Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1059/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017 r. sprawy ze skargi D. W. i K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz D. W. i K. C. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. W. oraz K. C. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie prawa własności nieruchomości, utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1972 r. nr [...] przejęło na własność Państwa, za zabezpieczenie emerytalne, gospodarstwo rolne bez zabudowań (dom wraz z oborą), które stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności o powierzchni ogólnej 3,83 ha, położone we wsi [...], gromada [...], powiat [...], stanowiące współwłasność ustawową A. i B. małżonków C.. W decyzji tej wskazano, że przejmowane gospodarstwo ma urządzoną księgę wieczystą KW nr [...]. Jednocześnie decyzją tą przyznano małżonkom [...] prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,31 ha.

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2016 r. D. W. oraz K. C. zwrócili się do Prezydenta [...] o nieodpłatne przyznanie na współwłasność, w udziale po 1/2 części, działki o powierzchni 0,31 ha przyznanej małżonkom [...] do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania. W uzasadnieniu swojego wniosku podali, że obydwoje są zstępnymi A. i B. małżonków C.. Wskazali również, że po śmierci A. i B. małżonków C. przedmiotową nieruchomość użytkował M. C. (ojciec wnioskodawców) a po jego śmierci wnioskodawcy.

Po przeprowadzeniu postępowania Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] sprostowaną postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] odmówił przyznania nieodpłatnie prawa własności działki o powierzchni 0,31 ha położonej w [...] przy ulicy [...], stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] Dzielnica [...], oznaczonej na Mapie z projektem podziału nieruchomości KW [...]" przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] stycznia 2017 r. pod nr [...] jako działka nr [...] o powierzchni 0,3202 ha w udziałach po 1/2 części, odpowiednio dla D. W. oraz K. C.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawcy nie są uprawnionymi do nabycia własności przedmiotowej nieruchomości, ponieważ nie są zstępnymi A. i B. małżonków C. oraz od chwili śmierci A. C. tj. od dnia 25 kwietnia 1989 r. nieprzerwanie nie władali tą działką.

Od decyzji Prezydenta [...] złożyli odwołanie D. W. oraz K. C.. Odwołujący się wskazali, że są zstępnymi A. i B. małżonków C. i stanowisko organu pierwszej instancji jest błędne. Wskazali też, ze nabycie uprawnienia do przyznania na własność (współwłasność) jest uzależnione od władania przedmiotową nieruchomością. Zatem zdaniem odwołujących się, przesłanki do przyznania na własność przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione.

Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że:

Podstawę materialnoprawną niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 277, z późn. zm.; dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w art. 118 ust. 1 ustawy może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po jej śmierci faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (art. 118 ust. 2a ustawy).

Redakcja art. 118 ust. 2a ustawy, nie pozostawia wątpliwości, w związku z użyciem przez ustawodawcę zwrotu w czasie teraźniejszym dla chwili złożenia wniosku: ,,z wnioskiem może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, który po jej śmierci faktycznie włada daną nieruchomością", iż wymóg ten dotyczy momentu zgłoszenia żądania jak i rozstrzygania przez organy. Za powyższą interpretacją przemawia także wykładnia celowościowa omawianego przepisu, wskazująca, iż celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz państwa oraz jego zstępnych nadal nieruchomości opisane w art. 118 ust. 1 i 2 ustawy użytkujących a nie osób które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspakajając swoje interesy w inny sposób.

Za ugruntowany w orzecznictwie należy uznać pogląd, zgodnie z którym uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Mianowicie wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. To znaczy najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka

działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem (np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 września 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 315/2010, publ. LexPolonica nr 2814018).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, że D. W. oraz K. C. nie są zstępnymi A. i B. małżonków C.. Błędne stanowisko organu pierwszej instancji w tym zakresie pozostaje jednak zdaniem organu odwoławczego bez wpływu na treść podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że wnioskodawcy jako zstępni osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki, z chwilą śmierci tej osoby nie przejęli działki. Jak wskazali sami zainteresowani w swoim wniosku po śmierci A. i B. małżonków C. przedmiotową nieruchomość użytkował M. C. (ojciec wnioskodawców) a po jego śmierci wnioskodawcy. Potwierdzają to również oświadczenia złożone przez członków rodziny wnioskodawców, które zostały dołączane do wniosku inicjującego niniejsze postępowanie.

Zdaniem organu odwoławczego, uprawnienie z art. 118 ust. 2a ustawy wywodzi się z prawa użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Prawo to zaś natomiast jest prawem ograniczonym w czasie i ustaje z chwilą śmieci rolnika uprawnionego. Zatem i uprawnienie z art. 118 ust. 2a ustawy powinno mieć zdaniem organu odwoławczego swoje ograniczenie czasowe. Brak jest bowiem uzasadnienia aby uprawnienie z art. 118 ust. 2a ustawy rozciągało się w sposób nieograniczony np. na praprawnuków osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki, którzy dopiero po kilkudziesięciu latach od śmierci tej osoby przejmują władanie daną nieruchomością i występują z wnioskiem nabycie własności tej nieruchomości.

Odnosząc się do treści zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że spełnienie zawartej w przepisie art. 118 ust. 2a ustawy przesłanki władania, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością nie jest jeszcze wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w całości uwzględniającego żądanie wnioskodawców. Z treści tego przepisu, wynika, iż rozpoczęcie władania (w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom), daną nieruchomością winno rozpocząć się bezpośrednio po śmierci osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki. Tymczasem przesłanka ta zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie została spełniona.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 maja 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli D. W. i K. C. zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji naruszającej prawo:

- art. 139 k.p.a. poprzez poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących władania przedmiotową nieruchomością sprzecznych z ustaleniami organu I instancji, a przez to rozstrzygniętych na niekorzyść strony odwołującej się;

- art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego skutkiem są błędne ustalenia faktyczne, w szczególności bezzasadne przyjęcie, że skarżący dopiero po kilkudziesięciu latach podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że władanie to jest nieprzerwane i trwa nadal, najpierw jako współwładanie z M. C., a następnie po jego śmierci, władnie samodzielne;

- art. 118 ust. 1 w zw. z ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z uprawnienia w nim przewidzianego mogą skorzystać wyłącznie bezpośredni zstępni uprawnionego rolnika (dziecko), a nie również dalsi zstępni tj. wnuki w sytuacji nieprzerwanego posiadania od śmierci rolnika oddanej do dożywotniego użytkowania działki gruntu wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1972r. przejęte zostało na własność Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi [...] stanowiące współwłasność ustawową A. i B. C.. Jednocześnie przyznano im prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki o pow. 0,31 ha., które zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Regulacja art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ustanawia określone prawa na rzecz wymienionych w nim podmiotów i to te podmioty mogą być stronami postępowania zarówno w trybie zwykłym, jak nadzwyczajnym (stwierdzenie nieważności). Są to, były właściciel działki posiadający prawo użytkowania gruntu lub także korzystania z budynków, jego zstępni władający nieruchomością po śmierci właściciela i jego małżonka w takim samym jak on zakresie i te osoby trzecie, którym służy prawo do tych gruntów (budynków)." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt II 8A/Rz 271/06, publ. Legalis). W orzecznictwie wyjaśniono, że "należy przede wszystkim ustalić przesłanki, które muszą być spełnione, aby z takim żądaniem można było skutecznie wystąpić. Pierwsza przesłanka dotyczy osoby, która może z takim żądaniem wystąpić - jest to wyłącznie zstępny zmarłej osoby uprawnionej. Druga przesłanka, która musi być kumulatywnie spełniona, a która została przez ustawodawcę określona jako faktyczne władanie daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym osobie uprawnionej" (wyrok NSAz dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/2010, publ. LexPolonica nr 2784366; zob. także np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Sz. 726/11, publ. Legalis).

Zdaniem skarżących wyżej wskazany przepis nie ogranicza w żaden sposób, wbrew twierdzeniu Kolegium, prawa ubiegania się o przyznanie prawa własności działki jedynie do osoby bezpośrednio dziedziczącej, lecz do zstępnych w ogólności. Oczywistym jest, że zstępnym jest w linii prostej krewny rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. Uznanie, że zstępnymi są wyłącznie krewni w linii prostej, a zatem dzieci, wnuki i prawnuki oznacza, że w niniejszej sprawie wnioskodawcy jako wnuki B. i A. C. spełniają wbrew twierdzeniom organu odwławczego przesłanki określone w art. 118 ust. 2a ustawy. Są bowiem niewątpliwie zstępnymi B. i A. C. i jak prawidłowo ustalił organ I instancji, władali oni przedmiotową działką zarówno po śmierci dziadków jak i później po śmierci ojca, a syna B. i A. C. – M. C., który zmarł w dniu [...] czerwca 2007r. Taki stan istnieje do chwili obecnej. Fakt władania przez wnioskodawców przedmiotową działką potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym podkreślenia wymaga, że organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia powyższe również potwierdził. W dacie śmierci A. C., D. W. miała lat 26, a K. C. miał lat 23.

Skarżący podkreślili, że uprawnienie do żądania przyznania działki gruntu pozostawionej do dożywotniego użytkowania zostało przyznane rolnikowi przekazującemu gospodarstwo rolne, a po jego śmierci roszczenie to nabywa jego zstępny, czyli dziecko, wnuk, prawnuk itd. Przesłanka faktycznego władania nieruchomością przez zstępnego osoby uprawnionej spełniona będzie wówczas, gdy w chwili śmierci tej osoby zstępny, którego wnioskodawcy są następcami prawnymi, objął faktyczne władanie działkę gruntu, a ponadto będzie ona w nieprzerwanym władaniu wnioskodawców do dnia wydania decyzji. W niniejszej sprawie M. C. władał przedmiotową działką w sposób nieprzerwany od śmierci rodziców, razem ze swoimi dziećmi, a po jego śmierci władanie było kontynuowane przez jego następców prawnych skarżących. Powyższa okoliczność nie jest kwestionowana ani przez strony niniejszego postępowania, ani przez organ I instancji.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym nie jest kwestionowane, jak to uczynił w sposób zupełnie niezrozumiały zarówno organ I instancji jak i organ II instancji, uprawnienie określone w art. 118 ust. 2a ustawy jako przysługujące wszystkim zstępnym uprawnionego rolnika, w tym jego wnukom, a nie tylko jego dziecku, (por. wyroki NSA z dnia 7.12.2007r. sygn. akt II OSK 1209/06, WSA w Białymstoku z dnia 23.08.2007r. sygn. akt II SA/Bk 838/06, WSA we Wrocławiu z dnia 16.01,2013r. sygn. akt II SA/Wr 806/12, z dnia 2.09.2015r. sygn. akt II SA/Wr 453/15, z dnia 8.12.2015r. sygn. akt II SA/Wr 647/15, WSA w Łodzi z dnia 29.03.2016r. sygn. akt II SA/Łd 1101/15.)

Zupełnie niezrozumiałe i sprzeczne z treścią art. 118 ust. 2a ustawy są takie wywody organu II instancji, że uprawnienie wynikające z tego przepisu jest prawem ograniczonym w czasie i ustaje z chwilą śmierci rolnika uprawnionego. Z powyższego stanowiska wynika, że tylko rolnik przekazujący gospodarstwo rolne mógłby z tego uprawnienia skorzystać. A przecież ust. 2a art. 118 wyraźnie wskazuje na rozszerzenie powyższych uprawnień na zstępnych rolnika. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.nr58, poz. 280) i miał na celu zaspokojenie potrzeb nie tylko rolnika przekazującego gospodarstwo, ale również jego zstępnych. Ustawodawca jest racjonalny i z duża dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że rozszerzając zakres podmiotopwy art. 118 miał na celu umożliwienie pozostawienia przynajmniej części gospodarstwa przejętego na rzecz Skarbu Państwa najbliższej rodzinie rolnika uprawnionego po jego śmierci. Stanowisko Kolegium zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest zupełnie sprzeczne z ratio legis tego przepisu, a dokonana przez organ jego ocena, że brak jest uzasadnienia, aby uprawnienie z art. 118 ust. 2a ustawy rozciągało się w sposób nieograniczony np. na prawnuków rolnika jest zupełnie dowolne i pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Jest bowiem wręcz przeciwnie, ustawa nie zawiera ograniczenia czasowego do

wystąpienia z wnioskiem z art. 118 ust. 2a ustawy, jest to prawo podmiotowe

przyznane osobom uprawnionym, z którego mogą w dowolnym czasie skorzystać.

Na marginesie skarżący dodali, że ani ich ojciec, ani oni nie posiadali wcześniej wiedzy o takiej możliwości.

Biorąc pod uwagę okoliczność, że w sprawie niniejszej wnioskodawcy spełniają obydwie przesłanki określone art. 118 ust. 2a ustawy, a organ I instancji błędnie jedynie uznał, że nie są oni zstępnymi B. i A. C., przyznając jednocześnie, że władali oni przedmiotową nieruchomością zarówno za życia M. C., po śmierci A. C., tj. od dnia 25 kwietnia 1989 r. jak i po jego śmierci (korzystanie z działki w sposób wskazany we wniosku stanowi bowiem jej władanie), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, ponieważ wydana ona została na niekorzyść skarżących, a wiec z naruszeniem art. 139 k.p.a. (stanowisko przedstawione w jej uzasadnieniu). Nawet gdyby przyjąć, że po śmierci uprawnionych rolników jedyną osobą faktycznie władającą przedmiotową działką był M. C., a po jego śmierci władanie to było kontynuowane przez jego dzieci D. W. i K. C., to niewątpliwie mamy do czynienia z nieprzerwanym, faktycznym władaniem przedmiotową działką przez zstępnych B. i A. małżonków C. w granicach ich uprawnienia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 1; poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem.

Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie d tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wykładnia art. 118 ust.2a w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że przepis art. 118 ustawy zawierający podstawę prawną do żądania przyznania prawa własności działki przez: osobę, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu (art. 118 ust. 1), a także możliwość żądania przyznania prawa własności wskazanej wyżej działki przez zstępnego osoby uprawnionej (art. 118 ust.2a) w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, stanowi swoistą formę złagodzenia skutków prawnych obowiązujących wcześniej rygorystycznych przepisów. Przepisów, które możliwość nabycia prawa do renty przez rolników indywidualnych uzależniały od przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Dokonując wykładni powyższych przepisów nie można ich interpretować rozszerzająco, albowiem celem ich jest zaspokojenie interesów rolnika, a nie osób trzecich, równocześnie jednak dokonując tej wykładni nie można pomijać motywów, które skłoniły ustawodawcę do wprowadzenia tych przepisów.

Aby dokonać wykładni przepisu art. 118 ust.2a ustawy, który stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, niezbędne jest odniesienie się do art. 118 ust.1 ustawy i dokonanie wykładni normy prawnej w nim wyrażonej. Przepis ten stanowi, że osobie której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. W przypadku osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu przesłanką ustawową wymaganą i niezbędną do wystąpienia z żądaniem nabycia prawa własności działki jest przysługujące jej prawo użytkowania tej działki. Prawo użytkowania, czyli prawo rzeczowe ograniczone, o najszerszej treści uprawnień, a tym samym najmocniejsze obciążenie cudzego prawa. Zgodnie z art.252 kc użytkowanie polega na obciążeniu rzeczy prawem do jej "używania" i "pobierania pożytków". Podmiotowe prawo użytkowania zdecydowanie należy odróżnić od potocznego pojęcia "użytkowania " Ustanowienie prawa użytkowania następuje w celu wypełnienia określonej funkcji społeczno- gospodarczej. Użytkowanie jest prawem osobistym, związanym z osobą użytkownika z czym łączy się nie tylko niezbywalność tego prawa, ale również kolejna zasada zgodnie, z którą użytkowanie ustanowione na rzecz osoby fizycznej wygasa najpóźniej z jej śmiercią (art. 266 kc).

Ta krótka charakterystyka ograniczonego prawa rzeczowego użytkowania niezbędna jest dla dokonania prawidłowej wykładni art. 118 ust.1 ustawy. Albowiem zgodnie z tym przepisem wymaganą przesłanką niezbędną dla nieodpłatnego nabycia prawa własności działki przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu jest posiadanie prawa użytkowania tej działki gruntu. W każdym zatem przypadku należy ustalić, czy żądający przyznania prawa własności działki legitymuje się prawem użytkowania działki tzn., czy takie prawo zostało ustanowione w decyzji przejmującej gospodarstwo rolne na rzecz Państwa, oraz czy prawo to nie wygasło.

Przechodząc do wykładni przepisu art. 118 ust.2a ustawy na podstawie którego z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością, należy przede wszystkim ustalić przesłanki, które muszą być spełnione, aby z takim żądaniem można było skutecznie wystąpić. Pierwsza przesłanka dotyczy osoby, która może z takim żądaniem wystąpić, jest to wyłącznie zstępny zmarłej osoby uprawnionej. Druga przesłanka, która musi być kumulatywnie spełniona, a która została przez ustawodawcę określona jako faktyczne władanie daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym osobie uprawnionej jest właśnie tym zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie.

Wracając do rozważań dotyczących przesłanki, którą musi spełniać zstępny osoby uprawnionej określonej w art 118 ust 2a ustawy, tj. faktycznego władania daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym osobie uprawnionej, to ustawodawca posłużył się tutaj znaną cywilistyczną konstrukcją posiadania rzeczy. Zgodnie z art.336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie według kodeksu cywilnego jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym. Zgodnie z przepisem art. 118 ust.2 ustawy zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby faktycznie włada tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. Inaczej zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. Zdaniem Sądu zawarte w art. 118 ust.2a ustawy określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucje posiadania (art. 336 kc) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia.

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy w tym zarzutów strony skarżącej podnoszonych zarówno w treści odwołania jak i uzasadnieniu skargi Sąd uznał je za w pełni uzasadnione.

Bezspornym w sprawie jest, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1972 r. przejęło na własność państwa za rentę gospodarstwo rolne bez zabudowań o powierzchni 3,83 ha położone we wsi [...] stanowiące własność A. i B. małżonków C.. Jednocześnie decyzją tą przyznano małżonkom [...] prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki o powierzchni 0,31 ha (obecny nr [...]). Bezspornym jest również, że skarżący są zstępnymi B. i A. C. oraz to, że faktycznie władali przez nich sporną nieruchomością najpierw wspólnie z ich ojcem M. C. (synem B. i A. C.), a po jego śmierci samodzielnie. Ustalenia te znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zatem zdaniem Sądu spełnione zostały w rozpoznawanej sprawie kumulatywne przesłanki wynikające z treści art. 118 ust.2 cyt. wyżej ustawy.

Sąd nie podziela stanowiska organu, że powyższy przepis ogranicza prawo do ubiegania się o przyznanie prawa do działki gruntu jedynie do osoby bezpośrednio dziedziczącej. Z przepisu tego wynika bowiem wprost, że prawo to przechodzi po śmierci osoby uprawnionej na zstępnego. Wbrew stanowisku organu w orzecznictwie sądowo – administracyjnym nie jest kwestionowane, że powyższe uprawnieninie przysługuje wszystkim zstępnym uprawnionego rolnika, w tym jego wnukom, a nie tylko dziecku, jeśli spełniają oni drugą przesłankę tj. faktyczne władają taką nieruchomością (vide wyrok NSA z 7.12.2007 r. sygn.. akt II SA/nr 453/15). Sąd także nie podzielił stanowiska organu, że uprawnienie wynikające z art. 118 ust. 2a jest prawem ograniczonym w czasie i ustaje z chwilą śmierci rolnika uprawnionego. Z przepisu tego wynika bowiem wprost, że z uprawnień tych może skorzystać zstępny rolnika. Przepis ten rozszerzony został ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.nr 58, poz. 280). Rozszerzając zakres podmiotowy art. 118 ustawodawca miał na celu pozostawienie małej części przejętego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rodzinie rolnika uprawnionego po jego śmierci. Zatem stanowisko organu odwoławczego jest sprzeczne z radio legis tego przepisu co słusznie podnoszą skarżący. Należy przy tym zaznaczyć, że ustawa nie zawiera ograniczenia czasowego do wystąpienia z wnioskami w trybie art. 118 ust.2a. Jest to prawo podmiotowe, z którego mogą w dowolnym czasie skorzystać zstępni uprawnionego rolnika, jeśli spełniają przesłanki określone w tym przepisie.

Zasadnie także skarżący podnieśli, że organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę naruszył art. 139 k.p.a. poprzez przyjęcie ustaleń faktycznych dotyczących władania sporną nieruchomością przez skarżących sprzeczną z ustaleniami organu pierwszej instancji na niekorzyść skarżących oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 118 ust.1 w zw. z ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.