Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1186/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Dorota Dąbek SO (del.) Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

B. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2012r sygn. akt: [...], utrzymującą w mocy decyzje Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2011 r. sygn. [...] odmawiającą przyznania B. M. świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie organy ustaliły następujący stan faktyczny i prawny. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2011 odmówił B. M. - świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. M. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się w szczególności na treść przepisu art.!7ust.1, ust.1a,ust.5 pkt 2 lit.a oraz 24 ust.4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r.Nr.!39.poz.992 z późn. zm.). Stwierdził, iż jedyną przeszkodą prawną w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskującą jest pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki. J. M. posiada orzeczenie z dnia 21.10.2010 r. nr akt [...] - Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o ustaleniu niezdolności do samodzielnej egzystencji, określające niezdolność J. M. do samodzielnej egzystencji do dnia 31.10.2011 r. Ustalono, że B. M. nie jest osobą zarejestrowaną w biurze pracy i nie ma ustalonego prawa do żadnych świadczeń /emerytury, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego ani świadczenia przedemerytalnego, nie podejmuje zatrudnienia ani nie jest osobą gotową do podjęcia pracy zarobkowej. Natomiast ustalono, iż wnioskodawczyni, jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. Organ pierwszej instancji stwierdził, że przeszkodą prawną w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawczynię jest pozostawanie w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, powołał się na negatywną przesłankę z art. 17 ust.5 pkt 2 lita ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi "że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co ma ten skutek że wnioskodawczyni nie może skorzystać z prawa do świadczeń pielęgnacyjnych.

Od w/w decyzji B. M. złożyła odwołanie. Podnosząc, że decyzja organu I instancji jest krzywdząca, gdyż nie pracuje i opiekuje się chorym mężem. W dalszej części odwołania opisała ciężki stan chorobowy męża oraz podkreśliła, że maż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wymaga rehabilitacji, drogich leków oraz stałej i ciągłej pomocy z jej strony we wszystkich czynnościach życia codziennego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania. Podniosło, ż zgodnie ze znowelizowaną treścią art. 17 Ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - które musi spełniać osoba ubiegająca się o nie - jest po pierwsze pokrewieństwo w linii prostej I stopnia w stosunku do osoby, nad którą sprawowana jest opieka, a po drugie rezygnacja lub też niepodejmowanie pracy zawodowej w związku ze sprawowaną opieką. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznania świadczenia stanowi treść art. 17 ust. 5 pkt. 2a przedmiotowej ustawy. J. M. pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, zatem stan faktyczny sprawy odpowiada sytuacji opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych - na tę właśnie przesłankę powołał się organ pierwszej instancji odmawiając B. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podnosi, że zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jest to zasada praworządności, która wyraża się tym. że organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Naruszenie omawianej zasady wiąże się z sankcja w postaci nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zasada powyższa jest ściśle powiązana z art. 7 Konstytucji stanowiącym.iż organy władzy publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to. że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Oznacza to. że organy administracji maja obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego i to bez względu na istniejące wątpliwości, co do ich zgodności z Konstytucją. Ustawodawca, mając, bowiem wiedze w zakresie poglądów prezentowanych przez sady i Trybunał Konstytucyjny nie zmienił tego przepisu, a to oznacza, że jego zamierzona wola jest w istocie wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, dotyczących trudnej sytuacji wnioskodawczyni, z powodowa złego stanu zdrowia męża, Kolegium wskazało, iż ta wyżej wymieniona negatywna przesłanka z mocy ustawy jest podstawową przeszkodą do przyznania świadczenia. Kolegium nie ma żadnej możliwości przyznania powyższego świadczenia, ponieważ nie jest to decyzja uznaniowa, a więc nawet w przypadku bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawczyni i złego stanu zdrowia jej męża.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na tą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. M. zarzuciła decyzji naruszenie przez organ odwoławczy- przepisu art 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż będąc małżonką J. M. i zobowiązaną, jako małżonek do sprawowania względem niego obowiązków o charakterze alimentacyjnym nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto naruszenie art. 192 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie przez organ odwoławczy wykładni contra orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, iż małżonek osoby wymagającej opieki pozbawiony jest a priori prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosłą, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, zdaniem organów, jest fakt pozostawania przeze mnie w związku małżeńskim z J. M., co w ocenie organu stanowi negatywną realizację przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zgadza się z tym stanowiskiem. Zdaniem skarżącej odnosząc się do aspektu konstytucyjnego wskazać należy na niezasadne powoływanie się przez organ odwoławczy na orzeczenie WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. II SA/GL 933/08. Zaprezentowane w tym orzeczeniu stanowisko jest prawidłowe, ale dotyczy zupełnie innej sytuacji prawnej niż ta, która legła u podstaw niniejszej sprawy. Istotnie, organy administracji państwowej zobowiązane są działać w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz do stosowania także tych przepisów, co, do których istnieje wątpliwość ich konstytucyjności. Organ nie może, bowiem dokonywać arbitralnego uznania, iż dany przepis, który ma zastosować jest/ bądź nie jest konstytucyjny. Uprawnienie do dokonania badania konstytucyjności przepisów otrzymał, bowiem Trybunał Konstytucyjny, a w niektórych przypadkach także sądy.

Odmiennie przedstawia się natomiast sytuacja w przypadku rozstrzygnięcia wątpliwości, co do konstytucyjności danego przepisu przez Trybunał Konstytucyjny, co nastąpiło w odniesieniu do spornych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie, bowiem z art. 190 ust. l Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza, to iż już nie tylko sądy, ale każdy (nie wyłączając wszystkich organów administracji publicznej) zobowiązane są do uwzględniania w toku swego procedowania stanowisk wyrażonych przez Trybunał w jego wyrokach. Jako pozbawione podstaw prawnych ocenić należy w mojej opinii dokonywanie odczytywania przez organ II instancji "woli ustawodawcy" przejawiającej się w pozostawieniu zbliżonych w treści do uprzednich zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

WSA w Łodzi w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r. zapadłym w sprawie o sygn. akt. II SA/Łd 427/12, wskazał, że stosowana przez organy administracyjne literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opieką nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a w szczególności uregulowań zawartych w ustawie zasadniczej, nie podlega aprobacie. Niweczy, bowiem skutki wspomnianego orzeczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim.

Skarżąca wyraziła zdziwienie z rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skoro w odniesieniu do uprzednio obowiązującego stanu prawnego (tj. przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przed zapadnięciem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego) w orzecznictwie sądów administracyjnych dominowało stanowisko w myśl, którego konieczna jest prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do wniosku, że przewidziane w tym przepisie wyłączenie uprawnienia do świadczenie pielęgnacyjnego nie znajduje zastosowania w przypadku złożenia wniosku o przyznanie takiego świadczenia przez współmałżonka na drugiego z małżonków, jak również w przypadku złożenia wniosku przez osobę należącą do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tak m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20.04.2010 r., I OSK 115/10; z 26.03.2010 r., I OSK 1699/09; z 17.12.2009 r., I OSK 722/09; z 07.12.2009 r., II OSK 723/09; a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: z 16.02.2012 r., III SA/Gd 42/12; z 07.02.2012 r., IV SA/Wr 793/11; z 02.02.2012 r., II SA/Ol 1024/11; z 08.08.2011 r., II SA/Rz 40/11; z 08.09.2011 r., IV SA/Po 368/11; z 08.06.2011 r., IV SA/Po 317/11; z 04.08.2009 r.; I SA/Wa 7/09.

Zgodnie z tym jednolicie już prezentowanym stanowiskiem nie budzi wątpliwości okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad własnym małżonkiem nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. Sądy administracyjne wskazywały na konieczność przypisywania w takim przypadku pierwszeństwa wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przed jego wykładnią językową.. Również aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przebija ton wskazujący na niedopuszczalność odczytywania art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi, dostatecznie opisanymi w orzecznictwie TK - z analogicznych, jak dotychczas, względów (por. wyrok WSA w Olsztynie z 02.02.2012 r., II SA/Ol 1024/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 198/12). Organy obu instancji naruszyły przepisy art. 32 ust. 1 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konkluzji skargi B. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, aczkolwiek Sąd podziela stanowisko skarżącej. Stanowisko to wynika z poglądu, iż nie w każdym przypadku, gdy Sąd uznaje za słuszny zarzut skarżącego, możliwe jest uchylenie zaskarżonej decyzji. Stosownie, bowiem do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm.; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a) wskazanego pkt 1) - naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) wskazanego pkt 1), - inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c) wskazanego pkt 1); Zatem wynika z powyższego, iż dla uchylenia decyzji nie wystarczy samo stwierdzenie naruszenia prawa. Konieczne jest ponadto stwierdzenie, iż to naruszenie albo miało wpływ na wynik sprawy (o ile nastąpiło w sferze prawa materialnego), albo mogło mieć wpływ na wynik sprawy (w przypadku naruszenia przepisów postępowania), bądź też dawałoby podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu stanowisko organów odnośnie interpretacji art. 17 cyt. ustawy jest nieprawidłowe. W tym zakresie Sąd w całości podziela stanowisko skarżącej, że małżonek nie jest wyłączony z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z związku ze opieką nad mężem(żoną), oczywiście po spełnieniu wymaganych prawem przesłanek. Wcześniejsze wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie zostały ostatecznie rozstrzygnięte orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego oraz jednolitym w ostatnich latach orzecznictwem sądów administracyjnych, co skarżąca prawidłowo wykazała.

Jednak, jak wyżej wskazano, dla uchylenia decyzji nie wystarczy samo stwierdzenie naruszenia prawa, konieczne jest ponadto stwierdzenie, iż to naruszenie albo miało wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca jest rolnikiem i korzysta z ubezpieczenia KRUS. Organy nie odniosły się do tej istotnej okoliczności, mimo, że powinny to uczynić. Rolnicy, bowiem zgodnie orzecznictwem sądów administracyjnych nie mogą otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to, z obowiązującej uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia, 2012r. sygn. akt I OPS 5/12. Sąd w tej uchwale stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad niepełnosprawnym, jeśli osoba niepełnosprawna wymaga osobistej i bezpośredniej pielęgnacji polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Sprawujący opiekę lub niosący długotrwałą pomoc niepełnosprawnemu właśnie przez niepełnosprawność tej osoby jest zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej, mimo zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia. Osobą uprawnioną do świadczenia jest bezrobotny z własnego wyboru. Chodzi, zatem o zapewnienie swoistej rekompensaty finansowej osobie, która z własnej woli nie podejmuje zatrudnienia, bądź z niego rezygnuje, aby sprawować opiekę nad bliską osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, niemogącą samodzielnie egzystować (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. P 41/07, OTK-A nr 6 z 2008 r., poz. 109).

Zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia: "rolnik". Taką definicję zawiera natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku – rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Należy dodać, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Założenie takie leży wyraźnie u podłoża regulacji rolniczego ubezpieczenia wypadkowego i chorobowego (art. 7-14 ustawy), które ma rację bytu tylko w przypadku istnienia wskazanego związku prowadzenia działalności z pracą w gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności łączących się z prowadzeniem działalności rolniczej. Praca ta lub czynności nie muszą jednak mieć charakteru pracy fizycznej. Mogą, jak wyjaśniał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 1988 r., sygn. akt III UZP 8/88, wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1988, nr 12, poz. 166), polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. W takim przypadku zarządzanie gospodarstwem powinno mieć charakter zawodowej, stałej, osobistej i realizującej interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) działalności rolniczej, mającej charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Należy również podkreślić, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej (por. wyrok SN z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I UK 16/05, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278).

Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza, bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać, zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Wykładnia logiczna i systemowa postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skłania do zajęcia stanowiska, że rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia, jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W przypadku rolnika oznaczałoby to konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak, więc na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem, której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Powyższe stanowisko nie godzi w zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Podstawowe znaczenie dla oceny zgodności przepisów ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ma ustalenie «cechy istotnej», która przesądza o uznaniu porównywanych podmiotów za podobne lub odmienne (zob. L. Garlicki, komentarz do art. 32, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 3, Warszawa 2003, s. 7). Oceniając regulację prawną z punktu widzenia zasady równości należy rozważyć, czy można wskazać wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa, wziąwszy pod uwagę treść i cel danej regulacji prawnej (zob. wyrok TK z dnia 20 października 1998 r., sygn. K 7/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 96).

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie stwierdzał, że charakter zasady równości nie wyklucza możliwości uznania za zgodne z Konstytucją odmiennego traktowania podmiotów podobnych. Jednak warunkiem koniecznym wprowadzenia wyjątków jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego dokonywane jest zróżnicowanie. Kryterium różnicujące powinno mieć «uzasadniony charakter» albo «znajdować podstawę w przekonujących argumentach». Argumenty te muszą mieć charakter relewantny, proporcjonalny i pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (por. np. orzeczenia TK z dnia: 3 września 1996 r., sygn. K 10/96, OTK ZU nr 4/1996, poz. 33; 24 października 2001 r., sygn. SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 216).

W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są, bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza, gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. W wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Ponadto należy zauważyć, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W wypadku rolników ich odmienne szanse i możliwości zarobkowe oraz różny tytuł ubezpieczenia wynikają zarówno z faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i z odmiennego reżimu zabezpieczenia społecznego określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy systemowej, regulują odrębne przepisy, tj. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to celowe działanie ustawodawcy, który dostosował system ubezpieczeń m.in. do charakteru pracy i warunków panujących na wsi.

W kontekście przedmiotowej sprawy i faktu, że skarżąca jest rolnikiem i korzysta z ubezpieczenia KRUS, mając na uwadze powyższe argumenty zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, B. M. nie może z tej przyczyny uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Reasumując, zatem mimo błędnej interpretacji przez organy prawa materialnego, nie miało to wpływu na wynik sprawy, bowiem w tym stanie faktycznym i prawnym skarżąca nie mogła otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów skargę oddalono. Podstawą orzeczenia jest art. 151 p.p.s.a.