Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1043/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 200 i art. 207
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Maciej Busz (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi R.N. na decyzję Rektora P. P. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Rektora P.P. na rzecz skarżącej R.N. kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

R.N., doktorantka Wydziału Inżynierii Zarządzania P.P. złożyła wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012, który w dniu 21 listopada 2011 r. został zaopiniowany pozytywnie, przez Wydziałową Komisję Doktorancką. Komisja zaznaczyła w protokole posiedzenia, że mając na uwadze brak regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich doktorantom Uczelni, opiniowała wnioski doktorantów na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.; obecnie: j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze. zm. - dalej u.p.s.w.), rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 225, poz. 1351 – dalej rozporządzenie) oraz Regulaminu studiów doktoranckich wprowadzonego uchwałą Senatu Akademickiego PP z dnia 29 listopada 2005 r. (dalej Regulamin).

Rektor P.P. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 200 ust. 1 i 3 u.p.s.w.. oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia postanowił nie przyznać skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/12. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Rektora z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...].

W wyniku skargi wniesionej przez R.N., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 października 2012r. sygn. akt IV SA/Po 455/12 uchylił decyzję organu I i II instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zasadnym okazał się podniesiony w skardze zarzut nienależytego uzasadnienia decyzji wydanej w Ii instancji. Decyzja ta – wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – nie tylko bowiem, że nie zawiera ustosunkowania się do zarzutów tego wniosku, ale sprowadza się do dosłownego powtórzenia treści uzasadnienia decyzji "pierwszoinstancyjnej". Stanowi to nie tylko naruszenie zasady ogólnej przekonywania (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.) i budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), lecz ponadto wskazuje, że mogło dojść w tym przypadku również do uchybienia ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.).

Sąd odnosząc się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji podzielił stanowisko Skarżącej, że nieprzedstawienie przez Komisję uzasadnienia swej pozytywnej opinii nie może stanowić uzasadnionej przesłanki odmowy przyznania stypendium przez Rektora. Przede wszystkim brak ku temu podstaw w odnośnych przepisach u.p.s.w. oraz wydanego na jej podstawie Rozporządzenia, a także w obowiązującym w uczelni Regulaminie studiów doktoranckich.

Sąd wskazał również, iż aktualnie obowiązujące przepisy nie dają również podstaw do różnicowania sytuacji doktorantów ubiegających się o stypendium doktoranckie w zależności od świadczenia (bądź nie) przez wnioskodawcę pracy zarobkowej, a w szczególności od pozostawania przezeń (bądź nie) w stosunku pracy z uczelnią. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 22 kwietnia 2010 r. zagadnienie to regulował przepis art. 200 ust. 4 u.p.s.w.. stanowiąc, że doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie, mogą podejmować pracę zarobkową wyłącznie w niepełnym wymiarze czasu pracy. W świetle tego przepisu pozostawanie przez doktoranta w stosunku pracy (np. z uczelnią) w pełnym wymiarze czasu pracy stanowiło uzasadnioną przyczynę odmowy przyznania stypendium. Uchylenie tego przepisu z dniem 23 kwietnia 2010 r. przez art. 2 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 57, poz. 359) oznacza, iż pozostawanie przez doktoranta w stosunku pracy (szerzej: świadczenie pracy zawodowej) przestało być kryterium uzasadniającym różnicowanie jego sytuacji prawnej w stosunku do doktorantów niezatrudnionych.

Mając powyższe na uwadze Rektor po ponownym rozpatrzeniu, decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], postanowił nie przyznać skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał regulację art. 200 ust. 1 i 3 u.p.s.w. oraz § 14 ust. 1 i 2, § 17 i § 19 Rozporządzenia, podkreślając, że w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni może przyznać stypendium doktoranckie na ten okres. Organ wskazał, iż skarżąca odbywa studia doktoranckie od roku 2007, a zatem ma przedłużony okres odbywania studiów o jeden rok. Podniesiono, iż kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich zostały określone w § 15 Rozporządzenia, w myśl którego stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich oraz wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez wydział. Stypendium doktoranckie na drugim roku i kolejnych latach studiów może być przyznane doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego uzyskał bardzo dobre albo dobre wyniki z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. Organ wskazał ponadto, iż - zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt. 1 u.p.s.w. uczelnia otrzymuje dotacje m.in. na zadania związane z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, a zatem środki z dotacji nie są przeznaczane jedynie na stypendia doktoranckie, ale w szczególności na cały proces związany z kształceniem doktoranta tj. m. in. na prowadzenie studiów doktoranckich. Wobec powyższego uczelnia dysponuje ograniczonymi środkami, które może przeznaczyć na wypłatę stypendiów doktoranckich. Wydatkowanie środków finansowych z dotacji wymaga przestrzegania przez uczelnię przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, dlatego też Uczelnia z wielką rozwagą je wydaje, mając również na uwadze ustawę z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Zdaniem organu z treści § 19 Rozporządzenia wynika, że w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich, rektor może przyznać stypendium doktoranckie, lecz nie musi, co wskazuje na pozostawienie uczelni przez ustawodawcę tzw. uznaniowości administracyjnej w tym zakresie. Tymczasem przyjętą zasadą w Politechnice P. wobec wszystkich doktorantów jest, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie tzn. z wykluczeniem przypadków okresu przedłużenia odbywania studiów, co powodowane jest brakiem wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów. Uzasadnionym kryterium branym zatem pod uwagę przy przyznawaniu stypendium, stosowanym równo wobec wszystkich, bez różnicowania kogokolwiek, jest zasada pierwszeństwa przy przyznawaniu stypendium doktorantom pozytywnie zaopiniowanym przez komisję, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie i jednocześnie spełniają kryteria z § 15 Rozporządzenia. Organ skonstatował, iż skarżąca wnioskowała o stypendium w piątym roku od momentu rozpoczęcia studiów, a zatem w przedłużonym okresie odbywania studiów, co pozwala na uznaniowość administracyjną rektora w przedmiocie przyznania stypendium (§ 19 Rozporządzenia). Wobec powyższego Rektor postanowił nie przyznać stypendium doktoranckiego skarżącej.

R.N. działając przez pełnomocnika, kwestionując powyższą decyzję złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 u.p.s.w. w zw. z § 15 i § 19 Rozporządzenia, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, co skutkowało nierównym traktowaniem wnioskodawców pozostających w tej samej sytuacji, a ponadto stosowanie wobec Odwołującej, zatrudnionej na Politechnice P., której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego; art. 200 ust. 5 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 1 u.p.s.w., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że stypendia doktoranckie wypłacane są jedynie z dotacji z budżetu Państwa; art. 32 Konstytucji poprzez zastosowanie wobec Odwołującej, zatrudnionej na Politechnice P., której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat, dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle ww. powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, pozostających w sprzeczności z zasadą równego traktowania obywatela (doktoranta) przez władze Politechniki P.

Pełnomocnik wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności po sprawdzeniu przez Rektora list doktorantów Wydziału Informatyki, którym mimo przedłużenia okresu odbywania studiów na okres powyżej 4 lat przyznano i wypłacano w roku akademickim 2011/12 stypendia doktoranckie, a następnie uchylenie decyzji z dnia 1 lutego 2013 i przyznanie Odwołującej stypendium w roku akademickim 2011/12.

Rektor Politechniki P. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. i nie przyznał skarżącej stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2011/2012.

W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył uzasadnienie decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., a ponadto wskazał, iż nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przepisu art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 u.p.s.w. w związku z § 15 i 19 Rozporządzenia poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium, co skutkowało nierównym traktowaniem oraz naruszenia art. 200 ust. 5 w zw. art. 94 ust. 1 pkt 1 u.p.s.w. oraz art. 32 Konstytucji. Uczelnia bowiem stosowała i stosuje obiektywne kryteria oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego i nie skutkuje to w żaden sposób nierównym traktowaniem wnioskodawców. Uzasadnionym bowiem kryterium branym pod uwagę przy przyznawaniu stypendiów, stosowanym równo wobec wszystkich wnioskodawców, bez różnicowania kogokolwiek, jest zasada pierwszeństwa przy przyznawaniu stypendium doktorantom pozytywnie zaopiniowanym przez komisję, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie i spełniają kryteria z § 15 Rozporządzenia.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora z dnia [...] lutego 2013 r. Powołując się na art. 106 § 3 oraz § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., zwanej dalej – ppsa), w związku z art. 248 § 1 i art. 250 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U, 1964 Nr 43 poz,296 ze zm,) pełnomocnik wniósł o zobowiązanie Rektora do przedłożenia:

• wszystkich dokumentów dotyczących przyznania stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2011/12 na wszystkich wydziałach Politechniki P., w tym w szczególności na wydziale Informatyki, wraz z protokołami posiedzeń Wydziałowych Komisji Doktoranckich oraz decyzji Rektora w sprawie przyznania lub odmowy przyznania stypendiów wszystkim wnioskującym doktorantom z oznaczeniem, którym z nich przedłużono okres odbywania studiów na powyżej 4 lata,

• list comiesięcznych wypłat stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2011/2012.

W skardze podniesiono zarzuty tożsame z zarzutami podniesionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pełnomocnik podniósł również, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2013r. Rektor ograniczył się jedynie do powtórzenia stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2013 i nie rozpoznał żadnego z zarzutów Skarżącej podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wskazał jedynie, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którym nie przedłużono okresu odbywania studiów, gdyż taka jest "przyjęta zasada w Politechnice P.", ponieważ brak jest wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów. Rektor nie podał jednakże podstawy prawnej, z której ta rzekoma zasada wynika, mimo iż jako organ administracji publicznej jest obowiązany do działania w granicach i na podstawie prawa. Pełnomocnik wskazał także, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie ww. decyzji Rektor prezentował zupełnie inną argumentację potwierdzającą rzekomo zasadność decyzji o odmowie przyznania Skarżącej stypendium w roku akademickim 2011/12. Mianowicie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2012 o odmowie przyznania stypendium jako przyczynę nie przyznania stypendium wskazano jedynie brak podstawy prawnej. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. Rektor ograniczył się jedynie do powtórzenia stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., jako przesłankę do utrzymania r. podał to, że do dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja Doktorancka nie przedłożyła uzasadnienia odnośnie stypendium doktoranckiego skarżącej, wobec czego Rektor nie znalazł argumentów do przyznania stypendium. Brak konsekwencji Rektora w uzasadnianiu tej samej sentencji decyzji odmownej oraz podawanie diametralnie innych podstaw prawnych oraz argumentacji (przy braku zmiany stanowiska przez Rektora) jedynie potwierdza zdanie Skarżącej.

Pełnomocnik powtórzył w całości argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując ponadto, że pozbawione podstaw prawnych są twierdzenia Rektora, że "przyjętą zasadą w Politechnice P. wobec wszystkich doktorantów jest to, że w pierwszej kolejności stypendia doktoranckie przyznawane są doktorantom, którzy terminowo odbywają studia doktoranckie tzn. z wykluczeniem przypadków okresu przedłużenia odbywania studio albowiem brak jest wystarczających środków finansowych na pokrycie tych stypendiów". Oznacza to wprost, że doktoranci na Politechnice P. są nierówno traktowani - dodatkowym kryterium oceny jest rok odbywania studiów, a właściwie ich przedłużenie ponad 4 lata. Co więcej z cytowanego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w ocenie pełnomocnika, można wywieść, że studentom studiów doktoranckich, którym przedłużono okres odbywania studio powyżej 4 lat, można w ogóle nie przyznać stypendiów nawet gdy spełniają kryteria z § 15 rozporządzenia, co prowadzi do absurdalnej konkluzji, że stypendia mogą być zawsze rozdzielone tylko pomiędzy doktorantów, którym nie przedłużono okresu odbywania studiów powyżej 4 lat, gdyż nie ma odrębnej "puli" środków finansowych dla obu grup studentów. Oznacza to, że student studiów doktoranckich, który ma gorszą ocenę kryteriów wynikających z § 15 rozporządzenia i tak otrzyma stypendium doktoranckie przed doktorantem, któremu przedłużono okres odbywania studiów powyżej 4 lat i to tylko dlatego, że nie dotarł on jeszcze do okresu odbywania studiów, w którym takie przedłużenie może w ogóle otrzymać. Rektor nie wyjaśnił bowiem na czym polega rzekoma zasada rozdzielania stypendiów "w pierwszej kolejności" i jakie tak ma ona granice, a tym bardziej z jakiej podstawy prawnej wynika (gdzie została ona opisana i określona, tak aby można było obiektywnie zbadać zasadność przyznania/ nie przyznania stypendium). W ocenie pełnomocnika uczestnik studiów doktoranckich w całym okresie studiów - niezależnie od przedłużenia okresu ich trwania powyżej 4 lat - zachowuje status doktoranta.

Pełnomocnik argumentował również, iż w przypadku przyznania przez Uczelnię stypendium doktoranckiego wybranym studentom, co miało miejsce w odniesieniu do grupy studentów Wydziału Inżynierii Zarządzania wymienionej w Załączniku nr 2 do protokołu Wydziałowej Komisji Doktoranckiej z 21 listopada 2012, czy też studentom innych wybranych Wydziałów PP, Uczelnia zobowiązana jest uzasadnić decyzję w aspekcie zachowania równości w traktowaniu wniosków doktorantów tj. przestrzegania obiektywnego kryterium - gradacji wyników z egzaminów objętych programem studiów doktoranckich oraz postępów w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Mimo jednoznacznej treści powszechnie obowiązujących przepisów oraz tego, że na wszystkich wydziałach Politechniki P. obowiązują te same przepisy wewnętrzne, Rektor Politechniki P. przyznał stypendia doktoranckie na różnych wydziałach PP w oparciu o różne nieobiektywne kryteria. Z uwagi na to zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja o odmowie przyznania stypendium nie mogą się ostać w obrocie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 710/13 oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd, powołując się na treść art. 200 ust. 1 u.p.s.w. i § 15 rozporządzenia, stwierdził iż każda decyzja rektora w sprawie stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową. Zdaniem Sądu powołanie się przez Rektora na oba przytoczone wyżej przepisy, a także § 19 rozporządzenia, dawało mu możliwość odmowy przyznania stypendium doktoranckiego skarżącej. Skoro kryterium przyznawania stypendium zawarte jest w § 15 rozporządzenia, a mowa jest w nim o stypendium przyznawanym doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów – to kryterium terminowości przyjęte przez organ jako podstawowe, należało uznać za w pełni uzasadnione. Nie bez znaczenia jest też brak środków na przyznanie stypendiów wszystkim doktorantom, co również zostało podniesione w uzasadnieniu decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy te środki pochodzą z jednego czy wielu źródeł, bo jest to uregulowane w odrębnych przepisach, w tym w ustawie o finansach publicznych i nie podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Znaczenie terminowości realizacji studiów doktoranckich jest podkreślone poprzez brzmienie § 19 rozporządzenia, gdzie mowa jest o możliwości przyznania stypendium doktoranckiego w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich. Gdyby fakt odbywania studiów doktoranckich w przedłużonym okresie nie miał znaczenia dla procesu przyznawania stypendiów to racjonalny ustawodawca nie zamieściłby odrębnej jednostki redakcyjnej (pod postacią § 19) w akcie normatywnym w tym przedmiocie.

Zdaniem Sądu nie została również złamana została zasada równości, gdyż żaden z kilku doktorantów z przedłużonym okresem studiów doktoranckich nie otrzymał stypendium w okresie roku akademickiego 2011/2012 - co podnosiła sama skarżąca. Nie było natomiast zadaniem Sądu prowadzenie postępowania wyjaśniającego, rozpatrywanie i zapoznawanie się z wszystkimi wnioskami i decyzjami rektora (na każdym Wydziale Politechniki) w przedmiocie stypendiów doktoranckich, oraz porównywanie tych decyzji. Takie działanie (przeprowadzenie dowodu w tym zakresie) nie doprowadziłoby do konkretnej konkluzji i zarazem, oprócz nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, poważałoby swobodę i uznaniowość w tej materii Rektora. Z tego względu Sąd oddalił wnioski skarżącej o przeprowadzenie dowodów zawarte w skardze (art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.).

Zasada równości w rozumieniu Konstytucji RP (art. 32), ogólnie rzecz ujmując, polega na tym, że wszystkie pomioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą (relewantną), powinny być traktowane równo, według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Równość wobec prawa to także zasadność wybrania tego, a nie innego kryterium różnicowania podmiotów prawa. Tylko w ten sposób bowiem (według uzasadnionego kryterium) różniące się podmioty mogą być traktowane odmiennie, bez naruszenia zasady równości (Trybunał Konstytucyjny – orzeczenie z 9.03.1988 r., U 7/87). Skoro zatem Rektor zastosował przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o stypendium doktoranckie kryterium odbywania tych studiów w przedłużonym okresie, na co pozwalają mu przytoczone wyżej przepisy i dodatkowo brak środków finansowych możliwych do przeznaczenia na ten cel dla wszystkich doktorantów Politechniki, to nie została naruszona zasada równości, o której była mowa.

Na skutej skargi kasacyjnej wniesionej przez R.N., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 lipca 2014 sygn. akt I OSK 1072/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zdaniem NSA zasadnym był bowiem zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż w rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji stwierdził co prawda wyraźnie, jakie ustalenia faktyczne organu administracji uznaje za udowodnione, ale przyjęty przez niego stan faktyczny nie znajduje uzasadnienia w aktach sprawy, co pozostaje w sprzeczności z art. 133 § 1 P.p.s.a. Jest to uchybienie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., a zatem skargę kasacyjną należało uwzględnić. W powtórnym postępowaniu pierwszoinstancyjnym sąd powinien zbadać, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji Rektora Politechniki P. z dnia [...] maja 2013 r. jest możliwa w oparciu o akta sprawy, czy też konieczne jest przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając powtórnie niniejszą sprawę tut. Sąd w pierwszej kolejności miał na uwadze normę prawną wynikającą z art. 190 P.p.s.a. związującą sąd I instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, wykładnią dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, ustrojowe, jak i procesowe. W zgodnych opiniach komentatorów wspomniane związanie ustaje jedynie w razie zasadniczej zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez sąd I instancji uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym, a także, gdy NSA w swoich rozważaniach wykroczy poza zakres kognicji i orzekania wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej (por. m.in.: B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2011, uw. 2–6 do art. 190; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 2–5 do art. 190). Należy stwierdzić, że żadna z wymienionych wyżej sytuacji w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd miał na uwadze także i to, że również wyroki NSA objęte są dyspozycją przepisu art. 153 P.p.s.a., w myśl którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Na mocy tego przepisu sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku NSA związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym wyroku. Należy przy tym podkreślić, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "oceny prawnej" wykracza swym zakresem poza samą tylko "wykładnię prawa", gdyż zawiera się w nim nie tylko wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych, ale i sposobu ich stosowania (ewentualnie stwierdzenie niedopuszczalności ich zastosowania) w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" – stanowiąc z reguły konsekwencję oceny prawnej – dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu..., uw. 2, 4 i 9 do art. 153).

W świetle przywołanych przepisów art. 190 i art. 153 P.p.s.a. Sąd w składzie rozpoznającym powtórnie niniejszą sprawę jest związany wykładnią, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku NSA o sygn. I OSK 1072/14.

Mając powyższe na uwadze na wstępie należy wskazać, iż pismem z dnia 19 września 2014r., Sąd działając na podstawie art. 106 §3 w zw. z art. 54 §2 P.p.s.a., wezwał Rektora Politechniki P. do złożenia pełnych akt administracyjnych dotyczących postępowania z wniosku R.N. w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego zakończonego decyzjami Rektora Politechniki P. z dnia [...].02.2013r. nr [...] oraz z dnia [...].05.2013r. nr [...].

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Rektor Politechniki P. przesłał kopie własnych decyzji z [...].02.2013r. i z dnia [...].05.2013r. wraz z kopiami dowodów ich doręczeń, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego

Uwzględniając powyższe jako wypełnienie zaleceń zawartych w wyroku NSA, przechodząc do merytorycznej kontroli wydanych w sprawie decyzji wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy u.p.s.w.

Ustawa ta w art. 207 ust. 1 poddała kontroli pod względem zgodności z prawem decyzje, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz w art. 196 ust. 3 podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, nakazując odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oraz przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 u.p.s.w., stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym decyzja ta, jako wydana w pierwszej instancji przez rektora, jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 2 u.p.s.w.. Ostatnie oznacza w szczególności, że od decyzji w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego wydanej w pierwszej instancji przez rektora nie służy odwołanie. Jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową. Powyższe wynika wprost z brzmienia art. 200 ust. 1 u.p.s.w. zgodnie z którym uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor (art. 200 ust. 3 u.p.s.w.). Na uznaniowy charakter wydanej w sprawie decyzji wskazuje również treść znajdującego w sprawie zastosowanie §19 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku przedłużenia okresu odbywania studiów doktoranckich rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej może przyznać stypendium doktoranckie na ten okres.

Taki charakter decyzji oznacza, że organ właściwy ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania kompetencji.

Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 k.p.a.) wymaga, aby w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2000 r., V SA948/00 LEX nr 50114).

W tym miejscu należy wskazać, iż w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego.

Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzja organu wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie spełnia przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera, bowiem uzasadnienia odpowiadającego w pełni wymogom cytowanego wyżej przepisu - art. 107 § 3 Kpa. Dotyczy to zarzutów zawartych w pkt b i c wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 200 ust. 1 i 3 w zw. z art. 201 ust. 1 u.p.s.w. w zw. z § 15 i § 19 Rozporządzenia, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie obiektywnych kryteriów oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, co skutkowało nierównym traktowaniem wnioskodawców pozostających w tej samej sytuacji, a ponadto stosowanie wobec skarżącej, zatrudnionej na Politechnice P., której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego; art. 200 ust. 5 w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 1 u.p.s.w., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że stypendia doktoranckie wypłacane są jedynie z dotacji z budżetu Państwa; art. 32 Konstytucji poprzez zastosowanie wobec skarżącej, zatrudnionej na Politechnice P., której przedłużono okres studiów doktoranckich na okres powyżej 4 lat, dodatkowych - nieuzasadnionych w świetle ww. powszechnie obowiązujących przepisów prawa - kryteriów oceny wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego, pozostających w sprzeczności z zasadą równego traktowania obywatela (doktoranta) przez władze Politechniki P.. Z treści decyzji wynika, iż organ nie odniósł się zasadniczo do powyższych zarzutów, ograniczając swą argumentację zasadniczo do przedstawienia stanowiska, iż orzekając w zakresie przyznania stypendium doktoranckiego stosuje zasadę pierwszeństwa przy przyznawaniu stypendium doktorantom pozytywnie zaopiniowanym przez komisję którzy terminowo odbywają studia doktoranckie i spełniają kryteria z §15 rozporządzenia, z wykluczeniem przypadków wydłużenia odbywania studiów z uwagi na brak środków.

Uwadze organu umknęło jednak, iż powyższy wywód stanowiący część uzasadnienia, nie został poparty żadnym środkiem dowodowym, który znalazłby swe odzwierciedlenie w aktach sprawy, co pozwala na uznanie powyższych twierdzeń stanowiących podstawę wydanej w sprawie decyzji za dowolne. Zarzut ten jest tym bardziej uzasadniony, iż pełnomocnik skarżącej domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy przez Rektora domagał się w szczególności sprawdzenia list doktorantów Wydziału Informatyki, którym mimo przedłużenia okresu odbywania studiów na okres powyżej 4 lat przyznano i wypłacano w roku akademickim 2011/12 stypendia doktoranckie. Rektor nie przeprowadził jednak wnioskowanego przez stronę dowodu przyjmując stanowisko przeciwne, nie opierając się przy tym na żadnym dowodzie. Powyższe w ocenie Sądu uznać należy za uchybienie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy

W tym miejscu należy wskazać, że o tym czy żądany przez stronę dowód ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, decyduje treść normy prawa materialnego determinująca zakres koniecznych dla jej zastosowania ustaleń faktycznych (wyrok NSA z dnia 27 września 2007 r., II FSK 1032/06, LEX nr 389363). Ocenia to wyłącznie właściwy organ, zaś ocena tego organu podlega kontroli instancyjnej i sądowej. Organ ma prawo zatem odmówić przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez stronę jeżeli brak jest jakiejkolwiek możliwości przyczynienia się danej czynności dowodowej do wyjaśnienia sprawy, albo też dana okoliczność w sposób niebudzący żadnych wątpliwości została już udowodniona (por. podobnie wyrok WSA w Białymstoku z dnia 24 października 2007 r., I SA/Bk 388/07, LEX nr 313199). Powyższe reguły nie zostały jednak spełnione w przedmiotowej sprawie. Rektor z jednej strony nie odmówił bowiem przeprowadzenia wnioskowanego przez stronę dowodu. Z drugiej zaś stronyn nie przeprowadził wnioskowanego dowodu. Argumentacja organu o nie przyznawaniu stypendium doktoranckiego osobom korzystającym z przedłużenia odbywania studiów z uwagi na brak środków nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy.

Biorąc pod uwagę wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Rektor ponownie przeprowadzi postępowanie w którym zgromadzi i oceni cały materiał dowodowy, a po przeprowadzonym postępowaniu przedstawi swoje stanowisko w decyzji, której uzasadnienie winno odzwierciedlać rację decyzyjną oraz wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Organ odniesie się również szczegółowo do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.