Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 122/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 1,  art. 2  pkt 2  lit. a,  art. 4  ust. 1
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 17 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy – na rzecz adwokat A.C. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2012 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił A. W. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami tej ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 20 kwietnia 2011 r. weszła w życie nowelizacja ww. ustawy. W myśl znowelizowanego art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy represją jest: deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej i wykonywania tej pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy. Organ podkreślił, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza deportacji (wywiezienia) strony i rodziny strony w okresie okupacji z miejsca stałego zamieszkania do innej miejscowości. Strona w okresie okupacji pracowała w niemieckim gospodarstwie rolnym w rodzimej miejscowości S. Wykonywanie pracy przymusowej nie będącej następstwem deportacji (wywiezienia), nie wypełnia dyspozycji art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy i nie może być przyznane z tego tytułu uprawnienie do świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2012 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Organ podkreślił jednak, że dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ww. ustawy konieczne jest łączne wystąpienie dwóch następujących przesłanek: że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Skarżący ubiegał się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy w okresie okupacji w niemieckim gospodarstwie znajdującym się w jego rodzinnej miejscowości – S. oraz z tytułu innych represji, jakim podlegała jego rodzina (śmierć ojca oraz rabunek gospodarstwa). Jako dowody represji strona przedstawiła m.in. zeznania świadków T.P. oraz S.K.. Organ uznał wprawdzie na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów za udowodnioną okoliczność wykonywania pracy w okresie okupacji, jednakże podkreślił, że strona do pracy tej nie została deportowana, a zatem nie został spełniony podstawowy warunek zawarty ww. ustawie o świadczeniu pieniężnym - deportacja (wywiezienie).

W skardze na powyższą decyzję A.W. podkreślił, że jest ona dla niego bardzo krzywdząca bowiem już jako nieletni chłopiec doznał licznych represji ze strony okupanta począwszy od tego, że został rozstrzelany jego ojciec, zabrany został jego rodzinie cały majątek, a jego rodzina została umieszczona w jednej szkolnej izbie wraz z trzema obcymi rodzinami. Został zmuszony do niewolniczej pracy w niemieckim gospodarstwie gdzie doglądał bydła, z którym zmuszony był spać. Podkreślił, że Niemiec u którego pracował zakazał mu wszelkich kontaktów z matką i rodzeństwem. Podkreślił, że nie zrozumiałe są dla niego okoliczności, dlaczego tylko osobom deportowanym do pracy przymusowej należy się uprawnienie do świadczenia pieniężnego chociażby z tego względu, że ustawa nie określa odległości wykonywania przymusowej pracy od miejsca pobytu rodziny. Jego zdaniem już samo wysiedlenie, wyrwanie z dotychczasowego środowiska i przymuszenie do zmiany miejsca pobytu winno uznawane być jako deportacja.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w wydanej decyzji.

Ustanowiony z urzędy pełnomocnik skarżącego pismem z dnia [...] września 2013 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji zarzucając im naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, 81 i 107 § 3 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 ww. ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 143, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływanej dalej jako P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisu art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną - i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że niniejsza sprawa rozstrzygnięta została w postępowaniu uproszczonym. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. pełnomocnik skarżącego został zawiadomiony o wniosku organu dotyczącym rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym i nie wniósł w terminie 14 dni od tego zawiadomienia o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Nadto Sąd nie stwierdził, ażeby zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje były dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2013 r.,, którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2012 r., w przedmiocie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 2 ustawy represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Nabycie prawa do świadczenia wymaga udowodnienia faktu deportacji do pracy przymusowej oraz okresu tej pracy przekraczającego 6 miesięcy. Prawidłowo organ w niniejszej sprawie za udowodniony uznał fakt wykonywania przez A.W. pracy przymusowej w okresie okupacji.

Z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111 poz. 130), wynika, iż do wniosku należy dołączyć dokumenty i inne dowody służące wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, potwierdzające fakt podlegania represjom (rodzaje, okres i miejsce), o których mowa w ustawie. Rodzaje tych dokumentów zostały szczegółowo wymienione w § 2 rozporządzenia. W aktach sprawy brak jest dokumentacji wskazanej w § 2 rozporządzenia, potwierdzającej fakt deportacji skarżącego. Niemniej jednak zgodnie z § 3 rozporządzenia, dowodami w przypadku stwierdzenia braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów lub innych dowodów określonych w § 2 ust. 1-3, mogą być również oświadczenia co najmniej dwóch świadków. Oświadczenia te powinny być złożone na piśmie, a podpisy świadków uwierzytelnione przez organ administracji rządowej lub samorządowej, notariusza lub upoważnionego przedstawiciela stowarzyszenia osób poszkodowanych, o którym mowa w § 1 ust. 1 (ust. 2). Świadkowie składający oświadczenie powinni przedstawić dowody wymienione w § 2, potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia.

W aktach sprawy znajdują się oświadczenia dwóch świadków – T.P. i S.W.. Potwierdzają fakt pracy skarżącego w niemieckim gospodarstwie w rodzinnej miejscowości S., będącej miejscem jego zamieszkania. Fakt ten nie budzi sporu w rozpatrywanej sprawie.

Pomimo powyższego nie można uznać, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została druga z przesłanek wskazanych w art. 2 pkt 2, a więc deportacja do pracy przymusowej. W tym miejscu odwołać należy się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego w z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. K 49/07). W poczynionych wywodach Trybunał uznał deportację jako szczególnie dotkliwą formę represji, której cechą jest nie tylko przymus świadczenia pracy, ale także połączenie tegoż przymusu z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. O ile Sąd nie kwestionuje, że praca wykonywana przez skarżącego była pracą ciężka, zważywszy na wiek w jakim był wówczas skarżący i z całą pewnością nosi znamiona pracy przymusowej, to jednak wykonywana ona była w miejscowości, w której zamieszkiwał skarżący przed jej przymusowym rozpoczęciem i nie można uznać, iż został on deportowany. W dniu 1 września 1939 r. skarżący zamieszkiwał w miejscowości S. W wyniku "usunięcia" jego rodziny z zajmowanego gospodarstwa, rodzina zamieszkała w budynku szkolnym, a sam skarżący został przymuszony do pracy w gospodarstwie rolnym w miejscowości S. "u Niemca" J. S.. Fakty te wynikają ze złożonego przez skarżącego wniosku. W tej sytuacji prawidłowo organ uznał, iż skarżący nie został deportowany. Nie każda bowiem z osób skierowanych do pracy przymusowej, w granicach państwa polskiego, mimo iż zmuszona była do ciężkiej i niewolniczej pracy, podlegała deportacji. Pojęcie "deportacji", jako "wywiezienia" wiąże się z przeniesieniem centrum życiowego, zerwaniem kontaktu z rodziną, zmianą miejsca zamieszkania. Trudno przyjąć, że skarżący, zmuszony do niewolniczej pracy w obrębie swojego miejsca zamieszkania, stracił możliwość więzi z rodzinnymi stronami i musiał sprostać szczególnej represji, skutkującej koniecznością dostosowania się do zupełnie nieznanego środowiska. Sam fakt wykonywania przymusowej pracy nie uprawniał organu do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Nadto w ocenie Sadu nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Sądu, organ administracji prawidłowo przeprowadził postępowanie w niniejszej sprawie i dokonał właściwej oceny zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Materiały dowodowe przedłożone przez skarżącego, jak i jego zeznania nie potwierdzają faktu deportacji skarżącego do pracy przymusowej. Organ dokonał w tym zakresie właściwej oceny zebranego materiału dowodowego, a dokonane ustalenia nie naruszają normy art. 80 k.p.a. decyzja spełnia również, wymogi stawiane decyzji administracyjnej przepisem art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, Sąd w wyniku ustalenia, że zaskarżone decyzje odpowiadają przepisom prawa oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy uzasadnia art. 250 P.p.s.a., w zw. z § 18 ust. pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 461)