Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 436/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Bogusław Klimowicz, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 roku na rozprawie sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za 2003 i 2004 rok wraz z odsetkami 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza O. z dnia [...], nr [...]; 2) przyznaje adwokatowi A. B.- G. prowadzącej Indywidualną Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. P. nr 55, kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza O. z dnia [...] r. znak: [...] odmawiającą T. K. umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za 2003 i 2004r. w wysokości 29.505,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 10.039,40 zł.

W uzasadnieniu decyzji podniosło, iż materialnoprawną podstawę do orzekania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę stanowi przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z póżn. zm.), zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę, w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej). Pojęcia ważny interes podatnika lub interes publiczny, to pojęcia nieostre i niedookreślone. Ich treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślił, iż "ważny interes podatnika" to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata majątku, nadzwyczajny wypadek losowy. Ważny interes podatnika pojmowany zatem powinien być obiektywnie, a nie wyłącznie w odczuciu podatnika składającego wniosek o przyznanie tego rodzaju ulgi. Ponieważ instytucja umorzenia stanowi wyjątek od zasady obowiązku regulowania podatków, właśnie z tego powodu może być stosowana tylko w wyjątkowych okolicznościach. To organ podatkowy oceniając dany stan faktyczny sprawy podejmuje decyzję o umorzeniu bądź odmowie przyznania ulgi w spłacie podatków, przede wszystkim rozpatrując, czy istotnie w danym przypadku można mówić o ważnym interesie podatnika. Powołując wyrok NSA z dnia 26 września 2002r., sygn. akt III SA 659/01 stwierdził, iż "za ważny interes podatnika należy uznać taką sytuację, w której świadczenie podatkowe nie może zostać spełnione bez doraźnej pomocy organów podatkowych. Pomoc w postaci umorzenia zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę uzasadniać mogą sytuacje wyjątkowe, takie jak klęski żywiołowe lub inne zdarzenia losowe". Z kolei "interes publiczny" rozumieć można jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (np. ogółu mieszkańców gminy), tj. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu treści, interes publiczny to zespół ogólnie akceptowanych celów, które w przypadkach określonych przez prawo należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa (B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Toruń 2002 str. 253. SKO w P. T. podkreśliło, że nawet gdy w danej sprawie zachodzą przestanki do umorzenia zaległości, organ podatkowy może odmówić takiego rozstrzygnięcia. Istotą sprawy jest jedynie, aby decyzja nie była dowolna, lecz oparta na materiale pozwalającym na ocenę istnienia przestanek (bądź ich braku) do umorzenia zaległości.

Analizując zgromadzone materiały dowodowe w aktach sprawy, Kolegium uznało, że nie można dopatrzyć się, aby organ podatkowy I instancji nieprawidłowo wyprowadził wnioski mieszczące się w granicach swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności, na które powołuje się skarżący, oraz po dokonaniu oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącego i jego rodziny, uznało, iż decyzja organu I instancji jest zasadna. Zauważył, iż jako główny argument przemawiający za umorzeniem, podatnik wskazał straty finansowe powstałe na skutek rozwiązania umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnej Oddział w Ł., w następstwie których, jak twierdzi, "doprowadzony został do upadku". Skarżący powołał się nadto na krytyczny stan zdrowia. Jednakże dowodów na powyższe okoliczności nie przedstawił. Powstałe zadłużenia, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, a co sam skarżący przyznaje, są wynikiem nieopłaconych w terminie, z mocy przepisów, zobowiązań ustawowych i zaciąganych przez podatnika zobowiązań cywilnoprawnych. Przyczyny tych zadłużeń nie mogą i nie są przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu, podobnie jak i okoliczności związane z celem i wykorzystaniem zaciąganych zobowiązań cywilnoprawnych, czy też przyczynami powstania zadłużeń. Dodał również, że nie powstały one nagle i w ostatnim okresie, w związku z czym nie można ich uznać jako "powstałych nagle i nadzwyczajnych zdarzeń losowych". Również, stwierdzenie przez skarżącego we wniosku o umorzenie zaległości "o krytycznym stanie jego zdrowia" nie wynika ani ze zgromadzonego materiału dowodowego, ani z załączonych przez skarżącego do akt sprawy dowodów. Powyższe dowody zaświadczają jedynie, że skarżący na przestrzeni lat 1990 - 2006, przeprowadzał trzy razy badania lekarskie, oraz że w okresie od 28 lutego do 24 marca 1990r. przebywał w szpitalu. Poza stwierdzeniem, zawartym w zaświadczeniu lekarskim z dnia 28 sierpnia 2006r., że jest przewlekle chory, po przebytym zawale m. sercowego, skarżący mimo wezwań organu l instancji do przedstawienia kosztów leczenia, nie przedstawił dowodów na okoliczność zakupu lekarstw, czy innych wydatków związanych z leczeniem.

Zauważył też, iż skarżący wraz z żoną E. K. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,16 ha z budynkami: mieszkalnym i gospodarczymi, utrzymuje trzodę chlewną - maciorę z prosiętami (6 sztuk). W związku z posiadanym gospodarstwem rolnym skarżący otrzymał w roku 2000 dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 1.435,14 zł oraz z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania kwotę 526.26 zł. Podatnik posiada też sklep spożywczo - przemysłowy. Zarówno żona, jak i skarżący otrzymują renty chorobowe. Kwoty brutto tych rent wynikają z dokumentów i nie są, jak zarzuca skarżący, nieprawdziwie wskazane przez organ l instancji. Skarżący opłaca też na bieżąco podatek na rzecz urzędu skarbowego oraz reguluje opłaty za energię elektryczną. To zaś, czy rachunki te realizuje sam skarżący, czy jak twierdzi, regulują dzieci wspólnie mieszkające, nie ma znaczenia w sprawie. Wydatki związane z utrzymaniem budynku mieszkalnego winien bowiem regulować każdy, kto w nim mieszka.

W skardze na powyższą decyzję T. K. wniósł o ponowne rozpoznanie jego sprawy i umorzenie zaległości. Wyjaśnił, iż jest chory, oparł się o śmierć, przeszedł ostre zapalenie trzustki. W ostatnim czasie jego córka miała operację głowy, gdyż tętniak głowy zagrażał jej życiu. W tym samym czasie skarżący również przebywał w szpitalu. Brakuje mu środków na zakup bieżących leków i usługi odpowiednich specjalistów. Osoba opisująca komfort jego mieszkania nie była nawet w mieszkaniu, a zapewne nie zechciała by w nim mieszkać. Dom jest piętrowy, dach się wali, centralne przecieka, piec jest przepalony. W domu jest zimno i dużo wilgoci. Na skutek chorób rodziny skarżącego sklep jest prawie pusty, gdyż brak środków by go "zatowarować". Za maciorę z prosiętami zakupiono tonę węgla, której już dawno nie ma. Oświadczył nadto, iż nie czerpie korzyści z wynagrodzenia pracujących dzieci, gdyż oni mają własne dzieci, które chodzą do szkoły i muszą ich utrzymać. Córka przebywa obecnie na zwolnieniu lekarskim. Dzięki dzieciom nie zostali zlicytowani, mieszkanie jest obciążone hipoteką. Dzieci podpisały ugody z bankami i spłacają raty w wysokości 2.300,00 zł miesięcznie, aby nie dopuścić do licytacji domu. Żona ma zajętą rentę chorobową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 listopada 2007r. wyjaśniło dodatkowo, że zaległości podatkowe w kwocie 29.505,80 zł, stanowiące przedmiot zaskarżonej decyzji, obejmują zobowiązania podatkowe – 2 raty z roku 2003 w łącznej kwocie 541,50 zł oraz z lat 1999 – 2003 w kwocie 29.235 zł, a w decyzji błędnie podano, że zaległość ta pochodzi z lat 2003 i 2004. Wskazało, iż brak jest też decyzji ustalającej wymiar podatku za 2004r. Zdaniem organu odwoławczego, błędne wskazanie lat zaległości podatkowych nie zmieniło i nie zmienia przedmiotu sprawy, a podatnik nie kwestionował kwot powyższych zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez T. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] r. nr [...], Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, decyzja ta zostało podjęta bez wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. bez ustalenia treści żądania T. K., zawartego we wniosku z dnia [...] r. Dopiero poczynione ustalenia co do treści żądania mogły stanowić podstawę merytorycznego rozpoznania żądania skarżącego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważył, iż treść żądania wyznacza przedmiot postępowania, a organ administracji publicznej nie jest władny do precyzowania żądania strony. To zaś oznacza w konsekwencji, iż w razie wątpliwości sprecyzowanie tego żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji publicznej (por. wyrok NSA 2 marca 1987r., III SA 92/87 czy wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990r., I SA 367/90, ONSA 1990, Nr 2- 3, poz. 47). Zgodzić się nadto należy, z wyrażonym już poprzednio w orzecznictwie sądu administracyjnego poglądem, wedle którego jeśli charakter wniesionego pisma budzi wątpliwości, organ administracji publicznej ma obowiązek, kierując się art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej, wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, udzielając jej przy tym odpowiednich wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z dnia 17 września 1992r., III SA 949/92 czy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 października 2005r., I SA/Gd 350/05, LEX nr 235147).

W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż sformułowane we wniosku z dnia 29 maja 2006r. przez skarżącego żądanie nie było precyzyjne. We wniosku tym wskazano jedynie, iż prośba dotyczy umorzenia całości zaległości podatku gruntowego z dzierżawionego od ANR gospodarstwa rolnego oraz podniesiono, iż gospodarstwo to wydzierżawiono w 1999r. na okres dziesięciu lat i w związku z tym korzystał z mocy ustawy z ulgi podatkowej. Z uzasadnienia wniosku wynika zaś, iż zaległość, o umorzenie której wystąpiono, powstała wskutek "odwieszenia ulgi". Z tak sformułowanego wniosku nie wynika za jaki okres skarżący zażądał umorzenia zobowiązania podatkowego. Wiadomo jedynie, że zaległość ta ma swój początek w 1999r., nie sposób natomiast ustalić momentu utraty ulgi podatkowej, ani jej wysokości. W sentencji decyzji organów obu instancji oraz uzasadnieniu wskazano natomiast, iż skarżący wystąpił o umorzenie zaległości podatkowej za rok 2003 i 2004 w wysokości 29.505,80 zł wraz z odsetkami w wysokości 10.039,40 zł. Ze złożonej przez pełnomocnika organu w toku rozprawy w dniu 30 października 2007r. decyzji Urzędu Miejskiego w O. z dnia 26 lipca 2004r. nr 8000102 nie wynika jednakże, by skarżący za lata 2003 i 2004 posiadał zaległość podatkową we wskazanej wysokości. Decyzją tą określono bowiem skarżącemu zobowiązanie podatkowe za lata 1998 – 2003 w wysokości 29.235,00 zł. Z kolei z załączonej do pisma procesowego organu z dnia 12 listopada 2007r. decyzji z dnia [...] r. wynika, iż określono skarżącemu wysokość łącznego zobowiązania podatkowego na rok 2003 w wysokości 541,50 zł, zaś z wyjaśnień tego organu zawartych w tym piśmie wynika, że w decyzjach błędnie, co jednak nie zmienia zdaniem tego organu przedmiotu zaskarżonej decyzji, podano, iż kwota zaległości w kwocie 29.505,80 dotyczy 2003 i 2004r., za 2004r. nie wydano decyzji. W ocenie Sąd, tożsamość wysokości zobowiązania podatkowego wskazanego w sentencji zaskarżonej decyzji z wysokością zobowiązania podatkowego za lata 1998 – 2003 nie konwaliduje, wbrew przekonaniu organu, istotnej wady tej decyzji w zakresie przedmiotu rozstrzygnięcia, precyzyjne określenie przedmiotu rozstrzygnięcia ma bowiem znaczenie nie tylko dla samego adresata, "zwolnionego" poprzez umorzenie z obowiązku podatkowego, ale także dla organu egzekucyjnego, który w przypadku uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego uiszczenia zaległości będzie prowadził postępowanie egzekucyjne i musi wiedzieć zaległości za jakie okresy i w jakiej wysokości są wymagalne i podlegające tej egzekucji. Jest to istotne tym bardziej, iż decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter konstytutywny, a więc zmienia wcześniejszy zakres obowiązków prawnopodatkowych zobowiązanego. Podnieść nadto należy, iż istotnym, a zarazem najważniejszym elementem każdej decyzji podatkowej jest, stosownie do przepisu art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej Op, rozstrzygnięcie. Rozstrzygnięcie to, zdaniem Sądu, należy do elementów konstytutywnych decyzji. Określa ono bowiem jakie - ustalony przez organ podatkowy stan faktyczny sprawy - rodzi skutki prawnopodatkowe (por. wyrok NSA z dnia 5 września 2000, III SA 1712/99, LEX nr 47012), musi być sformułowane w sposób precyzyjny i jasny, a nie dorozumiały czy pośrednio wynikać z uzasadnienia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1998r., I SA/Łd 1478/96, nie publ.). W konsekwencji więc zmiana rozstrzygnięcia może nastąpić jedynie poprzez podjęcie innej decyzji. Nadto wyjaśnienia organu zawarte we wskazanym piśmie nie mogą, w świetle art. 215 § 2 Op, stanowić wyjaśnienia treści (wątpliwości co do treści) podjętej decyzji.

W realiach niniejszej sprawy merytoryczne rozpoznanie podania wobec nie wezwania wnioskodawcy do sprecyzowania treści żądania doprowadziło więc do naruszenia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 i art. 168 § 2 oraz art. 169 § 1 Op. Stosownie do powołanych przepisów, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Podanie zaś powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę uwzględnił. O wysokości wynagrodzenia dla adwokata z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy i § 18 ust. 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr. 163, poz. 1348 ze zm.).

M.Ko.