Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2366/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: § 4
journal: Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 423/13 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 423/13 oddalił skargę Przedsiębiorstwa [...] w S. sp. z o.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lutego 2013 r., nr SKO. [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak: [...] Burmistrz Miasta B. na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej "u.g.n.") w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa [...] w S., orzekł o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w B. przy ul. [...], oznaczonego w rejestrze gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,3452 ha w obrębie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ, odnosząc się do wydanych w toku postępowania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] i z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] uchylających wcześniejsze decyzje Burmistrza odmawiające stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu, poinformował, że zgodnie ze wskazaniami wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. ustalił, że Przedsiębiorstwo [...] w S. zostało wpisane do rejestru przedsiębiorstw państwowych w dniu 22 czerwca 1990 r. i w takiej formie organizacyjno-prawnej istniało w dniu 5 grudnia 1990 r.

Organ podał, że działka nr [...] jest obecnie niezabudowana. Grunt, co do którego Przedsiębiorstwu przysługiwało prawo zarządu, stwierdzone w oparciu o decyzję Kierownika Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] marca 1990 r., znak: [...], o ustaleniu nowej opłaty rocznej z tego tytułu, stanowi niewydzieloną część obecnej działki ewidencyjnej nr 2935. Dokonanie podziału tej działki w celu geodezyjnego wyodrębnienia z niej gruntu pozostającego w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego jest niedopuszczalne, jako sprzeczne z § 2 ust. 1 pkt 4 lit. u/ obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta B. Ponadto Burmistrz, powołując się na poglądy judykatury, wywiódł, że oddawanie gruntów w zarząd w stanie prawnym obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r. mogło dotyczyć jedynie gruntów wydzielonych, co nie obejmuje udostępniania jednostkom organizacyjnym uprawnień do korzystania z gruntów w ułamkowej, niewydzielonej części.

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia [...] lipca 2012 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Burmistrza, że ubiegające się o uwłaszczenie na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n. Przedsiębiorstwo nie wykazało, że na dzień 5 grudnia 1990 r. przysługiwało mu (jego poprzednikowi) prawo zarządu do przedmiotowego gruntu.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania od dnia 27 maja 1990 r. stanowi własność Gminy Miasta B., co potwierdza decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia [...] stycznia 2004 r. znak [...] i wpis w księdze wieczystej nr [...].

Organ II instancji zauważył, że w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), określono zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których stwierdza się dotychczasowe prawo zarządu państwowej lub komunalnej osoby prawnej w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 200 u.g.n. Zdaniem Kolegium, decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1963r., znak [...] mieści się wprawdzie w katalogu określonym w § 4 ust. 1 rozporządzenia, jednak z jej sentencji wynika, że ustanowione na jej podstawie prawo użytkowania było prawem czasowym, które uległo wygaśnięciu z dniem 25 sierpnia 1966 r., wskutek czego nie mogło przekształcić się w prawo zarządu z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Według Kolegium protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w dniu 25 maja 1977 r. nie jest dokumentem, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia, ponieważ przedmiotem przekazania między jednostkami nie była konkretnie oznaczona nieruchomość lub nieruchomości, lecz bliżej nieokreślone placówki terenowe przedsiębiorstw Państwowej [...]. W szczególności z treści protokołu nie wynika, czy w skład tak określonego przedmiotu przekazania wchodziła też nieruchomość położona w B., oznaczona jako działka nr 2935. Jeśli zaś chodzi o oświadczenia z dnia [...] czerwca 1991 r. znak [...] i z dnia [...] maja 1992 r. znak [...], to Kolegium uznało, że nie mają one mocy dowodowej w niniejszej sprawie, ponieważ zostały sporządzone po dniu 5 grudnia 1990 r., a data ta stanowi kryterium czasowe dla ustalania stanu faktycznego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 200 u.g.n.

Organ wskazał, że także decyzja Kierownika Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] marca 1990 r. znak: [...] o ustaleniu nowej opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntu o powierzchni 0,2775 ha, położonego w B. przy ul. [...] – mimo że formalnie należy do kategorii dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów – nie stanowi wiarygodnego dowodu na okoliczność przysługiwania Krajowej [...] w Warszawie, a później Przedsiębiorstwu [...] w S. prawa zarządu w stosunku do gruntu objętego tą decyzją. Wskazano, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu (użytkowania) może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu (użytkowania) tylko w sytuacji, gdy została wydana w nawiązaniu do wcześniejszej decyzji o ustanowieniu tego prawa, powołanej w jej treści, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej zapoczątkowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, OTK 1999, nr 7, poz. 159). Natomiast w decyzji z dnia [...] marca 1990 r. znak [...] nie ma wzmianki o decyzji o przekazaniu objętej nią nieruchomości w zarząd (użytkowanie), bądź o innym dokumencie będącym źródłem prawa zarządu (użytkowania) ustanowionego na rzecz Krajowej [...] w Warszawie lub poprzednika prawnego tej państwowej osoby prawnej. Z tych względów Kolegium uznało, że nie przedstawiono dokumentów potwierdzających przysługiwanie do przedmiotowej działki prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r., decyzja o aktualizacji opłaty rocznej z tytułu zarządu świadczy jedynie o sprawowaniu w odniesieniu do gruntu faktycznego władztwa. W tej sytuacji, chociaż uznano za błędne stanowisko Burmistrza o niedopuszczalności podziału nieruchomości w sytuacji, gdy tylko część obecnie istniejącej działki ewidencyjnej odpowiada gruntowi, który był przekazany w zarząd i z dniem 5 grudnia 1990 r. uległ przekształceniu z mocy prawa w prawo użytkowania wieczystego, to uznano te kwestie jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Przedsiębiorstwo [...] w S. Sp. z o.o. z siedzibą w S. zarzuciło między innymi naruszenie art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez odstąpienie od wcześniejszych ocen wyrażonych w sprawie i przyjęcie, że decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w B. z dnia [...] marca 1990 r. znak [...] o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntu nie jest dowodem sprawowania zarządu nieruchomością. Naruszenie powołanego przepisu skarżący upatruje również w uznaniu przez organ, że protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 25 maja 1977 r. z przekazania przez Oddział PKS w T. M. Oddziałowi PKS w S. m.in. Placówki Terenowej w B. nie stanowi dowodu przekazania nieruchomości w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia, mimo tego że przekazanie terenu dworca było oczywiste i nie budzi najmniejszych wątpliwości.

Zdaniem skarżącego Przedsiębiorstwa, organ pominął również decyzję Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej PPRN w B. z dnia [...] września 1963 r. znak [...] o przekazaniu w użytkowanie na okres do dnia 25 sierpnia 1966 r. niezabudowanej działki o pow. 0,2775 ha położonej w B. przy ul. [...] (obecnie [...]) na cele budowy dworca autobusowego, mimo że stan użytkowania istniał nadal, a więc przez następne 27 lat (licząc do 5 grudnia 1990 r.), a w stosunku do chwili obecnej – 49 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 423/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę.

Sąd wskazał, że brzmienie art. 200 ust. 1 u.g.n. prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż wydanie decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków przez państwowe lub komunalne osoby prawne wymaga łącznego spełnienia następujących warunków: 1) podmiot ubiegający się o "uwłaszczenie" lub jego poprzednik prawny był państwową albo komunalną osobą prawną; 2) grunt objęty przedmiotowym postępowaniem był własnością Skarbu Państwa albo gminy; 3) państwowej albo komunalnej osobie prawnej przysługiwało prawo zarządu w stosunku do tego gruntu. Przy czym, ocena spełnienia wymienionych wyżej przesłanek następuje według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. W tym bowiem dniu weszła w życie ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W ocenie Sądu, zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza spełnienie przesłanek wymienionych w punktach 1 i 2. Sąd podniósł, że zamknięty katalog dokumentów, na podstawie których właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, został określony przez ustawodawcę w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu – § 4 ust. 1 rozporządzenia.

Sąd powołał się na ugruntowane w judykaturze sądów administracyjnych stanowisko, że istnienia zarządu nie można domniemywać. Sąd nie podzielił poglądu strony, że decyzja o ustaleniu opłat za użytkowanie gruntu jest dowodem przesądzającym o istnieniu po stronie skarżącego prawa zarządu do nieruchomości, w rozumieniu przepisów powołanego rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Sąd wyjaśnił, że źródłem tak ukształtowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99, w motywach którego Trybunał stanął na stanowisku, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania, gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła czy uległa zniszczeniu. W ocenie Sądu, warunku tego nie spełnia decyzja Kierownika Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] marca 1990 r. o ustaleniu z dniem 1 stycznia 1990 r. opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntu, bowiem z jej treści nie wynika podstawa prawna ustanowienia zarządu. Dowodem na istnienie prawa zarządu gruntem nie jest także – w ocenie Sądu – decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej PPRN w B. z dnia [...] września 1963 r. znak [...] orzekająca o przekazaniu nieruchomości Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu PKS w Łodzi w nieodpłatne użytkowanie na okres do dnia 25 sierpnia 1966 r. Decyzja ta bowiem wygasła z dniem 25 sierpnia 1966 r., zatem trudno uznać ją za dokument potwierdzający istnienie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej.

Rację ma – w ocenie Sądu – organ II instancji, że nie potwierdza przysługującego stronie prawa zarządu także protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w dniu 25 maja 1977 r. Na jego podstawie nie można bowiem stwierdzić w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, że przedmiotem przekazania była konkretnie oznaczona nieruchomość położona w B. o nr ewid. 2935.

Zdaniem Sądu, błędne jest także przekonanie strony skarżącej o związaniu organów I i II instancji stanowiskiem dotychczas prezentowanym przez organ odwoławczy. Wskazano, że decyzja kasacyjna oparta o art. 138 § 2 k.p.a. jest rozstrzygnięciem procesowym i nie kształtuje stosunku materialnoprawnego. Z tego też względu organ administracyjny I instancji nie może zostać skutecznie związany ocenami prawnymi organu II instancji. Skoro organ pierwszej instancji ma prowadzić na nowo postępowanie, to jego wynik będzie zależny od przyszłych ustaleń faktycznych i oceny prawnej dokonywanej na ich podstawie.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2013 r. skargę kasacyjną wniosło Przedsiębiorstwo [...] w S. Sp. z o.o., reprezentowane przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok w całości zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu przez przyjęcie, że:

a) protokół zdawczo odbiorczy z dnia 25 maja 1977 r. z przekazania przez Oddział PKS w T. M. Oddziałowi PKS w S. m.in. Placówki Terenowej w B. oraz

b) decyzja kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w B. z dnia [...] marca 1990 r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntem,

nie są dokumentami wymienionymi w § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie jest sporne w niniejszej sprawie, iż poprzednicy prawni skarżącego wykonywali zarząd przedmiotową nieruchomością, co wynika z protokołu z dnia 25 maja 1977 r. oraz decyzji z dnia 30 marca 1990 r.

Wskazano, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości wydana była decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej PPRN w B. z dnia [...] września 1963 r. o przekazaniu w użytkowanie na czas oznaczony. Mimo dyspozycji art. 7 i 8 k.p.a. nie zbadano jednak w sprawie, jaka była podstawa władania przedmiotową nieruchomością podczas wykonywania zarządu, w sposób określony w decyzji czasowej, po upływie oznaczonego w niej okresu. Zdaniem skarżącego, okoliczności i dokumentacja wskazują, że był to zarząd nieruchomością państwową przez państwową osobę prawną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem, przy jej rozpoznaniu, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Na wstępie stwierdzić należy, że chociaż w skardze kasacyjnej podniesione zostały wyłącznie zarzuty materialnoprawne, to ich treść i uzasadnienie wskazują, że kwestionowane są także ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wyrokowania. Wprawdzie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej odwołano się do regulacji zawartej w art. 7 i art. 8 k.p.a., jednakże brak sformułowania zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które stanowią podstawę postępowania sądowoadministracyjnego, nie pozwala uznać, że zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają także do podważenia ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydano zaskarżony wyrok.

Ustalenia te są więc również wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego do ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o stwierdzenie nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Warunkiem wymaganym do stwierdzenia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali było posiadanie gruntów objętych wnioskiem w tym dniu w zarządzie. Istnienie dotychczasowego prawa zarządu stwierdza się na podstawie jednego z dokumentów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

W myśl § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia, właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

W niniejszej sprawie rozważenia wymagała kwestia czy przedstawione przez skarżące Przedsiębiorstwo dokumenty pozwalają przyjąć, że wykazane zostało prawo zarządu do nieruchomości. Przedsiębiorstwo [...] w S. Sp. z o.o. na dowód istnienia do przedmiotowej nieruchomości prawa zarządu przedstawiło decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w B. z dnia [...] marca 1990 r., nr [...] o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 25 maja 1977 r. przekazania przez Oddział PKS w T. M. Oddziałowi PKS w S. m.in. Placówki Terenowej w B.

W tym miejscu zauważyć należy, że Sąd I instancji nie wyraził w zaskarżonym wyroku przypisanego mu w skardze kasacyjnej poglądu, że powyższe dokumenty nie są dokumentami wymienionymi w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Przeciwnie, Sąd stwierdził, że oba dokumenty mieszczą się w katalogu wymienionym w § 4 ust. 1 rozporządzenia, lecz ich treść nie potwierdza prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. (s. 15 uzasadnienia).

Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, a następnie Sąd I instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zapoczątkowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia prawa zarządu (użytkowania), gdy jest wydany w nawiązaniu do powołanej w jego treści decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu.

Powyższe oznacza, że w przypadku wywodzenia prawa zarządu z decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania, czy zarządu nieruchomości, należy ustalić, czy decyzje te wskazują jednoznacznie tytuł ich wnoszenia, tj. czy przywołują ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu lub użytkowania. Dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat nie może być bowiem uznany za samoistną podstawę stwierdzenia prawa zarządu.

Oceniając w niniejszej sprawie, czy skarżące Przedsiębiorstwo [...] wykazało istnienie prawa zarządu do działki 2935 należało rozstrzygnąć, czy decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w B. z dnia [...] marca 1990 r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntem wskazuje jednoznacznie tytuł wnoszenia opłaty, tj. czy przywołuje ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo zarządu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawiony przez skarżące Przedsiębiorstwo dokument o ustaleniu opłaty rocznej został w sprawie oceniony prawidłowo. W dokumencie tym nie ma wzmianki o istnieniu decyzji o przekazaniu objętej nią nieruchomości w zarząd, bądź o innym dokumencie będącym źródłem prawa zarządu ustanowionego na rzecz Krajowej [...] w Warszawie lub jej poprzednika prawnego. Wobec tego – wskazując na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że istnienia zarządu nie można domniemywać oraz mając na uwadze powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego – Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu i Sądu I instancji, że decyzja o aktualizacji opłaty rocznej z tytułu zarządu świadczy jedynie o sprawowaniu faktycznego władztwa w odniesieniu do przedmiotowego gruntu. Faktyczne władztwo nad nieruchomością nie jest jednak wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n., skoro treść powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje na konieczność wykazania zarządu na podstawie konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.

Wobec tego należy podzielić pogląd, że decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w B. z dnia [...] marca 1990 r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntem nie jest wystarczającym dowodem przesądzającym o istnieniu prawa zarządu do nieruchomości, chociaż jak stwierdził Sąd mieści się w katalogu dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 6 powołanego rozporządzenia.

Dowodem na istnienie prawa zarządu nie mógł być także protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 25 maja 1977 r. przekazania przez Oddział PKS w T. M. Oddziałowi PKS w S. m.in. Placówki Terenowej w B. Z dokumentu tego nie wynika bowiem bezsprzecznie, że przedmiotem przekazania była konkretnie oznaczona nieruchomość położona w B. o numerze ewidencyjnym 2935, na co zasadnie wskazał Sąd I instancji.

Także decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej PPRN w B. z dnia [...] września 1963 r., która przekazywała nieruchomość Wojewódzkiemu [...] w Łodzi w nieodpłatne użytkowanie na okres do dnia 25 sierpnia 1966 r. nie mogła być dowodem na przysługiwanie w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu.

Tym samym, wobec niezłożenia przez skarżące Przedsiębiorstwo dokumentów, które w sposób jednoznaczny potwierdzałyby przysługiwanie prawa zarządu w stosunku do działki nr 2935 jej poprzednikowi prawnemu istniejącemu w dniu 5 grudnia 1990 r., prawidłowo w sprawie stwierdzono, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r. nie została spełniona omawiana przesłanka uwłaszczenia przewidziana w art. 200 ust. 1 u.g.n. (uprzednio art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości).

Nie doszło więc w sprawie do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 200 ust. 1 pkt 2 w związku z § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia, gdyż odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu była zgodna z prawem.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.