Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1156/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, sędzia WSA Jolanta Sokołowska, asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 4 maja 2005 r. M. J., zwana dalej "Skarżącą", zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "Zakładem", o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: wrzesień 1999 r, od listopada 2001 r. do grudnia 1999 r., czerwiec 2000 r., od marca 2001 r. do września 2001 r., ubezpieczenie społeczne za okres: od września 1999 r. do stycznia 2001 r., od marca 2001 r. do września 2001 r. oraz FP i FGŚP za okres: od listopada 1999 r. do grudnia 1999 r., od marca 2001 r. do września 2001 r. Wniosek o umorzenie uzasadniała trudną sytuacją finansową.

Decyzją z [...] lipca 2005 r. nr [...] r. Zakład odmówił umorzenia należności, ponieważ nie stwierdził całkowitej nieściągalności składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 187 z póź. zm. - zwanej dalej "usus").

W odwołaniu od decyzji Zakładu Skarżąca wskazała, iż decyzja jest wadliwa ze względu na brak wskazania przepisów prawa stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Ponadto zarzuciła Zakładowi brak rozpoznawania możliwości umorzenia składek pod kątem istnienie przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz.1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r."). Skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową wskazując, iż zarabia 637 zł brutto na - etatu oraz 300 zł z wynajmu lokalu usługowego. Podniosła także, iż kwotę 13 407 zł zadłużenia uiściła w dniu 31 maja 2005 r. zaciągając kredyt. Skarżąca wskazała także, iż jest osobą samotną.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu powołał się na art. 28 ust 2 usus oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. a także wskazał, iż zobowiązana posiada lokal użytkowy KW 63968, na którym Inspektorat K. ustanowił hipotekę przymusową. Powyższy lokal Pani M. J. wynajmuje córce. Z wynajmu uzyskuje 300 zł. dochodu miesięcznie. W lokalu córka prowadzi działalność gospodarczą - biuro rachunkowe, zatrudniając zobowiązaną na 3/4 etatu z wynagrodzeniem 637 zł. miesięcznie. Ponadto Pani M. J. jest właścicielką samochodu marki [...] , rok prod. 1997. Reasumując, zdaniem Prezesa, prowadzona jest wobec płatnika skuteczna egzekucja, dłużniczka osiąga stałe dochody, jest właścicielem nieruchomości, na której ustanowiona jest przez Zakład hipoteka, oraz posiada samochód osobowy, co wyklucza istnienie całkowitej nieściągalności, która w myśl art. 28 usus jest jedną z przesłanek uzasadniających umorzenie.

Prezes wskazał, iż rozpatrując wniosek Skarżącej, ponownie przeanalizował możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zgodnie z art, 28 ust. 2 i ust.. 3a usus oraz rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r. Prezes ZUS , mając powyższe na uwadze, stwierdził. że dochody z tytułu zatrudnienia oraz wynajmu lokalu stanowią środki utrzymania zobowiązanej. Posiadany majątek zobowiązanej oraz stałe dochody, w ocenie Prezesa ZUS, świadczą bezspornie o możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie bez znaczenia jest również argument, iż ewentualne umorzenie miałoby wpływ na wymiar przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych Skarżącej, a zatem naruszałoby jej interes.

Skarżąca nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem i złożyła skargę na ww decyzję Prezesa ZUS. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż dochody, które obecnie uzyskuje pozwalają jej jedynie na pokrycie wydatków na wyżywienie oraz bieżące wydatki oraz spłatę kredytu, zaciągniętego na poczet spłaty części zaległości wobec ZUS. Skarżąca wskazała, iż posiada jeszcze zaległości w stosunku do Urzędu Skarbowego z tytułu podatku od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług. Na koniec zwróciła się w skardze o umorzenie zaległych odsetek, gdyby nie było możliwości umorzenia należności głównej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Odnosząc się do meritum sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należne składki (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., pod pojęciem "należności z tytułu składek" mieszczą się także odsetki za zwłokę) mogą być umorzone w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne."

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza również przypadki umorzenia składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej ściągalności - § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W takim przypadku umorzenie jest możliwe o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności wobec zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Jednakże i w tym przypadku przepis określa rodzaj okoliczności, uzasadniających taką decyzję, wskazując, iż może to nastąpić w przypadkach niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia albo też przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu.

Mając taki stan prawny Sąd stwierdza, że decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. jest rodzajem decyzji o charakterze uznaniowym wobec czego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może oceniać dokonane ustalenia pod kątem istniejącej podstawy prawnej. Treść art. 28 ust. 1 u.s.u.s. wprost stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem jego ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może - na warunkach określonych tym przepisem - umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s jest czytelny i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. jak również w § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. wyraźnie wskazują na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności jak też w przypadku, gdy brak jest całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku należności mogą być umorzone.

W związku z powyższym, Sąd zauważa, iż z zapisu cyt. § 3 wynika, że nawet po spełnieniu przesłanek zawartych w nim, Zakład może ale nie musi umorzyć należności.

Natomiast, stosownie do powołanych przepisów, Sąd zbadał prawidłowość toczącego się postępowania administracyjnego, którego ramy nakreśla przepis art. 123 u.s.u.s. - wprowadzając zasadę stosowania do postępowań o umorzenie należności przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zmianami zwanej dalej "k.p.a.") i nie stwierdził naruszenia prawa. Prezes ZUS słusznie wskazał, że ze względu na posiadany majątek, z którego prowadzona jest egzekucja a także osiąganie stałych dochodów, ustanowienie hipoteki na posiadanej przez Skarżącą nieruchomości, posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego wyklucza brak nieściągalności.

Należy zgodzić się także z Prezesem ZUS, iż posiadany majątek zobowiązanej oraz stałe dochody świadczą o możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżąca była też wezwana do zapoznania się z materiałem dowodowym. Z prawa tego skorzystała. W związku z tym należy przyjąć, że organ podjął wszelkie wymagane prawem czynności. Zaskarżona decyzja, aczkolwiek zdaniem Skarżącej krzywdząca i mylnie interpretująca przepisy dotyczące kwestii umorzenia zaległości, zawierała wszystkie wymagane przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. elementy a uzasadnienie odniosło się do ustaleń faktycznych i prawnych.

Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS wykazał, że nie zachodzi w tej sprawie żaden z wymienionych w przepisach ustawy jak też rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przypadków uprawniających Prezesa do umorzenia należności. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja posiadała wady, skutkujące jej uchyleniem, bowiem została wydana zgodnie z przepisami, będącymi jej podstawą prawną jak też po ustaleniu i rozpoznaniu całokształtu materiału dowodowego.

Wyjaśnić również należy, że sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w podejmowaniu decyzji, gdyż zgodnie z cytowanymi przepisami nie kształtują wydanymi wyrokami praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego. Mając to na uwadze, Sąd nie mógł umorzyć odsetek od zaległości, o co wnioskowała Skarżąca w skardze. Nie mniej jednak, taki wniosek czy też wniosek o rozłożenie na raty należności głównej i odsetek Skarżąca może złożyć do Zakładu odpowiednio to uzasadniając. Rozpoznanie i ocena wniosku leży w gestii organu, jakim jest Zakład.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę jako nieuzasadnioną.