd w przypadku, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowego (art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarżący wykazali, że złożyli wniosek o stwierdzenie nabycie spadku po adresatce decyzji administracyjnej (dokumencie nadania ziemi) – M. K. Sprawa zawisła przed Sądem Rejonowym w B. Ewentualne stwierdzenie przez właściwy sąd cywilny nabycia spadku przez skarżących, prowadziłoby do stanowczego wykazania, iż skarżący są następcami prawnymi osoby, której zaskarżona przed organem administracji decyzja dotyczy bezpośrednio, a w konsekwencji, iż organ błędnie odmówił im statutu strony i wszczęcia postępowania. Ocena powyższej okoliczności była zasadniczym zagadnieniem badanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Rozstrzygnięcie sprawy, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zależało, więc od wyniku wskazanego postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, reprezentowane przez radcę prawnego T. B. wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa według przepisanych norm.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w zakresie braku interesu prawnego po stronie skarżących w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi. Ponadto Kolegium podtrzymało swoje stanowisko, że nie było możliwe stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi z przyczyn przedmiotowych, gdyż nie jest on decyzją administracyjną. Dokument nadania ziemi, wydany w dniu [...] grudnia 1954r., stanowi jedynie urzędowe potwierdzenie wykonania orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. z dnia [...] czerwca 1946r., które stwierdza, że S. K. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze około 5.1711 ha ze stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej G., gminy G., powiatu b., województwa bydgoskiego. Nie jest więc aktem administracyjny, a jedynie formą rozporządzenia nieruchomościami Skarbu Państwa. W powyższym zakresie jest to akt wykonawczy względem wcześniejszego orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do regulacji art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę te okoliczności, które przesądzają o nieważności postępowania. Stwierdziwszy, że w sprawie te okoliczności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie miały miejsca, Sąd przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Po pierwsze wskazać należy, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę a zaskarżony wyrok nie może się ostać w obrocie prawnym głównie z tego względu, że Sąd I instancji naruszył prawo procesowe.

Na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowo administracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W judykaturze (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., FPS 4/08, ONSA i WSA z 2009 r. nr 4, poz. 62) podkreśla się, że przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy Sąd orzekający nie jest władny rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Musi istnieć konieczny związek przyszłego rozstrzygnięcia w innej sprawie a sprawą sądowoadministracyjną.

W tej sprawie Sąd I instancji podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu, że brak wykazania się w dacie złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności postępowania stanowiło uzasadnioną podstawę do odmowy wszczęcia postępowania.

Z tym poglądem Naczelny Sąd Administracyjny nie może się zgodzić.

Zgodnie bowiem z art. 677 § 1 k.p.c. sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, albowiem tylko odzwierciedla przejście praw spadkowych, które nastąpiło z mocy prawa w chwili otwarcia spadku (art. 925 k.c.).

Zgodnie natomiast z art. 924 k.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Pojęcie "otwarcie spadku" oznacza, że z chwilą śmierci spadkodawcy należące do niego prawa i obowiązki majątkowe o charakterze cywilnoprawnym (w tym prawo własności) zmieniają swój charakter stając się spadkiem, a więc pewną wyodrębnioną masą majątkową, poddaną przepisom prawa spadkowego. Prawa i obowiązki nie wygasające z chwilą śmierci danej osoby przechodzą w drodze sukcesji generalnej na określone podmioty. Oznacza to, że skarżący, jako kolejni ewentualni następcy prawni M. K. w chwili złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, dysponowali przymiotem strony.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku fakt ten jedynie potwierdzało.

W ocenie Sądu kasacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu miało obowiązek postąpić zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., to znaczy zawiesić postępowanie.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe rozważania podziela pogląd skarżącego kasacyjnie, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zawieszając postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem powszechnym, gdyż postanowienie w tym przedmiocie jednoznacznie przesądzałoby o prawach skarżących jako strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje.

Domniemania z art. 3 obejmują tylko prawa i roszczenia wpisane w działach II – IV księgi wieczystej, a nie danych faktycznych wpisanych w dziale I – 0.

Domniemania z art. 3 są domniemaniami iuris tantum i jako takie mogą być obalone przez przeciwstawienie im dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać ze wszelkich środków dowodowych (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r. IV GSK 177/05, niepubl.). Ponadto jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. (SK 57/03, OTK – A 2004 nr 7, poz. 69) domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy, to skarżąca E. B. jest właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działka [...], dla której prowadzona jest Księga wieczysta nr [...] w Sądzie Rejonowym w B. a K. K. jest właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], dla której prowadzona jest Księga wieczysta nr [...] w tymże Sądzie. Działki te były częściami nieruchomości, których dotyczy dokument nadania ziemi. Skoro zatem domniemania prawa własności nie zostały obalone w wyniku toczącego się postępowania o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, skarżący zaś nie mają obowiązku wykazywania, że wpis jest prawdziwy, to należy – na tym etapie postępowania – traktować ich jako właścicieli nieruchomości i z tego faktu wywodzić uprawnienie do występowania jako strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu nadania ziemi.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.