Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 164/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 22 sierpnia 2006 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez C. L. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2006 r., nr sprawy [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział we W. z [...] kwietnia 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

C. L., pismem z 20 lutego 2006 r. (wpływ do organu 23 lutego 2006 r.) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział we W., II Inspektorat Miejski "o umorzenie opłat wynikających ze złożenia korekt dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych za lata od kwietnia 2000 roku do listopada 2003 roku". Motywując wniosek wskazał, że obecnie jest bezrobotny, zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. W listopadzie 2005 r. zmuszony był zlikwidować działalność gospodarczą, prowadzoną jednoosobowo, ze względu na zły stan zdrowia. W chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu żony mając jednocześnie na utrzymaniu 15 córkę.

Podkreślił, iż bardzo ciężka sytuacja materialna nie pozwala mu na uregulowanie zadłużenia wobec ZUS.

Jednocześnie podniósł, iż już w 2004 r. został wezwany przez ZUS celem złożenia korekt dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych za ww. okres, w wyniku czego przedłożył wszystkie wymagane dokumenty i wpłacił żądane kwoty wyrównujące zaległe składki. Następnie został poinformowany, że wszystkie sprawy związane z zaległymi deklaracjami i składkami zostały wyjaśnione i uzupełnione.

W dniu 1 marca 2006 r. Wnioskodawca uzupełnił swój wniosek o wymagane przez organ dokumenty, z których m.in. wynika, iż w okresie od marca 2001 r. do grudnia 2005 r., prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Urząd Miejski W., przy czym wykreślenie działalności z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło w dniu 1 grudnia 2005 r. Przedmiotem działalności – zgodnie z zaświadczeniem o nadaniu nr REGON [...] z [...] czerwca 2004 r. – było wykonywanie robót ogólnobudowlanych związanych ze wznoszeniem budynków. Ponadto Strona złożyła do akt sprawy m.in.: zeznania podatkowe o wysokości uzyskanego przychodu (PIT-28) w latach 2000 – 2005, zaświadczenie o wynagrodzeniu małżonki – E. L. - za okres: listopad - grudzień 2005 r., z którego wynika, iż średnie wynagrodzenie określono na kwotę 1 424,39 zł brutto (970,65 zł netto), decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z [...] listopada 2005 r. orzekającą o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dziecko – A. L. – w kwocie 43,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 90,00 zł jednorazowo. Jednocześnie Wnioskodawca przedłożył faktury za usługi telefoniczne, energię elektryczną, dostęp do internetu, dokumenty dotyczące rozliczenia centralnego ogrzewania i opłat czynszowych, jak również dokumentację lekarską potwierdzającą leczenie ze względu na schorzenia kręgosłupa, tarczycy i astmy oskrzelowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Zainteresowany wskazał, iż posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego przy ul. [...] we W. Odnośnie innych składników mienia ruchomego wymienił samochód marki [...] , rocznik 1992.

W dniu 28 marca 2006 r. C. L., korzystając z określonego w art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) prawa strony do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, dokonał zmiany w zakresie żądania wniosku wnosząc o umorzenie w całości należności z tytułu składek w kwocie 12 133,87 zł.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 12 133,87 zł. W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a, art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

W uzasadnieniu organ wskazał, iż Zakład, na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, może umorzyć należności z tytułu składek jedynie w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki zostały przez ustawodawcę taksatywnie wymienione w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. W uzasadnionych przypadkach, na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia w oparciu o powołany przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Ponadto organ podkreślił, iż umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, zaś rezygnacja przez Zakład z dochodzenia wykonania przez zobowiązanego obowiązku musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. Decyzja wydana na podstawie art. 28 jest decyzją podjętą w ramach uznania administracyjnego i nawet ustalenie przez organ rozstrzygający, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie należności, jakkolwiek stanowią one konieczną przesłankę dla rozważenia możliwości umorzenia, nie zobowiązuje organu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.

Ponadto organ zauważył, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec Strony nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania należności, dopóty ich umorzenie byłoby nieuzasadnione. Ponadto, wobec ustalonego majątku w postaci spółdzielczego-własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, które może być przedmiotem zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej, nie zachodzą w sprawie okoliczności spełniające przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w pkt 3 ust. 3 art. 28 cyt. ustawy.

Analiza całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż obecnie Strona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż od listopada 2005 r. nie posiada źródła dochodu, jakie stanowiła prowadzona działalność gospodarcza oraz wykonywanie pracy na umowę agencyjną lub zlecenia. W ocenie organu, podniesione w sprawie okoliczności faktyczne nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Przedstawiona sytuacja materialna, niewątpliwie trudna dla Wnioskodawcy, trwa od ok. 5 miesięcy, a zatem nie można jej uznać za stan trwały i pogłębiający się. Zły stan zdrowia, który wpłynął na decyzję o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę z uwagi na trudności związane z pozyskiwaniem zleceń, nie wyczerpuje przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. W szczególności, zdaniem organu, nie można uznać za spełnioną przesłanki, określonej w pkt 3 ww. przepisu, ponieważ - jakkolwiek Strona dowiodła swój zły stan zdrowia - to jednak przedstawiona dokumentacja lekarska nie wskazuje zaleceń lub ograniczeń co do możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Brak przeciwwskazań zdrowotnych w wykonywaniu pracy dowodzi, iż Strona może podjąć zatrudnienie, które w przyszłości umożliwi jej wywiązanie się z obowiązku opłacenia zaległych składek.

Zważywszy na okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, w ocenie organu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia przedmiotowych należności, co czyni podjęte rozstrzygnięcie w pełni uzasadnionym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy C. L. zauważył, iż jego sytuacja materialna jest krytyczna i spłacenie tak wysokiego zadłużenia pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo wielokrotnych starań, żaden zakład pracy nie wyraził zainteresowania jego ofertą, nadal więc pozostaje osobą bezrobotną.

Wskazał nadto, iż jego stan zdrowia pogorszył się z uwagi na wykrycie [...] , utrudniającej normalne funkcjonowanie, oraz [...] . U żony i córki rozpoznano chorobę [...] która wymaga stałego leczenia i częstych wizyt u lekarza [...] .

Do wniosku załączył wynik badania [...] oraz badania [...] z 22 marca 2006 r., wynik [...] , karty porady specjalistycznej, badanie [...] córki z 28 czerwca 2004 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony z 10 stycznia 2002 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2006 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podzielił w całości stanowisko ZUS przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Zauważył jednocześnie, iż w wyniku postępowania prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie znalazł podstaw do zmiany decyzji wydanej w I instancji. Argumentacja wniosku oparta głównie na ocenie, iż majątkowa i rodzinna sytuacja Strony uniemożliwia opłacenie należności i pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki, nie wnosi nowych, istotnych w sprawie okoliczności. Zwiększone w ostatnich latach wydatki na leczenie w rodzinie z powodu problemów zdrowotnych żony i córki oraz wskazanie na dalszy wzrost innych zaległości, nie stanowią wystarczającej argumentacji do umorzenia wnioskowanych nalezności. Przedstawiona aktualna dokumentacja potwierdzająca fakt leczenia Strony w dalszym ciągu nie określa ograniczeń w wykonywaniu pracy zarobkowej, a organ nie ma możliwości oceny wpływu zdrowia Strony na możliwości zarobkowania. W ocenie organu, Zainteresowany winien wykazać odpowiednią aktywność w kierunku uzyskiwania dochodów, które pozwolą w przyszłości na wywiązanie się z przedmiotowych zobowiązań.

W konkluzji organ podkreślił, iż za podtrzymaniem stanowiska wyrażonego w decyzji z [...] kwietnia 2006 r. przemawia również, określona w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, możliwość dochodzenia należności przez ZUS w ciągu 10 lat, licząc od dnia, w którym należności te stały się wymagalne, zważywszy, iż sytuacja materialna Strony w odnośnym okresie może ulec poprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 sierpnia 2006 r. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2006 r., C. L. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 12 345,39 zł. Podniósł, iż przedmiotowa zaległość nie powstała z jego winy i obecnie nie ma możliwości spłaty zadłużenia.

Nadto zaznaczył, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo oceniono jego sytuację materialną, lecz wnioski, jakie z niej wyciągnięto są wadliwe. W ocenie Skarżącego, zarówno jego sytuacja zdrowotna, jak i warunki finansowe, nie dają możliwości uregulowania zaległych składek. Skarżący oraz jego rodzina nie są w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, a ewentualna egzekucja spowoduje jedynie wzrost kosztów. Zważywszy na ciążące zobowiązanie, obecna sytuacja – w ocenie Skarżącego - stanowi zagrożenie dla bytu jego rodziny.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, iż w sprawie dokonano wszechstronnej oceny sytuacji Skarżącego i w sposób obiektywny ustalono brak podstaw do umorzenia należności.

W piśmie procesowym z 1 marca 2007 r. Skarżący zaznaczył m.in., iż działalność gospodarczą przerwał ze względu na stale pogarszający się stan zdrowia, który uniemożliwiał mu jednoosobowe powadzenie firmy bowiem [...] i [...] nie sprzyjają ciężkiej pracy fizycznej. Do pisma załączył kserokopie następujących dokumentów: skargi o urzędu pocztowego, dokumentacji medycznej (wynik badania [...] z 15 maja 2006 r., karta porady specjalistycznej), pisma z 29 marca 2006 r. skierowanego do ZUS Oddział we W., kwestionującego wysokość naliczonych odsetek od zaległej kwoty należności głównej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Sąd zważył, iż pismem z 23 lutego 2006 r. (data wpływu wniosku do organu), skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział we W., C. L. wniósł - jak określił – "o umorzenie opłat wynikających ze złożenia korekt dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych za lata - od kwietnia 2000 roku do listopada 2003 roku". Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi: "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi, umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Tego rodzaju argument przytoczył również Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę stwierdzając, iż rozstrzygnięcie podjęte przez organ jest zgodne z interpretacją przepisów art. 28 u.s.u.s., przyjętą w ww. uchwale Sądu Najwyższego, w myśl której wskazana regulacja jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który w przypadkach określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może, ale nie musi umorzyć należności. Zakład ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Analizując w dalszym ciągu przepisy ustawy systemowej wskazać należy, iż w przypadku braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające prawidłowo bowiem zauważyły, iż nie można przyjąć, że w sprawie niniejszej wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ dotychczas w stosunku do Zainteresowanego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, co oznacza istnienie niewykorzystanych dotychczas możliwości wyegzekwowania należności, a nadto wskazały możliwość zabezpieczenia należności poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na majątku Skarżącego.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już zaznaczono powyżej, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną Zainteresowanego w kontekście trudności w znalezieniu zatrudnienia i, w konsekwencji, pozostawania w dalszym ciągu osobą bezrobotną oraz fakt utrzymywania rodziny z wynagrodzenia małżonki. Wziął również pod uwagę stan majątkowy Zainteresowanego, w tym posiadane przez Stronę spółdzielcze-własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 63,43 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną oraz brak majątku ruchomego, mogącego stanowić zabezpieczenie należności. Jednocześnie organ uwzględnił zobowiązania finansowe Strony z tytułu alimentów na syna z pierwszego małżeństwa, kredytu odnawialnego na wspólnym z żoną rachunku bankowym, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie kosztów utrzymania i eksploatacji mieszkania. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia małżonki oraz córki, a w szczególności samego Zainteresowanego, w kontekście możliwości wykonywania przez niego pracy zarobkowej przy uwzględnieniu braku - wynikających z orzeczenia lekarskiego - zaleceń lub ograniczeń, dotyczących możliwości podjęcia pracy. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, lub z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia).

Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ – wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Mając na względzie treść skargi Sąd dodatkowo wyjaśnia, iż jako sąd administracyjny kompetentny był jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie miał natomiast podstaw prawnych do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec ZUS została przez ten organ prawidłowo ustalona. Mając wątpliwości co do określonej przez organ kwoty należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami Strona winna ze stosownym wnioskiem w tym zakresie wystąpić do organu w celu otrzymania decyzji wymiarowej. Z tego też powodu Sąd nie mógł uwzględnić zarzutów skargi, podniesionych również w piśmie procesowym z 1 marca 2007 r., które sprowadzają się do kwestionowania przez Skarżącego zasadności spłaty naliczonych przez organ należności (w szczególności z tytułu odsetek), z uwagi na to, iż nie był informowany o istniejącym zadłużeniu, a co więcej, pozostawał w przekonaniu o tym, iż do 17 lutego 2005 r. uzupełnił wszystkie brakujące wpłaty wraz z odsetkami od zaległych kwot. Podkreślić również należy, iż Zakład, a w II instancji Prezes Zakładu, wydając decyzję w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek, nie miał podstaw prawnych w tym postępowaniu do uwzględnienia faktu, iż Skarżący nie posiadał wiedzy o powstałej zaległości, a co więcej, że został w tym przedmiocie wprowadzony w błąd. Przesłanki, na podstawie których organ może umorzyć należności z tytułu składek zostały omówione powyżej i nie wynika z nich, aby taka okoliczność mogła uzasadniać umorzenie. Natomiast, w ocenie Sądu, okoliczność ta może wpłynąć na wysokość zadłużenia Skarżącego, przy czym kwestia ta winna zostać wyjaśniona w odrębnym postępowaniu, dotyczącym wysokości zadłużenia wobec ZUS, a nie jego umorzenia.

Sąd zauważa również, iż złożenie przez Zainteresowanego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Wskazać przy tym należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na koniec Sąd dostrzega, iż w sentencji zaskarżonej decyzji zawarto błędne sformułowanie: "odmawiam umorzenia należności z tytułu składek w kwocie ogółem 12.345,39 zł". Skoro Prezes ZUS działa w sprawie jako organ odwoławczy, winien kierować się przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia treścią art. 138 k.p.a. Wydana przez niego decyzja winna więc być zgodna z tą normą prawną. W niniejszej sprawie w sentencji decyzji Prezes ZUS powołał ten przepis, tj. dokładnie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a więc jego wolą było utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Przywoływanie powyższego sformułowania było zbyteczne i wprowadzające w błąd, co więcej, niezgodne z wymienionym przepisem. Sąd uznał jednak, iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem wskazane powyżej sformułowanie sentencji tego rozstrzygnięcia zostało poprzedzone stwierdzeniem organu: "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] .04.2006 r., znak [...] ". Co więcej, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz pisma ZUS z [...] sierpnia 2006 r., w związku ze złożeniem przez Stronę korekt dokumentów rozliczeniowych, określone w sentencji decyzji II instancji saldo zaległości na koncie rozliczeniowym Strony, ustalone zostało na nowo, według stanu na dzień złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. 4 maja 2006 r., przy czym zmianie nie uległ okres, w którym konto wykazuje zadłużenie.

Na marginesie już tylko Sąd zaznacza, iż Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje możliwości wzywania strony do dołączenia dokumentów wykazujących okoliczności uzasadniające wniosek o umorzenie należności pod rygorem pozostawienia pisma zawierającego wniosek bez rozpoznania – na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Wymieniony przepis służy jedynie usuwaniu braków formalnych podania – wniosku, do których - stosownie do treści art. 63 § 2 i 3 k.p.a. - należą: określenie żądania, podpis strony, jeżeli działa przez pełnomocnika - dołączenie pełnomocnictwa, oraz wymagania wskazane w przepisach szczególnych. Nie dotyczy natomiast okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nieusunięcie braków formalnych skutkuje tym, iż podanie nie jest rozpatrywane, nieprzedłożenie dowodów przez stronę prowadzi zaś do podjęcia rozstrzygnięcia przez organ w oparciu o materiał dowodowy dotychczas zebrany. Dlatego też w formularzu ZUS zatytułowanym "Oświadczenie płatnika", w którym Skarżący zobowiązał się do złożenia wymaganej dokumentacji, pozwalającej stwierdzić, że spełnia on określone w ustawie wymogi do kwalifikacji jego należności do umorzenia (pismo z 27 lutego 2006 r. – k. 7 akt admin.), organ błędnie wskazał rygor wynikający z ww. art. 64 § 2 k.p.a. Jakkolwiek uchybienie to - ze względu na niezastosowanie przedmiotowego rygoru - nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, to jednak w ocenie Sądu wymagało zaznaczenia wobec jego błędnego zastosowania.

Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.