Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1220/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54,  art. 59
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7,  art. 9,  art. 50 par. 1,  art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia WSA Adam Nita, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi L. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. L. R. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z [...] r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

2. Stan sprawy.

2.1. W dniu 31 lipca 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w K., działając jako wierzyciel, wystawił wobec skarżącego, tytuł wykonawczy o nr [...]. Tytuł ten obejmował należność wynikającą z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] r., nr [...]; należność główną wskazano na kwotę [...] zł. Ta decyzja została utrzymana w mocy decyzją z [...] r. Dyrektora Izby Celnej w K., co do której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, prawomocnym wyrokiem z 19 maja 2008 r., III SA/Gl 1413/07.

1 sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w K., działając jako organ egzekucyjny, nadał wymienionemu tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanemu [...] r.

2.2. Zawiadomieniem z [...] r., nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej: NUS) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, to jest nadpłaty podatku dochodowego, wynikającej z zeznania PIT-37 za 2019 r. ([...] zł), złożonego w [...] Urzędzie Skarbowym w B.. Odbiór zawiadomienia zobowiązany potwierdził [...] r.

2.3. W dniu 9 kwietnia 2020 r. do NUS wpłynęło pismo zobowiązanego z 2 kwietnia 2020 r., nadane w urzędzie pocztowym także 2 kwietnia 2020 r. Zobowiązany zatytułował je jako "Skarga na zajęcie egzekucyjne". W lapidarnym uzasadnieniu wskazał jednak, że składa skargę na zajęcie egzekucyjne ze względu na przedawnienie długu celnego w dniu [...] r. Dodał, że dalej idące uwagi zawarł już w skargach z 11 listopada 2019 r., 27 listopada 2019 r. oraz w piśmie z 26 listopada 2019 r. Dołączył przy tym kopie tych pism. Po pierwsze, kopię pisma z 11 listopada 2019 r. zatytułowanego jako skarga do WSA w Gliwicach, w którym wnosił o uznanie przedawnienia długu celnego. Na przedawnienie długu celnego powoływał się także w kopii pisma z 25 listopada 2019 r. Z kolei w załączonej kopii pisma z 26 stycznia 2019 r. wnosił do WSA w Gliwicach o zawieszenie postępowania w sprawie I SA/Gl 1769/19.

Postanowieniem z 24 lutego 2020 r., I SA/Gl 1679/19 WSA w Gliwicach odrzucił skargę zobowiązanego na postanowienie DIAS z [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie uiścił bowiem wpisu oraz nie nadesłał odpisu skargi.

2.4. W obliczu tak sformułowanego przez zobowiązanego środka prawnego, NUS postanowieniem z [...] r., nr [...], oddalił skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na dokonaniu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej według zawiadomienia z [...] r., w związku z postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] r.

W uzasadnieniu NUS powołał się na art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Wskazał, że podnoszona przez zobowiązanego okoliczność przedawnienia zobowiązania była przedmiotem rozstrzygnięcia DIAS z [...] r., a WSA w Gliwicach w dniu 24 lutego 2020 r., w sprawie I SA/Gl 1679/19 oddalił skargę na to postanowienie; w związku z tym zagadnienie to nie będzie więc rozpatrywane w niniejszym postanowieniu. Zauważył dalej, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jednie podnosić zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych. Mając to na uwadze NUS odwołał się do art. 7 § 1, art. 1a pkt 12a tiret 5, art. 89 § 1-3, art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. Stwierdził finalnie, że sporządzone w dniu [...] r. zawiadomienie zawiera wszystkie określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. elementy, organ dopełnił wszystkich czynności, o których mowa w art. 89 u.p.e.a., a zatem skarga podlega oddaleniu.

2.5. W zażaleniu na to postanowienie, zobowiązany ponownie podniósł przedawnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazał, że w przypadku długu celnego po przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo zgodnie z art. 242 § 6 Kodeksu celnego od wyroku WSA w Gliwicach z 19 maja 2008 r., III SA/Gl1413/07, a nie jak błędnie ujęto, przerwania długu. Dodał, że dług celny uległ po 5 latach przedawnieniu.

2.6. DIAS postanowieniem z [...] r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] r. W uzasadnieniu przedstawił analogiczną argumentację jak NUS. Wskazał, że podstawą materialnoprawną zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne może być wnoszona na czynności zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc na czynności o charakterze wykonawczym i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżenia. Dokonana zaś przez NUS ocena prawidłowości zaskarżonej czynności egzekucyjnej jest prawidłowa. Czynność została bowiem podjęta zgodnie z przepisami u.p.e.a. regulującymi sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. DIAS odwołał się w tej mierze do art. 89, 89a, art. 67 § 2 u.p.e.a. Na koniec organ lapidarnie wskazał, że egzekwowany obowiązek – wbrew twierdzeniu skarżącego – nie przedawnił się, co zostało stwierdzone ostatecznym postanowieniem DIAS z [...] r., a wniesiona przez zobowiązanego skarga została przez WSA Gliwicach odrzucona postanowieniem z 24 lutego 2020 r., I SA/Gl 1679/19.

3.1. W skardze do sądu na postanowienie DIAS z [...] r. skarżący podniósł, że po przerwaniu przedawnienia celnego biegnie ono na nowo zgodnie z art. 242 § 4 Kodeksu celnego od dnia wyroku z 15 maja 2008 r., III SA/Gl 1413/17. Zdaniem skarżącego dług celny uległ przedawnieniu po 5 latach zgodnie z art. 242 § 4 Kodeksu celnego. Ponowne powoływanie się przez organ na nieistniające prawo jest rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego art. 242 § 6 Kodeksu celnego jednoznacznie wskazuje od czego po przerwaniu biegnie początek przedawnienia – nie ma tam mowy, że biegnie on od przerwania długu.

Na koniec zaznaczył, że na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Egzekwowany obowiązek bowiem nie istnieje na skutek ww. przedawnienia długu.

3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Przy czym, wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego może nastąpić tylko, jeśli: a) zaskarżony akt (tu: postanowienie) został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2123, ze zm. - dalej: p.p.s.a.), względnie, jeśli akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.).

W badanej sprawie istotne znaczenie ma art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany argumentacją skargi, jej wnioskami i wskazaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem, które nie ma znaczenia w tej sprawie). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w tym przypadku, gdyż sąd uznał skargę za zasadną, z przyczyn w niej nie wskazanych. Uzupełniająco należy dodać, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (wyrok NSA z 27 lipca 2004 r., OSK 628/04; wyrok NSA z 10 sierpnia 2011 r., II OSK 1086/11).

5. Przechodząc do oceny zasadności skargi trzeba stwierdzić, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób, który uzasadnia wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

5.1. Organy trafnie spostrzegły, że instytucja skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., inicjuje postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny konkretnej czynności egzekucyjnej (w tej sprawie zajęcia wierzytelności pieniężnej - art. 89 i 89a u.p.e.a.). Skarga na czynności egzekucyjne służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc właściwym instrumentem prawnym, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, w których przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia (wobec wskazanych wyżej), a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty merytoryczne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego (por. R. Hauser i Z. Leoński w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2011, s. 237, wyrok NSA z 17 kwietnia 2000 r., III A 827/99; wyrok NSA z 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97; wyrok NSA z 22 stycznia 2004 r., III SA 1503/03).

5.2. Jednakże, pomimo tego, że organy zagadnienie to miały w polu widzenia i expressis verbis dały temu wyraz w uzasadnieniu wydanych postanowień w pierwszej oraz w drugiej instancji, nie wyciągnęły z tego należytych wniosków.

Pisma skarżącego: pierwsze – inicjujące kontrolowane postępowanie, czyli sporządzone 2 kwietnia 2020 r. zatytułowane "Skarga na czynność egzekucyjną" oraz drugie – stanowiące zażalenie, nie tylko koncentrują się na jednym zarzucie, ale wręcz zawierają jeden zarzut, to jest zarzut przedawnienia. Z tego powodu, już w odniesieniu do pierwszego pisma skarżącego, to jest datowanego na 2 kwietnia 2020 r., powinny zostać podjęte czynności, które wyjaśniłyby możliwość nadania mu biegu, właściwego dla rozpoznania kwestii merytorycznej, rzutującej na dopuszczalność postępowania egzekucyjnego. Treść pisma, to jest: z jednej strony - określenie go mianem "Skargi na czynność egzekucyjną", z drugiej - zamieszczenie w nim jednego zarzutu o charakterze merytorycznym, stanowiły podstawę do podjęcia przez organy ustaleń w zakresie rzeczywistej woli skarżącego. Pomiędzy nominalnie wskazanym przez skarżącego torem procesowym, a podniesionym zastrzeżeniem nie zachodziła korespondencja.

Zdaniem Sądu, w takich przypadkach treść żądania budzi wątpliwości, zaś organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego precyzowania treści żądania, bowiem mogłoby to prowadzić do niedopuszczalnej zmiany jego kwalifikacji prawnej, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. Zgodnie z art. 7 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. – dalej: k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), jak też, są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9).

Zatem, w razie wątpliwości, czy sprzeczności w treści żądania strony, organ administracyjny mając na względzie postanowienia art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. powinien zapytać stronę o wyrażenie i sprecyzowanie swojego stanowiska w sprawie. O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym decyduje ostatecznie strona, a nie organ administracyjny, do którego strona pismo to skierowała.

W realiach tego przypadku, obowiązkiem organów było więc dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. W postępowaniu administracyjnym, obowiązuje należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie dojdzie do naruszenia art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. Organy orzekające w sprawie nie tylko mogły, ale nawet powinny mieć wątpliwości co do treści żądania i to na organach prowadzących postępowanie spoczywał obowiązek ich wyjaśnienia, a nie zaś rozpoznania żądania strony w oderwaniu od jej faktycznych intencji. Z jednej strony, wniosek zobowiązanego z 2 kwietnia 2020 r. nosił tytuł "Skarga na czynności egzekucyjne", a z drugiej zawierał tylko jeden zarzut, to jest zarzut przedawnienia, który w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. w ogóle nie podlega weryfikacji.

Wyjaśnianie tych wątpliwości przez organ powinno następować w trybie art. 50 i 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (wyrok WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10; por. też: C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 33).

5.3. Z uwagi na to, że pierwsze pismo skarżącego zostało wniesione po upływie – wynikającego z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. - terminu 7 dni do wniesienia zarzutów opartych o art. 33 u.p.e.a., ewidentną możliwością procesową, jawiło się potraktowanie pisma jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organ I instancji, ale także jeszcze w czasie orzekania przez DIAS).

Stosownie do tego przepisu, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Podnoszona przez skarżącego kwestia przedawnienia egzekwowanego zobowiązania jest jedną z przyczyn wygaśnięcia obowiązku o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (wyrok NSA z 15 września 2010 r., II FSK 701/09; P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 59).

Przeszkody do takiego potraktowania podania skarżącego nie stanowiło użycie w nim formuły "skarga na czynności egzekucyjne". Przeciwnie, takie zakwalifikowanie żądania, z jednoczesnym podniesieniem zarzutu przedawnienia, obligowało organy do powzięcia wątpliwości co do rzeczywistej intencji skarżącego. W postępowaniu przed organem władzy publicznej, w tym przed organem administracyjnym, obowiązuje zasada falsa demonstratio non nocet, zgodnie z którą błędne oznaczenie sprawy, czy pisma, nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy rozpoznania, ani ich rozpoznanie - lecz w oderwaniu od istoty sprawy lub pisma, czy w oderwaniu od rzeczywistych intencji strony. Innymi słowy, znaczenie ma istota pisma, warstwa merytoryczna żądania strony, a nie jego oznaczenie (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 1996 r., K 25/95, OTK 1996, nr 6, poz. 52; uchwała NSA z 26 października 2009 r. I OPS 10/09). Także w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązuje ogólna zasada wypracowana w procedurze administracyjnej, według której o znaczeniu pisma decyduje jego treść, a nie forma (wyrok WSA w Warszawie z 23 lipca 2004 r., III SA 1950/03; wyrok WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10). Źródłem tego standardu jest zasada demokratycznego państwa prawnego oraz zasada sprawiedliwości proceduralnej. W demokratycznym państwie prawnym organ władzy publicznej nie może bowiem być "sprowadzany do roli robota, mechanicznie odrzucającego pisma procesowe obywateli ze względu na uchybienia nieważące w żaden sposób na możliwości wydania orzeczenia" (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK-A 2002, nr 2, poz. 14). Ujmując tę kwestię zwięźle można powiedzieć, że organy administracyjne powinny tak odczytać żądanie strony, aby nie poniosła ona negatywnych konsekwencji (por. wyrok NSA z 5 maja 2013 r., II OSK 2461/12).

Po drugie, przeszkody do ewentualnego potraktowania pisma skarżącego jako w istocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie stanowiła podniesiona przez organy okoliczność, że wpierw NUS postanowieniem z [...] r., a później DIAS postanowieniem z [...] r. rozpoznały już jedno z poprzednich pism skarżącego (z dnia 28 maja 2018 r.), właśnie jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nie zachodzi w tym przypadku stan powagi rzeczy osądzonej z uwagi na różnice w stanie faktycznym poprzedniej oraz obecnej sprawy. Poprzednia sprawa została ostatecznie zakończona w dniu [...] r. zaś kolejny wniosek zobowiązany złożył dopiero 2 kwietnia 2020 r. Zdarzenia prawne, w tym upływ czasu, które mogły zaistnieć pomiędzy datą ostatecznego rozpoznania wniosku z 28 maja 2018 r., a datą złożenia pisma z 2 kwietnia 2020 r. powodują, że obie sprawy mają inny stan faktyczny. Już z tego powodu stan powagi rzeczy osądzonej w tym przypadku jest wykluczony. Niezależnie od tego, Sąd zauważa, że postanowienie DIAS z [...] r. rozpoznające ostatecznie wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawarty w piśmie zobowiązanego z 28 maja 2018 r. nie zostało poddane merytorycznej kontroli sądu administracyjnego. Skarga na to postanowienie została bowiem przez Sąd odrzucona (a nie oddalona, jak wskazał NUS), postanowieniem z 24 lutego 2020 r., I SA/Gl 1679/19.

5.4. Dlatego, w realiach sprawy niniejszej, skoro skarżący konsekwentnie podnosił jeden zarzut, to jest zarzut przedawnienia, nieprawidłowe było rozpoznanie żądania strony - bez uprzedniego wezwania jej, po odpowiednim pouczeniu, do sprecyzowania istoty zgłoszonego żądania - w reżimie postępowania uruchomionego skargą na czynności egzekucyjne. W ramach tego postępowania ocenie podlegają tylko formalne zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej, a w postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia – i w konsekwencji, rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne nie dotyczy dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że obowiązek wygasł na skutek przedawnienia. Tym samym organ uchylił się od zbadania zasadności jedynego (merytorycznego) argumentu skarżącego. Nie czyni temu zadość, ogólnikowe, bez przeprowadzenia poprzedzającego postępowania wyjaśniającego, symboliczne odniesienie się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że jeżeli podanie strony (zobowiązanej), chociażby pośrednio odwołuje się do jednej z podstaw zarzutów wymienionych w art. 33 u.p.e.a. należy uznać, iż zobowiązany - niezależnie od tego, jak podanie nazwał - złożył zarzuty, a nie inny środek zaskarżenia (wyrok WSA w Warszawie z 23 lipca 2004 r., III SA 1950/03; także. R. Hauser i Z. Leoński w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2011, s. 194). Na gruncie tej sprawy, z uwagi na upływ terminu do wniesienia zarzutów, pismo skarżącego mogło być rozpoznane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. – w brzmieniu wówczas obowiązującym).

Brak pouczenia strony o istocie postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne oraz niemożności rozpoznania w jego ramach kwestii przedawnienia, przy wskazaniu, że właściwą drogą do podnoszenia przytoczonych kwestii merytorycznych jest wnioskowanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, stanowiło naruszenie przepisów postępowania: art. 50 § 1 k.p.a. i 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

6. W dalszym toku sprawy NUS dla wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, powinien wezwać skarżącego do oświadczenia, czy jego pismo z 2 kwietnia 2020 r., nominalnie zatytułowane przez niego jako "Skarga na czynności egzekucyjne", jednak podnoszące merytoryczny zarzut przedawnienia, stanowi skargę, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., czy też wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (o co też wyraźnie postulował w skardze do sądu administracyjnego). Wezwanie to, powinno być połączone ze stosownym pouczeniem, dotyczącym zakresu i rodzaju zagadnień rozpoznawanych w tych postępowaniach.

Jeśli wolą skarżącego będzie uruchomienie postępowania w którym podlega rozpoznaniu zarzut przedawnienia, organ podejmie stosowne czynności wyjaśniające, zmierzające do rzetelnego wyjaśnienia tego zarzutu. Przy czym organ powinien pamiętać o powoływanych już regulacjach art. 7 i 9 k.p.a., stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w związku z art. 18 u.p.e.a. Zatem, nie powinien ograniczać się tylko do podnoszonych przez zobowiązanego argumentów, lecz z urzędu zbadać wszystkie istotne w materii przedawnienia egzekwowanego obowiązku okoliczności. W tym, powinien mieć na uwadze kwestie intertemporalne wskazując podstawę prawną, która posłużyła mu do rozpoznania wniosku zobowiązanego. Powołując określone okoliczności faktyczne, na przykład czynności powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia organ powinien pamiętać o wykazaniu tychże okoliczności, najlepiej poprzez załączenie do akt stosownego dokumentu (jego odpisu) obrazującego daną czynność.

7. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Stosując art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także postanowienie wydane przez NUS, ponieważ narusza wskazane wyżej regulacje prawa procesowego w takim samym stopniu jak postanowienie wydane przez organ drugiej instancji. Ponadto przemawia za tym konieczność podjęcia czynności wstępnych, zmierzających do ustalenia (ponad wszelką wątpliwość) rodzaju postępowania, w którym powinno zostać rozpoznane żądanie zobowiązanego, a co powinien uczynić organ działający w pierwszej instancji. Wzruszenie - wraz z zaskarżonym aktem (decyzją, postanowieniem) podjętego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego znajduje więc uzasadnienie w potrzebie przyspieszenia postępowania, gdyż alternatywą dla takiego orzeczenia jest pozbawienie mocy prawnej tych aktów etapami: przez sąd (zaskarżonego rozstrzygnięcia) i przez organ drugiej instancji, który stosując się do oceny prawnej zawartej w orzeczeniu sądowym eliminowałby z obrotu prawnego rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji - a to przedłużyłoby tylko czas rozpoznawania sprawy (por. Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, Państwo i Prawo z 2007 r., nr 4, s. 39).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na posiedzeniu niejawnym kwotę 100 zł złożył się tylko wpis, ponieważ skarżący działający osobiście, nie wykazał, że poniósł inne koszty niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.