Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 753/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1, ust. 3-5, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4 i ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot- Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda -Lenczewska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M.S. prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy Al. A 39 lok. 7 A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. A.B.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania G K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r.

nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w miesiącu marcu 2018 r. sprostowanej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz.1257 ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej jako u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta P. orzekł o odmowie przyznania Panu G. K. pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w miesiącu marcu 2018r. - sprostowanej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] w zakresie określenia w miejsce: "marca"- "luty".

Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. K. W obszernym odwołaniu opisując sytuację życiową i bytową zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji. Wskazał, że pracownicy organu nie dali mu szans na współpracę, pomimo, że on tego chce. Zarzucił również pracownikom kłamstwo w kwestii oświadczeń o dochodach. Stwierdził, że złożył oświadczenia o dochodach w miesiącu listopadzie i grudniu 2017 r. oraz w styczniu i lutym 2018 r. Dodał, że nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym, bo przedstawiciele MCPS nie chcą powiedzieć lub sami dokładnie nie wiedzą co ma wpisać. Podniósł, że nie zgadza się z zarzutami braku współpracy z pracownikiem socjalnym.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia

[...] r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytaczając treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 7, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 38 ust. 1 i ust. 2, ust. 3, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 107 ust. 5 wyjaśnił, iż przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi niezbędny warunek do przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Jak wynika z akt sprawy G. K. w dniu 2 lutego 2018 r. złożył wniosek do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. z prośbą o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem dochodu rodziny jest zasiłek stały w wysokości 514,00 zł przyznany przez organ I instancji. Wskazał, że razem z żoną są osobami schorowanymi z lekkim i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności - przedstawił zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy. Miesięczne wydatki to: czynsz 231,00 zł, prąd 121,70 zł, gaz około 40,00 zł, telefon 30,00 zł, PZU 40,00 zł, lekarstwa 48,00 zł.

Z uwagi na złożony wniosek Miejskie Centrum Pomocy Społecznej wszczęło postępowanie wyjaśniające w sprawie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

Pracownik socjalny Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. w dniu 12 lutego 2018 r. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i ustalił następujący stan faktyczny. G. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. K. Posiada potwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jego żona posiada lekki stopień niepełnosprawności. M. K. nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, posiada niezdolność do pracy do dnia 30 czerwca 2018 r. G. K. posiada niezdolność do pracy do dnia 30 kwietnia 2018 r. Utrzymują się z zasiłku stałego w wysokości 514,00 zł miesięcznie. Zajmują mieszkanie czynszowe o pow. 62,7 m.kw. - lokal wspólnota mieszkaniowa (brak zaległości w opłatach mieszkaniowych). Brak dodatku do czynszu. Ponadto wnioskodawca nie wywiązał się z zawartego kontraktu socjalnego dotyczącego ubiegania się o dodatek mieszkaniowy w miesiącu styczniu 2018 r. i w dalszym ciągu nie wystąpił o dodatek mieszkaniowy. Nie wyraził zgody na określenie wysokości pożyczek od rodziny. Nie wyraził również zgody na podanie miejsca pobytu syna B. Wnioskodawca nie wyraził zgody na podpisanie wywiadu środowiskowego.

Organ I instancji pismem z dnia 21 lutego 2018 r. wezwał G. K. o uzupełnienie dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym i sprecyzowanie oświadczenia o dochodach przez podanie wysokości pożyczek od dalszej rodziny w miesiącu styczniu 2018 r. G. K. i jego żony, w terminie do dnia 5 marca 2018 r.

W odpowiedzi na powyższe G. K. dostarczył tylko zaświadczenie o jego niezdolności do pracy.

Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie złożył oświadczeń o stanie majątkowym rodziny oraz o wysokości zaciągniętych na rzecz rodziny pożyczek. Kolegium podniosło, iż pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż na podstawie art. 107 ust. 5b pkt 20 u.p.s. organ prowadzący postępowanie w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, może żądać oświadczenia o stanie majątkowym. Zgodnie z art. 107 ust. 5c. u.p.s. do oświadczeń, o których mowa w ust. 5b, przepis art. 57 ust. 3c stosuje się odpowiednio. Na podstawie zaś art. 57 ust. 3c u.p.s. oświadczenia, o których mowa w ust. 3b pkt 4 lit. d i e, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Mając powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji na podstawie powołanych powyższej przepisów ma prawo żądać od wnioskodawcy (beneficjenta pomocy) złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodowym. Rolą organu nie jest wskazywanie jaki majątek posiada strona, to strona ma wiedzę jakim majątkiem dysponuje.

Kolegium zaznaczyło także, że brak danych dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny uniemożliwia przyznanie pomocy finansowej uzależnionej od spełnienia kryterium dochodowego, co ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem strona złożyła wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego, a warunkiem przyznania tego rodzaju świadczeń jest spełnienie kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 u.p.s.

Cytując treść art. 4 oraz art. 11 ust. 2 u.p.s. Kolegium podniosło, iż w przedmiotowej sprawie pracownik socjalny skierował do środowiska wnioskodawcy wezwanie do uzupełnienia wymaganych dokumentów. Wezwanie z dnia 21 lutego 2018 r. zostało skutecznie doręczone na adres wnioskodawcy. Tym samym organ uznał, iż G. K. pomimo wezwania nie uzupełnił wniosku o wymagane oświadczenia, co uznać należy za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Kolegium dodało, iż brak współdziałania zachodzi nie tylko wówczas, gdy wnioskodawca odmawia jakiegokolwiek kontaktu z pracownikiem socjalnym, ale również wówczas, gdy wprawdzie utrzymuje on taki kontakt, ale powstrzymuje się od wszechstronnego, rzetelnego przedstawienia pracownikowi socjalnemu swojej sytuacji majątkowej. Wiąże się to bezpośrednio z obowiązkiem przedstawiania organowi rzetelnych i wyczerpujących informacji o aktualnej sytuacji materialnej, wynikającym przez analogię z przepisu art. 98 u.p.s., który stanowi, że przedstawienie m.in. nieprawdziwych informacji stanowi przesłankę zwrotu pobranego na ich podstawie świadczenia, a także z obowiązkiem informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, stanowiącej podstawę do przyznania świadczeń (art. 109 u.p.s.) i z obowiązkiem złożenia - na żądanie pracownika socjalnego - oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5). O ile więc organ ustali, że osoba ubiegająca się o pomoc świadomie i celowo uchyla się od współpracy z organem, organ uprawniony jest odmówić przyznania świadczenia, chociażby wnioskodawca spełniał inne kryteria określone w ustawie (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt IV SA/GI 94/17).

Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie bowiem wnioskodawca pomimo wezwania organu I instancji nie uzupełnił materiału dowodowego o żądane oświadczenia o stanie majątkowym.

W tym miejscu Kolegium wyjaśniło, iż ustawa o pomocy społecznej, nie tylko przyznaje wnioskodawcom określone uprawnienia, ale również nakłada określone obowiązki, które przede wszystkim mają doprowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej znalazła się rodzina. Brak współpracy z organami pomocy społecznej skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie, na koszt podatników osób, czy rodzin, które nie chcą we własnym zakresie podjąć kroków, które umożliwią im wyjście z trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Dlatego też osoby zwracające się z wnioskiem o przyznanie pomocy ze środków publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współpracowania z pracownikiem socjalnym nałożony na mocy art. 4 u.p.s., a w sytuacji gdy takiej współpracy nie podejmują lub nie podejmują tej współpracy w zakresie koniecznym do pełnego wyjaśnienia swojej sytuacji rodzinno-życiowej, muszą liczyć się z możliwością odmowy przyznania im świadczenia z pomocy społecznej.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., organ I instancji rozpatrując wniosek G. K. o objęcie pomocą społeczną, słusznie uznał, iż w tym przypadku należy odmówić przyznania pomocy finansowej z uwagi na fakt, że strona nie złożyła oświadczeń o dochodach rodziny oraz o wysokości zaciągniętych na rzecz rodziny pożyczek. Kolegium wskazało, że organ nie mógł zrealizować swoich ustawowych obowiązków względem G. K. z uwagi na fakt, że strona nie współpracowała z pracownikiem Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. G. K. nie dostarczył stosownych dokumentów, które są podstawą do przyznania pomocy, nie złożył oświadczeń majątkowych, oświadczeń o dochodach, oświadczeń o posiadanych oszczędnościach, nie potwierdził swojej sytuacji dochodowo-majątkowej i w żaden sposób nie uwiarygodnił swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ odwoławczy uznał zatem, że G. K. swoim działaniem uniemożliwił pracownikowi socjalnemu pozyskanie wymaganych informacji, które są niezbędne w celu ustalenia dochodu rodziny. Brak możliwości weryfikacji podanych prze stronę kwot wydatków domowych oraz dochodów lub ich brak powoduje, że w świetle istniejących przepisów i procedur fakt ten powoduje brak ustalenia kondycji finansowej rodziny. Zapewnienia strony, iż przez długi czas utrzymuje się wyłącznie z pożyczek od dalszej rodziny w sytuacji braku możliwości ich spłacenia, powoduje wątpliwości co do sytuacji finansowej rodziny. Ponadto G. K. nie podejmuje działań proponowanych przez pracownika socjalnego celem poprawy sytuacji bytowej i życiowej. Nie wywiązał się z zawartego kontraktu socjalnego dotyczącego złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, jak również odmówił udzielenia informacji na temat miejsca pobytu syna, co uniemożliwiło ustalenie istnienia obowiązku alimentacyjnego. Ponadto nie wyraził również zgody na podpisanie wywiadu środowiskowego. Z uwagi na powyższe organ I instancji odmówił przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zgodziło się z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 554/09, że "przepis art. 4 u.p.s. nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust.1 tej ustawy, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymywania się udzielenia świadczenia. Stosownie do powołanego wyżej art. 11 ust. 2 u.p.s., w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, takim brakiem aktywności będzie brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej ".

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył G. K., kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie wynagrodzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

Dla dokonania oceny zaskarżonej decyzji konieczne jest odwołanie się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie ulega więc wątpliwości, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku rodziny - rodzinie której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy ustala się:

1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie;

2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2).

Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:

1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;

2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3).

Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4).

Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5).

W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy społecznej w celu dokonania ustaleń faktycznych. Powyższe stanowi przesłankę uzasadniającą odmówienie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego.

Wyjaśnienia wymaga, że w postępowaniu w przedmiocie pomocy społecznej, stosownie do treści art. 106 ust. 4 u.p.s., organ administracji wydaje decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Sam wywiad środowiskowy, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny (art. 107 ust. 1 u.p.s.), przy czym w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, konieczne jest sporządzenie aktualizacji wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 u.p.s.).

Jak wskazuje analiza powołanych powyżej przepisów, rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego, z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie może, co do zasady być zastąpiona innymi środkami dowodowymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 60/11, Baza NSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, ze wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 519/12, Baza NSA).

Nadto zgodnie z przepisem art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Z brzmienia art. 107 ust. 5 ww. ustawy wynika, że podmiot odmawiający złożenia oświadczenia ma możliwość jego złożenia, a brak współdziałania z organem przyznającym pomoc społeczną zmierza do utrudnienia działań mających na celu ustalenie jego sytuacji materialnej. Negatywną konsekwencją braku współdziałania ma być decyzja odmowna. Przepis ten zakłada jednak po stronie wnioskodawcy istnienie pewnego nasilenia złej woli lub niedbalstwa, które skutkują odmową złożenia oświadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2011 r., I OSK 1777/10, Lex nr 1070796).

Z powyższego wynika, że na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej.

W niniejszej sprawie skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z ww. przepisu, skoro pomimo wezwania, nie złożył ponownie oświadczenia o stanie majątkowym oraz nie sprecyzował oświadczenia o dochodach przez podanie wysokości pożyczek od dalszej rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, że ponieważ ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Odmowa odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, może zostać uznana za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o świadczenia z pomocy społecznej, a w konsekwencji - pozytywne rozpatrzenie jej wniosku.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy zwrócić należy uwagę na pozytywne działania organu, zmierzające do wyjaśnienia skarżącemu zasad przyznawania pomocy i jego powinności – min. informacje o pouczeniach udzielanych przez pracowników, pisma organu z dni: 21 lutego 2018 r., 5 marca 2018 r. Niewątpliwie jednak, jak wskazał to organ, to skarżący winien udzielić wszelkich informacji, wskazać swój majątek, a zgłaszane przez niego wątpliwości w tym zakresie nie są wiarygodne zwłaszcza, że jak wynika to z akt sprawy, korzysta ze świadczeń pomocowych od wielu lat. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy wyraźnie zaznaczył, że brak danych dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny uniemożliwia przyznanie pomocy finansowej uzależnionej od spełnienia kryterium dochodowego. Skarżący bowiem złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego, a warunkiem przyznania tego rodzaju świadczeń jest spełnienie kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 u.p.s. Oczywistym zatem jest, że takie postępowanie skarżącego uniemożliwiło organom orzekającym w sprawie ustalenie, czy istnieje możliwość, by z posiadanych środków rodzina skarżącego mogła sama zaspokoić zgłaszane potrzeby.

Trafnie zatem organ odwoławczy stwierdził, że brak współdziałania zachodzi nie tylko wówczas, gdy wnioskodawca odmawia jakiegokolwiek kontaktu z pracownikiem socjalnym, ale również wówczas, gdy wprawdzie utrzymuje on taki kontakt, ale powstrzymuje się od wszechstronnego, rzetelnego przedstawienia pracownikowi socjalnemu swojej sytuacji majątkowej, a także gdy nie informuje o próbach samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji. O ile więc organ ustali, że osoba ubiegająca się o pomoc świadomie i celowo uchyla się od współpracy z organem, organ uprawniony jest odmówić przyznania świadczenia, chociażby wnioskodawca spełniał inne kryteria określone w ustawie (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt IV SA/GI 94/17, LEX nr 2391632). Zważyć przy tym należy, że rzecz dotyczy dysponowania środkami publicznymi, a tym samym obowiązkiem organu jest wydatkowanie tych środków z należytą starannością.

Na marginesie można wskazać, że dokumenty załączone do skargi, na które powołuje się skarżący, wpłynęły do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej dopiero 23 maja 2018 r., a więc po dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Konkludując przyjdzie wskazać, że Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Reasumując w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie mogła zostać mu przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.).

A.B.