Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 404/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a/ w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 pkt  2  w zw. z  art. 61 ust.. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2020 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz porzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 sierpnia 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 stycznia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 29 sierpnia 2019 r. o odmowie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 12 marca 2019 r. E.K. (dalej zwany także "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym") zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o zwolnienie go z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w C. w części dotyczącej stypendium szkoleniowego oraz stypendium stażowego, załączając do wniosku wywiad środowiskowy.

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2019 r. (nr (...)) Wójt Gminy, po ponownym rozpatrzeniu wniosku - działając na podstawie art. 59, art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 4, art. 62, art. 63 ust. 1, art. 64, art. 106, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, dalej zwanej jako: "u.p.s."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej jako: "k.p.a.") - odmówił E.K. zwolnienia zarówno w całości, jak i w części z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w C. w związku z pobieranym stypendium szkoleniowym i stażowym za okres od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 maja 2019 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że E.K. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w C., prowadzi tam samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnej najbliższej rodziny, która byłaby zobowiązana w myśli ustawy o pomocy społecznej do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, co oznacza, że - na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. - zobowiązany jest do ponoszenia opłaty jako mieszkaniec domu, jednak nie więcej niż 70% swojego dochodu, zaś gmina ponosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca.

Organ wyjaśnił, że od listopada 2018 r. zmienił się zasiłek pielęgnacyjny otrzymywany przez stronę, jednak zmiana dochodu w związku z tym nie przekroczyła 10% odpowiedniego kryterium dochodowego. W lutym 2019 r. wnioskodawca otrzymał świadczenie jednorazowe w kwocie 531,20 zł netto z tytułu stypendium szkoleniowego za odbyte szkolenie w dniach od 13 listopada 2018 r. do 26 listopada 2018 r., jednakże dochód w postaci jednorazowego stypendium szkoleniowego nie został uwzględniony przy obliczaniu stawki opłaty za pobyt strony w DPS, jako świadczenie jednorazowe (art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s.).

Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 21 marca 2019 r. (nr (...)) ustalił odpłatność za pobyt E. K. w Domu Pomocy Społecznej w C. uwzględniając naliczenie 100% jego dochodu ze stypendium stażowego, które wynosiło 1.350 zł miesięcznie, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławczego uchyliło w całości tę decyzję a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem by w pierwszej kolejności ustalić wysokość miesięcznej opłaty E.K. w związku ze zmianami dochodu za pobyt w DPS, a następnie zbadać, czy w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS w całości lub w części.

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2019 r. (nr (...)) Wójt Gminy ustalił odpłatność za pobyt E.K. w DPS w C. i decyzja ta uprawomocniła się.

Organ wyjaśnił, że wnioskodawca podjął staż na podstawie umowy trójstronnej w sprawie organizacji stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" na okres od dnia 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 maja 2019 r., otrzymując z tego tytułu stypendium stażowe w wysokości 1.350 zł miesięcznie, poza stałym dochodem, tj. rentą i zasiłkiem pielęgnacyjnym.

Organ przytaczając definicję dochodu opisaną w art. 8 ust. 3 u.p.s. stwierdził, że dochód strony zwiększył się - strona posiada świadczenie rentowe, zasiłek pielęgnacyjny oraz stypendium stażowe na podstawie umowy stażowej - i wynosi łącznie 2.240,23 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.p.s. dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczenia opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach. Organ podkreślił, że umowa przedstawiona przez stronę jest umową w sprawie organizacji stażu zawodowego a nie umową o pracę. Oprócz nazwy umowy wskazuje na to też § 1 pkt 3 tejże umowy: "Stażem w rozumieniu niniejszej umowy jest nabywanie przez Stażystę umiejętności praktycznych do wykonywania pracy (w nowym zawodzie) przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązywania stosunku pracy z pracodawcą". Organ wskazał, że aby stronie można było naliczyć tylko 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę - zgodnie z art. 61 ust. 4 u.p.s. - konieczny jest stosunek pracy i umowa o pracę, dlatego w przypadku stypendium stażowego należy liczyć 100% dochodu strony otrzymywanego z tego tytułu.

Dalej organ wyjaśnił, że decyzja o zwolnieniu bądź niezwolnieniu strony z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w C., zgodnie z art. 64 u.p.s., jest decyzją uznaniową i organ nie widzi żadnych przesłanek, które uprawniałyby GOPS do marnowania środków publicznych i do nieściągania dochodów własnych gminy. Brak jest też powodów wskazujących na nagłe i niezbędne wydatki, trudną sytuację spowodowaną stratami materialnymi strony, tym bardziej, że gmina S. poprzez GOPS ponosi znaczne wydatki za całodobowe utrzymanie strony w Domu Pomocy Społecznej w C., a całodobowe utrzymanie oznacza: wyżywienie, zamieszkanie, pełną opiekę w tym pielęgnacyjną, co strona ma zapewnione w Domu Pomocy Społecznej w C.

Organ może ale nie musi zwolnić strony z ponoszenia odpłatności. Jednak zgodnie z art. 61 ust. 4 u.p.s. nowy dochód nie jest dochodem z pracy strony lecz stażu (bez stosunku pracy), dlatego - zgodnie z art. 64 u.p.s. - nie uznano, aby zaszły szczególne przesłanki, które nastąpiły w czasie uzyskiwania zwiększonego dochodu i które powodowałyby większe wydatki mieszkańca DPS.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia 22 stycznia 2020 r. (nr (...)) Samorządowe Kolegium Odwoławcze – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 60 ust. 1, ust. 2, art. 61 ust. 1, ust. 2 oraz art. 64 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z zarządzeniem Starosty C. z dnia 7 lutego 2019 r. miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w C. na rok 2019 wynosi 4.211 zł (Dz. Urz. Woj. Pom. z 2019 r., poz. 819), natomiast strona wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS w części dotyczącej stypendium szkoleniowego w kwocie 531,20 zł (świadczenie jednorazowe) i stypendium stażowego w kwocie 1.350 zł netto miesięcznie, w oparciu o art. 64 i art. 61 ust. 4 u.p.s., a wniosek ten został poparty przez Dyrektora DPS w C.. Ustalono, że E.K. był uczestnikiem projektu Funduszy Europejskich - Program Regionalny "Czas na zmianę", w ramach którego uczestniczył w kursie "pomoc kuchenna" wymiarze 80h w okresie od 13 listopada 2018 r. do 26 listopada 2018 r. i za udział w kursie otrzymał stypendium szkoleniowe w wysokości 531,20 zł (zaświadczenie znajdujące się w aktach, umowa uczestnictwa w szkoleniach z dnia 13 listopada 2018 r.), a także był uczestnikiem stażu zawodowego podjętego w ramach funduszy europejskich. Staż zawodowy trwał w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 31 maja 2019 r. i w czasie jego trwania skarżący otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 1.350 złotych netto miesięcznie (umowa trójstronna w sprawie organizacji stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" z dnia 30 listopada 2018 r., zaświadczenie "A" z dnia 31 maja 2019 r., przelewy, wywiad środowiskowy, aktualizacja wywiadu środowiskowego). Zwrócono uwagę, że skarżący otrzymuje także zasiłek pielęgnacyjny z MOPS-u w wysokości 184,42 zł (decyzja (...) z dnia 22 listopada 2018 r.). Zgodnie z decyzją z dnia 1 marca 2018 r. zwaloryzowana renta skarżącego wynosiła 816,28 zł brutto, stąd po potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiła kwotę netto 705,81 zł, natomiast zgodnie z decyzją z dnia 1 marca 2019 r. zwaloryzowana renta skarżącego wynosiła 868,78 zł brutto, stąd po potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiła kwotę netto 747,59 zł.

Organ przytoczył treść art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 11, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 2 i ust. 4, art. 106 ust. 3a i ust. 3b u.p.s. stwierdzając, że w niniejszej sprawie wysokość odpłatności skarżącego za pobyt w Domu Pomocy Społecznej została ustalona ostateczną decyzją z dnia 7 sierpnia 2019 r.

Wyjaśniono, że osiągnięty przez skarżącego jednorazowy dochód (świadczenie szkoleniowe) w wysokości 531,20 zł, uzyskany z tytułu uczestnictwa w projekcie Funduszy Europejskich - Program Regionalny "Czas na zmianę", w ramach którego uczestniczył w kursie "pomoc kuchenna", nie został doliczony do jego dochodu. Z tego powodu – jak wskazało Kolegium - wniosek skarżącego o zwolnienie w odniesieniu do kwoty 531,20 zł stanowiącej stypendium szkoleniowe nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ kwota ta nie została uwzględniona w dochodzie, na podstawie którego oblicza się odpłatność skarżącego za DPS w C.

W odniesieniu natomiast do kwestii uczestnictwa skarżącego w stażu zawodowym w ramach projektu "Czas na zmianę" (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach regionalnego Programu Operacyjnego Wojewódzka Pomorskiego na lata 2014-2020, oś priorytetowa: integracja - działanie: aktywna integracja, poddziałanie: aktywizacja społeczno-zawodowa) w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 31 maja 2019 r., w czasie trwania którego skarżący otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 1.350 złotych netto miesięcznie (umowa trójstronna w sprawie organizacji stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" z dnia 30 listopada 2018 r., zaświadczenie TEB Edukacja z 31 maja 2019 roku, przelewy, wywiad środowiskowy, aktualizacja wywiadu środowiskowego), Kolegium zwróciło uwagę, że celem projektu było zwiększenie zdolności do zatrudnienia i aktywnego udziału w życiu społeczno-zawodowym min. 115 osób (69K/46M) ze 135 Uczestników Projektu (81K/54M). Zgodnie z danymi o projekcie skierowany był on min. do 135 (81K/54M) osób z niepełnosprawnościami, zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, zamieszkujących w rozumieniu Kodeksu Cywilnego teren woj. P., w tym wyłącznie powiaty: s., s., k., c., c., b.. Celem projektu było uzyskanie kwalifikacji przez uczestników projektu tj. min. 54 Uczestników Projektu, poszukiwanie pracy przez min. 25 Uczestników Projektu; praca (w tym na własny rachunek) przez min. 49 Uczestników Projektu, uzyskanie efektywności społeczno-zatrudnieniowej min. 56 Uczestników Projektu oraz zatrudnieniowej min. 22 Uczestników Projektu. Projekt miał na celu zagwarantowanie następujących form wsparcia: a) Indywidualna Ścieżka Reintegracji, b) poradnictwo psychospołeczne w formie grupy wsparcia, c) warsztaty terapeutyczne, d) szkolenia zawodowe pozwalające zdobyć kwalifikacje zawodowe, e) 3 miesięczne płatne staże – 1.350 zł/netto, f) indywidualne poradnictwo psychologiczne i zawodowe, g) wsparcie w zakresie poszukiwania pracy.

Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że dochód skarżącego w wysokości po 1.350 złotych związany był z odbywanym 3 miesięcznym płatnym stażem, a nie natomiast pozostałymi formami wsparcia wskazanymi powyżej. Artykuł 61 ust. 4 u.p.s. stanowi, że dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach. Skarżący nie podjął pracy, a odbywał staż bez podjęcia zatrudnienia; wynagrodzenie, które otrzymywał nie wiązało się także z uczestnictwem w warsztatach terapii zajęciowej lecz nabywaniem przez skarżącego umiejętności praktycznych do wykonywania pracy w nowym zawodzie.

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącemu wnioskowanego zwolnienia z opłaty, odnosząc się także do występującego w niniejszej sprawie uznania administracyjnego. Organ I instancji prawidło rozważył wystąpienie w sprawie przesłanek art. 64 u.p.s. stwierdzając, że na podstawie zebranych dokumentów oraz wywiadu środowiskowego przesłanki te nie zostały spełnione.

E.K. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do meritum sprawy; względnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania na rzecz skarżącego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 61 ust. 4 u.p.s. poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie, a także naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz odejście od utrwalonej linii orzeczniczej w tego typu sprawach o zbliżonym stanie faktycznym, i w rezultacie przyjęcie, że od uznania organu zależy określenie zasady dochodu mieszkańca podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych, co w rezultacie doprowadziło do wydania błędnej decyzji określającej opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie zgadza się z przedstawioną przez organy interpretacją przepisów i stoi na stanowisku, że decyzje obydwu organów dotknięte są wadami powodującymi konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego. Podkreślił, że organ I instancji, a SKO powieliło to stanowisko, do dochodu skarżącego wliczył kwoty stypendium stażowego i ustalając jego dochód dla potrzeb oceny przesłanek do zwolnienia z opłaty wziął pod uwagę wszelkie jego dochody, w tym stypendium stażowe. Z treści art. 61 ust. 4 u.p.s. wynika, że dochód mieszkańca DPS podejmującego pracę ze wskazań terepeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczenia opłaty zmniejsza się o 50% kwoty otrzymanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę.

Skarżący podkreślił, że zasada określania dochodu mieszkańca DPS ze wskazań terepeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej wynikająca z tego przepisu nie jest uzależniona od uznania organu. Ze znajdującej się w aktach sprawy opinii psychologicznej z dnia 19 lipca 2019 r. wynika, że udział E.K. w programie "Czas na zmiany" miał charakter terapeutyczny. Ani organ I instancji, ani SKO nie przeprowadziły jakiegokolwiek dowodu, który obaliłby płynące z tejże opinii domniemanie faktyczne co do charakteru odbytego stażu, jego funkcji oraz znaczenia.

W ocenie skarżącego niezasadne jest dokonanie takiej interpretacji ww. przepisu, które stwierdza, że odbycie stażu nie jest pracą, co tym samym dyskwalifikuje skarżącego z dobrodziejstwa skorzystania z art. 61 ust. 4 u.p.s. Pozbawione podstaw faktycznych jest natomiast twierdzenie Kolegium, że skarżący nie uczestniczył w warsztatach terapii zajęciowej. Skarżący nigdy nie twierdził, ani nie podnosił, że w takowych warsztatach brał udział. Doliczone do jego dochodu wynagrodzenie, co jest w sprawie bezsporne i oczywiste, pochodzi z wynagrodzenia w związku z odbytym płatnym stażem.

Skarżący zwrócił uwagę, że Kolegium definiuje pojęcie "pracy" zawarte w art. 61 ust. 4 u.p.s. ściśle według Kodeksu pracy, co jest w niniejszej sprawie bezzasadne, ale nawet gdyby przyjąć takie założenie, to odbycie stażu polega na wykonywaniu pracy i nabywaniu umiejętności z nią związanych oraz niezbędnej praktyki. Nie jest negowane otrzymywanie wygrodzenia, które nieodmiennie związane jest z wykonywaniem pracy. W sytuacji skarżącego kwota stypendium stażowego powinna być zatem zmniejszona o 50%.

Powyższe wady postępowania należy także ocenić jako naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania w postaci art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a. ale też i art. 77, jak i art. 9 i art. 11 k.p.a.

Na marginesie skarżący wskazał, że w zbliżonym stanie faktycznym sprawy to samo Kolegium w zbliżonym składzie osobowym wydało orzeczenie o nr (...) i wydało odmienną decyzję, w której jednoznacznie stwierdziło, iż stypendium stażowe jest tym dochodem, o którym mowa w art. 61 ust. 4 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 stycznia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 29 sierpnia 2019 r. orzekającą odmowie zwolnienia skarżącego w całości, jak i w części z odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w C. w związku z pobieranym stypendium stażowym za okres od 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 maja 2019 r.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. – dalej jako: "u.p.s.").

Stosownie do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się w istocie jednak do kwestii wykładni - a w konsekwencji zastosowania przez organy w sprawie - art. 61 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach.

Skarżący - będący pensjonariuszem domu pomocy społecznej - w związku z podjętym w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 31 maja 2019 r. stażem zawodowym w ramach projektu "Czas na zmianę" (będącym kontynuacją wcześniejszej terapii w DPS oraz aktywizacji zawodowej dla osób niepełnosprawnych i wykluczonych społecznie), wystąpił do organu z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej w ten sposób, aby - w związku z otrzymywanym comiesięcznym stypendium z tytułu stażu w wysokości 1.350 zł (netto) - ograniczyć koszty jego partycypacji w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej zgodnie z dyspozycją art. 61 ust. 4 u.p.s., tj. uwzględniając jedynie 50% kwoty otrzymywanego stypendium z tytułu odbywanego stażu przy określaniu wysokości dochodu, od którego ustalana jest wysokość odpłatności skarżącego za pobyt w domu pomocy społecznej.

Organy stanęły natomiast na stanowisku, że art. 61 ust. 4 u.p.s. nie może znaleźć zastosowania w sytuacji skarżącego, gdyż nie nawiązał on stosunku pracy (bowiem odbywał staż bez podjęcia zatrudnienia, bez podpisania umowy o pracę) i brak jest istnienia okoliczności wskazanych w art. 64 u.p.s.

W okolicznościach niniejszej sprawy ze stanowiskiem organów nie można się zgodzić.

Przede wszystkim Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska organów odnośnie wykładni art. 61 ust. 4 u.p.s., a ściślej mówiąc tego, by użyte w nim przez ustawodawcę pojęcie "podejmowania pracy" należało utożsamiać tylko i wyłącznie z podejmowaniem (wykonywaniem) pracy w formach uregulowanych w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm.), a przede wszystkim – jak w istocie przyjęły organy – wiązać znaczenie tego pojęcia wyłącznie z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę. Dokonując wykładni pojęcia "praca" użytego w art. 61 ust. 4 u.p.s. – wobec braku jednoznacznego odwołania się do przepisów Kodeksu pracy – jego znaczenie należy odczytywać szeroko, w potocznym rozumieniu tego słowa przyjmując, że jest to "świadoma, celowa działalność człowieka służąca zaspokajaniu potrzeb lub polegająca na wytwarzaniu dóbr, wykonywaniu czynności za wynagrodzenie" (zob. https://sjp.pl/praca). Przyjąć zatem należy, że ustawodawca posługując się w art. 61 ust. 4 u.p.s. pojęciem "pracy" odnosi to do różnych prawnych form jej podejmowania i świadczenia za wynagrodzeniem (np. na podstawie umów o charakterze cywilnoprawnym), a więc nie tylko tych, które pozostają objęte regulacjami przepisów Kodeksu pracy.

Niezależnie od tych wyjaśnień należy w rozpoznawanej sprawie zwrócić także uwagę, że treść postanowień umowy, na podstawie której skarżący uczestniczył w przedmiotowym stażu (tj. Umowy trójstronnej z dnia 30 listopada 2019 r. w sprawie organizacji stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" (...)) zawiera w istocie elementy cechujące stosunek pracy, o jakim mowa w art. 22 Kodeksu pracy, a w szczególności: wykonywanie przez skarżącego określonych zadań (odpowiadających zadaniom wykonywanym przez osoby zatrudnione u danego pracodawcy na umowę o pracę), pod kierownictwem przyjmującego na staż, w miejscu i w czasie przez niego wyznaczonym, za które skarżący (stażysta) otrzymuje wynagrodzenie w formie stypendium stażowego (por. § 1 pkt 3, 4, 7-11, § 2 pkt 1 ppkt 1, § 4 pkt 1-4 ww. umowy).

W kontekście wykładni art. 61 ust. 4 u.p.s. należy zwrócić również uwagę na specyfikę omawianej regulacji, odnoszącej się w istocie do podejmowania przez pensjonariusza domu pomocy społecznej pracy z określonych przyczyn i w określonym celu, bowiem "ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych". Wprowadzone w art. 61 ust. 4 u.p.s. rozwiązanie ma służyć więc przede wszystkim aktywizacji mieszkańców domów pomocy społecznej i wzmocnieniu ich poczucia przydatności w życiu społecznym (zob. S. Nitecki, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, Gaskor Sp. z o.o., Wrocław 2013, s. 546-547), a zatem także z tego powodu regulacja określona w art. 61 ust. 4 u.p.s. winna znaleźć zastosowanie w każdym przypadku, w którym mieszkaniec domu pomocy społecznej podejmuje określoną aktywność zawodową (wykonuje pracę), która ma dla niego terapeutyczne lub rehabilitacyjne znaczenie, bowiem wiąże się z realizacją wobec jego osoby określonych celów terapeutycznych czy rehabilitacyjnych.

W rozpoznawanej sprawie – co wynika z akt sprawy – taka sytuacja niewątpliwie zachodzi wobec osoby skarżącego E.K.. Jak wynika bowiem z pisma Dyrektora Domu Pomocy Społecznej w C. z dnia 7 marca 2019 r. (k. – 2 akt organu I instancji) "aktywność podjęta przez Pana E. i jego uczestnictwo w projekcie jest kontynuacją oddziaływań terapeutycznych i aktywizujących podjętych przez Zespół Terapeutyczno-Opiekuńczy w Domu. Uczestnictwo Pana E. w projekcie ma na celu wsparcie go w podjęciu działań poprawy jakości życia, uzupełnieniu wykształcenia oraz zdobyciu nowych doświadczeń zawodowych". Wymiar terapeutyczny podjętego przez skarżącego stażu zawodowego potwierdza także opinia psychologiczna sporządzona przez psychologa i psychoterapeutę w dniu 5 marca 2019 r. (k. – 21 akt organu I instancji), z której m.in. wynika, że udział skarżącego w kolejnym programie "Czas na zmianę" zapewnia mu dalszy rozwój umiejętności prospołecznych, a celem udziału w programie jest podniesienie jakości życia poprzez poszerzenie form aktywności, wzrost poczucia kompetencji, własnej wartości oraz radzenia sobie z konsekwencjami choroby (utrwalone zaburzenia urojeniowe i ZZA w wywiadzie).

Skoro zatem przystąpienie przez skarżącego do stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" nastąpiło niewątpliwie ze wskazań terapeutycznych, to tym samym uzyskany dochód z tytułu realizacji przez skarżącego "Umowy trójstronnej z dnia 30 listopada 2019 r. w sprawie organizacji stażu zawodowego w ramach projektu "Czas na zmianę" (...)" - i to bez nawiązywania przez niego stosunku pracy z pracodawcą (przyjmującym na staż) – winien być uwzględniony przy ustalaniu wobec skarżącego opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w C. w wysokości określonej w art. 61 ust. 4 u.p.s., tj. w wysokości zmniejszonej o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia (stypendium stażowego) za pracę wykonywaną przez skarżącego w ramach stażu.

Prawo skarżącego do uwzględnienia jedynie 50% dochodu uzyskanego z tytułu podjętego ze wskazań terapeutycznych stażu zawodowego nie zostało jednak mu zagwarantowane. Jak wynika z akt sprawy Wójt Gminy, wydając w dniu 7 sierpnia 2019 r. decyzję (nr (...) orzekającą m.in. o ustaleniu za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 maja 2019 r. miesięcznej opłaty za pobyt E. K. w DPS w C. w wysokości 70% jego dochodu (tj. w kwocie 1.568,16 zł miesięcznie), dokonał ustalenia dochodu skarżącego przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 61 ust. 4 u.p.s., tj. przyjmując do wyliczenia opłaty 100% dochodu skarżącego uzyskanego z tytułu wynagrodzenia stażowego zamiast 50% tego dochodu. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna.

W ocenie Sądu zasygnalizowana wadliwość ww. decyzji z dnia 7 sierpnia 2019 r., skutkująca niewątpliwie nieprawidłowym nałożeniem na skarżącego obowiązku zapłaty opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wyższym rozmiarze aniżeli wynikający z przepisów prawa, winna zostać dostrzeżona i skorygowana przez organy w niniejszym postępowaniu, gdyż niewątpliwie wskazany błąd organu dowodzi wystąpienia "uzasadnionej okoliczności", o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s., która czyni słusznym zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt w domu opieki społecznej w części nienależnie ustalonej decyzją z dnia 7 sierpnia 2019 r., tj. w części odpowiadającej różnicy pomiędzy wysokością opłaty za pobyt w DPS w C., która została naliczona skarżącemu za okres: styczeń-maj 2019 r. z uwzględnieniem 100% dochodu z tytułu otrzymanego stypendium stażowego a wysokością tej opłaty przy uwzględnieniu - stosownie do dyspozycji art. 61 ust. 4 u.p.s. - 50% tego dochodu.

Kończąc należy wyjaśnić, że co prawda decyzja podejmowana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania wnioskowanego zwolnienia, to jednak w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ winien dokonać oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie oraz interes społeczny. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy względy sprawiedliwości społecznej, jak i słuszności (zarówno w wymiarze subiektywnym odnoszącym się do indywidualnego interesu skarżącego, jak też obiektywnym związanym z ochroną porządku prawnego i doprowadzeniem do wyrównania skarżącemu straty, którą w istocie poniósł przez wadliwe działanie organów) przemawiają – wbrew stanowisku organów - za częściowym (w omówionym powyżej rozmiarze) zwolnieniem od ponoszenia przez skarżącego kosztów opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - stwierdzając, że organy obu instancji naruszyły art. 64 pkt 2 w zw. z art. 61 ust. 4 u.p.s., co miało wpływ na wynik sprawy, jednakże nie mając podstaw do zastosowania art. 145a § 1 p.p.s.a. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.