Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 48/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2012 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm.; dalej K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm.; dalej u.s.u.s.) utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia H. W. należności z tytułu składek na :

- ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł.,

- ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł.,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji Prezes ZUS-u w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy.

W dniu 30 lipca 2010 r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wpłynął wniosek H. W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek powstałych w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na trudną sytuację ekonomiczno – finansową oraz zdrowotną. Podał także, że jego trudna sytuacja finansowa wynikała głównie z faktu, że współpracująca z nim firma nie wywiązała się ze swoich zobowiązań, co w konsekwencji spowodowało powstanie zobowiązań względem Urzędu Skarbowego oraz ZUS.

W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] wydanego przez Burmistrza Miasta R., a przedmiotem wykonywanej przez niego działalności gospodarczej jest wykonywanie robót ogólnobudowlanych. Ustalił także, iż wnioskodawca w dalszym ciągu prowadzi w/w działalność gospodarczą uzyskując z niej dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie. Wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (od 4 lat pozostaje w separacji z żoną) i przyjął, że dochód jaki wnioskodawca uzyskuje jest wyższy od kwoty minimum socjalnego, które w gospodarstwach jednoosobowych wynosi [...] zł. Miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak : ubezpieczenie samochodu, koszty eksploatacji samochodu, dentysta, odzież, środki czystości, lekarstwa i inne wydatki, wynoszą – według oświadczenia wnioskodawcy – [...] zł.

W toku postępowania dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił również, że wnioskodawca nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno – rentowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, co daje podstawy do uznania, że jego sytuacja finansowa nie uzasadnia w świetle odpowiednich regulacji prawnych konieczności przyznania pomocy szczególniej, do której należy zaliczyć między innymi umorzenie należności z tytułu zaległych składek.

Wskazał, że poza zobowiązaniami w ZUS wnioskodawca posiada zaległości podatkowe na kwotę [...] zł, które dochodzone są w trybie egzekucyjnym.

Wskazał także, iż analiza materiału dowodowego nie pozwoliła na stwierdzenie, by wnioskodawca doznał jakichkolwiek strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a w szczególności w takim stopniu, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić jego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Wnioskodawca nie wykazał również, że jest przewlekle chory, lub znajduje się w konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny w takim stopniu, że pozbawia to jego szansy uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przepisy prawa ubezpieczeniowego stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności – zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi w przypadku gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wyliczenie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce ich całkowita nieściągalność. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł również, że zadłużenie będące przedmiotem wniosku o umorzenie dotyczy również należności z tytułu składek ubezpieczonego, będącego równocześnie płatnikiem składek, i w związku z tym zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności. Mianowicie zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki i przypadki umorzenia składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przeciwieństwie do wyliczenia zawartego w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wyliczenie objęte § 3 ust. 1 rozporządzenia nie jest wyliczeniem enumeratywnym, ma zatem charakter przykładowy, mający na celu ułatwienie wykładni tego przepisu.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wskazał, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z niej dochody, ponadto względem niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, co wyklucza możliwość wystąpienia przesłanki, która uzasadniałaby umorzenie należności w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Podniósł także, iż wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną uregulowanie ww. należności w dłuższym okresie czasu pociągałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ponadto podkreślił, że uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, pozwalają na spłatę przez niego zaległych składek.

Podkreślił także, iż w przypadku wnioskodawcy nie zostały poniesione straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie udowodnił również przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co mogłoby pozbawić skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności. Co prawda przedstawił dokumentację świadczącą o przebytych chorobach i operacjach, jednak wszystkie te schodzenia nie spowodowały zaprzestania prowadzenia przez niego działalności gospodarczej i osiągania dochodów z tego tytułu.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zostały spełnione zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak również przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia.

Wyjaśnił ponadto, że złożony wniosek został przeanalizowany pod kątem możliwości i zasadności zastosowania przepisów o pomocy publicznej.

W dniu 5 stycznia 2011 r. H. W. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, iż spłata zaległości spowoduje pozbawienie jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołaną wyżej decyzją utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji i wszystkie argumenty zarówno faktyczne jak i prawne na jego poparcie.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, H. W. wniósł o "oddalenie" decyzji w całości i "umorzenie należności z tytułu składek".

W obszernym uzasadnieniu skargi wskazał między innymi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję z pominięciem złożonej dokumentacji dowodowej oraz stanu faktycznego, nie uwzględnił zagrożenia, jakie dla płatnika powoduje wydanie decyzji odmownej, oraz pominął przepisy prawa, które dopuszczają umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o dokumentację dowodową i jej analizę merytoryczną i prawną.

Stwierdził, że wykonywana przez niego działalność nie spełnia przesłanek wymaganych definicją działalności gospodarczej, która ujęta jest w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, jako, że nie jest to działalność wykonywana w sposób ciągły. Podniósł, że przez fakt powszechnego kryzysu ekonomicznego i gospodarczego nie jest w stanie wykonywać czynności pozwalających na osiąganie dochodów.

Stwierdził, że spełnia przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zarzucił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych brak merytorycznej oceny dokumentacji dowodowej złożonej wraz z wnioskiem o umorzenie należności, nie zgodził się z faktem naliczenia przez ZUS wysokich odsetek od nieterminowej wpłaty należności, które, zdaniem skarżącego, uniemożliwiły mu realną spłatę należności względem ZUS. Wskazał, że jego czynny udział w postępowaniu był fikcyjny – pomimo, że faktycznie czynnie uczestniczył w postępowaniu, to jednak organ orzekający nie wziął pod uwagę i nie rozpatrzył merytorycznie składanych przez niego dowodów. Podniósł także, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych niewłaściwie interpretuje jego sytuację materialną i nie rozpoznał sprawy, szablonowo wydając odmowną decyzję w sprawie.

Podniósł również, że jest chory i nie osiąga żadnego dochodu, a w konsekwencji nie jest w stanie spłacić należności z tytułu należnych składek, podkreślając, że jego schorzenia mają charakter rozwojowy i nie jest możliwe polepszenie jego stanu zdrowia. Nie zgodził się z wyciągniętym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnioskiem, że może on osiągać dochód rzędu [...] zł, co stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie w budownictwie. Podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wspierać jednostki, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej.

Stwierdził, że powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych nie przystają do jego sytuacji i nie powinny znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Wniósł o umorzenie należności z tytułu zaległych składek w całości, przy czym podkreślił, że na jego obecną sytuację majątkową wpłynął splot sytuacji nadzwyczajnych, niezależnych od niego, co spowodowało, że znalazł się w tak trudnym położeniu materialnym. Zdaniem skarżącego, czynniki o charakterze wyjątkowym, które go dotknęły, uzasadniają umorzenie należności z tytułu zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie i wniósł o oddalenie skargi

Na rozprawie w dniu 3 lipca 2012 roku pełnomocnik H. W. złożył pismo procesowe, w którym wskazał, że "w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w jego osobistej skardze. W ocenie strony skarżącej zaistniały przesłanki do umorzenia należności składkowych". Do pisma dołączył :

- kserokopię wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej R.P. (bez daty) informujące o zawieszeniu z dniem 23 sierpnia 2011 r. działalności gospodarczej (bez poświadczenia zgodności z oryginałem),

- kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 marca 2011 roku,

- kserokopię oświadczenia skarżącego z dnia 7 marca 2012 roku o nieosiągnięciu dochodu w 2011 roku,

- kserokopię oświadczenia skarżącego z dnia 7 marca 2012 roku o nieotrzymaniu w ciągu ostatnich sześciu miesięcy świadczeń, honorariów oraz innych dochodów,

- kserokopię decyzji PUP w T. z dnia 27 marca 2012 roku o zarejestrowaniu skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku,

- kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 stycznia 2012 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. (sygn. VI SA/Wa 173/05), zgodnie z którym jeżeli postępowanie dowodowo – wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa wybór przez organ administracji publicznej jednej z dwóch wchodzących w grę możliwości. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Nadto oceniając legalność skarżonego aktu bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. Zgadza się również z poglądem, iż decyzja dotycząca umorzenia płatności składek ubezpieczeniowych ma charakter uznaniowy, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (tak wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r, sygn. akt II GSK 900/09).

Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. : Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich

całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że " zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i

gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione

pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą

działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych".

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada stałe dochody – a więc tak jak w badanej sytuacji – nie jest możliwe przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności, a więc warunku koniecznego, który daje organowi uprawnienie/prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku. Okoliczności podnoszone przez skarżących, a więc niskie dochody oraz wysokość zadłużenia nie wypełniają przesłanki "całkowitej nieściągalności", a skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było w badanej sprawie możliwe umorzenie należności" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10).

Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że "ZUS nawet, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanki do umorzenia, czy to z ustawy czy to z rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia należności z tytułu składek. Organ może jedynie dokonać takiego umorzenia zaś Sąd nie może ingerować w swobodę podejmowania decyzji przez organ w tym zakresie. Tylko naruszenie przez organ wydający decyzję przepisów prawa może skutkować uchyleniem tej decyzji" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 września 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 579/10). "Organ przy wydawaniu decyzji uznaniowych obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji". (tak wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09). Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r. (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji." Należy również zauważyć, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia może skutkować wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06).

Z dokonanych, w niniejszej sprawie, przez organ ustaleń wynika, że skarżący na dzień złożenia wniosku osiągał stałe dochody z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości około [...] zł brutto, a tzw. stałe opłaty, co do których złożył jedynie oświadczenie i ich nie udokumentował, (ubezpieczenie samochodu, koszty jego eksploatacji, dentysta, odzież, środki czystości, lekarstwa) wynosiły miesięcznie [...] zł. Ponadto wobec zadłużenia skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS-u w Z., który do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie stwierdził u skarżącej braku majątku, z którego egzekucja może być prowadzona.

Powyższe oznacza, że organ prawidłowo stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Słusznie również organ stwierdził brak przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy i przepisu powołanego wyżej rozporządzenia, skoro skarżący nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną spłata w dłuższym okresie czasu należności w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podkreślał, że jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej w stopniu umożliwiającym osiągnięcie przez niego "przyzwoitego dochodu". Należy jednak zwrócić uwagę, że mimo złego – jak twierdzi skarżący – stanu zdrowia (na dzień składania wniosku), nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód. Należy zatem przyjąć, że stan jego zdrowia jest na tyle dobry, że może on wykonywać czynności pozwalające mu na samodzielne się utrzymanie, a co za tym idzie – na spłatę zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący nie wykazał, by prowadzona przez niego działalność gospodarcza została kiedykolwiek zawieszona lub wstrzymana, toteż nie można podzielić jego stanowiska, że nie jest on podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Zasadnie organ nie uznał, że skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ wykazał także, iż nie zaistniała sytuacja, w której opłacanie przedmiotowych składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie zaistniała także sytuacja wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającym umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący takich okoliczności nie wykazał.

Kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie skarżący podniósł, że środki, które mu pozostają po uiszczeniu opłat i poczynieniu stałych wydatków nie są wystarczające na pokrycie zobowiązań względem ZUS, jak również względem innych wierzycieli, w tym urzędu skarbowego, bez narażenia go na głęboki finansowy uszczerbek. Jest oczywiste, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna.

NSA w swoich wyrokach wielokrotnie podkreślał, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny". Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Prawidłowa jest także, zaprezentowana przez organ orzekający w sprawie, interpretacja § 3 rozporządzenia jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, podzielany przez Sąd oraz przedstawione przez skarżącego dowody. Sięgnął do dowodów znanych mu z urzędu. W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Zasadnie uznał, iż wobec wszczęcia wobec skarżącego egzekucji oraz uzyskiwania przez niego dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej brak podstaw do umorzenia zaległych składek.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, co podniósł organ rentowy, że ze względu na sytuację materialną skarżącego istnieje możliwość spłaty tego zadłużenia w miesięcznych ratach w kwocie ustalonej przez ZUS.

Jak już wyżej wskazano, nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt I SA/Bd 171/11 – opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX, nr 795535).

Bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji pozostają przedstawione przez pełnomocnika strony skarżącej na rozprawie w dniu 3 lipca 2012 roku kserokopie dokumentów, świadczące o zmianie sytuacji życiowej i materialnej skarżącego (zawieszenie działalności gospodarczej, zarejestrowanie skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności), która nastąpiła już po wydaniu przez ZUS zaskarżonego rozstrzygnięcia. Okoliczności te mogą zostać podniesione przez skarżącego dopiero przy składaniu ewentualnie nowego wniosku o umorzenie należności z tytułu ww. składek.

Reasumując należy stwierdzić, iż w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.