Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1022/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8  ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, 8, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Adam lipiński (spr.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia specjalnego: 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa i art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy swoja poprzedzającą decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r., odmawiającą przyznania renty specjalnej W. K.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

W. K.urodził się w 1952 roku. Jak podał we wniosku, pracę zawodową podjął w 1970 roku. W [...] 1980 roku zaczął pracować w T. w T. Od pierwszego dnia strajku tj. od dnia [...] sierpnia 1980 r. jest członkiem NSZZ "Solidarność". W czasie strajku był zastępcą komendanta straży robotniczej, a następnie został wybrany do komisji wydziałowej. Po ogłoszeniu stanu wojennego był jednym z organizatorów kilkugodzinnego strajku w dniu [...] grudnia 1981 r. Uczestniczył w akcji ulotowo-plakatowej. W dniu [...] grudnia 1981 r. został aresztowany przez Służbę Bezpieczeństwa. W dniach [...] stycznia 1982 r. był sądzony i razem z kolegami skazany przez Sąd [...] Okręgu Wojskowego w B. na karę 1,5 roku pozbawienia wolności. W zakładzie karnym przebywał do [...] stycznia 1983 r. Po zwolnieniu ponownie został przyjęty do pracy w T., gdzie pracował do czerwca 1984 r. W okresie tym był wielokrotnie zatrzymywany na 24 godziny i wzywany na rozmowy z funkcjonariuszami SB. Podczas tych rozmów był zastraszany i namawiany do opuszczenia kraju. Ponieważ odmawiał, funkcjonariusze powiedzieli mu, że ma zły wpływ na współpracowników i musi odejść z zakładu, został bez pracy. We wrześniu 1983 roku ożenił się, w styczniu 1984 roku urodziła mu się córka. W sierpniu 1984 roku znajomi załatwili mu pracę w G. w C. W 1989 roku był jednym z założycieli NSZZ "Solidarność" w tym zakładzie, a po rejestracji Związku w lipcu 1989 roku pierwszym przewodniczącym KZ. Działał do kwietnia 1991 roku. tj. do czasu reorganizacji zakładu. Później działał w [...] i [...], gdzie był wiceprezesem koła miejskiego.

Okresy pracy zostały potwierdzone zaświadczeniami, z których wynika, że W. K. zatrudniony był, jako [...], w następujących okresach: od [...] września 1970 r. do [...] października 1975 r. (rozwiązanie w trybie natychmiastowym na prośbę pracownika), od [...] października 1975 r. do [...] sierpnia 1976 r. (sam wypowiedział umowę), od [...] września 1976 r. do [...] listopada 1977 r. (porozumienie między zakładami), od [...] listopada 1977 r. do [...] listopada 1978 r. (sam wypowiedział umowę), od [...] października 1979 r. do [...] lutego 1980 r. (umowę wypowiedział zakład z zachowaniem okresu wypowiedzenia), od [...] marca 1980 r. do [...] lutego 1982 r. ([...], zwolniony w związku ze skazaniem), od [...] stycznia 1983 r. do [...] lipca 1984 r. (porozumienie stron), od [...] sierpnia 1984 r. do [...] marca 1991 r. ([...], porozumienie stron – [...]).

Zaświadczenie Zarządu Regionu [...] NSZZ "Solidarność" potwierdza: uczestnictwo W. K. w strajku w swoim zakładzie pracy w 1980 r.; aktywne członkowstwo w komisji zakładowej; a po ogłoszeniu stanu wojennego udział w zorganizowaniu strajku w dniu [...] grudnia 1981 r.; prowadzenie różnych akcji w tym ulotowo-plakatowej, za udział w której został w 1982 roku skazany na karę wiezienia. W zaświadczeniu tym podano, że w 1984 roku W. K. został zwolniony z zakładu pracy, który zatrudnił go ponownie po zwolnieniu z zakładu karnego "po szykanach ze strony służb bezpieczeństwa". Od 1989 r. (aż do reorganizacji zakładu) był założycielem i pierwszym przewodniczący komisji zakładowej NSZZ "Solidarność" w G. w C.

Od [...] marca 1991 r. do [...] lutego 1999 r. W. K. prowadził działalność na własny rachunek, którą wyrejestrował w 2006 roku. Od marca 1999 roku nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne.

Jak zainteresowany podał we wniosku, w 2000 roku rozpoczęły się jego problemy finansowe, kiedy jedna firma nie zapłaciła mu za usługi remontowe, a wkrótce w styczniu 2001 r. jego [...] został okradziony.

W lipcu 2003 roku stwierdzono u wnioskodawcy [...]. W 2004 roku nastąpiło [...]. Obecnie [...]. Legitymuje się łącznym okresem ubezpieczenia wynoszący 35 lat, w tym 29 łat składkowych. W czerwcu 2006 roku został uznany na trwałe za niezdolnego do pracy, ale prawa do renty nie nabył.

Obecnie jedynym źródłem dochodu W. K. jest zasiłek z MOPS - w kwocie [...] zł. Nie ma pieniędzy na leczenie i rehabilitację. Grozi mu [...]. Nigdy nie ubiegał się o odszkodowanie z tytułu pobytu w wiezieniu. [...] Urząd Wojewódzki podał, że wnioskodawca orzeczeniem biegłych lekarzy sądowych z kwietnia 2007 roku uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym na trwałe od [...] sierpnia 2005 r. Żona wnioskodawcy otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Jest częściowo niezdolna do pracy.

W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie występowały przesłanki uzasadniające przyznanie renty specjalnej.

Do takiego wniosku dochodzi organ analizując następujące, niżej wskazane dokumenty i fakty z życia wnioskodawcy: W rewizji obrońcy W. K. od wyroku sądu I instancji adwokat podnosił, że oskarżony w kolizję z prawem wszedł przypadkowo, a w zajściu opisanym w zaskarżonym wyroku odegrał rolę podrzędną, dotychczas prowadził nienaganny tryb życia, a społeczne niebezpieczeństwo jego czynu jest niezbyt duże. Nadto wnioskodawca, na wniosek naczelnika zakładu karnego, został warunkowo przedterminowo zwolniony po odbyciu 2/3 kary, co uzasadniono zachowaniem skazanego, który nie nastręczał kłopotów natury wychowawczej. W dniu [...] października 1991 r. wyrokiem Sądu Najwyższego Izby Wojskowej W. K. wraz z innymi osobami skazanymi wyżej wspomnianym wyrokiem ze stycznia 1982 r. został uniewinniony od przypisanego mu czynu.

Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, aby W. K. po zwolnieniu z zakładu karnego prowadził aktywną działalność opozycyjną. Podjął ją dopiero w 1989 r. Dokumenty nie potwierdzają też, aby pozbawiony był możliwości podjęcia zatrudnienia z przyczyn politycznych, (po zwolnieniu z zakładu karnego zatrudniony został po około 2 tygodniach, a po rozwiązaniu umowy o pracę na zasadzie porozumienia stron w 1984 roku został ponownie zatrudniony po mniej niż 1 miesiącu). Z dokumentów wynika, że działalność przed wprowadzeniem stanu wojennego, na którą się powołuje, nie spowodowała internowania.

Dokumenty nie potwierdzają, aby obecna sytuacja bytowa wnioskodawcy, w tym brak uprawnień do renty spowodowana była działalnością związkową lub opozycyjną ani aby wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

W związku ze skazaniem i pobytem w zakładzie karnym wnioskodawca miał możliwość wystąpienia na drogę sądową o zadośćuczynienie i odszkodowanie od Skarbu Państwa, ale nie wystąpił z takim żądaniem. Dobrowolna rezygnacja z prawa dochodzenia takich roszczeń na drodze sądowej, na co powołuje się wnioskodawca, nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego. Sam fakt, ze wnioskodawca znajduje się obecnie w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, nie uzasadnia przyznania świadczenia w szczególnym trybie, gdyż nie jest to świadczenie o charakterze socjalnym.

Od powyższej decyzji W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazywał na wadliwą argumentację zaskarżonej decyzji i nieprawidłowa ocenę zebranego materiału dowodowego w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, wskazując, że nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004, nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Takimi okolicznościami są zarówno położone przez wnioskodawcę zasługi dla kraju lub społeczeństwa jak i szczególne przypadki losowe. Na takie rozumienie pojęcia "szczególne okoliczności" zwraca uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/2005 (publ. LEX poz. 210813)

Decyzja wydana w przedmiocie świadczenia specjalnego jest decyzją uznaniową. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym i uzasadnionym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, publ. LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Przenosząc powyższe twierdzenia na grunt niniejszej sprawy, należy uznać argumentację, którą stosuje organ za chybioną i rozmijającą się z prawidłowym uznaniem administracyjnym.

Celem organu jest odpowiedzenie na pytanie: czy działalność opozycyjna W. K. i jej znaczenie dla Polski warunkuje przyznanie żądanego świadczenia, czy też nie?

Rozstrzygniecie tego problemu to istota sprawy. Ważne tu będzie odniesienie się do działalności opozycyjnej wnioskodawcy w aspekcie oceny tej działalności pod kątem zasług dla Polski. Dlatego nie ma w sprawie znaczenia czy po upadku PRL-u wnioskodawca domagał się odszkodowania za skazanie go w 1982 roku za akcję plakatowo – ulotową, którą przeprowadził na początku stanu wojennego. Nie ma tu także znaczenia rehabilitacja wnioskodawcy dokonana wyrokiem Sądu Najwyższego. Również chybione jest ocenianie działalności opozycyjnej wnioskodawcy w aspekcie, w jakim czynił to jego obrońca w postępowaniu karnym. Zbędnym jest wykazywanie przez organ braku związku przyczynowego pomiędzy obecną sytuacja bytową czy zdrowotną wnioskodawcy, a jego działalnością opozycyjną. Tak zwana renta premierowska, której przyznania domaga się wnioskodawca, nie jest przy tego typu sprawach odszkodowaniem, ale wyrazem docenienia zasług poniesionych przez wnioskodawcę dla kraju.

Dlatego organ powinien gromadzić i skupić się na istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktach i argumentach, służących wprost wyjaśnieniu czy postawa wnioskodawcy, jego działalność opozycyjną należałoby uznać za istotną zasługę dla kraju.

Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja, która miesza i myli argumenty istotne z nieistotnymi nie jest przekonywująca i narusza przez to zasady właściwego uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Rzetelnego uzasadnienia istoty sprawy, którą tu jest uznanie administracyjne, nie można zastąpić szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego w aspekcie wszystkich możliwych wątków sprawy. Niezbędne jest segregowanie faktów pod względem przydatności dowodowej i celu, którym jest rozstrzygniecie danego problemu. Czym innym jest bowiem ustalenie faktów, a czym innym dokonanie ich merytorycznej oceny i przedstawienie argumentów uzasadniających konkretne rozstrzygnięcie danej sprawy.

Powyższe uchybienia w sposób istotny naruszają zasady art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 Kpa.

Prezes Rady Ministrów ponownie rozpatrując niniejszą sprawę powinien wyjaśnić czy działalność opozycyjna, której poświęcił się W. K. posiada znamiona szczególnych zasług dla Polski, które uzasadniały by przyznanie renty specjalnej. Rozstrzygając tak postawioną kwestię należy odnieść się nie tylko do materiałów przedstawionych przez wnioskodawcę, ale organ powinien odnieść się do treści wyroku skazującego go za działalność opozycyjną, do uzasadnienia tego wyroku i jeżeli to możliwe przeprowadzić dowód z akt tej sprawy. Działalność wnioskodawcy, jak podawał we wniosku W. K., nie ograniczała się jedynie do akcji plakatowo – ulotowej w dniu [...] grudnia 1981 r., lecz do wcześniejszej jego działalności w NSZZ "Solidarność", jak i późniejszej działalności oraz do działalności w [...]. Należy zebrać istotne w tej materii dowody i ocenić na ile każda z tych działalność wnioskodawcy mogła stanowić istotne zasługi dla Polski.

Wnioskodawca, poza faktem skazania i odbycia części kary więzienia wymieniał także inne szykany jakich doznawał od aparatu bezpieczeństwa PRL (liczne zatrzymywania, rozmowy, straszenie, kłopoty z utrzymaniem pracy). Ustalić należy czy okoliczności te wnoszą coś istotnego dla sprawy czy też nie, jaki mają wpływ na ocenę zasług dla kraju, czy są do zweryfikowania (dokumenty, zeznania świadków etc.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyżej wskazane uchybienia organu miały decydujący wpływ na wynik sprawy, a brak prawidłowego uzasadnienia decyzji co do istoty sprawy czyni niemożliwą kontrolę sądowo-administracyjną zaskarżonej decyzji i musi w rezultacie prowadzić do jej uchylenia.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji

w całości.