Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1396/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant ref. Maria Góraj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 marca 2022 r. znak WSO-I.621.1.234.2021 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 marca 2022 r., znak: WSO-I.621.1.234.2021, Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2021 r poz. 510 ze zm., dalej "u.e.l."), po rozpatrzeniu odwołania P.P. – uchylił decyzję Burmistrza Gminy R. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z [...] listopada 2021 r. znak: [...] i orzekł o odmowie wymeldowania P.P. z pobytu stałego w budynku położonym przy ul. [...] w R.

Do wydania ww. decyzji Wojewody doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez ten organ.

Burmistrz Gminy R. wszczął na wniosek P.C. (dalej: "wnioskodawczyni" bądź "skarżąca") postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania P.P. z pobytu stałego w budynku położonym przy ul. [...] w R..

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., znak: [...], organ I instancji orzekł o wymeldowaniu P.P. spod ww. adresu. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że wobec ww. osoby został spełniony warunek konieczny do wymeldowania określony w art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Od powyższego rozstrzygnięcia P.P. wniósł w ustawowym terminie odwołanie do Wojewody Mazowieckiego.

Wspomnianą na wstępie decyzją z 21 marca 2022 r. Wojewoda uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i odmówił wymeldowania P.P. z pobytu stałego pod wskazanym wyżej adresem.

Organ odwoławczy zauważył, że jak wynika z wyjaśnień M.P., P.P. od około dwóch lat nie zamieszkuje w budynku położonym przy ul. [...] w R. Pod ww. adresem pojawia się sporadycznie i wówczas wszczyna awantury. Obecnie toczy się sprawa rozwodowa oraz sprawy karne dotyczące znęcania się przez wymienionego nad rodziną. Wnioskodawczyni załączyła do akt sprawy m.in. zdjęcia potwierdzające stosowaną wobec niej przez P.P. przemoc fizyczną, postanowienie z [...] czerwca 2020 r. wydane przez funkcjonariusza z Posterunku Policji w R. umarzające dochodzenie w sprawie znęcania się fizycznego i psychicznego przez P.P. nad M.P., karty informacyjne SOR oraz zawiadomienie z Prokuratury Rejonowej w P. z dnia 29 grudnia 2020 r. informujące o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko P.P.

Z kolei P.P. wskazał, że został wyrzucony z budynku położonego przy ul. [...] w R.. M.P. stosowała wobec niego przemoc fizyczną. W miejscu stałego zameldowania pozostały jego rzeczy osobiste oraz narzędzia służące do pracy zawodowej. Wymieniony załączył do akt sprawy m.in. kopię wyroku Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Karny z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt [...] uznającego M.P. za winną zarzucanych jej czynów z art. 157 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1996 r. Kodeks karny (dalej: k.k.).

Przesłuchana w charakterze świadka E.R. z uwagi na charakter wykonywanej pracy nie potrafiła wskazać, od kiedy P.P. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania.

W dniu 20 października 2021 r. odbyły się oględziny budynku położonego przy ul. [...] w R.. Ustalono, że pod ww. adresem nie było rzeczy P.P.. Wymieniony wskazał, że M.P. zniszczyła jego rzeczy. Obecnie P.P. nie dysponuje kluczami do przedmiotowego mieszkania, ponieważ zostały wymienione zamki w drzwiach.

Mając na uwadze twierdzenia odwołującego o niedobrowolnym opuszczeniu przez niego miejsca stałego zameldowania, Wojewoda Mazowiecki pismem z 30 grudnia 2021 r. wezwał P.P. do wyjaśnienia, czy podejmował kroki prawne umożliwiające powrót do miejsca stałego zameldowania.

W odpowiedzi ww. wskazał m.in., że wielokrotnie zgłaszał fakt utrudniania mu zamieszkiwania w budynku położonym przy ul. [...] w R.. W dniu 8 grudnia 2021 r. złożył w Sądzie Rejonowym w P. [...] Wydział Cywilny pozew o przywrócenie naruszonego posiadania (obecnie sprawa jest w toku).

W piśmie z 11 stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy II Wydział Karny w P. poinformował, że w sprawie przeciwko P.P. o sygn. akt [...] został wydany wyrok nakazowy, od którego został wniesiony sprzeciw.

Posterunek Policji w R. w wyjaśnieniach nadesłanych do organu odwoławczego wskazał, że P.P. w budynku położonym przy ul. [...] w R. nie mieszka od około października 2020 r. Wymieniony zgłaszał fakt utrudniania mu zamieszkiwania pod ww. adresem. M.P. niszczyła jego rzeczy oraz dochodziło do stosowania przemocy. W rodzinie prowadzona była procedura Niebieskiej Karty oraz liczne postępowania. W dniu 4 stycznia 2021 r. (nr L.dz. RSD 75/2020) został przesłany akt oskarżenia w sprawie uszkodzenia ciała P.P. przez M.P..

M.P. w pisemnych wyjaśnieniach podała natomiast, że przez wiele lat P.P. znęcał się nad nią oraz dziećmi. Wielokrotnie zgłaszała powyższy fakt Policji, jednak nie przyniosło to zamierzonego skutku. Mąż bezprawnie posądza ją o stosowanie wobec niego przemocy.

Zapoznając się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym P.P. jeszcze raz podkreślił, że nie opuścił dobrowolnie miejsca stałego zameldowania. Został do tego zmuszony przez agresywne zachowanie żony.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Wojewoda przywołał treść 35 u.e.l., zgodnie z którym, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (dysponujących tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Wojewoda podkreślił, że nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. W sytuacji zaś, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela lub współwłaściciela, o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy osoba ta nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu. Nie można więc uznać za dobrowolne opuszczenie lokalu w sytuacji, kiedy osoba zainteresowana podjęła prawem przewidziane środki do ochrony swoich praw do przebywania w nim, tj. złożyła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania.

Wojewoda ocenił, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, P.P. opuścił budynek położony przy ul. [...] w R.. Powyższe potwierdziły wyjaśnienia stron postępowania: M.P., P.P. oraz zeznania przesłuchanej w charakterze świadka E.R.. Również oględziny ww. budynku wykazały, że w mieszkaniu tym nie ma rzeczy należących do P.P..

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że P.P. wielokrotnie podnosił, iż miejsca stałego zameldowania nie opuścił dobrowolnie. Został do tego zmuszony zachowaniem P.C., która stosowała wobec niego przemoc fizyczną. Na dowód powyższego załączył do akt sprawy kopię wyroku Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Karny z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt [...] uznającego za winną M.P. zarzucanych jej czynów z art. 157 § 2 k.k. Ponadto z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni wymieniła zamki w drzwiach, P.P. skorzystał z przysługującego mu prawa i w dniu 8 grudnia 2021 r. złożył do Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Cywilny pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Z informacji uzyskanych z ww. Sądu wynika, że sprawa ta nadal jest w toku. P.P. zgłaszał również na Policji interwencje, które dotyczyły m.in. zachowania jego żony. W rodzinie prowadzona była procedura Niebieskiej Karty oraz liczne postępowania.

Mając powyższe na uwadze Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że nie można uznać, aby wyprowadzka P.P. miała charakter dobrowolny. Organ odwoławczy nie zanegował faktu, że ww. obecnie nie mieszka w budynku przy ul. [...] w R., jednak postawa wymienionego wyraża zamiar oraz wolę powrotu do omawianego budynku.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się M.P., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Podniosła, że jej małżonek - P.P. już w 2019 r. dobrowolnie bez niczyjego nacisku wyprowadził się z domu, umożliwiając sobie w ten sposób wyniesienie wszystkich rzeczy ruchomych, które stanowiły wspólną własność. Zamek w drzwiach został natomiast wymieniony dopiero po upływie roku od wyprowadzki P.P. z uwagi na to, że się zepsuł. Kontrola Policji potwierdziła, że w budynku nie ma żadnych jego rzeczy.

Skarżąca szeroko zrelacjonowała zachowanie męża w trakcie jego zamieszkania w ww. budynku oraz trudności, jakie towarzyszyły wspólnemu zamieszkiwaniu małżonków. Wyjaśniła, że P.P. jest osobą zamożną i posiada liczne nieruchomości. Wskazała ponadto na postępowanie męża w związku z prowadzonymi uprzednio, jak i obecnie postępowaniami sądowymi, m.in. w sprawach karnych. Zwraca również uwagę na fakt pobytu P.P. w zakładzie karnym.

Skarżąca wskazała również na swój zły stan zdrowia, trudne warunki mieszkaniowe w ww. budynku i obawy jakie ma wobec możliwości powrotu męża do ww. lokalu mieszkalnego.

Zwraca uwagę, że Wojewoda nie wziął pod uwagę wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym np. notatki policyjnej, w której opisane zostały ustalenia interwencji przeprowadzanych w budynku przy ul. [...] w R. podczas obecności P.P.

Do skargi załączono dokumenty mające zdaniem skarżącej dowodzić okoliczności zadłużenia ww. lokalu mieszkalnego, do czego miał przyczynić się P.P., oraz wskazujące na jego postępowanie wobec domowników.

Z uwagi na powyższe skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uchylenie jej przez sąd jest niedopuszczalne. Obowiązkiem Sądu jest bowiem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Sąd oddalił skargę, gdyż uznał, że kwestionowana przez skarżącą decyzja Wojewody Mazowieckiego jest zgodna z prawem. Sąd w pełni podziela bowiem ustalenia i wnioski płynące z wykładni przepisów prawnych przyjętej przez organ odwoławczy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu odwoławczego stanowił art. 35 u.e.l., zgodnie z którym, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Wskazać trzeba, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por.: wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z 10 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 824/11; wyrok WSA w Łodzi z 20 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 294/22 - nieprawomocny; wszystkie dostępne na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA"). Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Postępowanie w tym przedmiocie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych i nie stanowi formy kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu w określonym miejscu. Celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy faktycznym miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 września 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 542/22). Ewidencja ludności ma zatem charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego, tj. miejsca pobytu oznaczonej osoby. Obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności, a zameldowanie w lokalu ma potwierdzać istniejący stan faktyczny. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową (zob. wyroki NSA: z 28 września 2016 r., sygn. akt II OSK 439/15; z 7 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 2672/11; z 22 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1996/11, CBOSA), co jest sprzeczne z celami ustawy o ewidencji ludności.

Niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W judykaturze wskazuje się również, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z 14 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2224/19, z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2961/20, z 1 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 2915/18, z 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14, z 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17, z 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17, wszystkie na: CBOSA).

Przesłanki wymeldowania wynikające z art. 35 u.e.l. zachodzą zatem wyłącznie wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że opuszczenie lokalu jest oczywiste, trwałe i dobrowolne; innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z 15 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1149/21; wyrok WSA w Krakowie z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1336/21, CBOSA). O wspomnianej "dobrowolności" decyduje więc samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1595/21, CBOSA). Nie można natomiast mówić o dobrowolnym opuszczeniu miejsca pobytu stałego czy czasowego np. w przypadku aresztowania (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 329/07, CBOSA).

Podkreślić trzeba, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "opuszczenia" miejsca pobytu stałego, nie precyzując czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, co do jego przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Dlatego każdorazowo pojęcie to należy odnosić do indywidualnej sytuacji strony. Jednocześnie badanie dobrowolności opuszczenia lokalu nie ogranicza organów administracji do badania kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego - osoby podlegającej wymeldowaniu, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 147/19, wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 701/21 oraz wyrok WSA w Olsztynie z 30 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 646/21, CBOSA).

Dodatkowo, powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 102/19; wyrok WSA w Olsztynie z 30 listopada 2021 r., CBOSA).

Tak sformułowana wykładnia przepisów ma oczywiście charakter wykładni rozszerzającej, jednak jest ona uzasadniana funkcjonalnie, to znaczy potrzebą ochrony interesów obywatela. Co do zasady bowiem, kwestia zameldowania wiąże się z wolnością, o której mowa w art. 52 ust. 1 Konstytucji (Każdemu zapewnia się wolność (...) wyboru miejsca zamieszkania i pobytu). Nie oznacza to wolności nieskrępowanego wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu. Z drugiej strony wszakże wymeldowanie z pobytu stałego nie może być uznawane tylko za formalną i etycznie obojętną zmianę wpisów w rejestrach publicznych. Jest to bowiem akt organu władzy publicznej, który rodzi rozmaite i nierzadko znaczące skutki faktyczne dla obywatela, których nie powinno się lekceważyć (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 102/19, CBOSA).

Jest przy tym oczywiste, że zameldowanie na pobyt stały w określonym lokalu nie stanowi uzasadnienia dla prawa (uprawnienia) do zamieszkiwania w lokalu, ani roszczenia o przywrócenie posiadania. Prawa rzeczowe, a także powiązane z nimi roszczenia muszą znajdować autonomiczną podstawę prawną przede wszystkim w przepisach prawa cywilnego. Niemniej jednak z punktu widzenia prawa administracyjnego, w szczególności art. 35 u.e.l., istotny jest zamiar obywatela kontynuacji przebywania w miejscu zameldowania, oraz faktyczne okoliczności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Analogicznie, kategoria prawna centrum życiowego nie jest traktowana jako wyłącznie sytuacja obiektywna. Przeniesienie centrum życiowego z miejsca zameldowania do innego miejsca musi wiązać się z wolą bądź nawet wprost wyrażonym zamiarem zmiany miejsca pobytu na inne niż wynikające z formalnego zameldowania. Postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania musi więc uwzględniać złożony kontekst społeczny, ekonomiczny i etyczny instytucji zameldowania na pobyt stały lub czasowy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że z wnioskiem o wymeldowanie skarżącego z lokalu mieszkalnego w budynku przy ul. [...] w R., wystąpiła właścicielka ww. nieruchomości i ówczesna małżonka skarżącego M.P..

Jednakże materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez skarżącego nosiło cechy dobrowolności. Przede wszystkim za istotne uznać trzeba te materiały, które wskazują, że opuszczenie miejsca zameldowania przez P.P. mogło być wynikiem zachowania samej wnioskodawczyni. Fakt stosowała przemocy fizycznej wobec skarżącego przez M.P. w sposób niezbity potwierdza treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Karny z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. akt [...], którym M.P. została uznana za winną popełnienia wobec P.P. przestępstwa stypizowanego w art. 157 § 2 k.k. Ponadto z informacji przekazanych przez Kierownika Posterunku Policji w R. w piśmie z 4 lutego 2022 r. (w aktach administracyjnych) wynika, że P.P. zgłaszał "utrudnianie mu zamieszkiwania w przedmiotowym budynku przez żonę Martę (...)." Niewątpliwie też powrót skarżącego do ww. mieszkania był realnie utrudniony ze względu na wymianę zamków w drzwiach wejściowych do budynku, czemu nie zaprzecza wnioskodawczyni, wskazując jedynie, że nastąpiło to po upływie roku z uwagi na zaistniałą awarię.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w kontrolowanej sprawie, kluczowe znaczenie ma przy tym fakt, że P.P. w dniu 8 grudnia 2021 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w P.[...] Wydział Cywilny z powództwem przeciwko M. P. o przywrócenie naruszonego posiadania w zakresie prawa do stałego pobytu w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w R.. Jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego podczas rozprawy przed tutejszym Sądem w dniu 31 stycznia 2023 r. przedmiotowe postępowanie cywilne jest w toku, a w dniu 16 stycznia 2023 r. odbyła się pierwsza rozprawa w tej sprawie przed SR w P.

Powyższe ustalenia wskazują, że skarżący nie opuścił spornego lokalu "trwale" i "dobrowolnie". Podejmuje bowiem szereg działań potwierdzających traktowanie przedmiotowego mieszkania jako swojego centrum życiowego. Na występowanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania, rozumianej jako rezygnacja z zamiaru stałego przebywania w danym miejscu, winien natomiast wskazywać całokształt zachowań wymeldowywanego (por. wyrok NSA z 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 385/21, CBOSA).

Nie podważając twierdzeń P.C. o tym, że skarżący wobec niej także stosował przemoc, czego dowodzić ma fakt skierowania aktu oskarżenia i toczącego się w tej sprawie postępowania karnego przed Sądem Rejonowym w P. (sygn. sprawy [...]) wskazać trzeba, że sama okoliczność istnienia konfliktu między członkami rodziny nie powoduje podważenia oceny, że do opuszczenia lokalu nie doszło w sposób dobrowolny.

Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Całokształt okoliczności sprawy i zachowań skarżącego wskazuje tymczasem, że nie uznał on faktycznego pozbawienia go posiadania nieruchomości oraz podjął szereg działań zarówno faktycznych (tj. prób wejścia do lokalu przy pomocy Policji), jak i prawnych (zainicjowanie postępowania cywilnego o odzyskanie posiadania oraz postępowań karnych).

Nie można przy tym podzielić argumentacji, że dopiero prawomocne orzeczenie sądu cywilnego nakazujące przywrócenie posiadania P.P. mogłoby skutkować przyjęciem, że nie zachodziły w sprawie przesłanki z art. 35 u.e.l., tj. że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu w budynku przy ul. [...] w R.. Jak bowiem trafnie wyjaśnił NSA w wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2590/19, powiązanie przesłanki "opuszczenia" miejsca zamieszkania z kwestią "dobrowolności" ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania (por. też wyrok WSA w Krakowie z 11 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 663/21, CBOSA). Takie działania niewątpliwie podejmuje skarżący w badanej sprawie. Dopiero zaś bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania jest uznawana za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania.

Ponownie podkreślić wypada, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. uznaje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do niego (por. wyroki NSA: z 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 771/11, z 30 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1369/11; z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2283/12). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ochrona prawna, o którą taka osoba powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania, realizowana jest właśnie na drodze powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny lub w szczególnych okolicznościach w drodze innych inicjatyw procesowych zmierzających do ochrony posiadania.

W przedmiotowym przypadku skarżący wystąpił do właściwego Sądu z powództwem o przywrócenie współposiadania lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w R., wobec czego, do czasu zakończenia ww. postępowania nie można uznać, że dobrowolnie opuścił on miejsce zameldowania. W judykaturze wskazuje się, że tylko niekorzystanie ze środków prawnych we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (zob. wyroki NSA z 10 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 722/06, z 25 października 2005 r. sygn. akt II OSK 127/05).

Podsumowując, w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował art. 35 u.e.l. biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne występujące w sprawie.

Opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana, można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce, a nie, na przykład, z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. O opuszczeniu miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 u.e.l. może też być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12, CBOSA). W niniejszej sprawie ustalone okoliczności faktyczne, biorąc pod uwagę działania podejmowane przez skarżącego, przeczą tezie o dobrowolności opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.