Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 537/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.145  par.  1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie bez zezwolenia drzew I u c h y l a zaskarżoną decyzję, II orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz nałożył na R.S. administracyjną karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 31 sztuk drzew z gatunku olsza czarna z terenu uprawnego w [...] ( działka nr [...]), w kwocie [...] zł oraz zobowiązał do wpłaty ustalonej kary na wskazane konto w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Jednocześnie organ poinformował, iż w razie nieterminowego uiszczenia kary pobierane będą odsetki za zwłokę w wysokości określonej za nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych oraz, że kara ustalona, nie uiszczona w wyznaczonym terminie, podlega z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż decyzją z dnia [...]r. znak [...] zezwolił R. S. na usunięcie wskazanych w tej decyzji drzew i krzewów. Głównym powodem usunięcia drzew były utrudnienia w uprawie pola. W czasie przeprowadzonych oględzin tego terenu w dniu [...]r. (po telefonicznej informacji mieszkańców) ustalono gatunki usuniętych drzew, ilość i obwody pozostałych pniaków i po porównaniu z w/w decyzją stwierdzono, iż 45 sztuk drzew z gatunku olsz usunięto bez zezwolenia. Na tej podstawie, po przeprowadzeniu w dniu [...]r. rozprawy administracyjnej, wydana została decyzja z dnia [...]r. nakładająca administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które zakwestionowało sposób naliczania kary tj. pomiar obwodu pnia w miejscu ścięcia, a nie na wysokości 130 cm oraz nieokreślenie wieku ściętych drzew. W dalszej kolejności organ I instancji podał, iż rozpatrując ponownie sprawę, w celu ustalenia wieku usuniętych drzew i oszacowania ich obwodów na wysokości 130 cm., wobec braku możliwości ich określenia, zlecił wykonanie opinii dendrologicznej. Na podstawie tej opinii, decyzji z dnia [...]r. zezwalającej na usunięcie drzew i krzewów oraz protokołu z dnia [...]r. stwierdzającego ilość wyciętych z tego terenu drzew ustalono, że usunięto łącznie 60 drzew gatunku olsza czarna, w tym 15 drzew za zezwoleniem, 14 drzew w wieku poniżej 5 lat i 31 drzew w wieku powyżej 5 lat bez zezwolenia. Za usunięcie 31 drzew bez zezwolenia organ nałożył karę w wysokości [...] zł. Organ podał przepisy prawne stanowiące podstawę prawną decyzji. Sposób obliczenia kary podano w załączniku do decyzji.

Od przedmiotowej decyzji R. S. odwołał się wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. W odwołaniu, uzupełnionym pismami z dnia [...] r. i [...] r., skarżący zakwestionował wartość dowodową protokołu oględzin z dnia [...] r. oraz "opinii dendrologicznej" z [...] r. stwierdzając, iż oba te dokumenty nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do obciążenia go karą za niedozwoloną wycinkę 31 drzew. Podniósł również, iż nie wie kiedy i w oparciu o jaki materiał dowodowy, w aktach sprawy pojawiła się "mapka poglądowa" z odpowiednio oznaczonymi drzewami. Zdaniem strony ta mapka nie może być dostatecznym dowodem w sprawie, ponieważ sporządzona była bez dokładnych ustaleń w terenie i bez jej udziału. Również oględziny, na które powołuje się biegły w swojej opinii, przeprowadzone zostały bez jej udziału, a treść opinii oparta na tych ustaleniach budzi wątpliwości czy biegły dokonał oględzin właściwego terenu.

Odwołujący się wskazuje na niezgodne z prawdą, jego zdaniem, ustalenia oględzin terenu przeprowadzone przez biegłego, dotyczące braku śladów po pniakach usuniętych drzew twierdz, iż wszystkie pniaki istnieją i gdyby wizję przeprowadzono w jego obecności, rozpoznanie usuniętych drzew i dokonanie obmiarów pniaków byłoby możliwe. Kwestionuje przyjęte przez biegłego założenia i sposób obliczania obwodów usuniętych drzew oraz ustalenia dotyczące wieku drzew twierdząc, iż zostały one oparte na pomiarach i oględzinach bliżej nie ustalonych i dokładnie nie oznaczonych drzew. W ocenie skarżącego opinia biegłego nie może stanowić żadnej podstawy do określenia gatunku i ilości drzew i krzewów wyciętych przy jego polu i ustalenia na jej podstawie, czy zostały przekroczone ilości drzew objęte zezwoleniem w decyzji burmistrza. Odwołujący się podkreśla, iż nie przekroczył ilości drzew objętych uzyskanym zezwoleniem na wycinkę i w tym zakresie podważa zapisy zawarte w protokole oględzin przeprowadzonych w dniu [...]r. twierdząc, iż dokonano ich już po podpisaniu protokołu przez skarżącego. Wobec powyższego decyzja nakładająca na niego karę jest niesłuszna i jako nieuzasadniona winna być uchylona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, iż z dniem [...]r. weszła w życie ustawa z dnia [...]r o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz.880), jednakże zgodnie z art.158 tej ustawy do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a nie zakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. Z tego względu przedmiotowa sprawa jest rozpatrywana w trybie przepisów obowiązujących przed 1 maja 2004r. to jest art. 47e i art. 47k ustawy z dnia 16 października 1991r. o ochronie przyrody ( Dz.U. z 2001r., Nr 99, poz. 1079 z póź.zm), § 2, § 4 ust.1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003r r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów ( Dz.U. Nr 113, poz.1074), § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 maja 2003r. w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew ( Dz.U. Nr 99, poz.907).

Art. 47 e ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody nakładał na władających nieruchomością obowiązek utrzymania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na posesjach pozostających w ich władaniu, a w przypadku usuwania drzew i krzewów obowiązek uzyskania zezwolenia wójta burmistrza lub prezydenta miasta. Przypadki, w których zezwolenie nie było wymagane, wymienione były enumeratywnie w art.47e ust.4 ustawy. Za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, zgodnie z art.47 k ustawy, wójt burmistrz lub prezydent miasta wymierzał administracyjną karę pieniężną. Sposób postępowania przy ustalaniu przedmiotowej kary został szczegółowo określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz zniszczenia terenów zieleni albo drzew lub krzewów. ( Dz. U. Nr 113, poz. 1074. ) . Przepis § 2 ust.1 stanowił, iż karę pieniężną nakłada się po stwierdzeniu usunięcia drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia oraz zniszczeniu terenu zieleni albo drzewa lub krzewu, oraz po przeprowadzeniu oględzin, z których sporządza się protokół. Ustalenia zawarte w protokole, w myśl ust.3 tego paragrafu uwzględnia się wydając decyzję o nałożeniu kary. Wysokość kary ustala się w oparciu o jednostkowe stawki kar zawarte w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 maja 2003 r.

Z akt sprawy wynika, iż władającym terenem pola uprawnego położonego na działce nr [...] w [...], na mocy umowy o dzierżawę terenu zawartej w dniu [...]r. jest R. S., który posiadał zezwolenie organu I instancji z dnia [...]r. znak: [...] na usunięcie z tego terenu 15 sztuk olchy pochylonej w kierunku pola, 3 sztuki olchy pochylonej w kierunku łąki, 4 kęp odrostów topoli osiki rosnącej przy ogrodzeniu, 30 sztuk krzewów bzu czarnego, 3 sztuk obumarłych olch znajdujących się przy rowie. W toku postępowania w tej sprawie przeprowadzono w obecności R. S. i A. S. w dniu [...]r. oględziny tego terenu, z których sporządzono protokół odpowiadający warunkom określonym w § 2 ust.2 ww rozporządzenia. Z zapisów protokołu wynika, iż oprócz drzew objętych zezwoleniem zidentyfikowano i pomierzono 45 pni po usuniętych drzewach bez zezwolenia. Zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w protokole, drzewa usunięte zostały przez A. S. i R. S. z powodu utrudniania uprawy pola i zajmowania części terenu pola. Protokół został przez obecnych podpisany.

W tej sytuacji organ odwoławczy nie dał wiary późniejszym oświadczeniom, jak i podnoszonym w odwołaniu argumentom R. S., iż przy usuwaniu drzew nie przekroczył udzielonego mu zezwolenia. Organ odwoławczy nie ma podstaw do kwestionowania zapisów protokołu oględzin, ponieważ brak jest wiarygodnych dowodów potwierdzających wadliwość protokołu, w szczególności podnoszonych przez stronę zapisów sporządzonych już po podpisaniu przez skarżącego "in blanco" protokołu, bowiem nawet przyjmując, iż taki fakt miał miejsce, to podpisując protokół "in blanco" skarżący wziął na siebie odpowiedzialność za prawdziwość zapisów zawartych w tym dokumencie. Ustalenia tego protokołu zostały, uwzględnione przy wydaniu zaskarżonej decyzji.

Zaznaczyć należy, iż podstawową kwestią dla obliczenia wysokości kary w tym przypadku było odniesienie zmierzonych obwodów pni pozostałych po usunięciu drzew do obwodu drzew mierzonego na wysokości 130 cm, bowiem dla tych warunków ustalone zostały w powołanym rozporządzeniu, jednostkowe stawki opłat. Ponadto należało ustalić, które z obmierzonych pni pochodzą od drzew nie przekraczających wieku 5 lat - zwolnionych, na mocy art.47e ust.4 pkt 3 ustawy, z obowiązku uzyskania zezwolenia na ich usunięcie. Przepisy, w oparciu o które rozstrzygana jest przedmiotowa sprawa nie wskazują metody jaką należy zastosować dla tych ustaleń. Z tego względu prawidłowo organ I instancji zastosował się do wskazań organu odwoławczego zawartych w decyzji z dnia [...]r. uchylającej poprzednią decyzję organu I instancji z dnia [...]r w niniejszej sprawie i dla rozstrzygnięcia podstawowej kwestii będącej przedmiotem tego postępowania skorzystał z opinii biegłego. Podnoszone przez odwołującego się zarzuty dotyczące wadliwości tej opinii nie dają podstawy do jej odrzucenia. Nie było bowiem zadaniem biegłego dokonanie ponownych obmiarów pni po usuniętych drzewach, ponieważ zostało to zrobione podczas oględzin w dniu [...]r. dokonanych w obecności strony, a zatem nie ma istotnego znaczenia czy w trakcie sporządzania opinii przez biegłego pnie te jeszcze istniały, czy też zostały wcześniej usunięte lub zniszczone. Do oszacowania obwodów pni na wysokości 130 cm biegły wykorzystał ustalenia organu I instancji dokonane zgodnie z obowiązującą procedurą, a zastosowana przez biegłego metoda została przyjęta jako norma prawna w obowiązujących obecnie przepisach - art.89 ust3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r o ochronie przyrody dla obliczania obwodu pnia na wys.130 cm, w sytuacji braku możliwości dokonania bezpośredniego pomiaru na tej wysokości, co miało miejsce w tym przypadku. Kwestionowana przez skarżącego tzw. mapka poglądowa sporządzona i wykorzystana została jedynie w celu ułatwienia identyfikacji drzew. Wszystkie pozostawione pnie pochodziły od usuniętych drzew gatunku olszy czarnej i z punktu widzenia praktycznego celowe było wskazanie, któremu konkretnemu drzewu przypisano odpowiedni wymiar. Mapka nie zawiera żadnych nowych ustaleń, wykonana została na podstawie protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu [...]r. w obecności odwołującego się. Mapka ta od [...]r. znajduje się w materiale dowodowym, z którym strona miała możliwość zapoznać się przed wydaniem zaskarżonej decyzji (pismo z dnia [...]r.). Do obliczenia przedmiotowej kary organ I instancji prawidłowo zatem uwzględnił obwody usuniętych drzew w odniesieniu do wysokości 130 cm, oszacowane przez biegłego na podstawie danych zawartych w protokole z dnia [...]r. z pominięciem tych drzew, których wiek według opinii biegłego, nie przekroczył 5 lat oraz zastosował jednostkowe stawki kar.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez R. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący podniósł, iż stawiany mu zarzut jest niesłuszny, gdyż wyciął w 2004r wzdłuż uprawianego pola tylko te drzewa, na które wcześniej uzyskał zezwolenie. Skarżący powtórzył zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę zarzutów dotyczących przeprowadzenia oględzin przeprowadzonych [...] r. Pominięto też zarzuty do opinii biegłego stwierdzając, że nie musiał w ogóle dokonywać oględzin - jeżeli nie musiał to dlaczego robił oględziny gdzieś na innym terenie i niezgodnie z prawdą stwierdził, że pniaki po drzewach przeze mnie wyciętych zostały usunięte?

Biegły podał nawet datę dokonania takich oględzin, o której skarżący nie wiedział.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Ustosunkowując się do podniesionych w skardze zarzutów Samorządowe Kolegium Odwoławcze dodatkowo wyjaśniło: Skarżący twierdzi, iż zezwolenia nie przekroczył, kwestionując zebrane przez organ I instancji dowody jako nierzetelne i zebrane w sposób nieuczciwy. Podnosi, iż podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...]r. nie dokonywano żadnych obmiarów, a blankiet protokołu podpisał in blanco, na którym dopiero w biurze wpisano, że, zliczono pniaki i opisano ich obmiary. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do uznania tych argumentów za wiarygodne, bowiem protokół, który został sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ, w zakresie jego działania, opatrzony został podpisami osób uczestniczących w oględzinach, w tym skarżącego, stanowi dowód tego, co zostało w nim zapisane. Świadczą o tym również wypowiedzi skarżącego zawarte w odwołaniu od decyzji z dnia [...]r. w tej samej sprawie, iż organ I instancji dokonał oględzin po wycince, sprawdzając pnie przy ziemi oraz, że zestawienie ściętych drzew wlicza do drzew również odcięte konary, jeżeli odbijały w niższej partii drzewa. Stwierdzenia te przeczą obecnie formułowanym przez skarżącego zarzutom, jakoby podczas oględzin w dniu [...]r. " dwie panie z Gminy [...] nie wskazywały na żadne miejsca wyciętych rzekomo bez zezwolenia drzew, nie robiły też żadnych wyliczeń ani obmiarów pni". Zauważyć również należy, iż na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...]r. brat skarżącego A. potwierdził, iż usunął drzewa powyżej uzyskanego zezwolenia, jako rekompensatę zadeklarowano wówczas dobrowolne wpłacenie kwoty [...] zł na cele publiczne.

Na uwzględnienie nie zasługują również, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzuty dotyczące opinii biegłego. Zadaniem biegłego nie było bowiem dokonanie ponownego pomiaru pniaków po ściętych drzewach, lecz odniesienie ustalonych uprzednio na wysokości ścięcia obwodów pni usuniętych drzew, do obwodów na wysokości 130 cm, bowiem do tych wielkości odnoszą się stawki kar podane w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 maja 2003r w sprawie jednostkowych stawek kar za usuwanie drzew (Dz.U. Nr 99, poz.907) oraz do określenia na podstawie zmierzonych uprzednio obwodów pni, które z nich pochodzą od drzew zwolnionych z opłat z uwagi na wiek nieprzekraczający 5 lat. Z tego względu stwierdzenie obecności lub nieobecności pniaków po ściętych drzewach w czasie oględzin prowadzonych przez biegłego nie ma istotnego znaczenia i w żaden sposób nie mogło świadczyć o tym, czy drzewa zostały faktycznie usunięte, bowiem brak pnia może być wynikiem, co jest powszechną praktyką w terenie, usunięcia śladów działania niezgodnego z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) Sąd właściwy jest do kontroli działalności administracji publicznej w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Na podstawie art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. ) kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje organów administracyjnych. Tak więc uchylenie decyzji administracyjnych przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy oparł się przede wszystkim na protokole oględzin z dnia [...] r. oraz na opinii biegłego. Sąd podziela stanowisko organu co do mocy dowodowej protokołu z oględzin. Wątpliwości Sądu budzi jednak dowód z opinii biegłego. W swojej opinii z dnia [...] r. biegły stwierdza : "Poprzez dokładną analizę dokumentów całej sprawy oraz po dokonaniu wizji terenowej miejsca, z którego wycięto drzewa przedstawiam następujące spostrzeżenia i obliczenia dotyczące wielkości obwodów pni i wieku...". Następnie biegły przedstawia sposób liczenia obwodów pni na wysokości 130 cm, stwierdzając między innymi: "losowo z terenu istniejącego zagajnika olsz, wyselekcjonowano 4 drzewa i obmierzono ich pnie przy odziomku ( na prawdopodobnej wysokości ścięcia ) w wielkościach najmniejszej średnicy (nmś) i największej średnicy (nwś)...".

Z powyższego wynika, że podstawą opinii biegłego były oględziny terenu objętego wycinką drzew oraz terenu z nim sąsiadującego. W oględzinach tych uczestniczył wyłącznie biegły gdyż organ i strony nie zostały o nich poinformowane. Przeprowadzenie oględzin było zaś konieczne ze względu na metodę zastosowaną przez biegłego do obliczenia obwodów drzew na wysokości 130 cm, obliczenia zaś takich odwodów było konieczne dla ustalenia ilości usuniętych bez zezwolenia drzew i wyliczenia wysokości kary.

Art. 79 Kpa stanowi następną (po wyrażonej w art. 10) gwarancję realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu. Nakłada obowiązek zawiadomienia strony o przeprowadzaniu dowodu co najmniej na 7 dni przed terminem czynności.

Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych przynajmniej na 7 dni przed terminem. Samo umożliwienie stronie zapoznania się z opinią, a nawet doręczenie kserokopii opinii, nie może być utożsamiane z wykonaniem przez organ obowiązków nałożonych przez przepis prawa.

Zachowanie wymogu art. 79 Kpa, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Naruszenie takie miało miejsce w niniejszej sprawie.

Sąd uznał, że postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie może być uzupełnione przez organ odwoławczy w trybie art.136 Kpa.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji.