Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 57/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 13, art. 5 par. 1 pkt 2, art. 26 par. 1, art. 27 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 47
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
article: art. 39
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi [...] Ośrodka [...] w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego z dnia [...].10.2011 r. Nr [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

w B. z [...] grudnia 2011 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] listopada 2011 r. nr [...], wydane w przedmiocie zwrotu S. (dalej również jako "Ośrodek") - tytułu wykonawczego nr [...] z [...] października 2011 r. Organ pierwszej instancji uznał, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.e.a."), albowiem Ośrodkowi nie przysługuje status wierzyciela.

W zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciu, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej jest podmiot uprawniony do żądania m.in. wykonania obowiązku (art. 1a pkt 13 u.p.e.a). Przytaczając treść art. 5 § 1 u.p.e.a., art. 17 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy z 8 marca 1990 r.

o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 39 ustawy

z 26 października 1992 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania

i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego

(Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) organ odwoławczy wskazał, że uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień i placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie jest to jednak jednoznaczne z uprawnieniem

do wystawienia tytułu wykonawczego we własnym imieniu.

Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, którymi zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Stosownie do postanowień rozdziału I § 1 ust. 1 Statutu Ośrodka, Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną miasta [...] W. nie posiadającą osobowości prawnej. Z uwagi na treść art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym, Ośrodek nie jest wierzycielem należności ujętej w powyższym tytule wykonawczym, a jednostką organizacyjną [...] W., którą reprezentuje Prezydent [...] W. Prawidłowy tytuł wykonawczy winien, więc posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie na Prezydenta [...] W. jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową Prezydenta [...] W., oraz podpis osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta. Wyżej wymieniony tytuł wykonawczy tych wymogów nie spełnia, gdyż opatrzony jest pieczęcią Ośrodka oraz okrągłą pieczęcią z orłem i napisem pieczęcią Ośrodka, co powoduje, że jest wadliwy.

W skardze skierowanej do Sądu Ośrodek wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie: art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz. U. Nr 47, poz. 316 ze zm.),

art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13 i art. 16c ustawy

z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej

oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000 ze zm.), art. 19 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 14 u.p.e.a., art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r.

o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2011 r. nr 45, poz. 236) w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8, art. 12 K.p.a., art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości

i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r., art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym - poprzez przyjęcie,

że Ośrodek nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w jego placówce poddanych egzekucji administracyjnej oraz bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych Ośrodka.

Zdaniem autora skargi Ośrodek jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania

nad wykonaniem tego obowiązku) - co wyczerpuje definicję wierzyciela przyjętą

w art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Podniesiono także, że Ośrodek,

nie będąc organem administracji publicznej, jest wierzycielem opłat

za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień z uwagi na treść art. 41 ust. 3 i ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, gdzie zdaniem strony skarżącej w sposób wyraźny wskazano, kogo ustawodawca uważa

za wierzyciela należności za pobyt w izbie wytrzeźwień. Podobnie § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego wskazuje, że osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izb, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni.

Strona skarżąca wskazała ponadto, że wpłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień zasilają rachunek bankowy Ośrodka, który jako jednostka budżetowa samodzielnie gospodarująca środkami budżetowymi i rozlicza się z tych wpłat

z Miastem na zasadzie comiesięcznych sprawozdań.

Zdaniem Ośrodka o tym, że to on jest wierzycielem świadczy również to,

że przysługuje jej na przedmiotach pozostawionych w depozycie prawo zastawu celem zabezpieczenia należności. Ponadto Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z VAT i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień.

W skardze zauważono ponadto, że Ośrodek stanowi statio municipii

[...] W. Skoro zatem w świetle orzecznictwa sądowego stationes municipii działają obrocie prawnym w zastępstwie gminy, w sytuacji, gdy dochodzone roszczenie związane jest z działalnością wyodrębnionej jednostki organizacyjnej gminy, można także - obok gminy - wskazać tę jednostkę, jako statio municipii. Powyższe powoduje, że dodatkowe oznaczanie, iż w takiej sprawie działa Prezydent [...] W. jest przejawem przesadnego formalizmu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Stosownie do treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny zobowiązany

jest do badania z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten

nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny

nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

O tym, że tytuł wykonawczy powinien spełniać rygorystyczne wymogi, co do jego treści przekonuje treść art. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów jest obowiązek prawidłowego oznaczenia wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), którym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Koniecznym elementem tytułu wykonawczego powinny być również: data jego wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela (art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a.).

Uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej m.in. obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów

albo bezpośrednio z przepisów prawa - jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana

do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki

lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie

lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku (art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Do obowiązków objętych hipotezą tej regulacji zalicza się także obowiązek zapłaty opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień.

Orzekający w tej sprawie Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że Ośrodek nie może w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego

z nieuregulowanych przez zobowiązanego opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień. Pogląd taki wyrażony został m.in. w wyrokach WSA w Białymstoku z 16 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 399/11; WSA w Gliwicach z 15 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 211/11 i z 7 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 384/11; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2011 r. sygn. akt II SA/Go 660/11; WSA w Olsztynie z 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 529/11 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w przywołanych przez stronę orzeczeniach WSA w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 485/11 oraz I SA/Rz 490/11), że postawione przez organy wymaganie, aby na tytułach wykonawczych umieszczona była pieczęć Prezydenta [...] W., było zbytnią formalnością. Zwłaszcza, że we wspomnianych orzeczeniach zauważono także, że z treści nadesłanego przez skarżącego pełnomocnictwa wynika upoważnienie Dyrektora Ośrodka do reprezentowania [...] W., a więc nie do działania w imieniu własnym (podkreślenie Sądu).

W tym miejscu należy wskazać, że w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców jedynie organy samorządu terytorialnego i organy powiatu, mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień (art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Natomiast Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta W., która nie posiada osobowości prawnej, został powołany m.in. do pełnienia funkcji izby wytrzeźwień w rozumieniu tej ustawy. Opłaty pobierane za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień są dochodami gminy. Status wierzyciela w postępowaniu zmierzającym do egzekucji tych należności posiada, zatem gmina. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów u.p.e.a. - może być bowiem jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Stąd w rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może figurować Prezydent miasta [...] W. - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor Ośrodka nie jest samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy [...] W. jako posiadający do tego upoważnienie prezydenta miasta [...], zgodnie z jego zakresem (zob. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym).

Zauważenia wymaga również, że z przedłożonego do akt sprawy pełnomocnictwa, udzielonego 3 lutego 2010 r. Dyrektorowi Ośrodka przez Prezydenta [...] W. w trybie art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, wynika, że Dyrektor Ośrodka działa nie we własnym imieniu, ale w imieniu gminy. Ośrodek nie może, zatem w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 17 rozporządzenia Rady Ministrów

w sprawie tablic i pieczęci urzędowych oraz art. 27b u.p.e.a. w zw. z art. 2a pkt 13

i art. 16c ustawy o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, Sąd zauważa że z przepisów tych nie wynika aby uprawnienie do posługiwania się pieczęcią urzędową oraz wizerunkiem orła ustalonym dla godła stanowiło przesłankę uznania takiego podmiotu za wierzyciela uprawnionego do wystawienia tytułu wykonawczego. Jak już wyżej podkreślono definicja ustawowa wierzyciela określona została w art. 1a pkt 13 u.p.e.a. O tym,

czy dany podmiot jest wierzycielem w rozumieniu tej ustawy decyduje, zatem owa regulacja uzupełniona postanowieniami art. 5 u.p.e.a.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że okoliczność, że Ośrodek jest czynnym podatnikiem VAT, wykonującym czynności zwolnione z tego podatku

i zobligowanym do wystawiania faktur VAT za pobyt w izbie wytrzeźwień nie ma wpływu na wynik sprawy. O statusie podatnika VAT decydują przepisy ustawy

z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.).

Z kolei status wierzyciela uprawnionego do wystawiania tytułów wykonawczych jest domeną ustawy egzekucyjnej.

Przewidziane w art. 41 ust. 3 i 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości

i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uprawnienia do potrącania należności za pobyt

w izbie z depozytów pieniężnych oraz realizacja ustawowego prawa zastawu

na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie również nie dają podstaw

do przyznania Ośrodkowi statusu wierzyciela w spornym zakresie. Natomiast

z przepisu § 17 cytowanego rozporządzenia z 4 lutego 2004 r. wywieźć można uprawnienie dyrektora izby jedynie do wystawienia wezwania do pokrycia kosztów pobytu w izbie osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów tego pobytu. W żadnym zaś razie nie wynika z tego przepisu, że dyrektor izby uzyskuje uprawnienie do wystawienia, jako wierzyciel (w swoim imieniu), tytułu wykonawczego zmierzającego do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień.

Z podanych przyczyn rozstrzygnięcia organów są zgodne z prawem. Wystawiony tytułu wykonawczy jest wadliwy, albowiem nie spełnia wymagań formalnych, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi.

Wobec niezasadności skargi orzeczono jak w sentencji na podstawie

art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270).