Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2202/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: art. 78 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Zespołu Opieki Zdrowotnej w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. Oddział Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u J. R. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...] Nr [...] stwierdził chorobę zawodową – wirusowe zapalenia wątroby typu C u chirurga J. R., pracownika oddziału chirurgicznego ZOZ w G. Podejrzenie choroby zawodowej zgłosił D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W., który po analizie ryzyka zawodowego oraz po wykonaniu badań rozpoznał powyższą chorobę zawodową. Z dokumentów zebranych przez organ pierwszej instancji wynikało, że J. R. pracował w Zespole Opieki Zdrowotnej w G. w okresie od [...] do [...] jako lekarz chirurg, gdzie kolejno zajmował stanowiska: stażysty, młodszego asystenta i starszego asystenta; od maja 2001 prowadzi prywatny gabinet lekarski. Na podstawie charakterystyki stanowiska pracy (formularz postępowania wyjaśniającego z dnia [...]), dokumentacji badań profilaktycznych z dnia [...] oraz wywiadu zawodowego (dokument ZUS z [...]) organ ustalił, że pracownik przy wykonywaniu pracy zawodowej był narażony na kontakt z materiałem zakaźnym oraz że znajdował się w grupie szczególnego ryzyka zachorowań na WZW. Badanie serologiczne z dnia [...] potwierdziło u J. R. wirusowe zapalenia wątroby typu C.

Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej przyjął, że skoro J. R. odbył w lutym 1989r., przed przyjęciem do pracy, badania wstępne z wynikiem stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania zwodu, okresowe badania wykonywano regularnie, zaś pierwszy podwyższony wynik aktywności aminotransferazy zanotowano w 1996r. (i nie wiązano go z WZW), to należy przyjąć, ze choroba nie wystąpiła przed rozpoczęciem pracy. Z kolei w oświadczeniu z dnia [...] J. R. stwierdził, że w okresie zatrudnienia "wielokrotnie uszkodził ciągłość skóry rąk poprzez zranienia igłą do iniekcji, igłą chirurgiczną, nożem chirurgicznym lub nićmi chirurgicznymi, a kilka razy uszkodził skórę oparzeniem diatermią, pomimo używania lateksowych rękawic" Zdarzenia te miały miejsce najczęściej na bloku operacyjnym, czasami na izbie przyjęć. Niejednokrotnie materiał zakaźny – krew, treść ropna i płyny tkankowe dostawały się do rękawic, których używał. Jak podkreślał organ Inspekcji Sanitarnej, powyższych faktów pracodawca nie negował, ale podnosił jedynie niedopełnienie przez J.R. wszystkich wymaganych formalności – tj. brak jego wpisów w tzw. zeszycie zakłóć (zeszyty prowadzono od 1990r.). Zdaniem organu wobec niemożności ustalenia momentu zarażenia, a w każdym razie mającego miejsce wcześniej, niż założenie niektórych zeszytów zakłóć, powoływanie się na konieczność formalnego potwierdzania zakłóć nie ma sensu. W konsekwencji stwierdzenie WZW typu C u J. R. przy uwzględnieniu niekwestionowanego wysokiego ryzyka zachorowania na tę chorobę w związku z charakterem wykonywanych zajęć musiało skutkować wydaniem decyzji stwierdzającej chorobę zawodową.

W odwołaniu od powyższej decyzji Zespół Opieki Zdrowotnej w G. podniósł, że związek pomiędzy pracą zawodową a stwierdzonym schorzeniem J.R. nie jest oczywisty, jako że pracownik ten należy do grupy zwiększonego ryzyka zachorowaniem na WZW w związku z uzależnieniem od środków odurzających i alkoholu, Podkreślono też, że J. R. nigdy nie zgłaszał zakłóć – co potwierdza nie tylko brak wpisów w zeszytach zakłóć, ale i w raportach pielęgniarskich, książce zabiegów operacyjnych oraz książkach zabiegowych oddziałów.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. utrzymując rozstrzygniecie organu pierwszej instancji zwrócił uwagę, że przyjmuje się za oczywiste, iż chirurg pracujący nożem może ulec skaleczeniu, a wówczas nawet rękawice nie uchronią go przed zachorowaniem, w razie kontaktu ze skażonym materiałem. Nie ma przy tym szczepionki przeciwko WZW typu C. Jak wywodził dalej organ odwoławczy, wiele zakładów pracy stwarzając wysokie ryzyko zachorowania na WZW lub HIV nie wykonuje zarazem właściwych badań diagnostycznych u swoich pracowników, które pomagałyby ustalić ewentualny okres zachorowania na te choroby. Ponadto udokumentowanie skaleczenia w książce zakłóć nie jest warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej, choć oczywiście może być pomocne dla ustalenia związku przyczynowego choroby z wykonywana pracą – ma jednak większe znaczenie w przypadku pracowników, którzy nie codziennie stykają się z krwią, a mimo to w szczególnych przypadkach mogli ulec zakażeniu. Warunkiem niezbędnym stwierdzenia choroby zawodowej jest natomiast potwierdzenie danej jednostki chorobowej przez właściwą jednostkę służby zdrowia oraz stwierdzenie występowania w środowisku pracy czynnika odpowiedzialnego za wywołanie choroby – a te okoliczności zostały potwierdzone w przypadku J. R.

Od decyzji tej pracodawca - Zespół Opieki Zdrowotnej w G. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we W. Zarzucono, ze zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i 77 k.p.a., jako że w postępowaniu odwoławczym nie wzięto pod uwagę, że J. R. był i być może nadal jest uzależniony od środków odurzających i alkoholu. Tymczasem zdaniem strony skarżącej J. R. najprawdopodobniej zaraził się wirusem WZW typu C jeszcze w okresie szkoły średniej – w związku z czym strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji uczniowskiej I Liceum Ogólnokształcącego w G. (o co wniesiono także przed wydaniem decyzji przez organ II instancji). Oparcie zaskarżonej decyzji o opinię DWOMP odnośnie prawdopodobieństwa powstania u J. R. choroby na tle zawodowym oraz przedłożone przez stronę zwolnienia lekarskie, z zaniechaniem przeprowadzenia wnioskowanych dowodów na okoliczność wcześniejszego używania przez pracownika środków odurzających stanowi , w opinii strony skarżącej, naruszenie norm wskazanych w art. 7, 75, 77, 78 i 86 k.p.a.

Odpowiadając na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wywodził, że rolą Inspekcji Sanitarnej jest potwierdzenie lub wykluczenie związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a warunkami pracy. To, czy pracownik jest uzależniony od alkoholu i innych środków odurzających pozostaje poza oceną Inspekcji Sanitarnej, zaś zakład zatrudnia takiego pracownika na własne ryzyko. Podkreślono, że nawet jeśli istnieją podstawy do podejrzeń, że J. R. nie był zdrowy w momencie przyjęcia do pracy, to jest to jedynie podejrzenie, zaś równie prawdopodobne jest, że był wówczas zdrowy, a zakażenie nastąpiło w czasie pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) z dniem 01.01.2004r przestała obowiązywać ustawa z dnia 11.05.1995r o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 01.01.2004r., podlegają rozpatrzeniu - zgodnie z art. 97 § 1 cytowanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przez wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej opiera się na kryterium zgodności z prawem aktów i działań administracji. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu.

Podstawą materialnoprawną orzekania w dacie wydania zaskarżonej decyzji był § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1 983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.Nr 65,poz.294 ze zm.), który w ust. 1 stanowił, iż "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy".

W świetle powyższego wydanie rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, ustalenia wymaga:

- po pierwsze - czy choroba mieści się w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia,

- po drugie - czy choroba zawodowa spowodowana została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy.

Oceniając działanie czynnika szkodliwego uwzględnić należy przy tym rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego jak i sposób wykonywania pracy (§ 1 ust. 2).

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną było, że u J. R. upoważniona jednostka służby zdrowia (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny pracy we W.) rozpoznała wirusowe zapalenie wątroby typu C oraz że wykonując przez 12 lat zawód chirurga, często w kontakcie z materiałem zakaźnym, pracownik ten był narażony na zarażenie wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Zasadniczą kwestią, wymagającą wyjaśnienia w postępowaniu prowadzonym przez organy Inspekcji Sanitarnej, było zatem ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy zarażeniem a wykonywaniem przez J. R. powierzonych mu obowiązków zawodowych. Istnienie związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy a zachorowaniem pracownika jest warunkiem koniecznym stwierdzenia choroby zawodowej, jednakże rzadko kiedy związek ten można w sposób nie budzący wątpliwości udowodnić, za wystarczające uważa się więc stwierdzenie wysokiego prawdopodobieństwa istnienia takiego związku. W orzecznictwie przyjmuje się w zasadzie jednomyślnie, że długi okres pracy w warunkach narażenia, przemawia za przyjęciem istnienia związku między warunkami pracy a stwierdzoną chorobą; dowodu wymaga wówczas zaprzeczenie istnienia tego związku. Jak podkreślał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1988r (Sygn. akt III PRN 6/88) "odmowa uznania za chorobę zawodową wirusowego zapalenia wątroby u czynnego zawodowo pracownika służby zdrowia jest uzasadniona, jeżeli wszystkie elementy oceny, wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.83r w sprawie chorób zawodowych stanowią dostateczną podstawę do wyłączenia związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem, a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy". Organy Inspekcji Sanitarnej trafnie, w opinii Sądu, oceniły, iż w przedmiotowej sprawie elementy oceny, o których mowa w powołanym orzeczeniu, takie jak: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z chorymi zakaźnie lub materiałem zakaźnym pochodzącym od tych chorych oraz z czynnikami powodującymi choroby inwazyjne, uczuleniowe i nowotworowe – jednoznacznie przemawiały za przyjęciem istnienia związku przyczynowego między zachorowaniem a wykonywaną przez J.R. pracą. Wnioski te wywiedziono z materiału dowodowego zawierającego wyczerpujące informacje na temat zagrożenia zakażeniem WZW w związku z pracą na stanowisku chirurga – które to informacje uzyskano zarówno od pracownika, jak i od zakładu pracy ( m.in. formularz z postępowania wyjaśniającego podpisany przez Dyrektora ZOZ w G. oraz charakterystyka środowiska pracy – z dnia 29.04.2002r.).

Negatywne stanowisko co do zawodowego charakteru choroby J. R. strona skarżąca opierała w zasadzie na dwóch podstawach: braku w prowadzonych ewidencjach (przede wszystkim – zeszytach zakłuć) wpisów potwierdzających zakłucia lub skaleczenia tego pracownika oraz okoliczności, że był on osobą uzależnioną od alkoholu i środków odurzających. Wymaga podkreślenia, że w świetle powyższych rozważań w kwestii związku przyczynowego, wobec bezspornego długoletniego narażenia pracownika na kontakt z materiałem zakaźnym, w rozpoznawanym przypadku powołane okoliczności musiałyby wyłączać istnienie takiego związku, bądź też czynić ten związek wysoce nieprawdopodobnym. Należy jednak stwierdzić, że organ odwoławczy trafnie uznał, iż formalne potwierdzenie zakłuć jako wskaźnik związku pomiędzy zachorowaniem na WZW a pracą zawodową ma znaczenie głównie w przypadkach, gdy zarażenie tym wirusem jest zasadniczo mało prawdopodobne. Natomiast w przypadku pracy na stanowisku o szczególnym ryzyku niedopełnienie formalności nie może przesadzać o braku związku zakażenia z wykonywaniem pracy, w szczególności jeśli ewidencjonowanie zakłóć wprowadzono już po rozpoczęciu przez pracownika pracy zawodowej.

Odnosząc się do zarzutów skargi co do naruszenia przez organy prowadzące postępowanie zasady prawdy obiektywnej poprzez nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność wcześniejszego narkotyzowania się pracownika, Sąd uznał je za bezzasadne. Jak już bowiem wskazano, istotne z punktu widzenia stwierdzenia choroby zawodowej nie było w tym wypadku porównanie prawdopodobieństwa wystąpienia choroby w związku z tym czy innym czynnikiem ryzyka, ale wykluczenie związku tej choroby z wykonywaną pracą. Natomiast sam fakt używania środków odurzających, nawet jeśli wskazuje na zwiększone ryzyko zachorowania na WZW, nie przesądza, że zarażenie faktycznie nastąpiło. Jeśli J. R. nie był ani przy przyjęciu do pracy, ani wcześniej, poddany badaniom w kierunku WZW, nie można uznać za udowodnione, że do zarażenia doszło przed rozpoczęciem pracy zawodowej. Skoro zatem nie można było jednoznacznie wykazać, że choroba powstała z przyczyn innych niż zawodowe, a jednocześnie zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy nie dawał podstaw do wykluczenia jej zawodowej etiologii, to należy stwierdzić, że organy Inspekcji Sanitarnej nie miały obowiązku przeprowadzania dowodów wyłącznie na okoliczność zażywania przez J. R. środków odurzających, jako że dowód ten nie mógł mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W myśl bowiem art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu organ ma obowiązek uwzględnić wówczas, gdy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

Z przyczyn wskazanych powyżej zaskarżona decyzja odpowiada zarówno przepisom postępowania, jak i normom prawa materialnego, co mając na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.s.a. orzekł jak w sentencji.