Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 472/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 41
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 7 1, art. 80, art. 86, art. 89 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2644/13 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 pażdziernika 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2644/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 września 2013 r., nr KOC/5446/Op/13 w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2013 r., uzupełnionym w trakcie wywiadu środowiskowego, J.K. wystąpiła o pomoc finansową z przeznaczeniem na opłacenie zaległości czynszowej oraz czynszu bieżącego, zaległości za telefon oraz bieżących opłat, elektryczność bieżącą i zaległą, gaz zaległy oraz koszty podłączenia i dostarczenia gazomierza, telefon stacjonarny zaległy i bieżący, zakupy wózka na zakupy lub benzynę do samochodu lub samochód dla niepełnosprawnych, na zakup leków, kuchenki indukcyjnej, dwóch term elektrycznych do łazienki i kuchni plus koszty elektryka do ich podłączenia, koszty gazownika do zdjęcia pieca gazowego oraz dopłat do sanatorium, w tym opłacenia biletu kolejowego na przejazd w obie w obie strony w wysokości 214 zł, autobusu w obie strony w wysokości 40 zł oraz dofinansowanie do kosztów wyżywienia w sanatorium w kwocie 500 zł.

Decyzją Nr OPS V.5032.2.2141.2013 z dnia 16 sierpnia 2013 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał pomoc finansową na leki w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu wskazano, że J.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sama, jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na czas określony do 28 lutego 2017 r. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków, dochodem wnioskodawczyni było świadczenie emerytalne w kwocie 635,24 zł. W takim przypadku, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41. Organ wskazał, że decyzją Prezydenta m.st. Warszawy wnioskodawczyni przyznany został dodatek mieszkaniowy w kwocie 249, 98zł na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. Kwestia złożenia wniosku o dodatek mieszkaniowy była podejmowana podczas wywiadu środowiskowego w dniu 2 sierpnia br., ale wnioskodawczyni odmówiła ubiegania się o ten rodzaj pomocy.

J.K. przedstawiła 6 recept wycenionych na kwotę 634,20 zł oraz 6 faktur za leki na kwotę 418,30 zł. Organ stwierdził, że na przedstawionych fakturach poza lekami znajdowały się środki, które nie zostały wskazane na wystawionych przez lekarza receptach, takie jak [...],[...] i [...] w łącznej kwocie 117,68 zł, które nie zostały uwzględnione w rozliczeniu ogólnym. Zatem do rozliczenia za leki pozostała kwota 300, 62 zł. OPS wskazał ponadto, że w okresie od 2012 r. do sierpnia 2013 r. J. K. rozliczyła pomoc na leki w ogólnej kwocie 1 594, 25 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w tym czasie otrzymana pomoc na leki wyniosła łącznie 1 595, 14 zł. Organ pierwszej instancji podkreślił również, że J.K. regularnie korzysta z pomocy ośrodka, przede wszystkim w formie zasiłków celowych, m.in. w czerwcu uzyskała pomoc w wysokości 390 zł.

Odwołanie w terminie ustawowym od niniejszej decyzji złożyła J.K., kwestionując prawo OPS do oceny, jakie leki powinna stosować, a jakich nie. Podkreśliła, że wymienione leki są sprzedawane bez recepty, co oznacza, że lekarz nie może ich wpisać na receptę razem z pozostałymi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2013 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu

Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego jest podejmowane przez organy administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego. Sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Przypomniał także, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowania osobistej aktywności osób w tym zakresie. Organ odwoławczy podkreślił, iż z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego przez skarżącą możliwe jest jedynie przyznanie jej pomocy na podstawie art. 41 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego w kwocie 500 zł na leki.

Organ odwoławczy podzielił także stanowisko organu I instancji, że wsparcie ze strony organów pomocy społecznej ma charakter akcesoryjny, co nie może oznaczać przerzucenia obowiązku zapewnienia realizacji potrzeb bytowych wyłącznie na organy udzielające świadczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy został stronie przyznany, ale – jak można domniemywać z treści odwołania – w wysokości niesatysfakcjonującej stronę. Organ wskazał, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej powodują, że nie każdy potrzebujący może otrzymać w danym czasie pomoc w satysfakcjonującej go wysokości.

Organ odwoławczy podkreślił, że w pierwszej kolejności ośrodki pomocy społecznej muszą udzielić pomocy osobom bądź rodzinom będącym w trudniejszej sytuacji niż odwołująca, tj. osobom których dochód jest równy lub wynosi poniżej kryterium dochodowego. Jak wskazał organ pierwszej instancji, w okresie od stycznia do czerwca 2013 r. na zasiłki celowe dysponował on kwotą 761 864, 46 zł, a pomocy udzielono 1099, co średnio stanowi kwotę 115,54 zł na osobę miesięcznie. Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznana skarżącej kwota w całości pokryła koszty wynikające z przedstawionych faktur za leki. Organ ocenił, że przy średniej wysokości zasiłku celowego wykazanej przez organ pierwszej instancji w decyzji, przyznaną kwotę zasiłku należało uznać za znaczną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżąca wyraziła niezadowolenie z przyznania jej świadczenia w danej wysokości. W ocenie skarżącej organy orzekające w sprawie nie posiadają rzeczywistej wiedzy o jej sytuacji i potrzebach.

W piśmie procesowym z dnia 6 października 2014 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego, przez co naruszono przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy prawa materialnego - art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 41 pkt 1 u.p.s. Wskazano, że skarżąca starała się o dodatek mieszkaniowy, przynajmniej na pokrycie zaległego czynszu. W piśmie z dnia 5 września 2013 r. otrzymała odpowiedź Urzędu m.st. Warszawy urzędu Dzielnicy Bielany, że jedynym możliwym rozwiązaniem sytuacji skarżącej jest zawarcie porozumienia z Zakładem Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Bielany. Z informacji uzyskanych przez skarżącą wynika, że ze względu na zaległości czynszowe nie kwalifikuje się ona do otrzymania tego rodzaju pomocy. Zarzucono, że nie wyjaśniono czy córka skarżącej rzeczywiście partycypuje w kosztach utrzymania skarżącej, a jeśli tak to w jakiej wysokości.

W wyroku oddalającym skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał w pierwszej kolejności, że w jego ocenie decyzja ta odpowiada prawu, a zarzuty podniesione w skardze i w piśmie ją uzupełniającym nie ujawniły wad tego rodzaju, które winny skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Sąd wskazał na dyrektywy ogólne pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej - stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. - jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin, nigdy zaś zastępowanie ich w dążeniu do osiągnięcia rezultatu określonego w powołanym przepisie. W art. 3 ust. 2 ustawy określono, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Ponadto, stosownie do art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dalej, ustawodawca w art. 4 u.p.s. podkreślił rolę, jaką w systemie pomocy społecznej odgrywa współdziałanie osoby ubiegającej się o taką pomoc, nakładając na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Konsekwencje braku aktywności, o której mowa w art. 4 u.p.s., mogą okazać się dotkliwe dla wnioskodawcy. Przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wprost stanowi, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego i inne wskazane w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Sąd zwrócił uwagę, że konstrukcja prawna mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 39 oraz art. 41 u.p.s. opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, w tym m.in. przywołane wyżej przepisy art. 2 - 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Sam zaś fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ musi mieć bowiem na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/2007, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji podniósł, że złożony przez skarżącą wniosek o pomoc finansową na leki w pierwszej kolejności należało rozpoznać jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego na ten cel, gdyż ta forma pomocy społecznej najbardziej odpowiada zaspokojeniu wnioskowanej potrzeby. Prawo do tego świadczenia, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., przysługuje jedynie osobom, których dochód nie przekracza określonej w ustawie oraz rozporządzeniu wykonawczym do ustawy kwoty, zwanej dalej kryterium dochodowym, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W sprawie, organy obu instancji prawidłowo przystąpiły do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej od ustalenia, czy spełnia ona podstawowy warunek przyznania wnioskowanego dodatku celowego, tj. czy osiągnięty przez nią dochód mieści się w granicach kryterium dochodowego. Ustalenie, że dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w kwocie 635,24 zł przekracza kryterium określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, który dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542 zł, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy udzielenia zasiłku celowego. Dalsze rozważania co do celowości przyznania świadczenia w tej formie były więc zbędne, gdyż przepis art. 8 ust. 1 u.p.s. w sposób wyraźny przesądza o tym, że osobom, których dochód przekracza omawiane kryterium dochodowe, nie przysługuje prawo do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Prawidłowo zatem przedmiotowy wniosek J.K. z uwagi na przekroczenie przez skarżącą kryterium dochodowego został rozpoznany także pod kątem zasadności przyznania skarżącej pomocy społecznej w tej właśnie formie.

Dalej Sąd podniósł, że istotnym jest, iż udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego jest uzależnione od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy mieć bowiem na uwadze, że ta forma pomocy skierowana jest do osób lub rodzin o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, co już stanowi o wyjątkowości tego świadczenia. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, jest to pojęcie nieostre, niedookreślone, zatem jego interpretacja ma charakter ocenny, uzależniony każdorazowo od okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę charakter zgłoszonej potrzeby bytowej, tj. zakup leków, ustalona sytuacja osobista i materialna skarżącej spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" i uzasadnia zastosowania w stosunku do niej przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s., z przeznaczeniem na zakup leków. Do okoliczności takich należy zaliczyć niski dochód skarżącej oraz stan jej zdrowia. Wniosek o przyznanie pomocy finansowej dotyczy bowiem wydatków okazjonalnych, w postaci opłat za leki. Skarżąca przedstawiła 6 recept wycenionych na kwotę 634, 20 zł oraz 6 faktur za leki na kwotę 418, 30 zł. Słusznie ustalono, że na przedstawionych fakturach poza lekami znajdowały się środki, które nie widniały na receptach, których łączna wartość wynosi 117, 68 zł., a które nie zostały uwzględnione w rozliczeniu ogólnym. Zatem do rozliczenia za leki pozostała kwota 300, 62 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można pominąć, że w pierwszej kolejności ośrodki pomocy społecznej muszą udzielić pomocy osobom lub rodzinom będącym w trudniejszej sytuacji niż strona, tj. osobom, których dochód jest równy lub wynosi poniżej kryterium dochodowego. Jak wskazał organ pierwszej instancji, w okresie od stycznia do czerwca 2013 r. Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na zasiłki celowe kwotą 761 864, 46 zł, a średnia wysokość udzielonego wsparcia wyniosła 115, 54 zł na osobę miesięcznie. Dodatkowo ustalono, że przyznana skarżącej pomoc w całości pokryła należności wynikające z przedstawionych faktur za leki.

W tych okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji ocenił, że zachodził szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s., w konsekwencji organom nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego przy wydaniu decyzji przyznającej świadczenie w wysokości 500 zł. Zdaniem Sądu niezasadny był również zarzut naruszenia art. 7, art. 77, art. 80, art. 86, art. 89 § 2 kpa, ponieważ stan faktyczny sprawy ustalony został prawidłowo.

. Od powyższego wyroku J.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Powołując się na przepis art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła:

1. naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 7, art. 77, art. 80, art. 86 oraz art. 89 § 2 kpa, nadto art. 41 ustawy o pomocy społecznej, niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez:

a) niedostrzeżenie przez Sąd I instancji przekroczenia przez organ odwoławczy granic uznania administracyjnego;

b) zaaprobowanie przez Sąd I instancji dokonanej przez organ odwoławczy wykładni przepisów prawa materialnego w sposób przyjmujący, że skarżącej nie należą się zasiłki celowe specjalne, bowiem jej przypadek nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie podniosła, że rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż organy nie wyjaśniły przyczyn rezygnacji skarżącej z dodatku mieszkaniowego oraz przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc we wrześniu 2013 r., podczas gdy wystąpienie z wnioskiem o dodatek mieszkaniowy we wrześniu 2013 r. spowodowane było wysokim zadłużeniem zajmowanego lokalu, co uniemożliwiło jej staranie się o dodatek mieszkaniowy. Dokonując oceny sytuacji skarżącej, organy przeoczyły, że pomoc córki zapewnia skarżącej bezpieczeństwo zdrowotne i kontakt ze światem zewnętrznym, ponadto organy nie dociekały jaka jest sytuacja jej córki. Usługa internetu, telewizji oraz telefonu była w łącznej ofercie jako "pakiet" i stanowiła najkorzystniejszą ofertę. Brak ustaleń w powyższym zakresie powoduje, że postępowanie dotknięte jest wadami, które niewątpliwie miały istotny wpływ na treść decyzji. Ponadto, w ocenie skarżącej kasacyjnie, trudno oprzeć się wrażeniu, że niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciom towarzyszy swego rodzaju zniecierpliwienie urzędników dla trudnej i uporczywej petentki, a w gruncie rzeczy jest to biedna w ekonomicznym i osobistym znaczeniu kobieta, od lat borykająca się z różnego rodzaju przeciwnościami i podstawowymi problemami życiowymi. Sytuacja skarżącej kasacyjnie ma charakter szczególnie uzasadnionego przypadku ze względu na jej niepełnosprawność.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za niezasadne.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 151, art. 145 § 1pkt 1 lit.’c" p.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 86 i art. 89 § 2 kpa nie mają usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wszystkie niezbędne elementy stanu faktycznego sprawy, które legły u podstaw decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, zostały udowodnione, wziąwszy pod uwagę materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Bezspornie dochód osiągany przez skarżącą przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., przez co wykluczona jest możliwość przyznania zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.). Słusznie przyjął Sąd orzekający w pierwszej instancji, że w okolicznościach danej sprawy do rozpatrzenia pozostała możliwość przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia przez osobę kryterium dochodowego.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze – określenie z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy i po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub na wniosek). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i pozwala na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zgłaszając zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnie jakie okoliczności winny zostać wyjaśnione oraz nie określiła jednocześnie ich znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Należy pamiętać, że zaskarżoną do Sądu decyzją przyznano skarżącej pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 500 zł z przeznaczeniem na zakup leków. Skarżąca wyraziła niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia oraz z wyroku pierwszej instancji oddalającego skargę, przez co należy rozumieć że przyznaną pomoc uważa za niewystraczającą. Podnosząc określone w skardze kasacyjnej zarzuty skarżąca nie wykazała jednocześnie w jaki sposób mogły one wpłynąć na wynik sprawy.

Słusznie zauważył Sąd meriti, że specjalny zasiłek celowy stanowi formę wsparcia zmierzającą do zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej osoby, której dochód przekracza ustawowe kryterium kwalifikujące do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, może zostać jednak przyznany w sytuacjach szczególnych.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Jest to o tyle istotne, że art. 41 u.p.s. nie może prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). W okolicznościach danej sprawy organy oceniły, a Sąd pierwszej instancji to stanowisko ocenił jako prawidłowe, że ze względu na niski dochód oraz stan zdrowia, skarżąca kasacyjnie znajduje się w sytuacji szczególnie trudnej, uzasadniającej przyznanie pomocy z przeznaczeniem na zakup leków. Zasadność przyznania pomocy na wskazany cel skarżąca kasacyjnie udokumentowała receptami lekarskimi oraz rachunkami za zakupione lekarstwa.

Na tle okoliczności sprawy, podnoszony konsekwentnie przez skarżącą kasacyjnie, zarzut naruszenia granic uznania administracyjnego nie był zasadny. Przypomnieć należy, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego opiera się na instytucji uznania administracyjnego, które oznacza że organ administracyjny może przyznać wnioskowaną pomoc, ale nie jest do tego przepisem prawa zobligowany, istotne są natomiast przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Zgłoszony w sprawie zarzut skargi kasacyjnej o powyższej treści należy rozumieć, jako przyznanie zaskarżoną decyzją pomocy w wysokości nieadekwatnej do zgłoszonych przez stronę oczekiwań. W tym znaczeniu zarzut powyższy nie był miał oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przestawiła 6 recept, na których zapisane zostały lekarstwa o łącznej wartości 634,20 zł oraz faktury za leki na łączną kwotę 418,30 zł. Na fakturach widniały również leki, które nie zostały wskazane na receptach, a ich łączna wartość wynosi 117,68 zł. Przyznając pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w określonej wysokości organ wskazał na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, a na tę okoliczność przytoczył konkretne dane, z których wynika, że średnia wysokość przyznawanych zasiłków na osobę wynosi 115, 54 zł miesięcznie.

Wszystkie powyższe motywy rozstrzygnięcia poddane zostały analizie przez Sąd pierwszej instancji, który w jej następstwie nie stwierdził, aby doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezentowane stanowisko Sądu meriti jest zgodne z przepisami prawa, a zgłoszony w skardze kasacyjnej zarzut, również w tym zakresie, należy ocenić jako chybiony.

Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej, podnieść należy, że wbrew jej twierdzeniom w analizowanej sprawie nie było podstaw prawnych, nadto nie zachodziła potrzeba prowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia sytuacji materialnej i osobistej córki skarżącej – D.M. - oraz rozmiaru udzielanej przez nią pomocy materialnej. W ocenie organu stan faktyczny sprawy dawał podstawy do przyjęcia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 u.p.s. i przyznał skarżącej kasacyjnie specjalny zasiłek celowy na zakup leków. Wysokość przyznanego na tej podstawie wsparcia była wypadkową aktualnych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej oraz udokumentowanego przez skarżącą zakupu leków. W tych okolicznościach sprawy prowadzenie czynności dowodowych we wskazanym przez skarżącą kasacyjnie kierunku nie miałoby wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 – 261 p.p.s.a.