Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1614/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 380/19 w sprawie ze skargi J. M. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 6 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 380/19, po rozpoznaniu skargi J. M. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 6 grudnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 25 stycznia 2018 r. J. M. K. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: "IPN") o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690, ze zm.) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia 25 lipca 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia 25 lipca 2018 r. Wskazał, że otrzymana decyzja jest bezzasadna i nie oparta na żadnych faktach.

Prezes IPN po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 6 grudnia 2018 r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 25 lipca 2018 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 4 i 5 ww. ustawy oraz wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy m. in. Sprawę Operacyjnego Rozpoznania kryptonim "[...]" nr ew. [...], sygn. IPN [...], w której znajduje się notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983 r. przez por. Z. S. z rozmowy operacyjnej przeprowadzonej z J. K. w dniu 26 kwietnia 1983 r. Jak wynika z treści wskazanej notatki, wnioskodawca przekazał por. S. m. in. informacje dotyczące J. Ł. oraz sytuacji [...] podziemia. W wyniku dokonanej kwerendy odnaleziono także inne dokumenty dotyczące J. M. K. m. in. Kwestionariusz ewidencyjny pseudonim "[...]" dot. J. M. K., nr ewidencyjny [...], sygn. akt IPN [...]. We wskazanych wyżej aktach znajduje się również sporządzona w dniu 1 października 1984 r. przez st. insp. SA RUSW w P. mł. chorążego M. U. charakterystyka Sprawy Operacyjnej Rozpracowania krypt. "[...]" nr ew. [...], z której wynika, że Wydział IV KW MO prowadził z J. K. dialog operacyjny. Z wnioskodawcą prowadzone były kierunkowe rozmowy operacyjne pod kontem pozyskania go do współpracy z SB. Przedstawiona była mu propozycja współpracy, utrzymywano z nim przez pewien okres planowane spotkania, na których J. K. przekazywał ustne informacje m.in. dotyczące J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R. Organ dodatkowo zauważył, że odnaleziona w aktach o sygn. akt IPN [...] charakterystyka Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. "[...], nr ew. [...], sporządzona w dniu 1 października 1984 r. przez st. insp. SB RUSW w P. mł. chor. M. U. potwierdza, że wnioskodawca przekazał pracownikom Służby Bezpieczeństwa informacje dotyczące J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R.

Zdaniem organu wskazany powyżej dokument znajdujący się w aktach o sygn. IPN [...], tj. notatka służbowa sporządzona w dnia 26 kwietnia 1983 r. przez por. S. z rozmowy Operacyjnej przeprowadzonej z J. K. w dniu 26 kwietnia 1983 r., spełnia kryteria opisane w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. została wytworzona przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Udział wnioskodawcy w wytworzeniu tego dokumentu polegał na tym, że przekazał on w trakcie spotkania z funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa informacje, które zostały następnie zawarte w omawianej wyżej notatce służbowej z dnia 26 kwietnia 1983 r.

J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postulując uchylenie w całości zaskarżonej decyzji a także poprzedzającej ją decyzji z dnia 25 lipca 2018 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Odnalezione w zasobach IPN dokumenty, w tym w szczególności wskazana przez organ notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983r. przez por. S., nie wykazują zdaniem Sądu meriti związku pomiędzy wytworzeniem dokumentów, udziałem skarżącego w ich wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i przydatnością dokumentów do operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego organ nieprawidłowo ocenił, że materiał dowodowy w postaci odnalezionych dokumentów stanowiących adnotacje w urządzeniach ewidencyjnych lub adnotacje funkcjonariuszy organu bezpieczeństwa państwa stanowi wystarczającą podstawę do oceny, że adnotacje te zostały wytworzone przy udziale skarżącego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji jest to wyraz dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, bowiem brak jest jakichkolwiek innych dokumentów, które po zestawieniu ich treści z wytworzonymi przez pracowników urzędu służby bezpieczeństwa własnymi adnotacjami ewidencyjnymi wskazywałyby na rolę skarżącego w powstaniu dokumentów służących określonemu celowi tj. operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Sąd meriti podkreślił, że wskazywany przez organ dokument – notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983 r. przez por. S., a zatem przez funkcjonariusza SB, przy braku podpisania tego dokumentu przez skarżącego i braku innych dokumentów, z których wynikałoby, że skarżący jako tajny współpracownik faktycznie przekazywał informacje na temat J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R. nie wykazują, by dokument ten wytworzony został przy współudziale skarżącego jako tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Sąd Wojewódzki wskazał, że analiza stanu zasobów archiwalnych pod takim kątem, a więc istnienia dowodów stanowiących ślad współpracy i wykonywania czynności oczekiwanych od tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, nie może sprowadzać się wyłącznie do ustalenia istnienia jakichkolwiek dokumentów dotyczących wnioskodawcy sugerujących możliwość jego współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Dokumenty, które mają znaczenie muszą być dokumentami wytworzonymi przez wnioskodawcę lub "współtworzonymi", w określonych warunkach, a więc w ramach czynności tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i służyć operacyjnemu zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa.

Ocena dokonana przez organ, że dokumenty te powstały przy udziale skarżącego w szczególności dokument notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983r. przez por. S. z rozmowy operacyjnej, bowiem udział skarżącego w wytworzeniu tego dokumentu polegał na przekazaniu w trakcie spotkania funkcjonariuszowi SB informacji, które następnie zostały zwarte w tej notatce, nieznajdującą dostatecznego potwierdzenia w treści któregokolwiek z odnalezionych dokumentów. Nadto zdaniem Sądu meriti zestawienie treści wskazanej wyżej notatki Z. S. z kserokopiami dokumentów (dokumenty z zasobów archiwalnych IPN) złożonych przez skarżącego do Sądu (w kontekście samej daty spotkania Z. S. i skarżącego) wskazuje, że notatka nie może być uznana za wiarygodny dowód. Powyższą niewiarygodność potwierdza również przedłożona przez skarżącego kserokopia Planu czynności operacyjnych w sprawie operacyjnego rozpracowania krypt. "[...]" z dnia 13 marca 1984 r. gdzie m. in. Wskazano: "Po zakończeniu przeszukania z J. K. prowadzone były w Wydz. IV KW MO rozmowy operacyjne w trakcie których nawiązano z nim dialog operacyjny. Nieudolny" – dopisane odręcznie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że dokumenty odnalezione w zasobie archiwalnym IPN, w tym w szczególności notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983 r. przez por. Z. S. z rozmowy operacyjnej przeprowadzonej z J. K. w dniu 14 kwietnia 1983 r., znajdująca się w aktach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. "[...]" nr ewidencyjny [...], sygn. IPN [...], nie zostały wytworzone przy udziale J. M. K. w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa, podczas gdy z treści ww. notatki wynika, że Pan J. M. K., s. J., ur. [...] sierpnia 1949 r. w W., w trakcie rozmowy operacyjnej przeprowadzonej z por. Z. S. zgodził się na współpracę oraz przekazywał mu ustne informacje m.in. dotyczące J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R., na podstawie których por. Z. S. sporządził ww. notatkę;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w związku z art. 80, 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. zasady swobodnej oceny dowodów oraz wymogu przedstawienia rzetelnej argumentacji na poparcie stanowiska organu, podczas gdy Prezes IPN wydając uchylone decyzje przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób szczegółowy i wszechstronny oraz właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjmując, że notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983 r. przez por. Z. S. dotycząca J. M. K., została wytworzona przy Jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 P.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto skarżący kasacyjnie organ, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasdnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na sakrgę kasacyjną J. M. K. wniósł o jej oddalenie, zasadzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie trzeba wskazać, że skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: "ustawa COVID" oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 (ONSAiWSA 2021 r., nr 3, poz. 35), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308) i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Wprawdzie na datę wydawania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej ustawodawca nie zdefiniował pojęcia dokumentu, tym niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni tego pojęcia użytego w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należało sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów - jak wprost wynika z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji - znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł Prezes IPN kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa.

Mając na uwadze treść odnalezionych w archiwum dokumentów, Prezes IPN zasadnie uznał, że wypełniają one dyspozycję art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono bowiem dokumenty dotyczące wnioskodawcy m. in. Sprawę Operacyjnego Rozpoznania kryptonim "[...]" nr ew. [...], sygn. IPN [...], w której znajduje się notatka służbowa sporządzona w dniu 26 kwietnia 1983 r. przez por. Z. S. z rozmowy operacyjnej przeprowadzonej z J. K. w dniu 26 kwietnia 1983 r. Jak wynika z treści wskazanej notatki, wnioskodawca przekazał por. S. m. in. informacje dotyczące J. Ł. oraz sytuacji [...] podziemia. W wyniku dokonanej kwerendy odnaleziono także inne dokumenty dotyczące J. M. K. m. in. Kwestionariusz ewidencyjny pseudonim "[...]" dot. J. M. K., nr ewidencyjny [...], sygn. akt IPN [...]. We wskazanych wyżej aktach znajduje się również sporządzona w dniu 1 października 1984 r. przez st. insp. SA RUSW w P. mł. chorążego M. U. charakterystyka Sprawy Operacyjnej Rozpracowania krypt. "[...]" nr ew. [...], z której wynika, że Wydział IV KW MO prowadził z J. K. dialog operacyjny. Z wnioskodawcą prowadzone były kierunkowe rozmowy operacyjne pod kontem pozyskania go do współpracy z SB. Przedstawiona była mu propozycja współpracy, utrzymywano z nim przez pewien okres planowane spotkania, na których J. K. przekazywał ustne informacje m.in. dotyczące J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R. Organ dodatkowo zauważył, że odnaleziona w aktach o sygn. akt IPN [...] charakterystyka Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. "[...]", nr ew. [...], sporządzona w dniu 1 października 1984 r. przez st. insp. SB RUSW w P. mł. chor. M. U. potwierdza, że wnioskodawca przekazał pracownikom Służby Bezpieczeństwa informacje dotyczące J. Ł. i perspektyw działania "Solidarności" w podziemiu na terenie R.

W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie, nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w brzmieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy w istocie uznać za doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, a nie za "nowość normatywną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanek wynikających z art. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego, odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez organ administracji.

W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, to na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę.

Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.