Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 437/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 61
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], mocą której ustalono opłatę P.M. za pobyt babki T.D. w dps, w wysokości 1.118,59 zł. miesięcznie w okresie od 1 września do 24 listopada 2020 r.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] 2012 r. Prezydent Miasta Ł. ustalił opłatę T.D. za pobyt w domu pomocy społecznej. Ową decyzję Prezydent Miasta Ł. zmieniał kilkukrotnie, kolejno: [...] 2014 r., [...] 2015 r., [...] 2015 r., [...] 2019 r. oraz [...] 2020 r. Tą ostatnią decyzją ustalono wysokość opłaty T.D. za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 3.918 zł miesięcznie, w okresie od 1 września 2019 r. do 31 marca 2020 r. oraz począwszy od 1 kwietnia 2020 r., w wysokości 4.501 zł miesięcznie tj. do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce ustalonego zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 – u.p.s.) na podstawie zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia 27 marca 2019 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł. (Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 29 marca 2019 r., poz. 1830) oraz na podstawie Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia 19 marca 2020 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł. (Dz. Urz. Woj. [...] z dnia 25 marca 2019 r., poz. 1991).

Podstawą wydania decyzji z [...] 2020 r. było otrzymanie przez T.D. we wrześniu 2019 r. dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dochód T.D. z września 2019 r., który został rozliczony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy i doliczony do miesięcznego dochodu mieszkanki w okresie od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2020 r., stosownie do treści art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. przy czym, ze względu na to, że opłata T.D. w wysokości 70% swojego dochodu przekraczałaby średni miesięczny koszt utrzymania w placówce, opłatę pomniejszono zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] 2020 r.

Tutejszy sąd nieprawomocnym wyrokiem z 21 maja 2021 r., II SA/Łd 721/20 oddalił skargę T.D. na ww. rozstrzygnięcie Kolegium z 22 lipca 2020 r.

Następnie decyzją z [...] 2020 r. organ pierwszej instancji ponownie zmienił ww. decyzję własną z [...] 2020 r., i zmniejszył opłatę T.D. od 1 września 2020 r. do wysokości 1,145,21 zł, stanowiącej kwotę 70% jej aktualnego dochodu. Od wskazanej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] 2020 r. strona nie złożyła odwołania, zatem stała się ona ostateczna. Jednocześnie T.D., działająca przez opiekuna prawnego w osobie córki K.M. nie złożyła oświadczenia woli, w którym zobowiązałaby się do wnoszenia od 1 września 2020 r. opłaty za pobyt w dps z majątku własnego do wysokości pełnego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce od 1 września 2020 r., a w wysokości przekraczającej 70% swojego dochodu ustalonego w rozumieniu art. 8 u.p.s.

W konsekwencji powyższych okoliczności T.D. zobowiązana została do wnoszenia opłaty za pobyt w dps :

- w wysokości 3.918 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2019 r. do 31 marca 2020 r.;

- w wysokości 4.501 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r.

- w wysokości 1.145,21 zł miesięcznie od 1 września 2020 r. do 24 listopada 2020 r.

Tym samym opłata wnoszona przez T.D., w wysokości 1.145,21 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2020 r. do 24 listopada 2020 r. nie pokrywała średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, w którym w tym okresie przebywała, a który wynosił 4.501 zł od 1 kwietnia 2020 r. Miesięczna różnica między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej a opłatą mieszkanki w tym okresie stanowiła kwotę 3.355,79 zł.

Wobec tego Prezydent Miasta Ł. wskazaną na wstępie decyzją z [...], ustalił opłatę P.M. za pobyt babki T.D. w dps, w wysokości 1.118,59 zł. miesięcznie w okresie od 1 września do 24 listopada 2020 r.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wyjaśnił, że P.M. jest wnukiem (zstępnym) T.D. oraz jedną z trzech osób z kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Poza nim osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty są córka (zstępna) T.D. – K.M. oraz wnuk (zstępny) T.D. – J.M.,

Organ dodał, że z akt sprawy wynika, że P.M. nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym w dniu 12 października 2020 r. strona poinformowała, że przebywa na zwolnieniu lekarskim (do 23 grudnia 2020 r.) i wniosła o przesunięcie terminu przeprowadzenia wywiadu. W piśmie z 19 października 2020 r., P.M. oświadczył, że w jego opinii brak jest podstaw do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego ze względu na fakt, że T.D. wnosi opłatę do wysokości pełnego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce. Oświadczył również, że ostatni wywiad przeprowadzono 12 maja 2020 r.

Pismem z 23 października 2020 r. organ poinformował stronę, że T.D. wnosiła opłatę w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca do 31 sierpnia 2020 r., a jej opłata od 1 września 2020 r. nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zobowiązano również P.M. do umożliwienia pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia telefonicznego wywiadu środowiskowego na podstawie art. 15o ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Pouczono także o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Ponadto 27 listopada 2020 r. do organu wpłynęło pismo opiekuna prawnego T.D. – K.M., w którym poinformowała o rezygnacji T.D. z pobytu w dps z dniem 25 listopada 2020 r., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 28 sierpnia 2020 r. [...]. Wobec powziętej informacji o rezygnacji z pobytu w placówce, pismem z 1 grudnia 2020 r. organ zobowiązał stronę do uzupełnienia akt sprawy o dokumenty poświadczające sytuację dochodową P.M. oraz wszystkich osób wspólnie z nim gospodarujących z podziałem na miesiące wrzesień, październik i listopad 2020 r. Jednocześnie pouczono stronę, że w przypadku uniemożliwienia ustalenia sytuacji dochodowej strony, wysokość opłaty zostanie ustalona w drodze umowy zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, a w przypadku odmowy zawarcia ww. umowy - w drodze decyzji administracyjnej.

W oświadczeniu z 10 grudnia 2020 r., P.M. nie wyraził zgody na uczestniczenie w kosztach pobytu babki w placówce, gdyż w jego ocenie opłata wnoszona przez T.D. pokrywa pełen średni miesięczny koszt utrzymania w placówce. W jego opinii ustanie pobytu babki w dps z dniem 25 listopada 2020 r. sprawia, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Jednocześnie nie dołączył dokumentów obrazujących jego sytuację finansową.

W konsekwencji organ przesłał dwa egzemplarze umowy sporządzonej 22 grudnia 2020 r. w celu ustalenia opłaty w wysokości 1.118,59 zł miesięcznie od 1 września 2020 r. do 24 listopada 2020 r., ustalonej zgodnie z art. 61 ust. 2e i f u.p.s..

Pismem z 15 stycznia 2021 r., P.M. odmówił zawarcia umowy i oświadczył, że szacunkowe jego dochody w okresie od września 2019 r. do marca 2020 r. to co najmniej 3.400 zł, a w okresie od kwietnia 2020 r. do listopada 2020 r. co najmniej 3.900 zł, nie przesyłając żadnych dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie.

W konsekwencji, ze względu na niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo kilkukrotnie podejmowanych przez organ prób ustalenia sytuacji dochodowej strony i mimo wysyłanej korespondencji zobowiązującej do umożliwienia ustalenia sytuacji dochodowej w okresie od 1 września 2020 r. do 24 listopada 2020 r. oraz nie wyrażenia zgody na zawarcie stosownej umowy, organ ustalił opłatę w drodze decyzji. Wskazał, że strona jest jedną z trzech osób z kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty, o których mowa w art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s. We wskazanym okresie różnica między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w dps, w którym przebywa T.D., a opłatą mieszkanki wynosi 3.355,79 zł, która to kwota podzielona przez liczbę trzech osób zstępnych zobowiązanych do wnoszenia opłaty, które nie wyraziły zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wynosi 1.118,59 zł.

Wspomnianą na wstępie decyzją z [...], wydaną wskutek odwołania P.M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania podzielając stanowisko organu pierwszej instancji. Kolegium dodało, że ze względu na niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, mimo kilkakrotnie podejmowanych przez organ prób jego przeprowadzenia i mimo wysyłanej korespondencji zobowiązującej do umożliwienia ustalenia sytuacji dochodowej strony oraz odmowy zawarcia umowy, zasadnie organ ustalił, zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. wysokość opłaty strony w drodze decyzji administracyjnej w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, w okresie od 1 września 2020r. do 24 listopada 2020 r.

Skargę na powyższą decyzję złożył P.M., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów prawa procesowego, tj art. 7 i 8 k.p.a oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 3 u.p.s. i art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 oraz art. 62 ust. 2 u.p.s.

W uzasadnieniu skargi między innymi wyjaśnił, że już w maju 2020 r. nie istniały żadne przeszkody do złożenia skarżącemu oferty zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust i pkt 2 u.p.s. lub wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. Zwłoka organu w tym zakresie była nieuzasadniona i doprowadziła do przekroczenia terminu, w którym mógł on wydać stosowną decyzję. Termin ten jednak upłynął, podobnie jak termin prawnej możliwości dochodzenia przez organ zwrotu kosztów zastępczo poniesionych przez gminę. Zdaniem skarżącego organ błędnie utożsamia zobowiązanie podmiotu z decyzji "o ustaleniu'" oraz "o zwrocie" z zobowiązaniem mieszkańca domu — "obowiązanego ustawowo". Zdaniem skarżącego jeżeli w okresie, za który ma nastąpić zwrot kosztów zastępczo poniesionych przez gminę, nie była wydana ważna decyzja, to decyzja "o zwrocie" wydana za ten okres jest obarczona wadą retroaktywności. Skarżący podniósł także, że w przypadku osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłatę za pobyt w dps wnoszona jest na rachunek bankowy gminy, a nie jak błędnie wskazano w decyzji na rachunek dps. Ponadto zauważył, że podstawa prawna wskazana w decyzji z [...] nie precyzuje jakiego rodzaju jest to decyzja, nadto wymienione w niej przepisy są powołane w sposób ogólny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z 30 października 2021 skarżący uzupełnił skargę, podtrzymując zarzuty w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 14 października 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 14 października 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżąca oraz organ nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 29 grudnia 2021 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

W tak określonym zakresie kognicji sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymana została w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], mocą której ustalono opłatę P.M. za pobyt babki T.D. w dps, w wysokości 1.118,59 zł. miesięcznie w okresie od 1 września do 24 listopada 2020 r. w stosunku do pozostałych osób w stosunku do których ustalono opłatę za pobyt T.D. w dps organy wydały odrębne decyzję. Owe rozstrzygnięcia zostały zaskarżone do tutejszego sądu, i zarejestrowane pod sygnaturami: II SA/Łd 438/21 oraz II SA/Łd 539/21.

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podjęto w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r, poz. 1876 ze zm.).

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący jako zstępny (wnuk) osoby umieszczonej w dps należy do grona osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt T.D. w dps. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym art. 61 ust. 1 u.p.s. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 u.p.s.). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).

Z analizy akt sprawy wynika, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie poprzedziło postępowanie, w toku którego skarżący uchylał się od współpracy z organem i udzielenia jakichkolwiek informacji odnośnie swojej sytuacji majątkowej. Nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie podpisał umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

W sprawie znajdują się dokumenty wskazujące, że P.M. mimo wezwań nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym, w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący stał na stanowisku, że brak jest podstaw do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze względu na fakt, że T.D. wnosi opłatę do wysokości pełnego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce. W jego opinii ustanie pobytu babki w dps z dniem 25 listopada 2020 r. sprawia, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Jednocześnie nie przesłał też żadnych dokumentów, obrazujących jego sytuację finansową. Skarżący konsekwentnie nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz na ponoszenie odpłatności za pobyt babki w dps. Nie podjął także żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący miał także świadomość zarówno tego, że ciąży na nim obowiązek pokrycia kosztów pobytu babki w dps, jak i tego, w jaki sposób wysokość odpłatności jest ustalana.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony. Skoro zatem skarżący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji w sprawie, przyjął całkowicie bierną postawę, nie wyrażając zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Dla porządku podnieść także należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., I OSK 1449/14 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17) wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zatem organ mógł obciążyć skarżącego obowiązkiem uiszczenia opłaty za okres wcześniejszy.

Podkreślić końcowo należy, iż T.D. wnosiła opłatę w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca do 31 sierpnia 2020 r. Stanowiło to konsekwencję otrzymania przez T.D. we wrześniu 2019 r. dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dochód T.D. z września 2019 r. został rozliczony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy i doliczony do miesięcznego dochodu mieszkanki w okresie od dnia 1 września 2019r. do dnia 31 sierpnia 2020 r., stosownie do treści art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s., co wynika z decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] 2020 r., utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] 2020 r. Decyzja organu odwoławczego została poddana kontroli sądowej w sprawie II SA/Łd 721/20. Następnie ostateczną decyzją z [...] 2020 r. Prezydent Miasta Ł. zmienił ww. decyzję własną z [...] 2020 r., i zmniejszył opłatę T.D. od 1 września 2020 r. do wysokości 1,145,21 zł. Tym samym różnica między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w dps, w którym przebywa T.D., a opłatą wnoszoną przez mieszkankę to 3.355,79 zł. Kwota ta została podzielona przez liczbę zstępnych zobowiązanych do wnoszenia opłaty w tym skarżącego, co skutkowało ustaleniem opłaty P.M. za pobyt T.D. w dps w wysokości 1.118,59 zł. W ocenie sądu opłata została ustalona prawidłowo.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 62 ust. 2 u.p.s. wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a, wnoszą opłatę ustaloną zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2c do kasy lub na rachunek bankowy gminy, z której mieszkaniec domu został skierowany; opłatę tę gmina wraz z opłatą, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3, przekazuje na rachunek bankowy właściwego domu pomocy społecznej. Jak wynika z tego przepisu opłatę przekazuje się na rachunek bankowy właściwego dps, przekazuje na rachunek bankowy właściwego domu pomocy społecznej i przeznacza się na utrzymanie domu pomocy społecznej (art. 62 ust. 3 u.p.s.). Dom pomocy społecznej, w którym przebywała T.D. jest prowadzony przez Miasto Ł. zatem wskazanie przez organ pierwszej instancji bezpośredniego rachunku domu pomocy społecznej na który powinny być dokonywane wpłaty, ma charakter organizacyjny i w ocenie sądu nie narusza wskazanego przepisu, przez co nie może odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku.

W ocenie sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę procedowały w zgodzie z przepisami k.p.a., w sposób kompleksowy gromadząc materiał dowodowy niezbędny do jej rozstrzygnięcia i dokonując jego wszechstronnej oceny z poszanowaniem reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy stał się podstawą do prawidłowego zastosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej. Sąd dostrzega jednocześnie, iż kształt uzasadnienia decyzji Kolegium jest chaotyczny, jednak w ocenie sądu to stwierdzenie pozostaje to bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, pozwalające na dokonanie oceny, co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia.

Tym samym, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem sąd - dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, według kryterium zgodności z prawem - nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi.

k.ż.