Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1211/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i  ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107, art. 140
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ, Zakład) decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] odmówił D. D. (dalej: Strona, Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 25 773,96 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dnia 10 lipca 2020 r. pełnomocnik w imieniu Strony złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na aktualną sytuację życiową. We wniosku pełnomocnik wskazał, że Strona osadzona jest w Zakładzie Karnym w N. S., nie posiada majątku, który pozwoliłby na spłatę zadłużenia, nie pozostaje w związku małżeńskim, a w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dalej organ wskazał, że w aktach znajdują się dokumenty dostarczone przez pełnomocnika i zgromadzone przez organ, mianowicie: wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 10 lipca 2020 r., oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej, pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. S. z dnia 24 sierpnia 2020 r. oraz pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. S. z dnia 12 sierpnia 2020 r. Ponadto w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Strona prowadziła działalność gospodarczą do dnia 27 grudnia 2015 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek. W ten sposób została dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Należności te nie są przedawnione.

PZUS wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że Strona przebywa w Zakładzie Karnym w N. S.. Koniec odbycia kary przypada na styczeń 2026 r. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z danymi wygenerowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym (KSI) ZUS Strona aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, pozostaje bowiem na utrzymaniu Państwa. Nie posiada innych wierzycieli. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych Strona nie figuruje jako właściciel/współwłaściciel pojazdów i nieruchomości.

Dalej organ przytoczył przepisy art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266; dalej: u.s.u.s.) i wskazał, że "Z przyczyn oczywistych nie można odnieść się do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 ("dłużnik zmarł..."), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne) oraz pkt 4a powołanej ustawy. Nie stwierdzono również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 oraz ust. 4b w/wym. Ustawy, albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby strona składała wniosek o ogłoszenie upadłości, lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone. Przy rozważaniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, organ wskazał, że wykładnia literalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że konieczne jest, obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie:

1) brak jest majątku, z którego można egzekwować należności;

2) brak jest małżonka;

3) brak jest następców prawnych;

4) brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Konieczność łącznego wystąpienia tych wszystkich okoliczności jest uzasadniona w szczególności z uwagi na to, że umorzenie należności oznacza definitywną rezygnację z należnych składek, co zastrzeżone jest tylko dla przypadków wyjątkowych, jako że stanowi odstępstwo od reguły płacenia składek oraz od wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasady równego traktowania, przejawiającej się w szczególności w obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga zatem, obok zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, także stwierdzenia, że równocześnie występuje brak majątku, z którego można egzekwować należności, brak małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Konstrukcja omawianego przepisu wskazuje, że ustawodawca dopuszczając możliwość umorzenia należności publicznoprawnej ze wskazanej w nim przyczyny, wprowadza obowiązek równoczesnego ustalenia, że wystąpiły dodatkowe okoliczności wykluczające możliwość ściągnięcia należności, w tym poprzez rozszerzenie kręgu podmiotów, wobec których można dochodzić należności składkowych (następcy prawni, małżonek, osoby trzecie).

W stosunku do zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych. Mając powyższe na uwadze zdaniem organu nie można zatem stwierdzić zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco, czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ma nie tylko prawo ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych.

Zdaniem organu nie można również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). PZUS podkreślił okoliczność, iż zaistnienie powyższej przesłanki w żadnej mierze nie jest uzależnione od oceny wierzyciela w kwestii skuteczności postępowania, w tym również w zakresie możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak słusznie wskazał bowiem WSA w Warszawie, informacje o braku zatrudnienia czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwalej nieściągalności długu, należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne (wyrok z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt: V SA/Wa 40/09). "Tym samym do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Zakładu w stosunku do Pani nie wystąpiła zatem przesłanka całkowitej nieściągalności wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, a w konsekwencji brak jest prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o wskazane kryterium. Z ww. powodów nie zachodzą wobec Pana przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o wskazane kryterium".

Następnie organ wskazał, że "umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPPS). Organ wskazał, że przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. PZUS przytoczył przepisy § 3 ust. pkt 1 do 3 rozporządzenia MGPPS.

Organ ponownie wskazał, że Strona przebywa w zakładzie karnym, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń emerytalno-rentowych i nie osiąga dochodów. W treści wniosku pełnomocnik podkreślił trudną sytuację finansową z uwagi na osadzenie w zakładzie karnym. Zdaniem Zakładu okoliczność pozbawienia wolności ma wpływ na obecną sytuację dochodową, jednakże to Strona sama pozbawiła się możliwości pozyskania środków na spłatę zobowiązań wobec Zakładu. Strona przebywając w zakładzie karnym ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, bowiem pozostaje na utrzymaniu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że odbywanie kary pozbawienia wolności jest okolicznością przemijającą, bowiem orzeczone zostało na określony czas. Przewidywany termin zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności przypada na styczeń 2026 r. Zatem sytuacja Strony nie ma charakteru permanentnego.

PZUS wskazał, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Sytuacja Strony nie ma charakteru trwałego. Strona jest w wieku aktywności zawodowej i nie udowodniła problemów zdrowotnych uniemożliwiających lub w znacznym stopniu ograniczających możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia. Wiek Strony daje pozytywną prognozę co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości i sprawia, że umorzenie należności naruszałoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z u.s.u.s. W ocenie Zakładu, nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia MGPPS.

Organ zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPPS nie ma również zastosowania, bowiem działalność gospodarcza nie jest prowadzona.

Organ odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia MGPPS podniósł, że Strona nie odniosła się do stanu własnego zdrowia. W aktach sprawy nie ma potwierdzenia, by z uwagi na stan zdrowia Strona nie mogła osiągnąć dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Ponadto z uwagi na przebywanie w zakładzie karnym nie jest możliwe wykazanie konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Mając na uwadze powyższe, w omawianej sprawie organ stwierdził brak przesłanek do zastosowania umorzenia należności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Podsumowując PZUS wskazał, że oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia MGPPS należy stwierdzić, że przedstawione informacje nie wskazują, by wystąpiły sprawie Strony przesłanki umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych czy zdrowotnych. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia dotyczy wszystkich płatników składek. Opłacanie składek z tytułu prowadzonej działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności. ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie zobowiązanej, która złoży wniosek o umorzenie należności. Nie wystarczy, gdy wnioskodawca wskaże uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Spłata należności składkowych nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem może być uzgodniona forma i zasady spłaty zaległości, np. w postaci przewidzianych prawem ulg, na dogodnych warunkach. Od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest naliczyć do każdej raty opłatę prolongacyjną, w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić dla Strony pewne obciążenie finansowe, jednak ZUS, jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych, obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W niniejszej sprawie ZUS odmówił uwzględnienia wniosku Strony przedkładając interes społeczny nad interes osoby zobowiązanej. Powodem powyższego były poniżej wskazane okoliczności:

- sytuacja materialna Strony nie ma charakteru permanentnego, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek;

- ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;

- akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania należności z tytułu składek.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik Skarżącego nie zgodził się z ww. decyzją PZUS, zarzucając, że decyzja narusza art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 80 w zw. z art. 140, a także art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez wydanie decyzji bez odniesienia, w sposób wymagany powołanymi przepisami, do poszczególnych wskazanych w postępowaniu argumentów i zarzutów w kontekście zasadności zastosowania powołanego przepisu, jak również niepełne i nieścisłe dokonanie ustaleń faktycznych oraz niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do przeniesienia uchybień poczynionych przez organ I instancji do postępowania odwoławczego, a w konsekwencji skutkowało nieuzasadnionym uznaniem, że brak jest podstaw w realiach przedmiotowej sprawy do zastosowania dobrodziejstwa umorzenia w całości lub części składek na ubezpieczenie społeczne. Z treści zaskarżonej decyzji "oraz decyzji ją poprzedzającej" brak jest jakiegokolwiek odniesienia do powołanego przepisu, który mógłby znaleźć zastosowanie w stosunku do Skarżącego.

Na podstawie powyższych zarzutów pełnomocnik wniósł "o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i umorzenie składek zgodnie z wnioskiem D. D..

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że organ dokonał niepełnych i nieścisłych ustaleń faktycznych oraz niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, "co doprowadziło do przeniesienia uchybień poczynionych przez organ I instancji do postępowania odwoławczego". Pełnomocnik zarzucił również, że "organy" nie odniosły się zupełnie i nie dokonały zweryfikowania, czy w stosunku do Skarżącego nie znajdzie zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., za czym przemawiały trudna sytuacja Skarżącego, jak również sygnalizowany od początku postępowania niezawiniony przez Skarżącego i atypowy sposób powstania zaległości składkowych. Wskazał, że z użytego przez ustawodawcę art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy zakładowi ubezpieczeń społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych, czego organy w niniejszej sprawie w ogóle nie uczyniły. W treści zaskarżonej decyzji nie sposób bowiem dopatrzeć się analizy spełnienia przesłanek do zastosowania powołanego przepisu i orzeczenia w ramach uznania administracyjnego. Organ skupił się wyłącznie na dokonaniu oceny spełnienia sztywnych przesłanek umorzenia w oparciu o wcześniejsze ustępy powołanego przepisu ustawy. Brak prowadzenia rozważań organów i oceny materiału dowodowego pod kątem zastosowania bądź też niezastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. implikuje konstatację o wadliwości tej decyzji i naruszeniu przepisów, w konsekwencji uzasadnia wniosek o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik Skarżącego w piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2021 r., będącym odpowiedzią na zawiadomienie Sądu z dnia 29 grudnia 2020r. o zamiarze skierowania skargi na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej ustawa COVID-19) wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację medyczną Skarżącego t.j. karty informacyjne z leczenia szpitalnego z dnia: 1 grudnia 2010 r., 25 lutego 2011 r. i 5 października 2012 r. oraz wynik konsultacji lekarskiej z dnia 11 lipca 2017 r., na okoliczność wykazania stanu zdrowia Skarżącego, który w dalszym ciągu pozostaje w leczeniu po przeszczepie nerki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Przewodniczący I Wydziału WSA w Krakowie, zarządzeniem z dnia 11 lutego 2020 r. wyznaczył posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie rozprawy stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości jej przeprowadzenia na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2020 r., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie. Decyzja ta została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 11 czerwca 2020 r. Z przedłożonych Sądowi przez organ akt sprawy jak i z samej treści decyzji z dnia 25 września 2020 r. wynika, że jest to jedyna decyzja wydana w sprawie i że Skarżący skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 53 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest minister właściwy do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, 2023, 2320 i 2369) albo konsul. Powyższe uwagi są konieczne, gdyż w skardze pełnomocnik Skarżącego zawarł żądanie, jak już Sąd przytoczył powyżej, nie tylko uchylenia zaskarżonej decyzji ale i poprzedzającej ją decyzji. Również w uzasadnieniu skargi zawarte są stwierdzenia odnoszące się do decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję (np. "Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja tego samego organu jest błędna i winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego").

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego, chociaż z zasadniczo innych przyczyn niż podnoszone w skardze.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPPS, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zdaniem Sądu organ nie dokonał rzetelnej oceny przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6 i pkt 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu w tym zakresie nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego, a ocena zebranego materiału dowodowego ma charakter dowolny.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że nie podziela postawionej przez organ tezy, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, bo organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności egzekucji, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, gdyż postepowanie egzekucyjne, co jest oczywiste nie w każdym przypadku musi doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela, (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 708/14 wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), czego przykładem jest rozpatrywana sprawa, gdyż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyskano żadnych kwot z prowadzonej egzekucji.

Z zalegającej w aktach sprawy "Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" (karta nr 6 akt administracyjnych) wynika, że Dyrektor Oddziału w N. S. objął egzekucją kwotę 18.555,29 zł z tytułu należności za okres od lipca 2013 r. do grudnia 2015 r. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w ING Bank Śląski. Nie uzyskano z zastosowania tego środka egzekucyjnego żadnych kwot. Jako przyczyny nieskuteczności egzekucji podano (pkt 4 Informacji): "Wielokrotne nieskuteczne próby zajęcia rachunków bankowych. Zajęcia rachunków bankowych - ING Bank Śląski – trwały brak środków pieniężnych na rachunku – likwidacja rachunku. Próby zajęć wierzytelności z nadpłaty lub zwrotu podatku w Urzędzie Skarbowym w N. S. - brak realizacji. Brak środków na wierzytelnościach zobowiązanego, które umożliwiałyby realizację roszczeń, brak efektywności prowadzonej egzekucji przez inne organy egzekucyjne". Natomiast w pkt 6 Informacji zatytułowanym "Dodatkowe informacje (np. inni wierzyciele, zastosowane środki egzekucyjne, zaawansowanie etapu prowadzenia egzekucji)" wskazano: "Egzekucję prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w N. S., jak również prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. S. na podstawie przekazanych dalszych tytułów wykonawczych celem prowadzenia egzekucji ze środków do których Dyrektor O/ZUS nie jest uprawniony. Egzekucja prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w N. S., oraz egzekucja z wierzytelności i majątku zobowiązanego prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego N. S. – nieskuteczna. W okresie ostatnich 6 m-cy nie odnotowano wpłat egzekucyjnych. Referat Zabezpieczeń i Sankcji nie kierował wniosku o sądową egzekucję z nieruchomości". Ponadto z Informacji o zabezpieczeniu na majątku dłużnika (karta nr 7 akt administracyjnych) wynika, że nie dokonano zabezpieczenia na jakimkolwiek majątku Skarżącego.

W kontekście przytoczonych przez Sąd zapisów "Informacji o prowadzonym postepowaniu egzekucyjnym" i braku jakiegokolwiek zabezpieczenia na majątku Skarżącego, stwierdzenia zawarte w decyzji jawią się jako całkowicie hipotetyczne. Hipotetyczny charakter ogólnych, niesprecyzowanych stwierdzeń dotyczący możliwości dochodzenia zaspokojenia z przyszłych dochodów, nie został poparty jakąkolwiek wiarygodną analizą realności takich działań. Potencjalna możliwość dochodzenia przez Zakład z przyszłych dochodów, nie została przez organ uprawdopodobniona.

Należy podkreślić, że wbrew stanowisku organu, dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw Skarżącemu było w toku. Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie Sądu, samo powoływanie się przez ZUS na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie, że wdrożone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez Stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej Skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Nie jest też wystarczające samo powołanie się na stosunkowo młody wiek Skarżącego. Organ ma też obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji Strony z wysokością zaległej należności.

Przechodząc do oceny stanowiska organu zawartego w decyzji w zakresie przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Sąd wskazuje, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, wbrew stanowisku organu zawartemu w decyzji, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Stanowisko to od lat jednolicie prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. prawomocne wyroki WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18; 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; 8 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 324/18 czy WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Gliwicach z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 516/18).

Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek, a jeżeli tak, to czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji. W zaskarżonej decyzji poza lapidarnym stwierdzeniem, którego Sąd nie podziela, że "okoliczność, iż zaistnienie powyższej przesłanki w żadnej mierze nie jest uzależnione od oceny wierzyciela w kwestii skuteczności postępowania w tym również w zakresie możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne", próżno szukać jakiejkolwiek oceny skąd wynika stanowisko że "Nie można również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne".

Brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu w przypadku Skarżącego objętej omawianym przepisem przesłanki nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i ograniczenie oceny do arbitralnego stwierdzenia jej nieistnienia oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli Sądu.

Odrębną kwestią niezbadaną przez organ jest kwestia zaistnienia przesłanki określonej w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ przyjął a priori, że przesłanka ta nie wystąpi, w żaden sposób nie wyjaśniając dlaczego takie jest jego stanowisko.

Za wyjaśnienie tej przesłanki nie można uznać fragmentu zawartego w decyzji, który Sąd intencjonalnie in extenso przytoczył w pierwszej części, gdyż nie odnosi się do zaistniałego stanu faktycznego sprawy.

Z zaskarżonej decyzji wprost wynika przecież, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 27 grudnia 2015 r. (str. 3 decyzji), a z zalegającego w aktach administracyjnych oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (karta 13 akt administracyjnych), jednoznacznie wynika, że Skarżący nie posiada żadnego majątku. Te dwie okoliczności powinny skłonić organ do dokonania dalszych ustaleń w kontekście przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Tymczasem, organ nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie następców prawnych, czy możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, a zatem okoliczności istotnych dla oceny wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie można łączyć z przesłanką z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame, czy nawet zbieżne. Nie można więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. uzupełniać, czy odnosić do przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy. Stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego "braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję" nie oznacza tego samego co "brak majątku, z którego można egzekwować należności". Zatem w przypadku, gdy strona zaprzestała prowadzenia działalności, konieczne jest, dla oceny, czy zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., dokonanie przez organ ustaleń co do posiadania majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności (podkreślenie Sądu).

Przechodząc do oceny stanowiska organu w zakresie przesłanek zawartych w § 3 ust.1 rozporządzenia MGPPS Sąd podziela przedstawione w tym zakresie oceny organu.

Sąd odnosząc się do oceny dokonanej przez organ, dotyczącej przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS wskazuje, że jeżeli zobowiązany z tytułu składek przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę długoletniego pozbawienia wolności i nie ma na utrzymaniu rodziny, to opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż jak słusznie zauważył organ, przebywając w zakładzie karnym ma zaspokojone potrzeby życiowe niezależnie od tego, czy opłacałby zaległe składki czy też nie.

Słusznie również organ przyjął, że w sprawie Skarżącego nie znajdzie zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPPS, gdyż nie zaistniały okoliczności opisane w tym przepisie.

Z kolei przystępując do oceny stanowiska organu odnośnie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPPS, Sąd podkreśla, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek z rozporządzenia MGPPS spoczywa na płatniku. W tym zakresie organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów świadczących o przewlekłej chorobie lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W trakcie postępowania organ ma jedynie zweryfikować przedstawione dowody w tym zakresie i dokonać ich oceny. Skarżący ani pełnomocnik w trakcie postępowania przed organem nie przedłożyli dowodów świadczących o przewlekłej chorobie Skarżącego, zatem organ zasadnie przyjął, że powyższa przesłanka również nie zachodzi.

Sąd odnosząc się do przedłożonych przez pełnomocnika w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego dowodów, (kart informacyjnych z leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia z konsultacji lekarskiej) i związanego z nimi wniosku o dopuszczenie tych dowodów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, tj. nie może co do zasady zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w tej sprawie (por. np. J. Drachal, J. Jagielski, P. Gołaszewski, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 3 wyd., Warszawa 2015, s. 17). Sąd administracyjny dokonuje oceny legalności działania administracji publicznej na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Oznacza to w szczególności, że sąd zasadniczo nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie stanu faktycznego wynikającego z akt administracyjnych (argumentum ex art. 106 § 3 P.p.s.a; por. np. wyrok NSA z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2546/12). W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ prawidłowo zebrany i oceniony (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 789/14).

Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający (podkreślenie Sądu). Skoro przed organem Skarżący nie podnosił kwestii związanej ze swoim stanem zdrowia i na powyższą okoliczność nie przedkładał żadnych dowodów i kwestia stanu zdrowia Skarżącego nie była przedmiotem oceny przez organ, to przedłożenie tych dowodów na etapie postępowania sądowoadministracyjnego wykracza poza ramy przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a.

Podsumowując Sąd nie stwierdził naruszenia wskazywanych w skardze przepisów w zakresie analizy i zasadności wydania "decyzji uznaniowej w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s", czyli zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS. Natomiast Sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s., w zw. z art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie na wynik sprawy, dlatego uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd podkreśla, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. Zresztą wbrew wnioskowi zawartemu w skardze sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika ("i umorzenie składek zgodnie z wnioskiem D. D.), sąd administracyjny nie ma kompetencji do umarzania zaległości składkowych. Kompetencja w zakresie umorzenia należności w oparciu o przywołane powyżej przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. leży wyłącznie po stronie organu.

PZUS stosownie do przepisu art. 153 P.p.s.a., rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego, dokona samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności z uwzględnieniem przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania na rzecz Skarżącego stosownie do art. 200 P.p.s.a., gdyż Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenia postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie profesjonalny pełnomocnik nie zgłosił wniosku o przyznanie należnych kosztów.

W myśl art. 210 § 1 zdanie 1 P.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Z kolei zgodnie z art. 210 § 2 P.p.s.a. przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu.

Jak już Sąd wskazywał powyżej niniejszą sprawę Sąd rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, zatem Sąd z urzędu ma obowiązek orzeczenia o kosztach postępowania, chyba, że stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik i nie złoży wniosku o zasądzenie kosztów.

W niniejszej sprawie Skarżący był reprezentowany przez adwokata, który ani w skardze, ani w piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2021 r., nie złożył wymaganego wniosku, o jakim mowa w art. 210 § 1 P.p.s.a. W konsekwencji Sąd nie mógł zastosować art. 210 § 2 P.p.s.a. i orzec na rzecz Skarżącego o kosztach postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.