Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 760/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7,  art. 77,  art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 5b,  art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2021 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej jako ZUS), którą ZUS na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r.

poz. 266 – dalej jako usus) odmówił umorzenia należności z tytułu składek H.W. (dalej jako strona, skarżący) za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a). ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03/2003-04/2008, 11/2008-08/2011 - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

-odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03/2004-06/2004, 08/2004-01/2005, 05/2005-05/2006, 07/2006 - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł,

b). ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 05/2003-06/2003, 08/2003-09/2003, 11/2003-12/2003, 03/2004- 12/2005, 02/2006-08/2011 - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. w kwocie [...] zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03/2004-06/2004, 08/2004-01/2005, 05/2005-12/2005 - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.

c). Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a). ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03/2003-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 – w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł,

b). ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 05/2003-06/2003, 08/2003-09/2003, 11/2003-12/2003, 03/2004- 12/2005, 02/2006-08/2011 - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł,

c). Fundusz Pracy - w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

- składek za okres 03/2004-12/2005, 02/2006-04/2008, 11/2008-08/2011 - w kwocie [...] zł,

- odsetek za zwłokę naliczonych na 11 września 2020 r. przypadających od ww. składek - w kwocie [...] zł,

- opłaty dodatkowej - w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zgodnie z CEiDG strona prowadziła działalność gospodarczą w okresie od

1 marca 2002 r. do 11 kwietnia 2013 r. w zakresie rozbiórki i burzenia obiektów budowlanych. Z tytułu prowadzonej działalności strona nie uiszczała należnych składek, co spowodowało powstanie w tym zakresie zaległości opisanych na wstępie.

We wniosku o umorzenie należności strona wskazała, że prowadzona działalność gospodarcza nie generowała dochodów, co oznacza, że de facto strona tej działalności nie prowadziła. Zaległości za 2004 r. są wynikiem zatrudniania osób bezrobotnych, za których składki miał opłacać urząd pracy, który jednak ze swoich obowiązków się nie wywiązał. Co więcej przychód pozwalający na opłacanie składek miały zapewnić umowy zawierane z jednym z kontrahentów, który jednak nie wywiązywał się z płatności. Przeprowadzone postępowanie sądowe jakkolwiek zakończone nakazem zapłaty nie doprowadziło do wyegzekwowania należności wobec bezskuteczności egzekucji. W latach 2011 – 2018 strona wraz z małżonką żyła w nędzy utrzymując się wyłącznie z dochodów żony w kwocie [...] zł. Ponoszone wydatki – sięgające [...] zł miesięcznie spowodowały konieczność zadłużenia się u znajomych, które obecnie jest spłacane po [...] zł miesięcznie. Obecnie strona utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł, a małżonka około [...] zł.

Strona wskazała, że sytuacja materialna rodziny nadal jest trudna, co spowodowane jest dodatkowo ponoszonymi kosztami leczenia. Schorzenia, na które cierpi strona uniemożliwiają podjęcie pracy zarobkowej. Skarżący bowiem cierpi na trudności z chodzeniem, bolesność kolan, nieodwracalny, postępujący skurcz palców, dnę moczanową. Strona przedstawiła swoją sytuację materialną składając stosowne oświadczenie. Poinformowała, że prowadzone przeciwko niej postępowania egzekucyjne na rzecz innych niż ZUS wierzycieli kończyły się ich umorzeniem.

Do wniosku o umorzenie należności strona dołączyła obszerną dokumentację medyczną oraz inne dokumenty, dotyczące m.in. postępowania sądowego zmierzającego do wyegzekwowania należności od kontrahenta. ZUS z kolei pozyskał dane z centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Ksiąg Wieczystych, informację o wysokości uzyskiwanych świadczeń przez stronę i jej małżonkę, informację z CEiDG.

Oceniając ustalony w sprawie stan faktyczny ZUS wskazał, że należności, których umorzenia domaga się strona nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego trwającego nadal, na należności za okres:

- 03/2003 - 05/2004 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 06/2004 - 09/2005 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 10/2005 - 12/2005 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 01/2006 - 07/2006 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 08/2006 - 02/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 03/2007 - 08/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 09/2007 - 10/2007 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 11/2007 - 04/2008, 11/2008 - 07/2011 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 05/2008 - 10/2008 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.,

- 08/2011 wszczęte postępowanie egzekucyjne [...] r.

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 4 usus należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie zaś z pkt 5b, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpływ miało również postępowanie abolicyjne od 18 kwietnia 2013 r. do 18 kwietnia 2016 r. Zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności o którym mowa w ust. 1, 6, 10 i 12 ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Aktualnie całość zaległości objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS.

Analizując przesłanki umorzenia należności wynikające z art. 28 usus, ZUS wskazał, że w stosunku do strony działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodziły. Z przyczyn oczywistych, nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie strony było wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie miała zastosowania. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

W prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych z wniosków innych niż ZUS wierzycieli, komornicy sądowi postanowieniami z dnia: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. umorzyli prowadzone postępowania egzekucyjne. W uzasadnieniu tych postanowień wskazano, że egzekucja okazała się bezskuteczna.

Organ wskazał jednak, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (II GSK 848/16 - Wyrok NSA z 08 grudnia 2017 r.).

Po wydaniu przedmiotowych postanowień sytuacja strony uległa jednak zmianie, ponieważ strona uzyskiwała dochód z tytułu emerytury, którego wysokość umożliwiała skuteczne dochodzenie należności. NA dzień rozstrzygania sprawy przez organ w stosunku do zadłużenia strony prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS, który 17 września 2020 r. dokonał zajęcia rachunków bankowych. Na tym etapie niemożliwym było jednoznaczne stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegały przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Postępowanie egzekucyjne w toku wykluczało zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Z tych powodów w ocenie ZUS nie zachodziły wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3. usus.

ZUS wskazał również, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki dopuszczalności umorzenia należności wymienione zostały w powołanym przez ZUS rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład mógł zatem umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał jednak, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań (zarówno w formie jednorazowej spłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie, np. w ramach umowy ratalnej lub przymusowego dochodzenia należności), a także nie ma perspektywy poprawy

i zmiany tej sytuacji.

ZUS wskazał, że we wniosku o umorzenie strona powołała się na swoją sytuację zdrowotną oraz małżonki. Na potwierdzenie stanu zdrowia do akt sprawy strona załączyła liczną dokumentację medyczną, m.in. historię choroby, wyniki badań, skierowania do poradni specjalistycznych, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego oraz orzeczenie o niepełnosprawności. ZUS wskazał, że strona legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przyznanym do 31 marca 2026 r. Strona jest niezdolna do pracy, jednak nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W złożonym oświadczeniu majątkowym strona wskazała koszty leczenia jednak nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki (rachunki za leki, wizyty lekarskie, koszty rehabilitacji itp.). Zakład nie kwestionował sytuacji zdrowotnej i uznał za udokumentowane problemy zdrowotne. Wskazane problemy jednak nie stanowiły wystarczającej podstawy do umorzenia należności, bowiem choroba może stanowić przesłankę umorzenia tylko wtedy, gdy pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu. Zdaniem ZUS w przypadku strony przesłanka ta nie zachodziła, ponieważ dysponowała stałym źródłem dochodu w postaci pobieranych (niezależnie od stanu zdrowia) świadczeń emerytalnych. Brak było zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia strony lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiał pozyskanie środków finansowych na spłatę zaległości względem ZUS.

Zdaniem organu wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Miesięczny dochód gospodarstwa strony to kwota znacznie przewyższająca wartości minimum socjalnego, które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł (źródło: obliczenia IPiSS na podstawie danych za II kwartał 2020 r. GUS). Można zatem jednoznacznie stwierdzić, że dochód gospodarstwa domowego wykluczał stan ubóstwa. Ponadto z pobieranego świadczenia istniała możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego, przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego są chronione prawnie poprzez zawężenia zakresu dokonywanych potrąceń, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych, poprzez zapewnienie środków utrzymania.

Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie był zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS miał ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.

W wyniku wniesionego odwołania Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości ustalenia faktyczne poczynione przez ZUS oraz przyjętą kwalifikację prawną.

W skardze do tutejszego Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie (przytoczenie treści zarzutów dosłowne):

- art. 2 i 3 w zw. z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz zasady proporcjonalności;

- art. 68 pkt. 1 -3, 69, 67 pkt. 1 i 2, Konstytucji RP przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz konstytucyjnego obowiązkowi ochrony osób niepełnosprawnych i starszych;

- art. 30,32 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 31 pkt. 1 Konstytucji RP przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem konstytucyjnej zasady państwa prawa oraz zasady równości i zakazu dyskryminacji;

- art. 4 pkt. 2 w zw. z art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości z dnia 10 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej jako Konwencja Praw Człowieka) przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem międzynarodowego prawa stanowiącego zasady państwa prawa oraz zakazu dyskryminacji i zakazowi pracy przymusowej oraz obowiązkowi ochrony osób niepełnosprawnych i starszych;

- art. 10, art. 19, Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 26 października 2012 r. (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012 r., s. 47.; dalej jako TFUE), w zw. z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE; dalej jako KPP, przez zastosowanie przesłanek umożliwiających umorzenie należnych składek w niniejszej sprawie z pominięciem oraz rażącym pogwałceniem konstytucyjnej zasady państwa prawnemu obowiązkowi przeciwdziałania w zakresie dyskryminowania ze względu na wiek;

- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 8 w zw. z art. 9 i 11 kpa, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa w związku z art. 24 ust. 4 i ust. 5b, art. 23 ust. 1 oraz art. 28 usus, poprzez brak przekonującego wyjaśnienia w treści zaskarżonej decyzji, czy wierzytelność ZUS wobec skarżącego nie uległa przedawnieniu oraz brak wykazania ewentualnych okresów zawieszenia biegu terminów przedawnienia należności skarżącego z tytułu składek - a w konsekwencji - niewykazanie, czy istnieje przedmiot niniejszego postępowania;

- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez brak rozpatrzenia całokształtu zebranego materiału dowodowego, a także dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że zapłata przez skarżącego należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; a także, że mimo przewlekłej choroby zobowiązanego, posiada on możliwość uzyskiwania dochodu pozwalającego na ich opłacenie.

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna lecz nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zostały poddane ocenie Sądu z przyczyn niżej opisanych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej jako ppsa), sądy administracyjne sprawują

w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, która

w myśl przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), jest dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne orzekają ponadto w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądową, i stosują środki określone w tych przepisach, co wynika z art. 3 § 3 ppsa.

Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie jest związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na 2003 r. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej kpa) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 usus.

Kwestia ta jest o tyle istotna w niniejszej sprawie, że organy obu instancji powołały się na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, której zaistnienie wymaga przedstawienia dowodów powodujących tą okoliczność. Wskazać bowiem należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 usus stanowi,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 usus należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia,

o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis był parokrotnie nowelizowany.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 usus, stanowiąc,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Tą ustawą zmieniającą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b usus został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232,

poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 usus i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej

z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie

z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia

[...] r., sygn. akt [...]).

W niniejszej sprawie organ odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdził, iż nie uległy one przedawnieniu wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 24 ust. 5b usus stanowi, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której jednak dłużnik został zawiadomiony. Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki. Rację zatem należy przyznać skarżącemu, który podnosi w skardze, że kwestia przedawnienia nie została należycie wyjaśniona. W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, a zatem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uchybienie to zaś powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowej, albowiem nie jest wiadomym czy i które składki były wymagalne na dzień rozstrzygania sprawy przez organ.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej

z nich, ustali, czy zaszły okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia składek. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. W tym stanie sprawy rozstrzygnięcie co do zasadności umorzenia jest przedwczesne.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.