Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1993/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Z. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w W. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2004r. nr [...], obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za 1999r., wynikające z decyzji Urzędu Celnego w W. z [...] grudnia 1999r., wszczął egzekucję wobec Z. R., zajmując [...] stycznia 2004r. wynagrodzenie za pracę przysługujące stronie od O. sp. z o.o. w K., na podstawie zawiadomienia z 12 stycznia 2004r. (k. 84-87 akt administracyjnych).

Strona w oświadczeniu z 17 lutego 2004r. (k. 97 akt administracyjnych) wyjaśniła, że zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia otrzymała od swego pracodawcy 16 lutego 2004r., na co załączyła przesłany przez pracodawcę faks, datowany na 13 lutego 2004r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia organ doręczył zobowiązanemu 10 marca 2004r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 103 akt administracyjnych).

Strona we wniosku z [...] lutego 2004r., złożonym w Izbie Celnej w W. [...] marca 2004 r., po wcześniejszym zapoznaniu się z aktami, w tym z ostateczną decyzją stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego ([...] lutego 2004r. – k. 97 akt administracyjnych), wystąpiła o: 1) wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2004r. - wyjaśniając kiedy dowiedziała się o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym - oraz 2) cofnięcie (wstrzymanie) decyzji z [...] grudnia 1999r. W uzasadnieniu stwierdziła, że Izba Celna została wprowadzona w błąd przez Urząd Gminy i Wojewodę, którzy udzielili fałszywych informacji co do adresu strony, tym samym uniemożliwiając jej czynny udział w sprawie.

Dyrektor Izby Celnej w W. pismem z [...] marca 2004r. przekazał Naczelnikowi I Urzędu Celnego w W. pismo strony z [...] lutego 2004r. według właściwości, zaznaczając jednocześnie, iż w kwestii wstrzymania postępowania egzekucyjnego właściwym jest Wydział Egzekucji i Likwidacji Izby Celnej w W. (k. 101 akt administracyjnych). Naczelnik [...] Urzędu Celnego w W. pismem z 16 marca 2004r. zwrócił ww. pismo strony Dyrektorowi Izby Celnej w W., stwierdzając, iż właściwym do jego rozpatrzenia ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365), art. 263 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) i § 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2002r. w sprawie właściwości miejscowej organów celnych (Dz. U. Nr 43, poz. 391) jest Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. (k. 108 akt administracyjnych). W związku z tym Dyrektor Izby Celnej w W. pismem z [...] marca 2004r. przekazał pismo strony Naczelnikowi Urzędu Celnego [...] w W. (k. 111 akt administracyjnych).

Zobowiązany w oświadczeniu z [...] marca 2004r. uzupełnił swój wniosek z [...] lutego 2004r. m.in. o "zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego (wstrzymując wykonanie)" (podkreślenie Sądu). W uzasadnieniu podał, że w świetle akt sprawy złożone przez stronę oświadczenie jest w pełni zasadne oraz zwrócił się o wnikliwe i pozytywne rozpoznanie złożonych w sprawie wniosków.

Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z [...] kwietnia 2004r., nr [...], działając na podstawie art. 17 § 1, art. 19 § 5 w związku z art. 56 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r., Nr 110, poz. 968 ze zm., dalej: p.e.a.) odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 56 § 1 p.e.a., stwierdził, iż żaden z przypadków wskazanych w tym przepisie nie zaistniał. Brak jest zatem podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu z 30 kwietnia 2004r. strona wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku z 25 lutego 2004r. i "cofnięcie" ww. postanowienia, gdyż naruszało ono art. 240 § 1 pkt 1, 4, 5, § 2 i § 3, art. 247 pkt 2, 3, 6, 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 56 § 1 pkt 3 i 5 p.e.a. W sprawie naruszono bowiem prawo strony do uczestniczenia w postępowaniu przez świadome wprowadzenie w błąd Urzędu Celnego przez organy administracji państwowej, do których były wysyłane zapytania, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy dokumenty.

W piśmie z 7 czerwca 2004r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia, strona podniosła dodatkowo, iż przedmiot postępowania egzekucyjnego powstał w sposób przez nią niezawiniony. Była bowiem ograniczona w składaniu wyjaśnień w stosownym czasie, nie miała też prawa do obrony. Zobowiązany stwierdził, że 5 maja 2004r. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy oraz wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne naraża go i rodzinę na problemy finansowe i bytowe. Jednocześnie wniósł o nadanie biegu złożonemu wnioskowi o wznowienie postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z [...] sierpnia 2004r., nr [...], wydanym na podstawie art. 18, art. 56 § 1 i § 4 p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1966r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu stwierdził, iż w sprawie nie występują przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, określone w art. 56 p.e.a., a okoliczności podnoszone przez stronę muszą mieścić się w dyspozycji tego przepisu. Przepis ten nie pozostawia bowiem uznaniu organu administracyjnego czy w danym przypadku zawiesić postępowanie, czy też nie.

Organ za niezasadny uznał przede wszystkim zarzut dotyczący naruszenia art. 56 pkt 3 p.e.a., gdyż w aktach sprawy brak dokumentu potwierdzającego utratę przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych. Stwierdził dodatkowo, że nie rozpatrywał zarzutów opartych na Ordynacji podatkowej, gdyż przepisy tego aktu nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaznaczył też, iż wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Dyrektora [...] Urzędu Celnego w W. z [...] grudnia 1999r. (stanowiącą podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego) został przesłany do Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W., który decyzją z [...] czerwca 2004r. odmówił wznowienia postępowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 września 2004r. strona zarzuciła ww. postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w W. naruszenie art. 240 § 1 pkt 1, 4, 5 oraz § 2 i § 3 oraz art. 247 § 1 pkt 3 O.p., przez pozbawienie zobowiązanego prawa do obrony i narażenie jego i rodziny na niepowetowane i nieuzasadnione straty materialno-moralne.

W uzasadnieniu wyjaśniła, że złożone w postępowaniu pisma procesowe oraz materiał dowodowy sprawy wskazują, iż Urząd Celny w W. został celowo wprowadzony w błąd przez odpowiednie urzędy w kwestii miejsca zameldowania strony, a mimo to Izba Celna w W. nie podjęła działań prawnych, także w odniesieniu do przedawnienia, na mocy art. 83 ust. 3 i 6 Prawa Celnego, należności celnych i niewykonalności decyzji z [...] grudnia 1999r., naruszając powyższe przepisy O.p. oraz art. 417 § 1 k.p.c. Skarżący wyjaśnił ponadto, że "fakty dowodowe" w sprawie zaprzeczają domniemaniu otrzymania decyzji z [...] grudnia 1999r., stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego. Stwierdził, iż przekraczając granicę był całkowicie zwolniony z wszystkich opłat celnych i zaskarżone postanowienie pozbawia go prawa do obrony. W postanowieniu tym brak jest także odniesienia do przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wymienionej w art. 56 pkt 5 p.e.a.

W piśmie procesowym z dnia 5 listopada 2004r. strona podniosła zarzuty tożsame z zawartymi w skardze z 20 września 2004r., podnosząc jednocześnie, iż nie wie czy wniesiona za pośrednictwem organu skarga ma nadany bieg.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnił dodatkowo, że decyzja z [...] grudnia 1999 r. określająca należności celne i podatkowe została doręczona stronie, zgodnie z art. 44 K.p.a., w drodze tzw. doręczenia zastępczego. W odniesieniu do zarzutu przedawnienia zauważył, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, dochodzone należności podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług nie uległy przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 70 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu przedawnienia został ponadto przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego. Za nieuzasadniony uznał również zarzut nie uwzględnienia przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, określonej w art. 56 § 1 pkt 5 p.e.a., gdyż organ II instancji po przeanalizowaniu akt sprawy nie dopatrzył się okoliczności stanowiących podstawę do zawieszenia postępowania, a strona nie wskazała z jakich innych ustaw zachodzi przesłanka do zawieszenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej P.p.s.a., sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności.

Sąd dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w tym zakresie stwierdza, że w świetle akt sprawy, na podstawie których - stosownie do dyspozycji art. 133 § 1 P.p.s.a. - Sąd rozstrzygał sprawę, wyżej określone przesłanki umożliwiające usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu, nie zachodzą. Wprawdzie zarówno zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W., jak również poprzedzającego go postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] kwietnia 2004r., mogły zostać bardziej wyczerpująco uzasadnione, tak by w sposób pełniejszy spełniać dyspozycję art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a., ale naruszenie zasad procedury w tym zakresie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego unormowana w art. 56 p.e.a. polega, jak podkreśla się w doktrynie, na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania przeszkód w jego prowadzeniu (por. Z. Leoński w: Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz, Wyd. C.H. Beck Warszawa 2003r., s. 140). Przeszkody w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego zostały zegzemplifikowane w treści art. 56 § 1 p.e.a. Z przepisu tego wynika, że organ egzekucyjny ma obowiązek zawiesić postępowanie jedynie wówczas, gdy zostanie ujawniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 56 § 1 p.e.a. Należą do nich:

1) wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłat należności pieniężnej (których dokonano poza postępowaniem egzekucyjnym);

2) śmierć zobowiązanego, jeżeli obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;

3) utrata przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych przy jednoczesnym braku jego przedstawiciela ustawowego;

4) żądanie wierzyciela;

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Katalog okoliczności, które umożliwiają i obligują jednocześnie organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jest więc wyczerpująco określony w tym przepisie. Tym samym zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie będzie możliwe, gdy żaden z wyżej wskazanych warunków nie zajdzie.

Warto również zwrócić uwagę, że w świetle art. 56 § 1 p.e.a. tylko wierzyciel zgłaszając wniosek o zawieszenie postępowania nie jest obowiązany do podania okoliczności uzasadniających jego zgłoszenie. Strona (zobowiązany), która wnosi stosowny wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego powinna wskazać na jedną z przesłanek określonych w art. 56 § 1 pkt 1-3 p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie skarżący żądał zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na co wskazuje analiza akt sprawy, ze względu na nie doręczenie mu decyzji z [...] grudnia 1999r., stanowiącej podstawę wystawionego tytułu wykonawczego, który przyczynił się do zajęcia wynagrodzenia za pracę. Stwierdzając jednocześnie, że było to spowodowane wprowadzeniem w błąd organu celnego przez inne organy administracji państwowej, które udzielały informacji w zakresie "miejsca zameldowania" strony. W związku z tym nieuwzględnienie wniosku strony o zawieszenie postępowania narusza art. 240 § 1 pkt 1, 4, 5 oraz § 2 i 3 i art. 247 § 1 pkt 3 O.p. przez pozbawienie jej prawa do udziału w postępowaniu oraz prawa do obrony swych praw.

Sąd zwraca uwagę, że organy administracyjne, ustosunkowując się do powyższej argumentacji strony skarżącej, odnoszącej się do zawieszenie postępowania egzekucyjnego wyjaśniły, że nie spełnia ona przesłanek przewidzianych w art. 56 § 1 p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wyjaśnił również, biorąc pod uwagę zarzut strony dotyczący naruszenia art. 56 § 1 pkt 3 p.e.a., iż w aktach sprawy brak dokumentu potwierdzającego utratę przez stronę zdolności do czynności prawnych.

Nie budzi też wątpliwości stanowisko organu drugiej instancji w zakresie braku podstaw do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji powołanych wyżej przepisów Ordynacji podatkowej, które zdaniem strony zostały naruszone (art. 240 § 1 pkt 1, 4, 5 oraz § 2 i 3 i art. 247 § 1 pkt 3 O.p.). W postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na mocy art. 18 p.e.a., mają i to wyłącznie "odpowiednie zastosowanie" przepisy K.p.a. W związku z czym niemożliwe było naruszenie powyższych przepisów Ordynacji podatkowej.

W zaskarżonym postanowieniu, w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa strony do udziału w postępowaniu oraz prawa do obrony wyjaśniono także, że wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją stanowiącą podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, którą to decyzję doręczono stronie w trybie zastępczym przekazano zgodnie z właściwością, a sprawa w tym przedmiocie zakończyła się wydaniem przez Naczelnika[...] Urzędu Celnego w W. decyzji odmawiającej wznowienia postępowania z [...] czerwca 2004r.

W związku z tym – zdaniem Sądu - warto przywołać dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podnoszono, że nawet uruchomienie przez zobowiązanego nadzwyczajnych środków wzruszenia decyzji, a do takich należy wznowienie postępowania zakończonego decyzją, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, bądź wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji, nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania (por. wyrok NSA z 6 marca 2001r., sygn. akt III SA 47/00, Przegląd Podatkowy 2001/9/63).

Skład orzekający zwraca ponadto uwagę, iż nawet, gdyby założyć, że w innym postępowaniu, poprzedzającym wszczęcie postępowania egzekucyjnego, doszłoby do naruszenia prawa strony do uczestniczenia w tamtym postępowaniu oraz prawa do obrony praw strony, nie jest to okoliczność, która – stosownie do art. 56 § 1 pkt 3 p.e.a. – uzasadniałaby zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji. Przepis ten bowiem odnosi się przede wszystkim do sytuacji, gdy strona (zobowiązany) utraci zdolność do czynności prawnych w trakcie toczącego postępowania egzekucyjnego i nie ma jeszcze ustanowionego przez sąd cywilny w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego przedstawiciela ustawowego (kuratora lub opiekuna). Tym samym prawidłowe jest stanowisko organów egzekucyjnych, a w szczególności Dyrektora Izby Skarbowej w W., iż w sprawie nie doszło do naruszenia art. 56 § 1 pkt 3 p.e.a.

Bezpodstawny jest również zarzut strony skarżącej, iż w świetle argumentacji przedstawionej przez zobowiązanego w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego doszło do naruszenia art. 56 § 1 pkt 5 p.e.a., gdyż nie odniesiono się do przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wymienionej w tym przepisie. Tak jak stwierdzono wyżej organy egzekucyjne, ustosunkowując się do twierdzeń strony zawartych w pismach procesowych składanych w trakcie postępowania o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, doszły do przekonania, że okoliczności podnoszone przez stronę nie mieszczą się w dyspozycji art. 56 § 1 p.e.a. Tym samym, mimo iż stwierdzenie organów egzekucyjnych ma ogólnikowy charakter, nie można im czynić zarzutu, iż nie ustosunkowały się podnoszonego przez stronę, bez szerszego uzasadnienia, zarzutu naruszenia art. 56 § 1 pkt 5 p.e.a.

Z treści przepisu art. 56 § 1 pkt 5 p.e.a. wynika, że do zawieszenia postępowania egzekucyjnego może dojść również, gdy przepis prawa na to pozwala - "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach". Jako przykład można wskazać przepisy art. 34 § 3, art. 110p § 3, art. 114d p.e.a. W ich treści wyraźnie mówi się o możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Powołane natomiast przez stronę skarżącą przepisy art. 240 § 1 pkt 1, 4, 5 oraz § 2 i 3 i art. 247 § 1 pkt 3 O.p. nie odwołują się do możliwości zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd stwierdza również, że przesłanki z art. 56 § 1 p.e.a. nie stanowią problemy finansowe i bytowe skarżącego i jego rodziny spowodowane toczącym się postępowaniem egzekucyjnym, wszczętym w wyniku wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie decyzji doręczonej w tzw. trybie zastępczym, stosownie do dyspozycji art. 44 K.p.a.

W tym miejscu Sąd zauważa, że mimo, iż instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego w administracji w swym charakterze jest podobna do wstrzymania prowadzenia egzekucji lub wstrzymania czynności egzekucyjnych, które są stosowane przy niektórych środkach odwoławczych (art. 17 § 2, art. 35 § 2, art. 54 § 2 p.e.a.), lub w trybie nadzoru (art. 23 p.e.a.), jest instytucją od nich odrębną. Warto również, w tym miejscu zwrócić uwagę, że z akt sprawy wynika, że w odrębnym trybie, który nie podlegał kontroli Sądu administracyjnego w tej sprawie, organ administracyjny przekazał według - jego zdaniem właściwego organu - wniosek strony o wstrzymanie wykonania czynności egzekucyjnych zawarty w piśmie z [...] lutego 2004r. (k. 101 i k. 111 akt administracyjnych). W związku z tym w niniejszej sprawie należało rozważyć jedynie prawidłowość (legalność) postanowień zapadłych w przedmiocie zawieszenia postępowania.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za 1999r., dochodzonego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podniesiony dopiero na etapie skargi do Sądu. W tym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w W. zawartą w odpowiedzi na skargę, a odnoszącą się do dyspozycji art. 70 O.p. oraz przerwania biegu przedawnienia w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego.

Bezpodstawne jest także, bliżej nie uzasadnione, stwierdzenie strony skarżącej, iż przed organami egzekucyjnymi doszło do naruszenia art. 417 § 1 k.p.c.

Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie doszedł do przekonania, iż zasadne jest oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a.