Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2076/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi H. D., G. D., T. D. i B. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2001 r. odmawiającą stwierdzenia, iż nieruchomość o oznaczeniach geodezyjnych obręb Z., mapa nr [...], działka [...], o pow. 13.4129 ha, na której znajduje się pałac wraz z otaczającym go parkiem, nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, po jego nowelizacji dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie a zatem i takie, które nie posiadały charakteru rolnego. Pojecie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest przy tym znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników i może obejmować np. tereny przeznaczone dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Dla tworzenia takich ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace i dwory, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność Państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela, co potwierdza treść art. 6 dekretu. Także z §44 pkt 2-4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51), wynika, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały parki, zabudowania dworskie lub przemysłowe oraz zabytki architektoniczne, choć nie mogły podlegać podziałowi między beneficjentów reformy rolnej. Z żadnego przepisu dekretu nie wynika, aby zespoły pałacowo-parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, skoro w §11 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 11 marca 1945 r. szczegółowo wyliczono te składniki mienia, które nie podlegały przejęciu przez Skarb Państwa przy nacjonalizacji majątków ziemskich, wśród których nie wymienia się pałacu czy dworu.

Uznanie, że zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu, skutkowałoby w konsekwencji dopuszczalnością zamieszkiwania przez jego właściciela z rodziną w pałacu i korzystaniem z niego w nieskrępowany sposób oraz korzystaniem z innych zabudowań gospodarczych i parku, co pozostawałoby w sprzeczności z przepisami zarówno dekretu, jak i rozporządzenia wykonawczego, według których właścicielom nie wolno było nie tylko nadal zamieszkiwać, lecz wręcz nawet przebywać na terenie znacjonalizowanej nieruchomości, a ewentualne

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

przydzielenie mu gospodarstwa rolnego na ogólnych zasadach reformy rolnej, mogło nastąpić tylko w innym powiecie. Dekret w ogóle nie dopuszczał dalszego zamieszkiwania przez właściciela i jego rodzinę w pałacu, znajdującym się w obrębie znacjonalizowanej nieruchomości ziemskiej, po jej przejęciu przez Skarb Państwa. Oznacza to, iż zespoły pałacowo-parkowe które wchodziły w skład majątku ziemskiego

0 charakterze rolnym o powierzchni powyżej 100 ha lub 50 ha użytków rolnych i

stanowiły własność tego samego podmiotu, co przejmowany majątek ziemski, również

podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W rozpatrywanej sprawie, zespół pałacowo-parkowy nie był prawnie wyodrębniony

1 nie posiadał urządzonej księgi wieczystej. Z zeznań świadków wynika zaś, że park, w

którym znajdował się pałac, ogrodzony był od pozostałej części nieruchomości siatką

drucianą a miejscami żywopłotem, natomiast do zespołu pałacowo-parkowego

prowadziła wybrukowana droga, którą przez bramę wjeżdżano na podwórze.

Wybudowanie ogrodzenia czy też bramy wjazdowej na teren parku - zdaniem Ministra -

niewątpliwie mieściło się w ówcześnie obowiązujących normach społecznych i

obyczajowych, służąc zapewnieniu prywatności właścicielowi majątku ziemskiego, jego

rodzinie, domownikom i gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnej z majątkiem

ziemskim. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, iż w dacie przejęcia

nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa istniał związek funkcjonalny pomiędzy

zespołem pałacowo - parkowym a majątkiem ziemskim w Z., poprzez

powiązanie podmiotowe (przez osobę właściciela J. D.), terytorialne

(pałac i park mieściły się na terenie majątku ziemskiego i objęte były tą samą księgą

wieczystą) oraz finansowe (majątek dostarczał co najmniej części dochodów na

pokrycie kosztów utrzymania zespołu pałacowo-parkowego).

Skargę do Wojewódzkiego Sąd Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z

Przesłankami pozwalającymi na stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, mogło być wyłącznie ustalenie, że nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r., nie spełniała norm obszarowych wskazanych w dekrecie albo była prawnie wyodrębniona. Zespół pałacowo - parkowy w Z. nie był jednak prawnie wyodrębniony, lecz stanowił z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej funkcjonalną i gospodarczą całość o łącznej powierzchni 1026,6353 ha, przewyższając tym samym ponad dziesięciokrotnie maksymalną normę obszarową, określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r.

u Administracyjnego w Warszawie, na decyzję dnia [...] lipca 2003 r. złożyli H. D., G. D., T. D. oraz B. G., spadkobiercy byłego właściciela zespołu pałacowo - parkowego w Z., zarzucając rażące naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

polegające na przyjęciu, że zespół pałacowo - parkowy w Z. jest nieruchomością ziemską a przez to podpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, rażące naruszenie art. 8 i 20 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przepisu §11 i §44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustanowionych z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 8 i art. 20 dekretu, rażące naruszenie art. 107 §3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu podstawy prawnej decyzji, a także niewyjaśnienie dlaczego organ pominął odmienne twierdzenia skarżących, rażące naruszenie art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 2 ust. 1 powołanego dekretu, wywłaszczającego właścicieli bez należnego odszkodowania oraz rażące naruszenie art. 7 Konstytucji RP poprzez zastosowanie aktu prawnego wydanego przez organ nieuprawniony do jego wydania.

W uzasadnieniu skargi wskazano na sprzeczność przyjętej przez organ odwoławczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w zakresie rozumienia pojęcia nieruchomości ziemskiej, z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, przywołując fragmenty uzasadnień wybranych orzeczeń. Z orzeczeń tych wynika, iż nieruchomością ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, mogła być wyłącznie nieruchomość przeznaczona do produkcji rolnej. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby sporna nieruchomość była wykorzystywana do działalności rolniczej, dlatego zarówno pałac, jak i park, nie były nieruchomością ziemską, a przez to nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Podmiotowe powiązanie zespołu pałacowo - parkowego, wskazane przez organ odwoławczy, nie może być w żaden sposób wzięte pod uwagę, gdyż nacjonalizacji podlegały jedynie enumeratywnie w dekrecie wymienione nieruchomości spełniające kryteria opisane w dekrecie, a nie cały majątek danego właściciela. Nie jest również istotne kryterium terytorialne, ponieważ okoliczność, że zespół pałacowo - parkowy nie był prawnie wyodrębniony (wpisany w oddzielną księgę wieczystą), nie zmienia faktu, że faktycznie i funkcjonalnie stanowił on odrębną od gospodarstwa część majątku o dających się określić granicach. Nie ma także znaczenia przypuszczenie organu odwoławczego o utrzymywaniu pałacu z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa, skoro jest rzeczą całkowicie naturalną utrzymywanie przez właściciela swojego domu z dochodów uzyskiwanych z prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa. Wywodzenie z tej okoliczności istnienia funkcjonalnego związku pomiędzy domem właściciela a samym przedsiębiorstwem jest daleko idącą nadinterpretacją.

Według powołanego w uzasadnieniu skargi orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla oceny, czy nieruchomość była nieruchomością ziemską, a tym

Sygn. akt IV SAM/a 2076/06

samym, czy podlegała przepisom dekretu podstawowe znaczenie ma istnienie, bądź nie, funkcjonalnego związku z całym gospodarstwem rolnym, tylko bowiem wówczas można o nim mówić, gdyby to gospodarstwo nie mogło funkcjonować bez pałacu, a pałac bez gospodarstwa. Zarówno jednak pałac z parkiem, jak i folwark w Z. mogły funkcjonować samodzielnie.

Skarżący wskazali, że również z samego zakazu przebywania na nieruchomości w żadnym wypadku nie można, w drodze logicznego wnioskowania, wywieść legalności wywłaszczenia na podstawie dekretu o reformie rolnej. Ani bowiem z dekretu, ani z rozporządzenia wykonawczego do dekretu nie wynikał zakaz przebywania przez wywłaszczonego właściciela na terenie znacjonalizowanej nieruchomości. Dekret stanowił jedynie, że wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele mogą otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajduje się wywłaszczony majątek. Zakaz przebywania wynikał natomiast z zarządzenia Ministra Bezpieczeństwa Publicznego, lecz akt ten nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia w sprawie, a jego powołanie stanowi rażące naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Ponadto zarzucono, że przepisy §11 i §44 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej naruszają art. 8 i art. 20 dekretu, ponieważ w sposób nieuzasadniony przekraczają zakres delegacji ustawowej. Wskazane przepisy rozporządzenia nie mogły modyfikować normy prawnej wynikającej z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, rozszerzając jej zakres na niebędące nieruchomościami ziemskimi parki lub pałace. Przepisy dekretu nie upoważniły Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych do rozszerzenia zakresu nacjonalizowanych nieruchomości. Skutkiem tego, zarówno organy administracji, jak i Sąd orzekający w sprawie, nie powinny stosować przepisów rozporządzenia niezgodnych z przepisami Konstytucji i ustaw.

W skardze zarzucono również naruszenie art. 107 §3 kpa, z uwagi na brak uzasadnienia prawnego decyzji. Organ orzekający nie wskazał bowiem w uzasadnieniu decyzji dowodów w oparciu, o które dokonał ustaleń faktycznych w sprawie. Nie dokonał analizy zebranego materiału dowodowego. W szczególności zaś, nie wskazał dowodów, na których się oparł, a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, ograniczając się do gołosłownych stwierdzeń lub wskazując fakty nieznajdujące pokrycia w zebranym materiale dowodowym. Organ II instancji w ogóle nie odniósł się również do argumentów przytoczonych przez skarżących w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, dotyczących odmiennej interpretacji przepisów dekretu o reformie rolnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sprawa była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 4 lutego 2005 r. sygn. akt IV SA 3190-3193/03 stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r.

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2001 r., wskazując, iż organy administracji są właściwe do wydawania decyzji administracyjnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jedynie w zakresie oceny, czy dana nieruchomość podpadała pod przepisy tego dekretu z racji przekroczenia ogólnej powierzchni nieruchomości, powyżej której miały do niej zastosowanie przepisy powołanego dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt I OSK 594/05 uchylił omawiany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, iż organy administracji są uprawnione do rozpoznania wniosku skarżących o uznanie, że zespół pałacowo - parkowy w Z. nie miał charakteru nieruchomości ziemskiej i z tego względu był wyłączony spod działania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Tylko bowiem naruszenie prawa materialnego i to w sposób mający wpływ na wynik sprawy, lub inne naruszenie prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, uprawniałoby Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez ocenę legalności wydanych przez organy administracji decyzji.

W rozpatrywanej sprawie, organy administracyjne obu instancji wydały decyzje odmawiające stwierdzenia, że wnioskowana nieruchomość oznaczona obecnie dz. ew. nr [...], o pow. 13.4129 ha, na której znajduje się pałac wraz z otaczającym go parkiem, nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13, ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e powołanego dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga.

Organy orzekające w sprawie ustaliły, iż wnioskowana przez skarżących działka gruntu, obejmująca zespół pałacowo - parkowy w Z., na dzień zastosowania

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

wobec niej dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie była prawnie wyodrębnioną nieruchomością, lecz stanowiła niewyodrębnioną także katastralnie (obecnie: ewidencyjnie) na owy czas, część powierzchni obszaru obejmującego również część folwarczną, służącą do prowadzenia działalności rolniczej.

Okoliczność braku prawnego i katastralnego wyodrębnienia nie jest również kwestionowana przez skarżących, którzy wskazują natomiast na faktyczne wyodrębnienie zespołu pałacowo - parkowego w Z. od pozostałej części majątku, ogrodzeniem z siatki, miejscami także żywopłotem, posiadając odrębny wjazd drogą prowadzącą do samego pałacu przez oddzielną bramę.

Zespół pałacowo - parkowy w Z. położony był, w czasie zastosowania wobec niego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na terenie dawnego Województwa Poznańskiego, skutkiem czego objęty był na owy czas przepisami kodeksu cywilnego niemieckiego obowiązującego na ziemiach zachodnich, którego przepisy w zakresie prawa rzeczowego zostały uchylone dopiero art. V §1 pkt 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321).

W przepisach wskazanego kodeksu, według przekładu urzędowego opublikowanego przez Wydawnictwo Ministerstwa Sprawiedliwości w Tłoczni Dziennika Poznańskiego w 1923 r. "Zbiór Ustaw Ziem Zachodnich Tom X", używano pojęcia majętności ziemskiej, bez jej bliższego zdefiniowania. Natomiast pojęcie gruntu i jego części składowych w powołanym kodeksie odpowiada obecnie używanym pojęciom zawartym w obowiązującym kodeksie cywilnym. Oznacza to, iż grunt obejmował, jako części składowe budynki i inne obiekty trwale z nim połączone, do jakich należy niewątpliwie pałac w Z..

Pojęcie nieruchomości ziemskiej, użyte w art. 2 ust 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, było przedmiotem wykładni dokonywanej zarówno przez Trybunał Konstytucyjny (szczególnie w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 , publik, w OTK z 1990 r. z. 1, poz. 26) oraz przez Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny. Odnosząc się do wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej, prezentowanej w dotychczasowym orzecznictwie, Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, podziela te z poglądów, według których pojęcie nieruchomości ziemskiej nie jest tożsame z pojęciem użytków lub gruntów rolnych. Pojęcia nieruchomości ziemskiej nie wyczerpuje również kodeksowa definicja nieruchomości, zawarta w art. 46 kc, jeżeli nieruchomość ziemska mogła obejmować także wyodrębnione części, jeżeli służyły one temu samemu celowi gospodarczemu, polegającemu na prowadzeniu działalności rolniczej w ramach zorganizowanego materialnie przedsięwzięcia gospodarczego w tej dziedzinie.

Uwzględniając pojęcie majętności ziemskiej, zawarte w kodeksie cywilnym niemieckim, obowiązującym na obszarze, na którym był położony zespół pałacowo -

Sygn. akt IV SAM/a 2076/06

parkowy w Z. w czasie zastosowania wobec niego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy stwierdzić, że zarówno pałac, jak i park, stanowiły integralną część tej majętności, nazwanej w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomością ziemską.

W uznaniu Sądu, nie ma znaczenia dla rozpatrywanej sprawy okoliczność ewentualnego oddzielenia w przeszłości zespołu pałacowo - parkowego w Z. ogrodzeniem z odrębną bramą wjazdową i drogą prowadząca tylko do pałacu, skoro zespół ten nie był w przeszłości wyodrębniony prawnie, jak również nie były wyodrębnione jego granice katastralne, a położony był w obszarze obejmującym także folwarczną część tej majętności. Zabudowania mieszkalne właściciela majątku ziemskiego stanowiły część składową gruntu, i w tym zakresie dzieliły status prawny tego gruntu, obejmującego w swoim ogólnym areale również grunty wykorzystywane do produkcji rolniczej, znacznie ponad dekretowy limit powierzchni 100 ha, skoro areał ten, jak ustaliły organy orzekające, wynosił 1026,6353 ha.

Późniejsze wyodrębnienie geodezyjne części nieruchomości ziemskiej, ujmowane następnie jako samodzielna nieruchomość, nie ma znaczenia dla oceny skutków powstałych z mocy samego dekretu w postaci przejęcia takiej części na własność Państwa, przed takim wyodrębnieniem.

Nie jest również zasadny zarzut skarżących o niepodpadaniu zespołu pałacowo -parkowego w Z. pod przepisy dekretu z racji dających się w przeszłości określić granic tego zespołu, mających oddzielać go od pozostałej części folwarcznej, i przez to potwierdzać istnienie w przeszłości faktycznego wyodrębnienia tego zespołu. Faktyczne wyodrębnienie tego, co było położone w obszarze obejmującym wszystkie użytki, nie może być - zdaniem Sądu - wiązane z okolicznością istnienia samego ogrodzenia, skoro jego istnienie i umiejscowienie było zależne od woli właściciela całego majątku, zwłaszcza w tych miejscach, które nie stanowiły zewnętrznych granic majątku, a były położone w jego wewnętrznym obszarze.

Sąd nie podziela tych poglądów, powołanych w skardze i wspartych cytowanymi w niej orzeczeniami sądowymi, według których, za nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy uznać jedynie te nieruchomości, które nadawały się do produkcji rolniczej, a więc takie, bez których działalność rolnicza nie mogła być prowadzona, mających zatem charakter wyłącznie rolny. Przeczy temu nowelizacja art. 2 ust. 1 dekretu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), polegająca na wykreśleniu z tego przepisu sformułowania "o charakterze rolniczym". Stanowi to wyraz rozszerzenia przez ówczesnego ustawodawcę przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także na nieruchomości ziemskie, a więc i jej części, nie tylko o wyłącznie rolniczym charakterze.

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

Również w samej treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wskazano na objęcie nim nieruchomości ziemskich o łącznym rozmiarze w obszarze województwa poznańskiego, przekraczającego 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Zestawienie obu wskazanych przypadków, odwołujących się do wielkości powierzchni nieruchomości ziemskiej wskazuje, że dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej były objęte nie tylko takie nieruchomości ziemskie, w których użytki rolne przekraczały powierzchnię 50 ha, lecz również i takie nieruchomości ziemskie, których powierzchnia ogólna, obejmująca nie tylko użytki rolne, przekraczała 100 ha. W tym kontekście, nieruchomość ziemska, dla oceny stosowania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być utożsamiana tylko z użytkami rolnymi, lecz musi być rozumiana jako obejmująca także pozostałe części, które, jak w rozpatrywanej sprawie, były położone w ramach zwartego prawnie i obszarowo majątku, obejmującego również część folwarczną.

Na szeroki zakres przedmiotowy stosowania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazuje także art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz.U. Nr 27, poz. 162), według którego resztówkami w rozumieniu niniejszego dekretu są części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkim innym urządzeniem oraz inwentarzem.

Również fakt wydania dekretu z dnia 8 października 1945 r. o przeznaczeniu nieruchomości ziemskiej O. (Dz.U. Nr 44, poz. 251. ze zm.) potwierdza okoliczność, iż nieruchomość ziemska, dla ówczesnego ustawodawcy, obejmowała także cały ośrodek z zabudowaniami, które nie służyły bezpośrednio produkcji rolnej.

Powyższe potwierdza ujmowanie przez ówczesnego ustawodawcę w ramach nieruchomości ziemskiej, nie tylko użytków rolnych lub nieruchomości bezpośrednio służących produkcji rolnej, lecz także pozostałych części wchodzących w skład majątku ziemskiego danego właściciela.

W rozpatrywanej sprawie nie ma także znaczenia okoliczność późniejszego wykorzystania zespołu pałacowo - parkowego w Z., po jego przejęciu na własność Państwa z mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro dla oceny objęcia go przepisami powołanego dekretu ma znaczenie okoliczność, czy mógł być przeznaczony na cele wymienione w art. 1 dekretu, w tym m.in. jako zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. W uznaniu Sądu, nie można wykluczyć takiego właśnie celu przeznaczenia zespołu pałacowo - parkowego w Z., w ramach

Sygn. akt IV SA/Wa 2076/06

celów, jakim miał służyć według normatywnej treści art. 1 dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Należy przy tym wskazać, iż wykładnia powołanego przepisu musi być dokonywana z uwzględnieniem celów, jakim służył dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz z uwzględnieniem ówczesnego systemu aksjologicznego, w jakim wprowadzono dekret w życie, ponieważ nieruchomości nim objęte przeszły na własność Państwa z mocy samego prawa, z dniem wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Rolą zaś organów administracji orzekających obecnie, jest ustalenie, czy dana nieruchomość lub jej wyodrębniona część, przeszła z mocy powołanego dekretu na własność Państwa.

W świetle powyższego, zarzuty skargi o błędnym uznaniu zespołu pałacowo -parkowego w Z. przez organy orzekające w sprawie należy uznać za chybione. Z tych samych względów nie mają również znaczenia zarzuty powołania się, przez organy orzekające, na przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r, w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz.51), mających wykonawczy charakter wobec dekretu, skoro zakres ich normatywnej treści musi pozostawać w ramach wyznaczonych wykładnią pojęcia nieruchomości ziemskiej zawartego w samym dekrecie.

Wprawdzie organy orzekające w sprawie, wydając odmowne decyzje, powołały się na istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego, to jednak w kontekście powołanych wyżej okoliczności, uzasadnienie w zaskarżonej decyzji istnienia takiego związku, przy uwzględnieniu dokonanych przez organy ustaleń faktycznych, nie podważa samego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.

Wobec zarzutów dotyczących niekonstytucyjności przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy wskazać, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądowym nie wskazywano na istnienie w tym względzie wątpliwości konstytucyjnych. W każdym bądź razie, skarżący mogą wystąpić z takim zarzutem w odrębnym postępowaniu, w ramach stosownej skargi skierowanej do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd administracyjny nie jest bowiem właściwy do oceny tego zarzutu, gdy sam nie poweźmie takich wątpliwości natury konstytucyjnej.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.