Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 5071/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 110c § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 70 § 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 123/21 w sprawie ze skargi W. E. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 123/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi W.K. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 24 listopada 2020 r., nr 2401-IEE01.711.70.284.2020.8.MS UNP 2401-20-219322 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia czynności egzekucyjnej. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a."

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego:

- art. 110c § 2 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.", przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zajęcie określone w tym przepisie może nastąpić wyłącznie przez wezwanie pełnomocnika zobowiązanego, jeśli jest ustanowiony w sprawie, podczas gdy przepis ten stanowi, że zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego,

-art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325) poprzez jego niezastosowanie, które było skutkiem błędnej wykładni art. 110c § 2 u.p.e.a. i art. 32 w związku z art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a.",

2. Na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 32 w związku z art. 40 § 2 i art. 18 K.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że charakter czynności - wezwanie w trybie art. 110c § 2 u.p.e.a. nie może być dokonane wobec strony w sytuacji, gdy ma ona ustanowionego pełnomocnika.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o:

a) na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 3 czerwca 2020 r., ewentualnie

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach,

b) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi na rozprawie.

W.K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania przyjętej przez Sąd I instancji oceny, wedle której, w sytuacji gdy strona ustanowiła pełnomocnika, warunkiem skutecznego wezwania zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. jest doręczenie wezwania ustanowionemu pełnomocnikowi. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia przekłada się na ocenę, czy w sprawie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności, których termin płatności przypadał na 2013 r., a w konsekwencji, czy organ powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne i uchylić czynność egzekucyjną zajęcie udziału we własności nieruchomości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony w tym obszarze wywód Sądu I instancji jest w prawidłowy, znajduje pełne odzwierciedlenie w treści trafnie powołanych przepisów prawa. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, że wezwanie zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej nie jest czynnością, która wymaga osobistego działania strony w rozumieniu art. 32 K.p.a.

Zgodnie z art. 110c § 2 u.p.e.a. zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Zgodnie z art. 32 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z poglądem, że w art. 32 K.p.a. w zakresie, jaki dotyczy czynności wymagającej osobistego działania, chodzi o czynności ściśle i oczywiście osobiste, jak np. przesłuchanie. Świadczy o tym ustanowienie ograniczenia co do występowania pełnomocnika tylko co do "działania", czyli aktywnych czynności strony, a nie do biernego jej zachowania polegającego na odebraniu oświadczeń wiedzy i woli organu administracji. Co więcej - strona m.in. właśnie dlatego ustanawia pełnomocnika, aby to on objaśniał jej ewentualne niejasności postępowania administracyjnego (egzekucyjnego), i aby to on podejmował za stronę wszelkie najkorzystniejsze z jej punktu widzenia decyzje procesowe, gdyż z natury rzeczy stosunek pełnomocnictwa oparty jest na osobistym, wzajemnym zaufaniu mocodawcy i pełnomocnika. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA 1489/20).

Ocena, czy charakter czynności wymaga osobistego działania strony, należy do organu administracji publicznej, który wzywa stronę do takiego działania. Strona, która nie została wezwana przez organ do osobistego działania, nie musi działać osobiście, lecz może być reprezentowana przez pełnomocnika w dokonywaniu danej czynności. (Wróbel A. Komentarz do art. 32, pkt 6 w: Jaśkowska M., Wilbrandt – Gotowicz M., Wróbel A. Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. LEX/el. 2022).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odebranie pisma – niezależnie od treści żądania organu w nim zawartego – nigdy nie jest czynnością, która wymaga osobistego działania strony. To czynność, która jest w tym piśmie określona może dopiero być rozpatrywana w kategoriach konieczności osobistego działania strony postępowania. Przyjęcie poglądu prezentowanego przez organ podatkowy prowadziłoby do sytuacji, w której to organ podatkowy, wedle własnego uznania, decydowałby, komu doręczyć pismo. Pozostaje to w jaskrawej i oczywistej sprzeczności z istotą pełnomocnictwa.

Niezależnie od wyżej przedstawionych uwagę Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że żaden przepis prawa pozytywnego nie stoi na przeszkodzie aby to pełnomocnik uiścił należną kwotę podatku (dokonał tego rodzaju czynności faktycznej). Istotne jest aby uiszczona kwota obciążała majątek zobowiązanego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 26 maja 2008 r., sygn. akt I FPS 8/07, wyjaśnił, że skoro zapłaty podatku ze skutkiem powodującym wygaśnięcie zobowiązania może dokonać jedynie podatnik, to oczywistym jest wniosek, że brak wyraźnego wskazania w tym przepisie podatnika jako podmiotu dokonującego zapłaty nie ma żadnego normatywnego znaczenia. Należy wszakże wyraźnie zaakcentować, że powyższe rozważania nie dotyczą sytuacji, w której osoba wpłacająca podatek dokonuje tego ze środków powierzonych mu przez podatnika. Dokonuje wówczas czynności technicznej – wpłaca podatek za podatnika, działa jednak jedynie jako "posłaniec". Bogumił Brzeziński nazywa taką osobę "wyręczycielem" (B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja... op. cit. s. 422), Bogusław Dauter "przekazicielem środków podatnika" (S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja... op. cit. s. 270). Należy zaznaczyć, że nie są to pojęcia o charakterze normatywnym. Chodzi tu o osobę, która dokonuje faktycznej wpłaty podatku, wpłacając środki otrzymane od podatnika np. pracownik podatnika w ramach powierzonych obowiązków udaje się do urzędu skarbowego i wpłaca w kasie środki od niego otrzymane, czy też krewny podatnika wyręczając go dokonuje zapłaty z jego środków. W tych bowiem wypadkach zapłaty w sensie prawnym dokonuje podatnik, nie zmienia tego faktyczne wyręczenie podatnika w przekazaniu jego środków do kasy organu podatkowego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że bezzasadny jest argument, który odwołuje się do literalnego brzmienia przepisu, który stanowi, że "zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego". Stylizacja językowa przepisu nie może przesądzać, o tym, że czynność ma charakter osobisty w rozumieniu art. 32 K.p.a. To że strona musi osobiście zgłosić się celem złożenia wyjaśnień nie oznacza, że wezwanie strony w tym celu musi być skierowane osobiście do strony. Raz jeszcze należy zaakcentować sygnalizowaną wyżej dystynkcję pomiędzy wezwaniem przez organ do dokonania określonej czynności od samej czynności, która ma być dokonana przez stronę.

Z wyżej przytoczonych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennych poglądów reprezentowanych w orzecznictwie i doktrynie, a przytoczonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Według stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji poczynając od 9 października 2013 r. skarżący w trzech postępowaniach egzekucyjnych zainicjowanych w 2013 r. był reprezentowany przez pełnomocnika. Pismem z 3 grudnia 2018 r. wezwano skarżącego do zapłaty i zajęto udział skarżącego we współwłasności nieruchomości. Pismo z 3 grudnia 2018 r. zostało skierowane bezpośrednio do zobowiązanego.

Zatem, skoro w obszarze dotyczącym zobowiązań, których termin płatności upływał w 2013 r. organ nie zastosował środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, to nie nastąpił skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie skarżący organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz