Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1104/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Ł. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Ł. S., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia 12 lutego 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Ł. S. (dalej: "strona", "zobowiązany", "skarżący") na podstawie wystawionych przez ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...] tytułów wykonawczych z dnia 15 marca 2017 r.:

– od nr [...] do nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: listopad - grudzień 2009 r., styczeń - grudzień 2010 r. i styczeń - październik 2011 r.;

– od nr [...] do nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: wrzesień - grudzień 2009 r., styczeń - grudzień 2010 r. i styczeń - październik 2011 r.;

– nr [...] obejmujący należność z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące wrzesień i październik 2011 r.

Odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu

31 marca 2017 r.

W oparciu o ww. tytuły wykonawcze organ egzekucyjny podjął próby zastosowania następujących środków egzekucyjnych:

– zajęcia wierzytelności w SKOK im. Franciszka Stefczyka w [...] (zawiadomienia z dnia 17 marca 2017 r., doręczone temu podmiotowi w dniu 22 marca 2017 r.);

– zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w [...] (zawiadomienia z dnia 25 maja 2017 r., doręczone temu podmiotowi w dniu 26 maja 2017 r.).

Odpisy pierwszych zawiadomień zostały doręczone zobowiązanemu w dniu

31 marca 2017 r., zaś drugich w dniu 31 maja 2017 r.

Pismem z dnia 9 września 2017 r. (uzupełnionym pismem z dnia 18 października 2017 r.) Ł. S., na podstawie art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku oraz brak jego wymagalności, niedoręczenie upomnienia przedegzekucyjnego,

a także nieuzyskanie w toku tego postępowania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zobowiązany podniósł, że nie wykonywał żadnej działalności gospodarczej,

a w szczególności nie wystawił żadnej faktury.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 15 marca 2017 r. (wcześniejsze rozstrzygnięcia tego organu z dnia 22 grudnia 2017 r., 14 maja 2018 r. i 23 października 2018 r. zostały uchylone przez organ odwoławczy).

W wyniku wniesionego na powyższe postanowienie zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "Dyrektor", "organ odwoławczy") utrzymał je w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 kwietnia 2019 r. organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2); jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu (pkt 7). Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Weryfikując podstawę umorzenia określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ odwoławczy podał, że obowiązek objęty postępowaniem prowadzonym do majątku zobowiązanego dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które zostały określone decyzją ZUS Oddział w [...] Inspektorat w [...] z dnia 24 stycznia 2017 r. Jako że decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, nie ma podstaw do negowania istnienia tego obowiązku. Powyższego nie zmieniają podnoszone w tym zakresie przez zobowiązanego okoliczności, skupiające się na twierdzeniach o rzeczywistym niepodjęciu się prowadzenia działalności gospodarczej, pozostawaniu w stosunku pracy u pracodawcy, czy nieuprawnionym sporządzeniu dokumentów rozliczeniowych za płatnika składek (dokonaniu wymiaru tych składek z urzędu). Okoliczności te - zmierzające do zanegowania podstaw do wydania decyzji określającej wysokość składek - nie mogą być bowiem przedmiotem badania w rzeczonym postępowaniu. Dyrektor wskazał, że zobowiązany, nie zgadzając się z treścią tej decyzji, miał możliwość skutecznego podniesienia rzeczonych zarzutów w trybie właściwym,

tj. odwołaniu wnoszonym do Sądu Okręgowego w [...] (o czym stanowi pouczenie znajdujące się w decyzji). Dyrektor podkreślił, że nie może wejść w zakres kompetencji organu właściwego do oceny prawidłowości wydanej decyzji (sądu powszechnego), gdyż stanowiłoby to pogwałcenie przepisów traktujących o jego właściwości rzeczowej. Tym samym twierdzenia zobowiązanego nie mogą skutecznie zanegować podstawy prawnej prowadzonego postępowania egzekucyjnego, tj. decyzji z dnia 24 stycznia 2017 r.

Organ odwoławczy zaznaczył, że oprócz tego, iż obowiązek ten istnieje, posiada on również przymiot wymagalności. Jako że od ww. decyzji Dyrektora Oddziału ZUS w [...] nie służyło odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, z dniem wydania była ona ostateczna. Przysługiwało od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w [...], zaś po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania decyzja ta stała się prawomocna (jest to okoliczność bezsporna, jako że zobowiązany na żadnym etapie nie wskazuje, by próbował wzruszać wskazaną decyzję w tym właśnie trybie).

Oceniając kwestię przedawnienia obowiązku Dyrektor podał, że zgodnie z art. 47 ust. 1 i 14 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", dochodzona w rzeczonym postępowaniu należność o najwcześniejszym terminie zapłaty (za wrzesień 2009 r.) stała się wymagalna z dniem 13 października 2009 r., zaś o najpóźniejszym (za październik 2011 r.) z dniem 11 listopada 2011 r. Obowiązujący wówczas art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zmieniła to ustawa z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) - dalej: "ustawa zmieniająca", na której podstawie termin ten został skrócony do 5 lat, licząc od dnia wymagalności. Jednocześnie jednak przepisy przejściowe stanowiły, że do przedawnienia należności z tytułu składek, których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., należy stosować przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, z tym że bieg przedawnienia należy liczyć nie od dnia wymagalności składki, lecz od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie uregulowano, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej).

W świetle powyższego, w starym stanie prawnym przedawnienie najstarszej dochodzonej tym postępowaniem składki nastąpiłoby w październiku 2019 r., w nowym stanie prawnym - z upływem 2016 r. (5 lat liczone od 1 stycznia 2012 r.). Natomiast przedawnienie składki o najpóźniejszym terminie zapłaty nastąpiłoby: w listopadzie 2021 r. - zgodnie ze starym stanem prawnym, z upływem 2016 r. - zgodnie z nowym stanem prawnym. Aby zatem stwierdzić, że dochodzone składki nie uległy przedawnieniu, należy wskazać podstawy, które modyfikowałyby bieg terminu przedawnienia i które zaistniałyby przed upływem 2016 r. U.s.u.s. wskazuje bowiem pewne zdarzenia, których zaistnienie powoduje ten skutek, że termin przedawnienia albo ulega zawieszeniu albo przerwaniu. Przy czym - jeżeli chodzi o zawieszenie biegu terminu przedawnienia - oznacza to,

że termin ten nie upływa wraz ze wskazanym ustawowym okresem (5 czy 10 letnim),

a zostaje wydłużony o pewien oznaczony okres, kiedy bieg terminu przedawnienia "pozostaje w spoczynku". Okres ten dodaje się do terminu ustawowego, co powoduje jego wydłużenie.

Organ odwoławczy wskazał, że Dyrektor Oddziału ZUS w [...] wszczął postępowanie wymiarowe zawiadomieniem z dnia 10 listopada 2016 r. doręczonym Ł. S. w dniu 2 grudnia 2016 r. Spowodowało to zawieszenie biegu terminu przedawnienia, które nie biegło aż do momentu uprawomocnienia się decyzji z dnia 24 stycznia 2017 r. Jako że decyzja ta została doręczona stronie w dniu 10 lutego 2017 r., a termin na wniesienie od niej odwołania był terminem miesięcznym, uprawomocniła się ona w dniu 11 marca 2017 r. Bieg terminu przedawnienia - w oparciu o art. 24 ust. 5f u.s.u.s. - nie biegł zatem w okresie od 2 grudnia 2016 r. do 11 marca 2017 r. (co spowodowało wydłużenie okresu ustawowego przedawnienia składek), przy czym od dnia 2 grudnia 2016 r. do przewidywanego upływu terminu przedawnienia liczonego według nowych przepisów, tj. do dnia 31 grudnia 2016 r., pozostawało 30 dni.

Dyrektor wskazał, że następną okolicznością powodującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia było doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych oraz odpisów zawiadomień z dnia 17 marca 2017 r. o zajęciu wierzytelności w SKOK

im. Franciszka Stefczyka w [...], co miało miejsce w dniu 31 marca 2017 r. Przedawnienie biegło zatem znowu od 12 marca 2017 r. do dnia poprzedzającego podaną datę (19 dni). Od dnia 31 marca 2017 r. - w oparciu o art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - bieg terminu przedawnienia należności znów spoczywał, jako że postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku. Pozwala to na stwierdzenie, że powołane okresy zawieszenia tak zmodyfikowały bieg terminu przedawnienia, że na obecną chwilę postępowanie dotyczy należności, które są nieprzedawnione. Organ odwoławczy stwierdził również (jako że okresy zawieszenia modyfikują bieg terminu przedawnienia liczony według starych oraz nowych przepisów),

że korzystniejsze będą dla zobowiązanego przepisy nowe, ustalające 5-letni termin przedawnienia. Jednocześnie, mając na uwadze podnoszone przez zobowiązanego okoliczności o podjęciu czynności do jego majątku po upływie wielu lat od powstania należności, Dyrektor zauważył, że możliwość dochodzenia danej należności obwarowana jest właśnie terminem jej przedawnienia (jest to dopuszczalne póki należności nie są przedawnione - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie).

Weryfikując podstawę umorzenia określoną w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. organ odwoławczy podniósł, że niedoręczenie upomnienia powoduje taki skutek tylko

w przypadku, gdy na wierzycielu spoczywał obowiązek dopełnienia tego warunku. Upomnienie nie musi w każdym przypadku być wystawione przez wierzyciela i poprzedzać wszczęcia postępowania egzekucyjnego, o czym stanowi wyraźnie art. 15 § 1 u.p.e.a.,

a art. 15 § 5 u.p.e.a. zawiera delegację ustawową skierowaną do ministra właściwego do spraw finansów publicznych, by ten określił, w drodze rozporządzenia, należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Na tej podstawie wydano rozporządzenie z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 131). W kategorii należności, których dochodzenie nie wiąże się z koniecznością wystawienia upomnienia, zawarto m.in.: należności pieniężne, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu (§ 2 pkt 2 rozporządzenia). Tym samym, w badanej sprawie na wierzycielu nie spoczywał obowiązek wystawienia upomnienia (co też znalazło odzwierciedlenie w treści tytułu wykonawczego).

Weryfikując podstawę umorzenia określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. organ odwoławczy podniósł, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powołanej podstawy prawnej zapada, gdy organ egzekucyjny wykaże, że podjął wszelkie działania

w celu ustalenia majątku zobowiązanego, a te okazały się bezskuteczne. Podkreślono,

że istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczono, że ustawodawca - dążąc do tego, by działania organu egzekucyjnego skupiły się tam, gdzie możliwe jest przeprowadzenie skutecznej egzekucji - dopuścił możliwość nieprzystąpienia do egzekucji zawsze wtedy, gdy organ egzekucyjny uprawdopodobni,

że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a.). W ocenie Dyrektora, organ egzekucyjny dokonał słusznej oceny tej podstawy umorzenia, stwierdzając, że nie wystąpiła ona w sprawie. Analiza sytuacji majątkowej zobowiązanego wskazuje, że jest on właścicielem samochodu osobowego Peugeot 208 MR'15, rok produkcji 2015, o wartości bazowej 49.600 zł brutto (według danych systemowych). Co więcej, według danych organu Ł. S. jest współwłaścicielem motocykla Honda CBR 600 F4, rok produkcji 2001. Wskazane składniki majątku - w świetle dochodzonego stanu należności z tytułu składek - dają wysokie prawdopodobieństwo (graniczące wręcz z pewnością) zaspokojenia roszczeń wierzyciela.

W skardze na postanowienie organu odwoławczego Ł. S., wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzucił mu istotne rozbieżności ze stanem faktycznym sprawy.

Skarżący podał, że nie posiada samochodu osobowego Peugeot 208 MR'15, rok produkcji 2015, o wartości bazowej 49.600 zł, gdyż został on sprzedany 17 grudnia 2017 r. (został on kupiony z pożyczonych środków i nie mając możliwości spłaty skarżący sprzedał pojazd i oddał pożyczone pieniądze). Nie jest również współwłaścicielem motocykla Honda CBR 600 F4, rok produkcji 2001, gdyż odsprzedał swoją część 17 września 2015 r.

A zatem, stwierdzenie Dyrektora, że wskazane składniki majątku (którego Ł. S. nie posiada) dają wysokie prawdopodobieństwo zaspokojenia roszczeń wierzyciela, graniczące wręcz z pewnością, nie odpowiada stanowi faktycznemu i jest błędne. Stan faktyczny wskazuje, że nie zostanie zaspokojone nienależne roszczenie ZUS z tych nieistniejących składników majątku skarżącego, ani żadne inne roszczenie w stosunku do skarżącego, co podnosił w piśmie z dnia 4 marca 2019 r.

Zdaniem skarżącego, w sprawie próbuje się bezskutecznie od kilku lat egzekwować od niego nienależne ZUS środki finansowe, które zgodnie z prawem nie mogą być od niego egzekwowane. Ponadto nieprawidłowo naliczono te składki za żądany okres, gdyż

w tym czasie Ł. S. był zatrudniony na umowę o pracę na pełny etat w kwocie powyżej najniższego wynagrodzenia, jednakże nikt nie przeprowadził w tej kwestii analizy

i prawidłowych wyliczeń, mimo tego, że ZUS dysponuje dokumentami świadczącymi

o zatrudnieniu skarżącego w tym czasie.

Odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1971 r. sygn. akt II PR 453/70 skarżący podniósł, że fakt braku rzetelności w analizie i ocenie dokumentów, których ZUS nie posiada, a które sam stworzył i spreparował nielegalnie, niezgodnie ze stanem faktycznym, nie może wywoływać dla skarżącego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych. Sporządzanie zaś dokumentów bez wiedzy obywatela, który o to nie wnosił, nie miał nawet wiedzy, że takie dokumenty ktoś preparuje za niego niezgodnie z prawem, i następnie na podstawie tak preparowanych dokumentów mających znaczenie prawne ZUS żąda od skarżącego nienależnych środków finansowych, stanowi przestępstwo na dokumentach zgodnie z art. 271 k.k. i nie ma tu znaczenia motyw sprawcy. Natomiast jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (dla np. grupy osób, czyli ZUS) jego odpowiedzialność jest zaostrzona.

Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ odwoławczy podał, że własność pojazdów skarżącego została ustalona na podstawie informacji uzyskanej przez organ egzekucyjny w dniu 8 lutego 2019 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, natomiast znajdujące się w aktach sprawy wydruki stanowiły potwierdzenie danych zawartych w tej właśnie ewidencji. Dyrektor wskazał, że w wyniku ponowionego przez organ egzekucyjny w dniu 4 listopada 2019 r. zapytania do CEPiK pozyskano wiedzę o zbyciu ww. pojazdów, tj. motocykla marki Honda w dniu 17 września 2015 r., zaś samochodu osobowego marki Peugeot w dniu 17 grudnia 2017 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane

w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Aktem poddanym sądowej kontroli jest postanowienie Dyrektora z dnia 12 kwietnia 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w [...] z dnia 12 lutego 2019 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Ł. S. na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 15 marca 2017 r.

Postępowanie to zostało wywołane wnioskiem skarżącego z dnia 9 września

2017 r., w którym wniósł on o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku oraz brak jego wymagalności (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), niedoręczenie upomnienia przedegzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), a także nieuzyskanie w toku tego postępowania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne

(art. 59 § 2 u.p.e.a.).

W złożonej do tutejszego Sądu skardze Ł. S. nie zanegował stanowiska organów co do braku wskazywanych przez niego przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., skoncentrował się natomiast na stwierdzeniu przez organy braku podstaw do umorzenia postepowania egzekucyjnego w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W orzecznictwie wskazuje się, że przytoczona powyżej regulacja jest przepisem

o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem

w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada jednak na ten organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania

i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów

(por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 629/19, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia

o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt

II GSK 2373/11, LEX nr 1302902). Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt II FSK 1622/16, LEX nr 2536723). Pozwala to również na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego.

Z kolei w piśmiennictwie wskazuje się, że z przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Ustawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". W świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. badanie to może mieć miejsce z urzędu lub na wniosek. Innymi słowy: umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia,

że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (tak: P. Pietrasz [w:] D. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, wyd. II, LEX 2015). Sam tylko brak takiej kalkulacji uzasadnia wniosek o konieczności uchylenia skarżonego postanowienia. Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi bowiem prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany

z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji.

Należy również wskazać, że zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a., organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ten ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom stawianym im przez ustawodawcę w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez co dopuściły się naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy brak jest kalkulacji, która mogłaby stanowić podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podał, że Ł. S. jest właścicielem samochodu osobowego Peugeot 208 MR'15, rok produkcji 2015, o wartości bazowej 49.600 zł brutto (według danych systemowych) oraz współwłaścicielem motocykla Honda CBR 600 F4, rok produkcji 2001. Zdaniem Dyrektora, wskazane składniki majątku - w świetle dochodzonego stanu należności z tytułu składek - dają wysokie prawdopodobieństwo (graniczące wręcz z pewnością) zaspokojenia roszczeń wierzyciela (s. 8-9 uzasadnienia postanowienia z dnia 12 kwietnia 2019 r.).

Z uwagi na podniesiony w skardze zarzut dotyczący błędnych ustaleń faktycznych

w zakresie powyższych składników majątkowych Sąd zobowiązał Dyrektora do wyjaśnienia, w oparciu o jakie dowody organy ustaliły własność (współwłasność) pojazdów skarżącego Ł. S. (samochodu osobowego Peugeot 208 MR’15 i motocykla Honda CBR 600 F4), w szczególności o wyjaśnienie charakteru znajdujących się w aktach sprawy wydruków ("Dane o pojeździe", "Dane o właścicielach") i ich aktualności.

W odpowiedzi organ odwoławczy podał, że własność pojazdów skarżącego została ustalona na podstawie informacji uzyskanej przez organ egzekucyjny w dniu 8 lutego

2019 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, natomiast znajdujące się w aktach sprawy wydruki stanowiły potwierdzenie danych zawartych w tej właśnie ewidencji. Dyrektor wskazał również, że w wyniku ponowionego przez organ egzekucyjny w dniu

4 listopada 2019 r. zapytania do CEPiK pozyskano wiedzę o zbyciu ww. pojazdów,

tj. motocykla Honda w dniu 17 września 2015 r., zaś samochodu osobowego Peugeot

w dniu 17 grudnia 2017 r.

Należy zwrócić uwagę, że na dołączonych do pisma procesowego z dnia 6 listopada 2019 r. wydrukach z CEPiK zamieszczono następujące adnotacje: "UWAGA: Wykryto,

że pojazd został zbyty 2015-09-17" (w odniesieniu do motocykla Honda) i "UWAGA: Wykryto, że pojazd został zbyty 2017-12-17" (w odniesieniu do samochodu osobowego Peugeot). Dokumenty te potwierdzają tym samym zgodność z prawdą twierdzeń Ł. S. zawartych w skardze.

A zatem, podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżącego

o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny dysponował nieaktualnymi danymi dotyczącymi sytuacji majątkowej zobowiązanego.

W judykaturze podkreśla się, że istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 928/18, LEX nr 2707443). Zwrócił na to zresztą uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 kwietnia 2019 r. (s. 8) wskazując,

że działania organu egzekucyjnego muszą mieć charakter realny, a nie iluzoryczny.

W związku z powyższym zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że wskazane składniki majątku (motocykl i samochód osobowy) dają wysokie prawdopodobieństwo (graniczące wręcz z pewnością) zaspokojenia roszczeń wierzyciela, uznać należy - w świetle przedstawionych wyżej okoliczności - za całkowicie nieuprawnione.

Podsumowując należy jeszcze raz podkreślić, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego, w czym pomocna może być instytucja wyjawienia majątku przewidziana

w art. 71 § 1 u.p.e.a. Następnie należy dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt

II GSK 2373/11, LEX nr 1302902). Na gruncie art. 59 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wprost stanowi o "stwierdzeniu" przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, co przemawia za koniecznością podjęcia przez organ egzekucyjny działań zmierzających do jej ustalenia. Postanowienie podejmowane na podstawie ww. przepisu musi być następstwem wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, których analiza ma podstawowe znaczenie z punktu widzenia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania, tj. stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero rezultat tego postępowania aktualizuje uprawnienie organu do realizacji kompetencji określonej przepisem art. 59 § 2 u.p.e.a., a mianowicie wydania, na zasadzie uznania administracyjnego, rozstrzygnięcia o umorzeniu albo o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r.

sygn. akt II GSK 2239/11, LEX nr 1558653).

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 w zw.

z art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżone, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosuje się do zaprezentowanej w niniejszym uzasadnieniu wykładni art. 59 § 2 u.p.e.a., uwzględniając okoliczność, że od 17 września 2015 r. skarżący nie jest właścicielem motocykla Honda CBR 600 F4, a od 17 grudnia 2017 r. samochodu osobowego Peugeot 208 MR'15.[pic]