Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 721/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 22 ust. 1 lit. a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2010 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... stycznia 2010 r. nr ... znak ... w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy ze środków unijnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rzecz P. B. kwotę ... (...) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

P. B. (zwany dalej: skarżącym) wnioskiem z ... grudnia 2008 r. złożonym w Ś. Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zwrócił się o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Na podstawie przekazanych przez skarżącego dokumentów organ stwierdził, że skarżący spełnił przesłanki warunkujące przyznanie pomocy określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm.; zwanego dalej: rozporządzeniem). Wobec powyższego Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję z ... marca 2009 r. nr ..., którą przyznał skarżącemu pomoc finansową w wysokości ... zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Skarżący ... sierpnia 2009 r. złożył do Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR wniosek o płatność wraz z dokumentami potwierdzającymi spełnienie warunków z zastrzeżeniem, których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy. Z treści złożonego aktu notarialnego z ... sierpnia 2009 r. wynikało, że T. i W. B. darowali swojemu synowi P. B. działki nr [...] o łącznej powierzchni ... ha, a A. P. darowała swojemu wnukowi P. B. działkę o powierzchni ... ha. Ponadto aktem tym skarżący ustanowił na rzecz swoich rodziców nieodpłatną, dożywotnią służebność osobistą polegającą na korzystaniu przez nich z całości domu mieszkalnego i zabudowań gospodarskich oraz nieruchomości stanowiącej działkę nr ... o powierzchni ... ha.

W związku z powyższym Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z ... listopada 2009 r. wydał decyzję o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków uzasadniając to niedopełnieniem warunku samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł, że ...listopada 2009 r. rodzice zrzekli się dożywotniej służebności osobistej, a ponadto podkreślił, że w okresie od ... sierpnia do ... listopada 2009 r. samodzielnie prowadził i nadal prowadzi gospodarstwo rolne.

Prezesa ARiMR decyzją z ... stycznia 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że stosowanie do § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugi rozporządzenia – pomoc jest przyznawana osobie fizycznej jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie. Zgodnie natomiast § 5 ust. 1 rozporządzenia – warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a powinny być spełnione w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i zachowane do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. W myśl § 4 rozporządzenia – przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie, rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, ma własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem (ust. 1). Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa (ust. 2).

Zdaniem Prezesa ARiMR ustanowienie przez skarżącego na rzecz rodziców dożywotniej służebności osobistej, polegającej na korzystaniu w szczególności z nieruchomości o powierzchni ... ha pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zobowiązaniem młodego rolnika do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa.

Prezes ARiMR odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, iż to, że rodzice ... listopada 2009 r. zrzekli się służebności osobistej, pozostaje bez wpływu na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia. Skarżący decyzję o przyznaniu pomocy finansowej z zastrzeżeniem warunków odebrał ... marca 2009 r. ... sierpnia 2009 r. tj. ... dniu ustanowił służebność osobistą ustanowił, a z ... listopada 2009 r. rodzice skarżącego zrzekli się ustanowionej uprzednio służebności. Termin ... dni minął ... września 2009 r. Podkreślił, że termin ... dni jest terminem materialnym, a niedopełnienie warunków z zastrzeżeniem których wydana została decyzja o przyznaniu pomocy w ww. terminie skutkuje – zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia – koniecznością stwierdzenia jej wygaśnięcia.

W skardze z ... lutego 2010 r. (uzupełnionej pismem procesowym z ... lipca 2010 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ARiMR z ... stycznia 2010 r.

W uzasadnieniu skargi zaskarżonej decyzji zarzucono, że skarżący wniosek wraz z dokumentacją złożył na 15 dni przed obowiązującym terminie. W takiej sytuacji, jeżeli Agencja dostrzegła wady i braki w złożonych dokumentach, uniemożliwiające jej zdaniem wykonanie płatności, powinna wezwać skarżącego do ich usunięcia na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., czego nie uczyniła.

Następnie zarzucono, że skarżący przyznając swoim rodzicom przedmiotową służebność nie naruszył w żadnym razie przytoczonych przepisów rozporządzenia o samodzielności prowadzenia gospodarstwa rolnego. Bowiem fakt ustanowienia służebności na części gospodarstwa skarżącego nie oznacza w żadnym razie, że utracił on przymiot samodzielności w prowadzeniu swego gospodarstwa rolnego. Prezes Agencji w zaskarżonej decyzji nie wykazał aby istotnie doszło do naruszenia omawianej zasady przez skarżącego. Skarżący podkreślił, że jego rodzice są osobami nie mającymi w rzeczywistości możliwości samodzielnej uprawy roli chociażby ze względu na choroby i wiek. Matka ma ... lat, a ojciec ... lata i jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnym do samodzielnej egzystencji i wymagającym długotrwałej pomocy innej osoby, co zostało stwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 19 marca 2009 r. sygn. akt IV 808/08 i oczywistym jest, że jedynym uprawnionym tak faktycznie jak i prawnie do prowadzenia gospodarstwa rolnego jest skarżący.

Ponadto zwrócono uwagę, że istotną sprawą jest charakter ustawionej służebności. Jeżeli skarżący ustanowiłby służebność o charakterze gruntowym, to istotnie jego działania i uprawnienia władcze w stosunku do nieruchomości objętej służebnością byłyby ograniczone. Jednakże w przedmiotowym przypadku mamy do czynienia ze służebnością osobistą. Dodatkowo podkreślono, że ani w ustawie z ... marca 2007 r. ani w rozporządzeniu z 17 października 2007 r. brak jest zakazu ustanawiania służebności.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w związku z ustanowieniem nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej na rzecz rodziców skarżącego, polegającej na korzystaniu przez z nich całości domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych oraz nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną nr ... o powierzchni ... ha (na której zlokalizowany jest dom objęty służebnością) przesądza o tym, że gospodarstwo rolne skarżącego w skład którego wchodzą ww. nieruchomości nie będzie prowadzone samodzielnie. Powyższe stanowiłoby jednocześnie przeszkodę w realizacji płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" ze względu na przesłankę, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm.).

Zdaniem organu sam fakt ustanowienia przez skarżącego na rzecz rodziców dożywotniej służebności osobistej, polegającej na korzystaniu w szczególności z nieruchomości o powierzchni ... ha pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zobowiązaniem młodego rolnika do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa. Natomiast w opinii skarżącego fakt ustanowienia służebności osobistej na tej nieruchomości nie przesądza jeszcze, że utracił on przymiot samodzielności w prowadzeniu swego gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.UrzUEL. z 2005 Nr 277 poz. 1) – wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt ii) (podejmowanie działalności przez młodych rolników), udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem.

W myśl § 4 rozporządzenia – przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie, rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, ma własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa (ust. 2).

Powyższe uregulowania wskazują, że najistotniejszą cechą samodzielnego prowadzenia gospodarstwa jest sprawowanie funkcji kierowniczej i podejmowanie wszelkich decyzji dotyczących jego prowadzenia. Zdaniem Sądu ustanowienie na części gospodarstwa rolnika służebności osobistej – jak słusznie podniesiono w skardze – nie przesądza automatycznie o tym, iż rolnik z chwilą ustanowienia takiej służebności traci przymiot samodzielnego prowadzenia gospodarstwa. Zauważyć przy tym trzeba – jak trafnie podniesiono w skardze – że przepisy regulujące przyznawanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" nie ustanawiają zakazu ustanawiania służebności.

Przypomnieć należy, że służebność osobista służy celom konsumpcyjnym, gdyż zaspokaja określoną potrzebę człowieka (w odróżnieniu od służebności gruntowej, która zaspokaja z reguły trwałą potrzebę produkcyjno – gospodarczą), i zwykle występuje – tak jak w przedmiotowej sprawie – jako uzupełnienie zabezpieczenia osób starszych wynikającego z prawa dożywocia lub użytkowania. Poza tym zakres służebności osobistej, jak i sposób jej wykonywania, określa się stosowanie do osobistych potrzeb uprawnionego, charakteru służebności oraz przy uwzględnieniu miejscowych zwyczajów i zasady współżycia społecznego.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż do stwierdzenia, że rolnik nie prowadzi gospodarstwa samodzielnie nie wystarczy samo ustalenie, iż na nieruchomości rolnika została ustanowiona jakakolwiek służebność. Taka interpretacja organów prowadziłaby do sytuacji, iż nawet ustanowienie takich służebności jak przejazdu, przegonu lub oparcia budynku o mur sąsiada itp. prowadziłaby do automatycznego wyłączenia przymiotu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa przez rolnika. W związku z tym – zdaniem Sądu – w sytuacji ustanowienia służebności na nieruchomości rolnika koniecznym jest zbadanie wobec kogo, w jakiej sytuacji i na jakich warunkach ta służebność została ustanowiona i w jaki sposób jest wykonywana, czy w rzeczywistości fakt jest ustanowienia ogranicza samodzielne prowadzenie gospodarstwa przez rolnika.

W przedmiotowej sprawie skarżący ustanowił dożywotnią służebność osobistą na rzecz swoich rodziców polegającą na korzystaniu przez z nich całości domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych oraz nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną nr ... o powierzchni ... ha. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że rodzice skarżącego to osoby starsze (ojciec ... lata, matka ... lat), schorowane, niezdolne do pracy w gospodarstwie rolnym. Wobec ojca skarżącego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się już od ... kwietnia 2006 r., co więcej ojciec skarżącego wymaga konieczności długotrwałej pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (v. wyrok Sądu Okręgowego w K. z 19 marca 2009 r. sygn. akt IV U 808/08). Wskazać także należy, że skarżący jest stanu wolnego i zamieszkuje wspólnie z rodzicami. W takiej sytuacji zdrowotnej rodziców skarżącego trudno uznać aby mogły one prowadzić własną działalność rolną, a nawet wykonywać jakiekolwiek prace w gospodarstwie rolnym syna. Te wszystkie okoliczności zostały pominięte przez organ w zaskarżonej decyzji, pomimo tego, że o sytuacji zdrowotnej rodziców oraz okoliczności samodzielnego prowadzenia gospodarstwa skarżący konsekwentnie podnosił w trakcie postępowania odwoławczego, w którym załączył do akt sprawy wskazany wyżej wyrok oraz kserokopie zaświadczeń lekarskich rodziców.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał, że w sprawie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego w postaci art. 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., a podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi za trafne i tym samym konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wskazać także należy, iż Sąd został pozbawiony możliwości oceny poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania, między innymi prawidłowości zastosowania zawartej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z nią, organy wydają rozstrzygnięcie na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, które muszą zostać poddane wszechstronnej ocenie w odniesieniu do każdego środka dowodowego w kontekście całokształtu materiału. Dokonując ustaleń faktycznych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organy powinny kierować się zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy nie dokonały oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentacji zdrowotnej rodziców skarżącego oraz wyjaśnień skarżącego co do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. W związku z czym decyzje te uchylają się spod oceny legalności. Trzeba też nadmienić, że naprawienie tych uchybień nie może nastąpić w odpowiedzi na skargę, jak starał się to uczynić organ II instancji, gdyż – jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie NSA – nie jest ona częścią decyzji, a prezentuje stanowisko organu względem skargi. Niemniej jednak także stanowisko w przedstawione w odpowiedzi na skargę, pomija stan zdrowia rodziców skarżącego.

Pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za bezzasadne.

Fakt, że służebność została zniesiona ... listopada 2009 r. nie miał znaczenia z uwagi na wyraźnie warunkowy charakter decyzji z ... marca 2009 r., gdzie został wskazany określony termin na nabycie gospodarstwa. Z warunkowym charakterem decyzji nierozerwalnie został związany obowiązek stwierdzenia jej wygaśnięcia w przypadku nie spełnienia warunków w niej przewidzianych.

Zarzut dotyczący braku wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. także jest chybiony, ponieważ w sprawie nie było żadnego braku formalnego, który uniemożliwiałby rozpoznanie sprawy. Natomiast na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. istnieje możliwość sanowania jedynie braków formalnych.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien wydać w oparciu o wskazane wyżej wytyczne oraz przepisy prawa materialnego i procesowego prawidłową decyzję zawierającą pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1pkt 1lit. a i c uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącego koszty zastępstwa procesowego.