Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1750/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Renata Czeluśniak Sędziowie : SWSA Ewa Michna SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak SKO-NP-4115-543/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., znak SKO-NP-4115-543/21, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2022 r. odwołania A. G. od decyzji z dnia 9 sierpnia 2021 r., znak: [...], Inspektora Biura Wsparcia Rodzin Urzędu Miasta G., działającego z upoważnienia Burmistrza G., o odmowie przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą: Z. G., data urodzenia: 07.05.1931, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r., znak: BWR.8252.7.2020, po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego orzeczenia organu odwoławczego, Inspektor Biura Wsparcia Rodzin Urzędu Miasta G., działający z upoważnienia Burmistrza G., orzekł o odmowie przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą: Z. G., data urodzenia: 07.05.1931, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że Z. G. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, znak: [...] z dnia 27 października 2008 r. Z. G. wymaga całodobowej i stałej opieki, którą – według rodzinnego wywiadu środowiskowego – świadczy córka A. G., jednak nie została spełniona przesłanka warunkująca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też ponownie odmówiono wnioskodawczym przyznania wnioskowanego świadczenia.

Działając na skutek odwołania A. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 sierpnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że organ pomocowy orzekając w sprawie wniosku strony ponownie dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. Zdaniem organu odwoławczego, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, tj. Z. G., powstała w wieku 77 lat, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie niniejszej ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie oraz od osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do osoby wymagającej opieki, a to Z. G. Z dokumentów tych wynika co następuje: B. Ś.(córka) stwierdza w oświadczeniu zwykłym, że jest przewlekle chora i ma utrudniony dojazd do mamy, wobec czego nie jest w stanie opiekować się 90 letnią matką. Z oświadczenia A. G. z dnia 6 lipca 2021 r. wynika, że jako jedyna z rodzeństwa zajmuje się matką mieszkającą w osobnym budynku z jej siostrą i jej rodziną (Z. G. mieszka w wydzielonej części domu siostry). A. G. przygotowuje posiłki, ponieważ jej siostra pracuje zawodowo w celu utrzymania własnej rodziny. Rodzeństwo spędza czas ze swoimi rodzicami i nie są w stanie opiekować się matką. Druga z sióstr wyjechała i przestała się kontaktować z matką, co trwa już półtorej roku. A. G. mieszka blisko matki, jest osobą samotną i to na niej spoczywa obowiązek opieki nad matką, mimo iż nie mieszkają razem. Cały czas utrzymują połączenie telefoniczne, w razie gdy pogorszy się stan samopoczucia Z. G., A. G. nocuje u niej, przychodzi na wezwania telefoniczne i spędza u matki tyle czasu ile to konieczne i niezbędne do jej dobrego samopoczucia. Gdy jej mama śpi, przebywa z nią siostra, która w razie potrzeby dzwoni do niej aby przyszła. A. G. pierze bieliznę mamy, robi zakupy, przygotowuje leki i załatwia sprawy urzędowe, wykonuje czynności higieniczne i pielęgnacyjne, a także dba o jej aktywność fizyczną (krótkie spacery, ćwiczenia usprawniające rehabilitację). A. G. ze względu na sytuację rodzinną opiekuje się mamą od kilku lat, a dopóki stan jej mamy na to pozwalał pracowała sezonowo. Jej rodzeństwo ma własne rodziny, zatem nie są w stanie sprawować opieki nad mamą w zakresie, w jakim wymaga ona tej opieki. Musi być dyspozycyjna, a stan jej mamy bardzo się pogarsza. Nadto w aktach sprawy zalega oświadczenie Z. G. z dnia 6 lipca 2021 r., w którym podnosi, że syn A. i córki E., B. i A. nie zajmują się nią. Z oświadczenia A. G. z dnia 9 lipca 2021 r. wynika, że dzieci Z. G.: B. Ś. ze względu na stan zdrowia nie sprawuje opieki nad mamą, A. G. pracuje zawodowo i nie interesuje się zdrowiem matki, E. W. pracuje zawodowo i nie może sprawować osobistej opieki nad mamą, a miejsce pobytu A. Z. nie jest znane i nie interesuje się zdrowiem mamy. W aktach sprawy znajduje się także kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 23 lipca 2021 r., z którego wynika, że A. G. – córka osoby wymagającej opieki, Z. G. – nie mieszka z matką, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i jako jedyna się nią opiekuje. Z. G. ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a A. G. pomaga jej w każdej czynności, której nie jest w stanie sama zrobić. Z. G. wymaga pomocy podczas poruszania się po domu lub podczas spacerów. Córka A. robi zakupy, sprząta, pomaga przy zmianie garderoby, przygotowuje posiłki, karmi matkę, podaje lekarstwa, pomaga w czynnościach pielęgnacyjnych, załatwia także sprawy urzędowe, umawia wizyty u lekarza, wykupuje recepty, pomaga wykonywać ćwiczenia ruchowe. Nadto wskazano, że A. G. jest u mamy od godziny 6.00 do godziny 22.00, a gdy ta czuje się źle zostaje u niej na noc.

W ocenie organu odwoławczego, z zaprezentowanych ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie nie można wnioskować, iżby faktyczny zakres opieki, jaki wykonuje A. G. względem niepełnosprawnej matki był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, iż A. G. stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, sprzątanie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, robienie zakupów, wykupywanie i dawkowanie lekarstw, zapewnienie dostępu do usług medycznych oraz innych instytucji – nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach, z reguły rano i wieczorem – a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Z ustaleń organu pierwszej instancji nie wynika, aby niepełnosprawna matka A. G. była osobą obłożnie chorą (leżącą i pampersowaną) i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki ze strony opiekuna. Zatem na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż A. G. stale i nieprzerwanie musi sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ odwoławczy w tym kontekście dodał, że w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez A. G. a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki, tj. Z. G. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia Z. G. wynika bowiem, iż ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 27 października 2008 r. (pomijając fakt, że niepełnosprawność istnieje już od roku 2000). Z kolei A. G. – jak wynika z materiału dowodowego – dopiero w 2018 roku zrezygnowała z pracy zawodowej. Z załączonych dokumentów dotyczących aktywności zawodowej A. G. wynika, iż w okresie, kiedy jej matka wymagała już stałej opieki (tj. od 2008 r.), w latach 2008- 2018 była osobą aktywną zawodowo.

Organ odwoławczy wskazał też, że oprócz A. G. zobowiązanymi do alimentacji wobec Z. G. jest czworo pozostałych jej dzieci. Wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do Z. G. po stronie żadnej z nich nie ma przeszkód, które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego – mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. Tymczasem – jak wskazują zasady doświadczenia życiowego – w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad rodzicami, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości, czy pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe w jej ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym – zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci Z. G. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w wyżej wymieniony sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. A. G., zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci Z. G. (oczywiście w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu są zobowiązane do alimentacji względem matki. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W ocenie organu odwoławczego przyznanie wnioskodawczyni świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który – z mocy prawa – w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach Z. G. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to, aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku wnioskodawczyni nie ma takiej konieczności, a zatem organ – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b – postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Pismem z dnia 4 października 2022 r. A. G. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, pominięciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13; 2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na błędnej jego wykładni poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 3) art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na jego nie zastosowaniu i uznaniu, że w sprawie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania mi świadczenia pielęgnacyjnego, gdzie w istocie brak takich przesłanek i świadczenie winno skarżącej było być przyznane; 4) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji w oparciu o dowolną a nie swobodna ocenę dowodów, w tym poprzez: a) arbitralne uznanie, oderwane od okoliczności sprawy, że sposób i wymiar sprawowania opieki przez skarżącą nad matką umożliwia podjęcie zatrudnienia i nie stanowi stałej opieki, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką; b) przyjęcie, że nie podejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie nastąpiło z powodu konieczności zapewnienia opieki matce; 5) art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego także co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającej zatrudnienie. Okolicznością istotną jest również to, że poza skarżącą są jeszcze inne osoby, które są zobowiązane do alimentacji względem Z. G. w tym samym co skarżąca stopniu (pozostałe dzieci), które nie mają obiektywnych przeszkód, aby czynić swojej powinności zadość.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wyeksponował okoliczności, które jednoznacznie wykluczają możliwość przyjęcia, że skarżąca sprawuje nad matką stałą i długotrwałą opiekę, uniemożliwiającą zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy. Okolicznością nader znamienną jest już to, że skarżąca, ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, nie mieszka z matką Z. G. (osobą wymagającą opieki) – Z. G. mieszka razem z inną córką i jej rodziną (w wydzielonej części domu). Z. G. nie jest osobą obłożnie chorą, jest osobą chodzącą, może wykonywać ćwiczenia, chodzić na spacery – a zatem nie wymaga stałej obecności opiekuna. Organ odwoławczy trafnie zauważył, że czynności wykonywane przez skarżącą takie jak robienie zakupów, sprzątanie, pomaganie przy zmianie garderoby, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie lekarstw, pomoc w czynnościach higienicznych, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt u lekarza, wykupywanie recept, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń ruchowych – należą do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie muszą być wykonywane w sposób ciągły. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego i nie ma znamion opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu, w tych okolicznościach nie można skonstatować związku między brakiem zatrudnienia skarżącej a sprawowaną opieką; opieka (pomoc matce) w sprawowanym przez skarżącą zakresie nie wymaga rezygnacji zatrudnienia tudzież jego niepodejmowania. Również historia aktywności zawodowej skarżącej na istnienie odnośnego związku nie wskazuje.

Z. G. – oprócz skarżącej – ma jeszcze czworo dzieci (rodzeństwo skarżącej), które są obowiązane przyczyniać się do opieki nad matką (nie mają ku temu żadnych obiektywnych przeszkód). Praca zawodowa ani zamieszkiwanie w innej miejscowości nie są okolicznościami, które z tego obowiązku zwalniają; obowiązkowi temu można czynność zadość nie tylko przez osobiste starania, ale także przez pokrywanie kosztów opieki. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego; dotyczy to w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze. Uzasadnienie decyzji w pełni odpowiada wymogom prawa procesowego, a zatem nie doszło do naruszenia art. 107 § 3 ani art. 11 k.p.a. Dodać należy, że wskazywany przez skarżącą nowy dowód w postaci zaświadczenia z dnia 12 stycznia 2023 r., zważywszy na jego treść i datę powstania (po wydaniu zaskarżonej decyzji), nie mógł mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.