Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 592/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.7, art. 75
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.10 ust. 1 , art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 21 ust. 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art.2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 17 maja 2011 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako BP ARMiR) wpłynął wniosek S.M. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej ONW) na rok 2011, w którym zadeklarowano do płatność działki rolne o łącznej powierzchni 49,48 ha.

W dniu 22 stycznia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określany dalej jako Kierownik BP ARiMR) wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania S.M. płatności ONW na rok 2011, powołując się na art. 104 k.p.a., § 2, § 3 ust. 2, 3, 4, §5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 ze zm. – określane dalej jako rozporządzenie ONW ) oraz art. 21 ust. ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64 poz. 427 ze zm. – określanej dalej ustawą PROW ).

W odpowiedzi na pismo Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Prokurator Prokuratury Rejonowej pismem z dnia [...] listopada 2011 r. wskazał, iż prowadzone jest śledztwo [...], podczas którego postawiono zarzuty m.in. S.M. w sprawie wyłudzenia dopłat unijnych od ARiMR w latach 2004-2011.

W dniu 18 lutego 2013 r. do BP ARiMR wpłynął z Sądu Okręgowego Wydział Kamy odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego w sprawie sygn. [...] przeciwko m.in. S.M., w którym została ona oskarżona między innymi o to, iż w okresie od roku 2004 do roku 2011, działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła ARiMR Oddział do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożyła w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymała nienależne dotacje znacznej wartości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW i płatność rolnośrodowiskową.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu 19 listopada 2013 r. wysłał do pełnomocnika strony postanowienie nr [...] o przeprowadzenie dowodu, w którym wskazano, że włączone zostały do akt sprawy protokoły z zeznań świadków i podejrzanych zgromadzonych w postępowaniu prokuratorskim i sądowym pod sygnaturą akt odpowiednio oraz sądowego (sygn. akt. [...]).

W toku postępowania organ przeprowadził dowód z przesłuchania: J.J., J.B., M.C. i K.S., na okoliczność ustalenia faktycznego posiadania (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011.

W dniu 16 grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował do S.M. wezwanie Nr [...] na przesłuchanie w sprawie dotyczącej przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w związku ze złożonym Wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011 (przesyłka była dwukrotnie awizowana i wróciła do organu).

W dniu 16 stycznia 2015 r. w Biurze Powiatowym ARiMR dokonano próby przesłuchania S.M. w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2011. Na przedmiotowe przesłuchanie nie stawiła się ani S.M. ani jej pełnomocnik.

Organ I instancji wskazał, że z aktu oskarżenia i dokumentacji przekazanej przez Prokuratora Okręgowego wynika, iż M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M, doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą M.W. zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej PROW (2007- 2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi. W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR, ale kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W.. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości. Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie wyżej opisanego mechanizmu.

Organ I instancji analizując materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i włączony do postępowania administracyjnego, w postaci zeznań świadków i oskarżonych, ocenił jako miarodajny i wiarygodny, albowiem zeznające osoby zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i miały pełną świadomość o odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy.

W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, że S.M. nie była posiadaczem gruntów rolnych. Świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 przez S.M.. Kierownik przytoczył uzyskane zeznania i uznał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych jednoznacznie wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane oraz na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników, sam osiągał korzyści finansowe, albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z dopłat. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał ich faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności.

Zdaniem Kierownika BP ARiMR całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Organ wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P Sp.j., Spółkę M Sp.j., Gospodarstwo M Sp.j.

Wobec powyższych ustaleń Kierownik BP ARiMR stwierdził, że grunty rolne zgłoszone przez S.M. oraz przez wyżej wymienione osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się bowiem faktycznie M.W., a dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy wskazane podmioty zmierzał do obejścia przepisów prawa związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia dla działek powyżej 300 ha dla płatności bezpośrednich oraz ominięcie degresywnych stawek płatności stosowanych dla ONW i PRŚ - rolnictwo ekologiczne.

W ocenie organu I instancji poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że powyższe działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do stosowania procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (DZ.Urz. UE L 25/8z 28 stycznia 2011 r. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 65/2011). Nadto organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie został spełniony przez wnioskodawcę warunek, o którym mowa w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14 – określane dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008). W przypadku, gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. W przedmiotowej sprawie M.W. nie występował jako współposiadacz gospodarstwa zgłoszonego do płatności i ukrywał przed organami ARiMR fakt posiadania zgłoszonych we wniosku na rok 2011 gruntów rolnych. Nie udzielił też pisemnej zgody wnioskodawcy na zgłoszenie działek do płatności.

Organ wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników czyli osób które faktycznie uprawiają grunty rolne tzn. decydują jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W ocenie organu S.M., składając wniosek o przyznanie płatności na 2011 r. nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ było ono nadal w posiadaniu M.W., który prowadził zabiegi agrotechniczne na wskazanych we wniosku działkach rolnych.

W świetle przedstawionych powyżej faktów Kierownik BP ARiMR stwierdził, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanych na rok 2011 płatności ONW był fakt niespełnienia warunków do przyznania płatności ONW na rok 2011 wynikających z rozporządzenia ONW w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011.

Ponadto zdaniem Kierownika w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 2 lit.a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14, dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008), który stanowi, iż "gospodarstwo rolne" lub ,,gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dodatkowo organ wskazał, że dla oceny czy mamy do czynienia z oddzielnym gospodarstwem można zastosować kryterium odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej za gospodarstwo wskazane w załączniku II do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009, gdzie wyodrębniono następujące kategorie gospodarstw: osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym; osoba prawna.

Następnie organ wskazał na treść przepisów § 2 i § 3 rozporządzenia ONW określających przesłanki przyznania ww. płatności. Organ zauważył, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności, odnoszona do faktycznego posiadania gruntu rolnego, nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego sformułowany.

Według ustaleń Kierownika BP w niniejszej sprawie po stronie S.M. nie wystąpiły elementy składające się na posiadanie. Organ wskazał przy tym, że w przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków oraz osoby współpodejrzane, które potwierdziły, że S.M. nie prowadziła indywidualnie działalności rolniczej na gruntach rolnych zgłaszanych do płatności w latach objętych aktem oskarżenia, tj. w latach 2004-2011. Faktycznym użytkownikiem tych gruntów, który prowadził na nich działalność rolniczą był M.W..

W świetle przedstawionych powyżej faktów organ stwierdził stworzenie przez M.W. sztucznych warunków dla uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowej. W związku z powyższym stwierdzono, iż zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy:

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, który stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (UE) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania łub wycofania korzyści,

- pkt. 25 preambuły do Rozporządzenia rady (WE) nr 73/2009, zgodnie z którą aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia,

- art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła S.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą zdaniem pełnomocnika strony stanowić dowodu w sprawie. Ponadto zdaniem strony odwołującej nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym organ oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Ponadto pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie art. 10 kpa w zw. z art. 79 § 2 kpa poprzez błędne uznanie, iż strona nie stawiła się na przesłuchanie bez usprawiedliwienia. Dodatkowo zarzucono organowi dowolne i błędne ustalenie, iż odwołująca nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego, podczas gdy posiada ona prawo własności do części zgłaszanych gruntów, składała wnioski o płatności, a ARiMR przeprowadzał kontrole na miejscu. Dodatkowo pełnomocnik wskazał, iż S.M.: uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, uzyskiwała płatności uzupełniające do suszu paszowego co wiązało się z zawieraniem przez stronę stosownych umów z przedsiębiorstwami skupującymi susz, prowadziła wymagane przez ARiMR rejestry, zlecała wykonanie ekspertyz wyspecjalizowanym podmiotom, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej.

W odwołaniu pełnomocnik wniósł o przesłuchanie strony oraz świadków na okoliczność posiadania gruntów rolnych będących przedmiotem postępowania.

W związku ze złożonymi wnioskami dowodowymi organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego.

Pomimo kilkukrotnego wezwania strony S.M. nie stawiała się na wezwania w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia (terminy wezwań: na [...] maja 2015r., [...] czerwca 2015r., [...] sierpnia 2015r., [...] październik 2015r., [...] październik 2015r., [...] październik 2015r.). Wobec powyższego organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie prawa własności i posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności i do przedstawienia dowodów potwierdzających ww. prawa. Organ wezwał o podanie: przez kogo wykonywane były prace rolnicze w gospodarstwie, jakie były to prace, jakie produkty zostały wytworzone w gospodarstwie strony, co się z nimi stało, jakie koszty poniosła strona na prowadzenia działalności rolniczej w latach 2011-13, jakie maszyny rolnicze lub inny majątek związany z prowadzoną działalnością były w posiadaniu strony w latach 2011-13, jaką wielkość dochodu uzyskała strona z prowadzonej działalności rolniczej w latach 2011-13, na co spożytkowane zostały środki uzyskane z dopłat obszarowych z lat 2004-10, jednocześnie organ zobowiązał S.M. do przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających ww. fakty. Na powyższe wezwanie S.M. nie udzieliła wyjaśnień.

W wyniku rozpoznania odwołania S.M. decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzane oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż S.M. nie wypełniła przesłanek, na podstawie których przyznawane są płatności ONW albowiem poprzez stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania dotacji do gruntów rolnych, działania wnioskodawczyni skierowane były na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w przedmiotowym przypadku.

Dyrektor wskazał, iż grunty rolne zgłoszone do płatności na rok 2011 przez S.M. wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość. Przedmiotowy podział ma na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez M.W. nienależnych uprawnień do płatności ONW (oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanych przez ARiMR).

Organ odwoławczy wskazał na mechanizm stosowany przez M.W., mający na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni do jakiej na mocy przepisów prawa przysługują płatności.

M.W. prowadził od kilkunastu lat działalność gospodarczą o nazwie P. Od kilku lat zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi prac rolnych. Część z tych osób nabywała dla pozoru ziemie, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Osoby te nabywały ziemie za jego pieniądze w celu uzyskania przez niego w pełnej wysokości dopłat unijnych. W ten sposób M.W. omijał ograniczenia wynikające z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się w zależności od wielkości użytkowanego obszaru. O pozorności nabycia nieruchomości, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które podobnie, jak właścicielowi użytkującemu nieruchomości rolne, po spełnieniu pozostałych wymogów, pozwalały uzyskać dotacje. W rzeczywistości ziemia ta była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z polecenia M.W. fikcyjni właściciele i dzierżawcy, jako użytkownicy gruntów rolnych, składali wnioski do ARiMR o dotacje. Kwoty przyznawanych przez Agencję świadczeń były przelewane na konto M.W., bądź fizycznie mu przekazywane. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne im dotacje następujące osoby – P.S., jako właściciel; M.C., jako dzierżawca; J.G., jako dzierżawca; M.B., jako dzierżawca; J.B., jako dzierżawca; J.M., jako właściciel; S.M., jako właściciel; S.B., jako właściciel; K.S., jako dzierżawca; T.. jako dzierżawca; B.P.; K.P. i T.P., jako właściciele, a J.J. usiłował uzyskać dotacje jako dzierżawca. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez ww. osoby, a później współdziałał z nimi w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć miał temu podział jego gruntów rolnych pomiędzy wymienionych powyżej fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Dyrektor stwierdził, iż zeznania świadków uzyskane w toku prowadzonego postępowania prokuratorskiego i sądowego potwierdzają fikcyjne prowadzenie działalności rolniczej przez S.M., w celu uzyskania przez M.W. płatności obszarowych do gruntów rolnych w zwiększonej wysokości.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał obszerne fragmenty zeznań świadków złożone w toku śledztwa prowadzonego przez Prokuratora, potwierdzające opisane powyżej okoliczności. Organ zaznaczył, iż co prawda zeznania dotyczą lat 2004-2011 jednak wynikający z nich mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w latach następnych.

Organ wskazał, iż zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia:

Płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości:

1) 50 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha;

2) 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.

Powyższe przepisy ograniczają możliwość uzyskania przez producenta rolnego płatności ONW w pełnej 100% stawce już przy przekroczeniu areału o wielkości 50 ha oraz wykluczają uzyskanie płatności ONW dla powierzchni działek rolnych przekraczającej wielkość 300 ha.

W celu unaocznienia, jakie korzyści możliwe są do uzyskania poprzez sztuczny podział bazy produkcyjnej w znacznym areale, organ dokonał analizy zadeklarowanych gruntów w roku 2011 o łącznej powierzchni 1068,79 ha i wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze i przypisując je do poszczególnych osób, które w swoim imieniu występowały o płatności, mógł uzyskać łączną kwotę płatności ONW tylko z jednego roku w wysokości 167 049,10 zł, podczas gdyby zadeklarował ww. powierzchnię tylko w jednym wniosku M.W. otrzymałby kwotę płatności w wysokości 22 375 zł.

Odwołując się do treści zeznań świadków: J.B., M.C., K.S. i J.W. organ stwierdził, iż faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zgłaszanych do dopłat przez osoby uczestniczące w wyżej opisanym mechanizmie był M.W..

Zdaniem organu M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż stawki płatności do 1 ha uzależnione są od wielkości gospodarstwa i maleją wraz ze wzrostem jego powierzchni. Zdaniem organu wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby i spółki. Ze spójnych zeznań świadków wynika, że prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na jego zlecenie wykonywali pracownicy. Zdaniem organu to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z przyznanych dopłat. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek i wydawał polecenia kiedy osoby te mają wypłacić z banku dotacje i mu je dostarczyć. Dodatkowo organ zauważył, że według spójnych, obszernych i powtarzających się zeznań świadków, to nie podstawione osoby, a M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ingerował on w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. Osoby występujące w roli fikcyjnych użytkowników nie miały żadnego wpływu na uprawę gruntów. Z powyższych względów organ uznał, iż ww. osobom nie można przypisać statusu posiadacza gruntu rolnego, co jest koniecznym wymogiem do ubiegania się o płatności obszarowe. W opinii Dyrektora takiego statusu nie można przypisać również S.M., ponieważ pełniła w opisanym mechanizmie taką samą rolę, jak osoby, których zeznania zostały przywołane w uzasadnieniu, co jak podał organ potwierdzając zeznania J.J., M.C., K.S. i J.G..

Zdaniem organu nie ulega wątpliwości w świetle zeznań S.M., jak i pozostałych świadków, iż wnioskodawczyni uczestniczyła w mechanizmie stworzonym przez M.W. aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa o dopłaty bezpośrednie. Nie można bowiem uznać za faktycznego posiadacza gospodarstwa rolnego osoby, która kompletnie nie orientuje się w kwestiach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. W opinii Dyrektora składanie wniosków o przyznanie płatności przez S.M. miało na celu uzyskanie wyższych płatności do gruntów, którymi władał M.W., poprzez rozdrobnienie potencjału produkcyjnego będącego w jego posiadaniu. Organ wskazał, iż zgodnie z posiadanymi przez ARiMR danymi (tj. na podstawie danych zawartych w systemie ewidencji wniosków o przyznanie płatności prowadzonym zgodnie z Ustawą EP), w roku gospodarczym którego dotyczy przedmiotowa sprawa, tj. 2012, M.W. jako indywidualny producent rolny zadeklarował do płatności obszarowej, płatności ONW, oraz do płatności rolnośrodowiskowej powierzchnię 164,94 ha. W przypadku rozpatrywanej sprawy powierzchnia zgłoszona S.M. do płatności obszarowej, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowej wyniosła odpowiednio 49,48 ha. M.W. deklarując całość posiadanych przez siebie gruntów użytkowanych rolniczo w jednym wniosku uzyskałby o wiele niższe płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowe, aniżeli w przypadku zadeklarowania tego areału w częściach w wielu wnioskach, w przypadku których, jednym z formalnych wnioskodawców jest S.M..

Z załączonych do akt administracyjnych uproszczonych wypisów z ksiąg wieczystych zadeklarowanych działek wynika, iż działki rolne zadeklarowane przez S.M. we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 należą w przeważającej większości do M.W.. Jedna działka należy do B.P., jedna do S.M..

W tym miejscu należy wskazać, że z danych widniejących w systemie ewidencji wniosków o przyznanie płatności (prowadzonym przez ARlMR w trybie Ustawy EP) wynika, iż w roku 2011 S.M. zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, działki ewidencyjne nr. [...].

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy - co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego - pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami).

Mając na względzie okoliczności podniesione w niniejszej decyzji tj. fakt dzielenia posiadanego przez M.W. areału na mniejsze gospodarstwa/podmioty, organ uznał, że ww. działanie w sposób daleko idący pozostaje w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na swoich gruntach. Organ stwierdził, iż grunty rolne zgłaszane przez S.M. do płatności w roku 2011 były zarządzane przez M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez osoby i spółki wymienione w niniejszej decyzji nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie.

Gospodarstwo S.M. zostało sztucznie utworzone w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów przez M.W. wymienionego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom jest chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu, w sprawie zastosowanie znajduje art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, który stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozdzielenie znacznego areału gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego M.W. w celu zadeklarowania tego gruntu w wielu wnioskach złożonych przez podstawione osoby fizyczne oraz utworzone spółki wskazuje na zamiar obejścia obowiązujących przepisów prawa w celu uzyskania zwiększonych dotacji.

Organ wskazał, że przy zastosowaniu cyt. przepisu istnieje konieczność wykazania łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, ale i powiązanych z nim osób w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, iż S.M. stała się czynnym uczestnikiem procederu pozornego dzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej, o czym świadczą przede wszystkim zeznania świadków i podejrzanych przesłuchanych w sprawie karnej, sygn. akt. [...], którzy jednoznacznie potwierdzili, że faktycznym posiadaczem gruntów rolnych, które deklarowali do płatności, był M.W.. M.W. systematycznie powiększał swoją bazę produkcyjną i w ramach opisanego mechanizmu służącego uzyskiwaniu zwiększonych dopłat, multiplikował liczbę podmiotów biorących udział w tym mechanizmie. Potwierdza to utworzenie przez M.W. kolejnych spółek osobowych, które również już od roku 2011 wnioskowały o dopłaty udzielane przez ARiMR. Z danych zawartych w systemie ewidencji wniosków o przyznanie płatności wynika, iż S.M. składa wnioski od 2004 r., jednocześnie zaś podała, iż nie zna się na prowadzeniu gospodarstwa. Ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż celem aplikowania o dopłaty do deklarowanych gruntów było ukrycie sztucznego podziału ziem, którymi faktycznie władał M.W.. Przedmiotowe grunty zostały zadeklarowane również w roku 2012 i 2013 we wniosku S.M., z tym że we wniosku tym zadeklarowane zostały także grunty deklarowane w roku 2011 przez innych fikcyjnych użytkowników, tj. T.S. oraz P.S., a które są w przeważającej części własnością M.W..

Według organu w omawianej sprawie w żadnym wypadku to nie S.M. i inne wymienione osoby i spółki, a wyłącznie M.W. prowadził gospodarstwo rolne, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu korzyści finansowe.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ uznał je za nieuzasadnione. Odwołująca zarzuciła organowi oparcie się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, jako sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Pełnomocnik podkreślił także, że protokół z zeznań w innej sprawie, mimo iż jest dokumentem urzędowym, nie może zastąpić przesłuchania świadka bezpośrednio przed organem.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ wskazał, iż skoro zeznania świadków uzyskane w toku postępowania prokuratorskiego mają istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy administracyjnej, organ był uprawniony do wzięcia ich pod uwagę. Dodał, iż przywołany w uzasadnieniu akt oskarżenia, nie był bezpośrednim dowodem, na którym oparto ustalenia faktyczne, a były nim przede wszystkim zeznania świadków, którym przypisano walor wiarygodności dowodowej.

Organ nie podzielił stanowiska odwołującej, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 kk. Organ dodał, iż w sprawach dotyczących osób i spółek zaangażowanych w proceder stworzony przez M.W., tj. w sprawie J.K., U Sp. J.5 P Sp. J., Spółka M Sp. J., przesłuchani zostali: K.S., J.B., J.G., J.J., które w całości potwierdzają zeznania złożone uprzednio w prokuraturze i na policji, dotyczące ich roli w procederze stworzonym przez M.W..

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu błędnego przyjęcia, iż S.M. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, mimo, że jest właścicielem części działek zgłoszonych do dopłat, organ wskazał, iż wszystkie grunty deklarowane we wnioskach przez fikcyjnych użytkowników są własnością M.W. lub osób ściśle z nim powiązanych. Kwestia praw własności ziem, którymi władał M.W., została opisana także w uzasadnieniu niniejszej decyzji, dodając jednocześnie, iż kwestie własności nie mają pierwszorzędnego znaczenia dla ustalenia prawa do dopłat. Organ podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie istotną okolicznością jest fakt sztucznego dzielenia ziem przez M.W.. Do akt niniejszej sprawy dołączone zostało zestawienie gruntów rolnych sporządzone na podstawie informacji zawartych w księgach wieczystych. W przedmiotowym zestawieniu ujęte zostały działki, które zostały zadeklarowane we wnioskach złożonych przez osoby objęte aktem oskarżenia w sprawie [...], oraz przez spółki, których udziałowcami są M.W. oraz S.M.. Organ zauważył, iż z przedmiotowego zestawienia wynika, iż właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone jest w większości przypadków M.W.. W dalszej kolejności jest to jego rodzina, tj.: Z.W., L.-G.W., B.P., a następnie osoby pozostające z nim w zależności służbowej/towarzyskiej, tj. S.B., S.M., W.J., P.S.. W późniejszym czasie właścicielami gruntów rolnych będących w faktycznym władaniu przez M.W. stawały się spółki, tj. Spółka M Spółka Jawna, P Spółka Jawna, Gospodarstwo M Spółka Jawna. Ww. stan rzeczy znajduje potwierdzenie w przywołanych zeznaniach świadków, którzy wskazali, iż M.W. dokonywał nabycia ziemi na siebie, a także na podstawione osoby (vide zeznania S.B., M.C., P.S. i J.G., który osobiście na zlecenie M.W. zajmował się poszukiwaniem ziem).

W tych okolicznościach sprawy organ wskazał, iż z gruntów deklarowanych do płatności przez S.M., tylko ułamek z ogólnej powierzchni 49,48 ha stanowią ziemie będące formalnie jej własnością, tj. jedynie działka ewidencyjna nr [...]. Zdecydowania większość gruntów deklarowanych we wniosku S.M. należy do M.W..

Organ zauważył, że S.M. formalnie posiada prawa własności do części deklarowanych gruntów, co w żadnym stopniu nie rzutuje na stanowisko organu dotyczące stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności.

Dalej odnosząc się do argumentów pełnomocnika skarżącej w zakresie wykazania, że jest ona posiadaczem działek zgłoszonych we wniosku, organ wskazał, iż wnioski S.M. za poszczególne lata gospodarcze weryfikowane były w odrębnych postępowaniach administracyjnych (kończących się wydaniem decyzji administracyjnej), co oznacza, że wniosek o przyznanie płatności za rok 2011 weryfikowany był w sposób niezależny od wyników postępowań dotyczący lat ubiegłych. Ponadto organy ARiMR o fikcyjnym podziale swoich gruntów przez M.W. dowiedziały się w roku 2011, a tym samym w odniesieniu do wniosków złożonych za lata ubiegłe, nie miały dowodów o stworzonym i istniejącym procederze związanym z gruntami M.W..

Ponadto w opinii organu odwoławczego czynności wykonywane przez S.M. takie jak: branie udziału w certyfikacji, zawieranie umów na dostawy suszu paszowego, czy prowadzenie rejestru zabiegów, nie stanowią wystarczającej przesłanki do uznania, iż była ona posiadaczem gospodarstwa rolnego. Jak wskazano bowiem posiadacz gospodarstwa rolnego to przede wszystkim ten, który we własnym imieniu i na własny rachunek podejmuje się prowadzenia takiego gospodarstwa, i który posiada pełną swobodę w podejmowaniu decyzji odnośnie prowadzonej działalności. Natomiast jak wykazano w niniejszym postępowaniu S.M. nie była posiadaczem gruntu rolnego zadeklarowanego we wniosku, ponieważ grunty te były w rzeczywistości jedynie składową ponad 1000 hektarowego areału ziemi będącej w posiadaniu M.W..

Organ wskazał ponadto, iż stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności oparte zostało na podstawie spójnych ze sobą zeznań świadków i dokumentów. Fakty wynikające z przedmiotowych zeznań i dokumentów są w kluczowej kwestii spójne i zazębiają się ze sobą. W sposób bezsporny stwierdzono istnienie powiązań pomiędzy ww. osobami, a M.W.. J.J., M.C., M.B., J.M., J.B., K.S., T.S. i P.S. jednoznacznie potwierdzili, że nie byli faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach złożonych na ich nazwiska, gdyż faktycznym użytkownikiem tych gruntów był M.W., jednocześnie wymienione osoby przyznały się do zarzucanego czynu dotyczącego wyłudzenia dopłat unijnych. Organ podkreślił, iż proceder podziału gruntów pomiędzy ww. osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z [...] września 2011 r. i [...] listopada 2011 r.

Dyrektor wskazał dodatkowo, że S.M. pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów nie stawiła się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów. W dniu 28 października 2015 r. organ wystosował do pełnomocnika skarżącej wezwanie do złożenia wyjaśnień na piśmie przez S.M. w zakresie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności w latach 2011, 2012 i 2013. Stosowne wyjaśnienia nie zostały złożone, tym samym nie wykazano, aby skarżąca w swoim imieniu ponosiła nakłady na prowadzenie działalności rolniczej oraz czerpała z tego tytułu korzyści. W kontekście powyższego Dyrektor wskazał, iż zgodnie z art. 21 ust. 3 Ustawy PROW strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że strona nie wykazała przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. S.M., reprezentowana przez adw. D.K., wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzuciła decyzji organu odwoławczego:

1. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie może stanowić dowodu w sprawie ze względu na bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji, gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie;

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić;

4. pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy k.p.a.;

5. błędne przyjęcie, że skarżąca nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzyła sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów;

6. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) na rok 2011.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2007 Nr 64 poz. 427 ze zm.; dalej jako ustawa PROW).

Stosownie do treści art. 10 ust. 1 tej ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. W oparciu o wskazaną delegację ustawową zostało wydane Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.; dalej jako rozporządzenie ONW ).

Stosownie do treści § 2 tego rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Z przytoczonych regulacji wynika, że koniecznymi warunkami uzyskania płatności bezpośrednich jest bycie "rolnikiem", posiadania działek rolnych zgłoszonych do płatności na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności i prowadzenie na tych działkach "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania płatności ONW na 2011 r., albowiem nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.

Przepis art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według art. 21 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy ( tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności ). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie ( por. np. wyroki NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907/15 i II GSK 475/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ miał oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy skarżąca spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego [...], a aktualnie [...]) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, mające istotne znaczenie dla weryfikacji i oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW na rok 2011.

W związku z tymi wątpliwościami co do okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanych płatności organ wzywał S.M. w celu jej przesłuchania na okoliczność posiadania deklarowanych gruntów, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów skarżąca nie stawiała się, usprawiedliwiając to stanem zdrowia. W tej sytuacji pismem z dnia [...] października 2015 r. organ zwrócił się do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej o złożenie na piśmie wyjaśnień odnośnie użytkowania przez S.M. gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, jednak takie wyjaśnienia nie zostały złożone.

Mimo zatem skierowania do skarżącej wezwania, strona nie podjęła współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowała ciążących na niej obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazała więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego, istotne wątpliwości co do posiadania przez nią zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce.

Raz jeszcze należy podkreślić, że zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady organ nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których prowadzi on działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić należy, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W odniesieniu do zarzutu zawartego w punkcie 2 skargi tj. dokonania ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty należy wskazać, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego pozwolił na powzięcie przez organy wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co nakładało na stronę - na wezwanie organów - obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności. Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego ( por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, LEX nr 746237).

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody skargi, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że skarżąca nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz nie podejmowała na nich działań świadczących o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi regulacjami art. 21 ustawy PROW. Jak już wskazano, to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, albowiem ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania.

Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających faktyczne prowadzenie przez nią działalności rolniczej, a tym samym prawidłowe było ustalenie organów, że na dzień 31 maja 2011 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.

W sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej ) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zatem w sytuacji gdy skarżąca nie wykazała, iż pozostawała posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziła działalności rolniczą, to nie przysługują jej płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych ustawą o płatnościach bezpośrednich. W tej sytuacji zbędne było badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.

-----------------------

fiilJfC ;

Strona 35 z 56