Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 205/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Bociąga Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy wraz z odsetkami I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. W. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 13 listopada 2013 r., znak: [....] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 674 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013 roku, znak: [....] orzekającą o odmowie umorzenia jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 16.077,13 zł.

Powyższa decyzja Wojewody zapadła w następujących okolicznościach faktycznych:

W dniu 27 grudnia 2004 roku A. C. zawarł z Dyrektorem Powiatowego Urzędu Pracy (obecnie [....] Urząd Pracy), działającym z upoważnienia Prezydenta Miasta, umowę nr [....] o przyznanie środków z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego i bankowego oraz doradztwa finansowego. Środki miały zostać przeznaczone na zakup serwera z osprzętem, zestawu komputerowego z oprogramowaniem, monitora, drukarki oraz skanera (§ 1 umowy).

W związku z niedotrzymaniem warunków umowy, a zwłaszcza postanowień § 4 umowy w zakresie obowiązku rozliczenia i udokumentowania wydatkowania otrzymanych środków, [....] Urząd Pracy, pismem z 5 września 2005 roku, rozwiązał z A. C. umowę ze skutkiem natychmiastowym i wezwał do zwrotu otrzymanych środków wraz z ustawowymi odsetkami. Z uwagi na brak jakichkolwiek wpłat strony uzyskano prawomocne tytuły wykonawcze zarówno w stosunku do dłużnika głównego i jego żony, jak i poręczyciela wraz ze współmałżonkiem. Na tej podstawie wszczęto postępowanie egzekucyjne.

W dniu 18 listopada 2008 roku [....] Urząd Pracy podpisał porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia z poręczycielem i jego żoną (S. i Z. P.), w sprawie ratalnej spłaty zobowiązania (po 150 zł miesięcznie).

Wnioskiem z dnia 30 września 2008 roku A. C. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu przyznanej pomocy.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia jednorazowo przyznanych środków - decyzja Prezydenta Miasta z dnia [....] 2009 roku, znak: [....]. Od decyzji tej złożył odwołanie A. C. Wojewoda decyzją z [....] 2009 roku, znak: [....] utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Powyższa decyzja Wojewody stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu sprawy Sąd wyrokiem z dnia 9 marca 2010 roku, sygn. akt: III SA/Kr 754/09, uchylił decyzje obu instancji.

Uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku WSA , organ pierwszej instancji przeprowadził ponowne postępowanie wyjaśniające i w dniu [....] 2010 roku wydał decyzję znak: [....], w której odmówił umorzenia jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej z Funduszu Pracy wraz z odsetkami, a decyzja ta została utrzymana przez organ odwoławczy - decyzją z [....] 2010 roku, znak: [....]. Wyrokiem z dnia 12 października 2011 roku, sygn. akt: III SA/Kr 228/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę A. C. na powyższą decyzję. Stanowisko Sądu zostało podtrzymane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 roku, sygn. akt: I OSK 223/12 oddalił skargę kasacyjną.

W dniu 21 marca 2013 r. A. C. złożył kolejny wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia.

Organ pierwszej instancji stwierdził, po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia dla Miasta N., na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia zadłużenia.

A. C. na wezwanie organu przedłożył następujące dokumenty:

- oświadczenie o sytuacji materialno-ekonomicznej, w którym zobowiązany oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z G. C., a jego rodzina składa się z 2 osób. Państwo C. osiągają dochody ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, tj.: C. G. z tytułu emerytury 1.151,84 zł. zł netto (po potrąceniu przez komornika 688,21 zł), A. C. z tytułu renty- 1.265,06 zł netto;

- w dniu 23 kwietnia 2013 r. wnioskodawca przedłożył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych O/N. znak: [.....] przyznającą w/wym. rentę na stałe z uwagi na częściową niezdolność do pracy. Wysokość świadczenia do wypłaty od 1 maja 2013 r. wynosi 1.362,39 zł miesięcznie;

- dodatkowo w/wym. oświadczył, że nie osiąga dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z gospodarstwa rolnego, jak również z innych źródeł. Stosunek pracy A. C. w Firmie "A" A. R. ustał z dniem 31 grudnia 2012 r. W oświadczeniu powyższym A. C. podaje, że nie posiada majątku ruchomego, jest właścicielem nieruchomości oznaczonych KW [....] i współwłaścicielem nieruchomości obj. KW [....] (w aktach sprawy znajduje się opinia szacunkowa sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego z kwietnia 2008 r., z której to opinii wynika, że wartość działki objętej KW [.....] wynosi 4.675,00 zł, natomiast wartość udziału A. C. w nieruchomości objętej KW [....] wynosi 2.142,50 zł).

Wskazano, że organ pierwszej instancji posiada również informacje (pismo komornika z dnia 23 grudnia 2008 r.), że stan prawny nieruchomości (tj. grunt wraz z domem zamieszkiwanym przez A. i G. C.) po śmierci ojca dłużnika nie został uregulowany. W domu tym zamieszkuje również syn zobowiązanego z żoną i 2 dzieci, jednak jak oświadczył w/wym. prowadzą oni odrębne gospodarstwo domowe.

Organ wskazał, że problemami dominującymi w rodzinie są problemy zdrowotne (dokumentacja medyczna załączona do oświadczenia). A. C. oświadczył, iż nie korzysta z pomocy społecznej.

Stałe miesięczne obciążenia finansowe to: wywóz nieczystości - 25,00 zł, prąd - 235,47 zł, gaz- 220,00 zł, abonament [....] - 15,00 zł, Internet - 40,00 zł, telefon - 86,30 zł, opłata za odpady stałe - 40,00 zł, podatek od nieruchomości - 30,50 zł, ubezpieczenie na życie w wysokości 105,00 zł.

A. C. posiada również zadłużenie z tytułu kredytu [.....] Bank [....] - 300,00 zł, zaległości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - 410,00 zł, gaz - 50,00 zł. Wnioskodawca przedłożył również dwie faktury za leki, opiewające na kwotę 143,20 zł i 125,18 zł (organ nie posiada informacji, czy są to stałe miesięczne obciążenia z tytułu wydatków na leki).

Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów (...) pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne (...) oraz ubezpieczenia społeczne; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Biorąc pod uwagę przytoczony powyżej przepis i fakt wspólnego zamieszkania A. C. wraz z żoną, dochód rodziny wynosi w łącznej wysokości 2.050,60 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę daje 1.025,30 zł. Dochód ten pomniejszony jest już o kwotę zajęć komorniczych G. C. (do Urzędu wpływa kwota ok. 290 zł miesięcznie - co świadczy, że miesięczny dochód rodziny jest wyższy). Zgodnie natomiast z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostało ustalone kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie na poziomie 456 zł.

Dodatkowo wnioskiem z dnia 12 czerwca 2013 r. organ zwrócił się do Starostwa Powiatowego w N., Wydział Komunikacji i Transportu o podanie informacji czy A. i G. C. byli lub są właścicielami pojazdu mechanicznego.

W następstwie powyższego w dniu 19 czerwca 2013 r. wpłynęło pismo z informacją o treści: "(...) na rzecz A. C. zarejestrowany jest pojazd marki [....] (...)".

Ponadto organ pozyskał informację z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącą posiadania przez A. C. udziałów i pełnienia funkcji członka Rady Nadzorczej w Przedsiębiorstwie "B" Sp. z o.o. z siedzibą w N., w konsekwencji wystąpił do w/wym. o udzielenie informacji dotyczącej uzyskiwania dochodów z w/wym. tytułów.

W dniu 29 maja 2013 r. A. C. przedłożył zaświadczenie, w którym czytamy: "(...) Spółka w całym okresie swej działalności nie wypłacała udziałowcom (...) dywidend z tytułu posiadanych udziałów. Również wynagrodzenie z tytułu udziału w Radzie Nadzorczej nie było wypłacane".

Na marginesie sprawy organ zaznaczył, że w prowadzonych postępowaniach dotyczących umorzenia należności Funduszu Pracy, tj. w 2008 r., 2010 r. i 2013 r. A. C. nie informował Urzędu o posiadaniu udziałów i pełnieniu funkcji członka Rady Nadzorczej w Przedsiębiorstwie "B" Sp. z o.o. z siedzibą w N. [.....] Urząd Pracy przeprowadzając postępowanie dowodowe w 2013 r. powziął informację dotyczącą posiadania przez zobowiązanego udziałów w wyżej wskazanej spółce (odpis z Rejestru Przedsiębiorców z dnia 17 maja 2013 r.).

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył A. C. wnosząc o umorzenie jednorazowo przyznanych środków na podjęcie działalności gospodarczej w niespłaconej części. Odwołujący się podniósł, że jego sytuacja ekonomiczna od daty ostatniego wniosku w sprawie umorzenia uległa pogorszeniu i spełnia przesłankę do umorzenia wskazaną w 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która otrzymała jednorazowo środki niezbędnych środków utrzymania). Podniósł, że organ pierwszej instancji w sposób poprawny określił jego sytuację rodzinną i majątkową, ale wykazany dochód po odliczeniu kosztów utrzymania mieści się poniżej granicy ubóstwa. Zarzucił organowi, że bezpodstawnie przyjęto, że przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej uniemożliwia umorzenie. Oświadczył, że przedstawione faktury za leki stanowią comiesięczny koszt, a wynika to ze specyfiki leczenia kardiologicznego, neurologicznego i diabetologicznego. Nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji co do możliwości spłaty części zobowiązana poprzez sprzedaż nieruchomości (2 działki o wartości, wg opinii rzeczoznawcy majątkowego, 4675 zł oraz 2142,50 zł) z uwagi na ich niewielką kwotę w stosunku do całego zadłużenia. Dodał, że wcześniejsza pomoc przyznana przedsiębiorcy nie może przerodzić się w instrument czyniący z beneficjenta tej pomocy klienta instytucji MOPS. Odwołujący się stwierdził, że z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie bez uszczerbku wykonać zobowiązania, dlatego wniosek o umorzenie należności w całości jest zasadny.

Wojewoda rozpoznając odwołanie A. C. stwierdził, że przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 674 z późn. zm.) wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze uznaniowej decyzji właściwego organu - Starosty. Uznaniowość nie oznacza całkowitej i niekontrolowanej dowolności organu w tej kwestii, albowiem powołany przepis art. 76 ust. 7 ustawy określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego. Postępowanie prowadzone w tym przedmiocie winno respektować reguły określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo wywiązał się ze wskazanych powyżej obowiązków. Przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego. Organ pierwszej instancji zwrócił się pisemnie do wnioskodawcy oraz innych organów celem uzyskania informacji potwierdzających stan majątkowy. Rozważył sprawę według przesłanek umorzenia wskazanych w art. 76 ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy.

Organ odwoławczy stwierdził, że wykazano, że przesłanki z art. 76 ust. 3 i 4 ustawy w sprawie nie zachodzą. Oceniając sytuację materialną oparto się na złożonych oświadczeniach, rachunkach potwierdzających opłaty za podatki, media, leki i inne zobowiązania. Na podstawie dołączonych odcinków renty i emerytury ustalono, że dochód netto na członka rodziny wynosi 1025,30 zł - uwzględniono rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną na stałe w wysokości 1362,39 zł oraz emeryturę żony po potrąceniach komorniczych w wysokości 688,21 zł. Emerytura żony przed potrąceniami wynosi 1151,84 zł. Łączny dochód rodzinny netto to 2050,60 zł. Na podstawie przedstawionych faktur, decyzji, rachunków ustalono średnią sumę obciążeń miesięcznych na kwotę 1065,65 zł. Do obciążeń zaliczono opłaty za: wywóz nieczystości (25 zł), prąd (235,47 zł), gaz (220 zł), abonament [.....] (15 z), Internet (40 zł), telefon (86,30), opłata za odpady stałe (40 zł), podatek od nieruchomości (30,50 zł), ubezpieczenie na życie (105 zł), wydatki na leki Pana oraz żony (268,38 zł). Organy przyjęły w całości kwoty wykazanych przez wnioskodawcę obciążeń pomimo, że przedstawione rachunki dotyczą kosztów utrzymania całego domu (prąd, gaz, opłaty za odpadu komunalne), a zgodnie z oświadczeniem w domu zamieszkuje również syn z rodziną.

Jako stałe obciążanie wykazał wnioskodawca również spłatę rat kredytu w banku w wysokości 300 zł oraz spłatę rat w ZUS z tytułu zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 410 zł. Organ odwoławczy nie uwzględnił jednak tych wydatków. W ocenie organu odwoławczego nie ma powodów, dla których organy zatrudnienia miałyby przedkładać ważność zobowiązań wobec banków z tytułu kredytów nad zobowiązania wobec należności na rzecz Funduszu Pracy. Nie można bowiem zapomnieć, że środki pieniężne przyznane w ramach pomocy z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej są środkami publicznymi i są pomocą bezzwrotną, ale pod ściśle określonymi w umowie warunkami. Niewywiązanie się przez wnioskodawcę z przyjętych zobowiązań spowodowało rozwiązanie umowy i żądanie zwrotu przyznanych środków wraz z odsetkami.

Podsumowując, po odliczeniu stałych obciążeń pozostaje kwota 984,95 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie daje to kwotę 492,47 zł. Zgodnie wyrokiem WSA z dnia 28 lutego 2013 roku, sygn. akt: III SA/Kr 927/12: "O realnej możliwości spłaty zadłużenia można mówić wtedy, gdy rodzina ma zabezpieczone środki na utrzymanie w wysokości co najmniej odpowiadającej kryteriom wynikającym z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2009.1362) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U.2012.823) zgodnie z którym kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie zostało ustalone z dniem 1 października 2012 r. w wysokości 456 zł".

Wnioskodawca uważa, że wartość posiadanych przez niego działek jest niewielka i nie może zaspokoić roszczeń [....] Urzędu Pracy. Wartość szacunkowa działek to 4675 zł oraz 2142.50 zł. Wnioskodawca jest również udziałowcem (udziału o wartości 8000 zł) oraz członkiem rady nadzorczej w spółce "B" sp. z o.o. - przyjęto na podstawie danych z KRS stan na dzień 17 maja 2013 roku.

Podniesiono, że orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia. Jakkolwiek w rozpatrywanej sprawie opinia Powiatowej Rady Zatrudnienia była negatywna, nie oznaczało to, że organy orzekające w sprawie zobligowane byłyby do odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie tylko na tej podstawie.

Wskazano również, że organ pierwszej instancji stwierdził, że nie zachodzą okoliczności przemawiające za odstąpieniem od żądania zwrotu kwoty przyznanych środków i negatywnie rozpatrzył wniosek w przedmiocie umorzenia, a swoje rozstrzygniecie organ uzasadnił zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 k.p.a., poprzedzając wydanie decyzji wezwaniem do zapoznania się z poczynionymi ustaleniami.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, że podjęte rozstrzygnięcie jest prawidłowe i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący i wnikliwy zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy istotny z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek, koncentrując się na wykazaniu stanu majątkowego i możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Umorzenie należności z Funduszu Pracy powinno być stosowane wyjątkowo i tylko w odniesieniu do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia 13 listopada 2013 r., znak: [.....] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. C. wnosząc o uchylenie decyzji obydwu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zaznaczył, że w okresie od dnia 27 sierpnia 2007 r. do dnia 9 sierpnia 2013 r. została spłacona kwota 11185,87 zł. Aktualnie spłacana jest kwota zadłużenia przez poręczycieli.

Zdaniem skarżącego organ nie rozważył argumentów podnoszonych we wniosku o umorzenie należności zgodnie z przesłankami z art. 76 ust. 7 ustawy. Skarżący domagał się umorzenia powołując się na swoją szczególnie trudną sytuacje rodzinną wynikającą z trudności materialnych oraz złego stanu zdrowia. Organ pierwszej instancji winien zbadać rozpoznawany wniosek w odniesieniu do każdej z wymienionych w ustawie przesłanek umorzenia mogących w danej sprawie znajdować zastosowanie. Ograniczenie do jednej z przesłanek oznacza niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i jest uchybieniem w postępowaniu, a w szczególności art. 7 oraz 77 k.p.a. o istotnym znaczeniu dla wyniku tego postępowania.

Zdaniem skarżącego zabrakło dogłębnej analizy zebranego materiału dowodowego pod kątem dochodów skarżącego, możliwości zarobkowych z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i zdrowotnej i porównania go z podstawowymi potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia (eksploatacja zajmowanego mieszkania, wydatki na żywność, leczenie, podstawowe dobra kultury). Tym bardziej, że art. 76 ust. 7 ustawy zawiera cztery różne przesłanki mogące być podstawą umorzenia należności, każda z nich określa inną sytuacje faktyczną uzasadniającą umorzenie, dlatego organ powinien dokonać analizy sytuacji skarżącego pod kątem wystąpienia każdej z tych przesłanek i wyjaśnić, dlaczego mają one zastosowanie w przypadku skarżącego oraz czy kwalifikują do umorzenia w całości lub części umorzenia.

W ocenie skarżącego organy obydwu instancji przekroczyły granice prawa do swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Skarżący przedstawiając koszty utrzymania w tej mierze posiłkując się dowodami, rachunkami podniósł, że organ nie dołożył należytej staranności i nie sprawdził ich wiarygodności mając do tego odpowiednie służby kontrolne lecz domniemał, że są niewiarygodne i budzą zastrzeżenia. Skarżący zarzucił organom naruszenie art. 11 k.p.a. i art. 8 k.p.a.

Organ stwierdził, że po odliczeniu stałych obciążeń pozostaje do dyspozycji skarżących kwota 984,95 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 492 zł. Natomiast z dokumentacji źródłowej wynika, że jest to kwota 78,09 zł na dwie osoby.

Wobec powyższego, zdaniem skarżącego, nie można się zgodzić ze stanowiskiem organów, że w zaistniałej sytuacji egzekucja wierzytelności nie stanowi zagrożenia dla bytu rodziny. Ponadto organ pierwszej instancji złożył wniosek do komornika o egzekwowanie wierzytelności z renty dłużnika pomimo, że renta małżonki jest już zajęta przez komornika. W takiej sytuacji skarżącemu pozostanie kwota wolna po potrąceniu komorniczym, która nie będzie w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego i nie da gwarancji do regulowania ciągle zwiększających się wydatków na opłaty bieżące mediów, jak i koszt zakupu leków niezbędnych do podtrzymywania zdrowia, które stanowią duże obciążenie budżetu domowego, co skłoni skarżącego o ubieganie się o pomoc finansową do Ośrodka Pomocy Społecznej.

W konsekwencji zdaniem skarżącego decyzje organów zostały podjęte bez odniesienia się do całości materiału dowodowego - a na podstawie dowolnej oceny zgromadzonego materiału i w dodatku o nieaktualny materiał dowodowy. Przykładem są opłaty przyjęte za energię elektryczną - 235,47 zł, a aktualnie na rok 2013/2014 kwota ryczałtu miesięcznego wynosi 299 zł. Gaz przyjęto na kwotę 220 zł, a aktualnie 2013/2014 kwota ryczałtu wynosi 307 zł. Nieznane jeszcze są podatki od nieruchomości i inne.

Skarżący podniósł, że znalazł się w takiej sytuacji finansowej nie z własnej winy, lecz z winy urzędników.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia ani aktualna sytuacja faktyczna skarżącego, ani aktualny stan prawny w zakresie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, a w przedmiotowej sprawie sąd bierze pod uwagę przede wszystkim obowiązujące w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia regulacje ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.) oraz przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga – złożona w ustawowym terminie - nie jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a tylko w takim zakresie Sąd w ramach swojej właściwości sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia umorzenia należności z tytułu przyznanych środków na mocy umowy skarżącego z Dyrektorem Powiatowego Urzędu Pracy w N. rozwiązanej następnie w dniu 5 września 2005 r. z powodu naruszenia warunków umowy. Okoliczność powyższa była już wcześniej podstawą do występowania przez skarżącego o umorzenie należności, a w sprawach rozpatrzenia wniosków skarżącego wypowiadały się sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 sierpnia 2012 r., I OSK 223/12. Sprawa obecnie rozpoznawana dotyczy decyzji wydanych w związku z kolejnym wnioskiem A. C. z dnia 21 marca 2013 r., w którym domagał się on umorzenia należności w całości.

Zgodnie z brzmieniem art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 674 z późn. zm.) o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Jak wynika z treści powyższej regulacji, rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wynika z użytego w tym przepisie sformułowania "może umorzyć".

Orzekanie przez organy administracji w ramach tego uznania nie oznacza dowolności w rozstrzyganiu sprawy, ale musi wynikać z okoliczności tej sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego. Kontrola przez sąd administracyjny legalności działań organów w ramach uznania sprowadza się zatem do tego, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy, a rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń i nie ma znamion rozstrzygnięcia dowolnego. Starosta podejmuje decyzję o odroczeniu, rozłożeniu na raty, czy umorzeniu całości lub części nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach szczególnie uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa (wyrok NSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2007 r., I OSK 576/06, LEX nr 341251).

Pierwszym obowiązkiem organu – zanim przejdzie do działania w ramach uznania – jest zbadanie, czy w sprawie występuje któraś z czterech wyżej wskazanych przesłanek. Wystąpienie którejś w tych przesłanek pozwala na działanie w ramach uznania, z kolei brak przesłanek wymienionych w punktach 1-4 art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności.

Analiza uzasadnienia organu pierwszej instancji, której wyniki zaakceptował organ odwoławczy, wykazuje – wbrew twierdzeniom skargi – że w sprawie badano wystąpienie każdej z powyższych przesłanek. W odniesieniu do przesłanki określonej w punkcie 3 organ stwierdził, że przesłanka ta nie występuje, co jest w sprawie okolicznością oczywistą. Gdy chodzi o przesłankę określoną w punkcie 4 stwierdzono, że prowadzone postępowanie egzekucyjne w stosunku do G. C. jest skuteczne do chwili obecnej, łącznie komornik odzyskał kwotę w wysokości 11185,87 zł i w żadnym stadium tego postępowania nie zostało ono umorzone w stosunku do zobowiązanych. W oparciu o te ustalenia przyjęto, że nie występuje przesłanka z punktu 4, tj. uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. W świetle argumentacji organu stanowisko to należy ocenić jako prawidłowe, podobnie jak ocenę przesłanki z punktu 1. Zgodnie z tą przesłankę, umorzenie należności może uzasadniać stwierdzenie "w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności". W sytuacji, gdy A. C. posiada prawa majątkowe do nieruchomości oznaczonych KW [....] i KW [.....] o łącznej wartości szacunkowej 6817,5 zł, wykluczenie przez organy istnienia przesłanki z punktu pierwszego było prawidłowe.

Mogła natomiast w sprawie występować przesłanka określona w punkcie 2 i trafnie organy skoncentrowały się na jej analizie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Zgodnie z tą przesłanką umorzenie należności może być uzasadnione ustaleniem, że "dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania". Organy przeprowadziły wnikliwą analizę aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej rodziny wnioskodawcy i trafnie ustaliły na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji, że łączny dochód dwuosobowej rodziny skarżącego wynosi 2050,60 zł (tj. skarżącego i jego żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; uwzględniono rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną na stałe w wysokości 1362,39 zł oraz emeryturę żony po potrąceniach komorniczych w wysokości 688,21 zł), a miesięczne średnie obciążenia stanowią kwotę 1065,65 zł, co w konsekwencji oznacza, że po odliczeniu pozostaje kwota 984,95 zł, a zatem w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje to kwotę 492,47 zł. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i nie były kwestionowane w toku postępowania przez skarżącego. Zasadnie organy nie uwzględniły w ustaleniu wydatków skarżącego raty kredytu i spłaty rat w ZUS z tytułu zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przyjmując, że brak podstaw, aby przedkładać ważność zobowiązań wobec banków z tytułu kredytów nad zobowiązania wobec należności na rzecz Funduszu Pracy, skoro środki pieniężne przyznane w ramach pomocy z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej są środkami publicznymi i są pomocą bezzwrotną, ale pod ściśle określonymi w umowie warunkami.

W tym stanie rzeczy konieczne stało się ustalenie znaczenia ustawowego określenia pojęcia "niezbędnych środków utrzymania". Nie ma podstaw do kwestionowania zasadności posiłkowania się w tym zakresie wysokością kryterium dochodowego przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. O realnej możliwości spłaty zadłużenia można mówić wtedy, gdy rodzina ma zabezpieczone środki na utrzymanie w wysokości co najmniej odpowiadającej kryteriom wynikającym z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823) zgodnie z którym kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie zostało ustalone z dniem 1 października 2012 r. w wysokości 456 zł (por. wyrok WSA z dnia 28 lutego 2013 r., III SA/Kr 927/12). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, możliwość zaistnienia przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wiąże się z koniecznością poczynienia ustaleń co do wysokości dochodów uzyskiwanych w rodzinie osoby wnioskującej o umorzenie należności. Skoro zasadność umorzenia świadczeń na podstawie tej przesłanki odnosi się do kryterium pozbawienia osoby niezbędnych środków utrzymania, to umorzenie tych należności z uwagi na omawianą przesłankę jest w istocie formą udzielenia pomocy społecznej, bowiem przeciwdziałanie pozbawieniu niezbędnych środków utrzymania jest rodzajem wsparcia osoby w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 12 października 2011 r., III SA/Kr 228/11).

W sytuacji, gdy skarżącemu pozostaje kwota przewyższająca wskazane kryterium i jednocześnie dysponuje on majątkiem w postaci opisanych wyżej nieruchomości, nie można zarzucić dowolności ustaleniu organów, że w sprawie nie występuje również przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W konsekwencji niewystąpienia żadnej z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 nie było podstaw do działania w ramach uznania administracyjnego. Merytoryczne negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie zostało zdeterminowane brakiem przesłanek określonych w punktach od 1 do 4 art. 76 ust. 7 ustawy. Gdy dodatkowo uwzględni się negatywną opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia dla Miasta N. w kwestii umorzenia zadłużenia, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w postępowaniu poprzedzającym jej wydaniu nie naruszono przepisów procedury administracyjnej, w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego potrzebnego do załatwienia sprawy.

Z powyższych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).