Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 167/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 2a
journal: Dz.U. 1993 nr 71 poz 342
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Kremis Sędziowie Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Sędzia WSA Anna Siedlecka Protokolant Iwona Borecka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 lipca 2009r. sprawy ze skargi S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu na własność nieodpłatnie działki nr [...] i o odmowie nadania 1/3 części tej działki na rzecz S. Ż. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia[...]. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej S. Ż, kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stosując przepis art. 157§1 i art. 158§1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 118 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 1993r. Nr 71, poz. 342) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Ś. z dnia [...] Nr [...] orzekającej o nadaniu W. M. nieodpłatnie na własność działki nr [...] o powierzchni 0,46 ha i odmowie nadania 1/3 części tej działki położonej w W. na rzecz S. Ż.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało m.in., że z motywów decyzji kwestionowanej w postępowaniu nadzwyczajnym wynika, iż wyłącznie W. M. po śmierci osób uprawnionych – rodziców swoich i S. Ż. – faktycznie władał nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom zmarłych, przy czym organ orzekający nie podał na podstawie jakich dowodów przyjął to ustalenie.

Kolegium podało następnie, że we wniosku o stwierdzenie nieważności S. Ż. zarzuciła naruszenie prawa przez nieuzasadnione przyjęcie, iż tylko W. M. po śmierci rodziców był faktycznym użytkownikiem działki. Stwierdziła przy tym, że jeszcze za życia swoich rodziców użytkowała 1/3 przedmiotowej działki i powołała się na pisemne oświadczenie sąsiadów i sołtysa.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium- odnosząc się do wydanej decyzji – wyjaśniło, że w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest ocenić również, czy przy podejmowaniu kwestionowanej decyzji nie nastąpiło naruszenie drogi administracyjnej lub właściwości rzeczowej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że sprawa uwłaszczenia na podstawie art. 118 ust. 2a powołanej na wstępie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników powinna być załatwiona w trybie administracyjnym, jednakże właściwym do załatwienia sprawy nie był wójt lecz rejonowy organ rządowej administracji ogólnej, zgodnie z postanowieniem zawartym w art. 118 ust. 4 wskazywanej ustawy w brzmieniu wynikającym ze zmiany ustawy, wprowadzonej w dniu 21 sierpnia 1992r. (Dz. U. Nr 58, poz. 280).

Organ ten mógł jednak powierzyć załatwianie tego rodzaju spraw wójtowi. Skoro zaś wójt był uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 8 ust.2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym to wydanie takiej decyzji nie narusza przepisów o właściwości rzeczowej organów administracji publicznej. Ponadto Kolegium stwierdziło, że Wnioskodawczyni nie wyjaśnia dlaczego nie złożyła odwołania od decyzji. Zdaniem organu orzekającego można mieć wątpliwości, czy Wnioskodawczyni otrzymała odpis decyzji skoro w tym czasie na stałe zamieszkiwała we W., jednakże skoro można złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej, to kwestia ta nie ma ostatecznie znaczenia w sprawie. Tylko na marginesie wypada wskazać, że treść decyzji znana była wnioskodawczyni co najmniej od [...] r. skoro od tego czasu koresponduje z Urzędem Gminy kwestionując zasadność decyzji. Kolegium zwróciło również uwagę, że niewątpliwie uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 albowiem Wójt nie wskazał na jakiej podstawie uznał, że tylko W. M. osobiście użytkował przedmiotową działkę, wobec czego należało zważyć czy wskazane uchybienie jest na tyle rażące, że powoduje konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Kolegium wskazało, iż z akt sprawy wynika, że w chwili wejścia życie ustawy uprawnieni rolnicy już nie żyli, a więc prawo do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki rentowej mogło przysługiwać tylko ich zstępnym, którzy po śmierci osoby uprawnionej faktycznie władali nieruchomością.

Wnioskodawczyni wykazała, że jest zstępną uprawnionych rolników /córką/ ale nie wykazała, że faktycznie władała częścią nieruchomości.

Sama Wnioskodawczyni, która już przed śmiercią matki zamieszkiwała na stałe we W. i pracowała tam zawodowo, co - z uwagi na odległość od działki - wykluczało praktycznie możliwość faktycznego władania choćby częścią działki. Co prawda świadkowie potwierdzają, że przyjeżdżała do matki ,ale celem jej wizyt była opieka nad schorowaną matką a nie praca na działce. Żaden ze świadków w oświadczeniach przedłożonych przez wnioskodawczynię nie potwierdził, że wnioskodawczyni faktycznie władała częścią działki. Świadkowie natomiast potwierdzili to, co podnosiła wnioskodawczyni, a mianowicie, że jej mąż, który był rencistą przyjeżdżał często do W. i pracował na działce.

W zakończeniu uzasadnienia Kolegium wskazało, że przepis art. 118 ust.2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest przepisem, który w sposób wyjątkowy reguluje sprawę własności nieruchomości a więc nie może być interpretowany rozszerzająco. Skoro wymaga on do zachowania roszczenia o uwłaszczenie wykonywania władztwa przez zstępnego osoby uprawnionej, to oznacza to, że władztwo to musi być wykonywane osobiście. Zatem wykonywanie prac na działce nawet przez małżonka zstępnego, który domaga się uwłaszczenia, nie spełnia wymogu przepisu art. 118 § 2a ustawy. Okoliczność, że wnioskodawczyni starała się w miarę swoich możliwości opiekować się swoją matką jakkolwiek pozytywnie świadczy o Wnioskodawczyni, to w sprawie o realizacje roszczenia z art. 118 ust.2a ustawy nie ma znaczenia

Wypada dodać, ze warunek osobistego wykonywania uprawnień na działce podkreślany jest w orzecznictwie NSA. (Por wyrok NSA z dnia 7.09.1998r SA/Bk 1482/97 - ONSA 1999/2/62).

Prawidłowość opisanej powyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zakwestionowała S. Ż., która na wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnionym pismem z dnia [...] zarzuciła, iż bezpodstawne jest przyjęcie przez Kolegium, że uwłaszczenie warunkuje osobiste użytkowanie działki przez zstępnego. Podkreśliła przy tym, że nigdy nie domagała się rozszerzenia zakresu podmiotowego art. 118 powoływanej ustawy na jej męża ani nie żądała przyznania mu przedmiotowej działki. Podniosła również, że żonie W. M. przyznana została działka nr [...], mimo, że nigdy na niej nie pracowała i zamieszkiwała w Ś. W ocenie wnioskodawczyni to wobec jej brata i jego syna dokonano rozszerzającej interpretacji art. 118 ust. 2a wskazywanej poprzednio ustawy zamiast zażądać dowodów faktycznego władania działką, tak jak wymagano od niej samej.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] Nr [...] działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 w związku z art. 127§3 oraz art. 157§1 i art. 158§1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję .

W uzasadnieniu podjętego orzeczenia Kolegium opisało stan faktyczny sprawy i dokonane w niej czynności procesowe, a następnie przywołało przepis art. 156§1 kodeksu postępowania administracyjnego i wyjaśniło formalny charakter tych przesłanek oraz przedstawiło istotę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jako nadzwyczajnego trybu weryfikacyjnego.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium – motywując swoje rozstrzygnięcie – wyjaśniło, że decyzja Wójta Gminy Ś. z dnia [...] Nr [...], której stwierdzenia nieważności domaga się S. Ż., została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342).

Przepis art. 118 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (tj. w dniu 20 maja 1994 r.), przyznawał osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności danej działki.

Z kolei z mocy art. 118 ust. 2a cytowanej ustawy, w brzmieniu ustalonym przepisem art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w art. 118 ust. 1 mógł wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie władał, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. W tym miejscu należy wskazać, że wspomniany wcześniej art. 118 ust. 1 powołanej ustawy określał to uprawnienie jako prawo użytkowania działki, zatem określone w ust. 2a władanie faktyczne nieruchomością powinno odpowiadać uprawnieniom wynikającym z prawa użytkowania, a więc - zgodnie z art. 252 kodeksu cywilnego - prawu do używania nieruchomości i do pobierania jej pożytków. Powyższe oznacza wymóg osobistego, użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie własności danej działki.

W orzecznictwie przyjmuje się konsekwentnie, że roszczenia przewidziane w art. 118 omawianej ustawy nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a w konsekwencji nie przysługują wszystkim zstępnym, lecz jedynie ściśle określonym w ust. 2a tego artykułu, tzn. tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania, które jest niezbywalne (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r. SA/Bk 1482/97; ONSA1999/2/62).

Kolegium wskazało również w uzasadnieniu, iż w niniejszej sprawie bezspornym jest, że decyzją z dnia [...]. Naczelnik Gminy w Ś. przejął na Skarb Państwa grunty gospodarstwa rolnego W. i K. małżonków M. bez zabudowań, pozostawiając w ich dożywotnim użytkowaniu działkę gruntu o powierzchni 0,50 ha (była to działka nr [...], która następnie po podziałach geodezyjnych stanowiła działkę nr [...] o powierzchni 0,46 ha).

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 58, poz. 280), tj. w dniu 21 sierpnia 1992 r., uprawnieni rolnicy – W. i K. M. -już nie żyli, a więc prawo do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki rentowej mogło przysługiwać tylko ich zstępnym, którzy po śmierci osoby uprawnionej faktycznie władali nieruchomością. Wprawdzie S. Ż. wykazała, że jest zstępną (córką) uprawnionych rolników, jednakże nie wykazała ona, że faktycznie władała częścią nieruchomości (działki nr[...]). W tym kontekście należy wskazać, że S. Ż. już przed śmiercią matki zamieszkiwała na stałe we W., pracując tam zawodowo i jakkolwiek przyjeżdżała do matki, to celem jej wizyt była opieka nad chorą matką, a nie praca na działce. Potwierdzają to przedłożone przez Wnioskodawczynię oświadczenia świadków, albowiem wynika z nich, iż na działce w rzeczywistości pracował jej mąż, który będąc rencistą często przyjeżdżał do W.

W zakończeniu uzasadnienia Kolegium podkreśliło, że stosownie do obowiązujących, przywołanych wcześniej przepisów warunkiem realizacji roszczenia zstępnego uprawnionego rolnika o nieodpłatne przyznanie prawa własności było osobiste władanie nieruchomością (faktyczne), a więc wykonywanie określonych prac na działce przez męża S. Ż., nie spełniało wymogu powołanego wyżej przepisu art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342). W konsekwencji S. Ż. nie przysługiwało uprawnienie do nieodpłatnego przyznania własności części działki nr [...] położonej w W.

W tym miejscu należy wskazać, że decyzja Wójta Gminy Ś. z dnia [...] Nr [...] w zakresie uzasadnienia rozstrzygnięcia nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ orzekający nie wyjaśnił, na jakiej podstawie ustalił, że wyłącznie W. M. osobiście użytkował przedmiotową działkę. W ocenie Kolegium uchybienie to nie jest na tyle rażące aby skutkowało koniecznością wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Jednocześnie Kolegium nie stwierdziło innych wad decyzji, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Z tych przyczyn uznało poprzednią swoją decyzję z dnia [...] Nr [...] za prawidłową.

Decyzja opisana powyżej została zaskarżona przez S. Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W petitum skargi S. Ż. zarzuciła naruszenie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przepisów art. 107 w związku z art. 156§1 kpa poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie wobec braku należytego uzasadnienia orzeczenia kwestionowanego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności oraz nieprawidłową ocenę materiału zebranego w sprawie. Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie zgodnie z jej żądaniem.

W obszernym uzasadnieniu skargi S. Ż. przedstawiła szczegółowo okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie i wskazała na brak podstaw dla wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności. Podkreśliła ponadto w sposób stanowczy, że nadal użytkuje 1/3 działki nr [...] na zasadach uzgodnionych z bratem – W.M., przy czym od czasu podjęcia pracy zawodowej tj. od [...]r. zmieniła charakter upraw i w miejsce warzyw dokonała nasadzeń drzew i krzewów owocowych.

W odpowiedzi na skargę przedstawionej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi stosując argumentację przedstawioną poprzednio w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] skarżąca i jej pełnomocnik wnieśli o uwzględnienie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął orzeczenie w sprawie mając na względzie następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Należy przede wszystkim wyjaśnić m że w przepisie art. 1§1i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem /jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/, formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie

wydania zaskarżonego aktu. Istotne również jest, że w ustawowo określonych ramach kompetencji kontrolnych sądów administracyjnych ustawodawca nie uwzględnił uprawnienia tych sądów do merytorycznego orzekania w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, co powoduje, że zasadność skargi skutkuje jedynie wydaniem orzeczenia kasacyjnego lub o innej szczególnej treści wynikającej z przepisów art. 145-150 powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd

Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził naruszenie prawa obligujące do uwzględnienia skargi przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 134§1 ustawy z dnia 30 sierpniu 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), z którego wynika, że Sąd przy rozstrzygnięciu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz zastosowaniu przepisu art. 135 tej regulacji, stanowiącego, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych na wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Kwestionowaną w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzją wydaną m.in. na podstawie art. 138§1 pkt 1 w związku z art. 127§3 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] (Nr [...] podjętą w trybie art. 157§ i 158§1 kpa uznając tym samym zasadność odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Ś. z dnia [...] ( Nr [...]) orzekającej o nadaniu W. M. nieodpłatnie na własność działki nr [...] o powierzchni 0,46 ha i o odmowie nadania 1/3 części tej działki na rzecz S. Ż.

Zaskarżone czynności orzecznicze i czynności ją poprzedzające podjęte zostały z uwzględnieniem przepisów regulujących jeden z nadzwyczajnych trybów weryfikowania orzeczeń administracyjnych tj. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności . Tryb ten umożliwia wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego obarczonego kwalifikowaną wadą o charakterze materialnym, a jego skuteczność uzależniona jest od wykazania zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w zamkniętym katalogu stanowiącym treść art. 156§1 pkt 1-7 kpa. Ustalenie tej okoliczności następuje w toku postępowania, którego przeprowadzenie podlega regułom postępowania zwykłego (z kilkoma ustawowo wskazanymi wyjątkami).

Określając w art. 157§2 kpa inicjatywę w zakresie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, ustawodawca przyjął zasadę oficjalności (działania z urzędu) oraz zasadę skargowości (działania na wniosek), przyznając stosowane uprawnienie stronie postępowania, czyli podmiotowi legitymowanemu wg kryteriów wskazanych w art. 28 i art. 29 kpa.

Wniosek o stwierdzenie nieważności stanowi jednocześnie podstawę do dokonania przez właściwy organ oceny w zakresie dopuszczalności wszczęcia postępowania w określonym przedmiocie i w danym trybie, a pozytywna ocena obliguje ten organ do kontynuowania czynności procesowych i podjęcia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia zasadności lub niezasadności wniosku poprzez stwierdzenie zaistnienia lub niezaistnienia kwalifikowanej wady. W przypadku nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty następuje poprzez władczo wyrażone oświadczenie kompetentnego organu administracji publicznej dokonane przy zastosowaniu właściwego przepisu prawa procesowego, co do legalnej możliwości i zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego indywidualnego aktu administracyjnego poddanego kontroli w trybie ekstraordynaryjnym.

Postępowanie poprzedzające podjęcie rozstrzygnięcia jak wskazano już wcześniej – mimo charakteru nadzwyczajnego - podporządkowane jest zasadom właściwym dla postępowania jurysdykcyjnego, stosowanym odpowiednio, w tym sformułowanej w art. 80 kpa zasadzie swobodnej oceny, której naruszenie Sąd stwierdził w toku podjętych w sprawie czynności kontrolnych, uznając jednocześnie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ orzekający - mimo zasugerowania przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia [...]. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., że kwestionowana przez nią decyzja zawiera wadę określoną w art. 156§1 pkt 7 kpa- dokonał oceny legalności tej decyzji z uwzględnieniem każdej z wad wskazanych przez ustawodawcę jako obligujące do stwierdzenia nieważności decyzji, ale nie znalazł podstaw dla podjęcia orzeczenia kasacyjnego w tej formie. Konieczność przeprowadzenia w takim zakresie czynności ocennych w nadzwyczajnym trybie weryfikacyjnym była wielokrotnie podkreślana w nauce, a Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stanowisko to podziela. W uznaniu Sądu jednak Organy orzekające badając zgodność z prawem wskazanej przez S. Ż. decyzji w kontekście nad uwzględnionych w przepisie art. 156§1 pkt 1-7 kpa nie dopełnił powinności wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy.

Zważyć bowiem należy, że wobec uzasadnionych wątpliwości co do właściwości organu, który wydał kwestionowaną przez wnioskodawczynię decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że treść art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95), przewidującego możliwość powierzenia przez rejonowy organ rządowej administracji ogólnej wójtowi załatwienia spraw z art. 118 ust. 2 a powoływanej wcześniej ustawy o zabezpieczeniu społecznym rolników jest wystarczającą podstawą do ustalenia w rozpoznawanej sprawie, że skoro Wójt Gminy Ś. wydał kwestionowaną decyzję, to działał legalnie, a zatem bez naruszenia przepisów o właściwości.

Zdaniem sądu –uwzględniającego to, że decyzja wydania z naruszeniem przepisów o właściwości jest zgodnie z treścią przepisu art. 156§ 1pkt 1 kpa nieważna – ocena Kolegium w omawianym zakresie nosi znamiona przekroczenia granic swobody wyznaczonych przez ustawodawcę. Kwalifikowany charakter wadliwości związanej w właściwością organu orzekającego obligował Kolegium – przynajmniej w składzie orzekającym przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy- do sprawdzenia, czy istotnie Wójt Gminy Ś. był uprawniony do wydawania decyzji na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z racji powierzenia mu tych spraw do załatwienia przez Kierownika Urzędu Rejonowego w Ś.

Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla uznania zgodności z prawem decyzji kontrolowanej w nadzwyczajnym postępowaniu weryfikacyjnym i jej ocena nie może być przeprowadzona w sposób pobieżny, naruszający zasady obowiązujące w państwie prawa.

Nie można również uznać za prawidłowy sposobu w jaki organy orzekające odniosły się do kwestii prawdopodobnego niewłaściwego doręczenia Stanisławie Ż. decyzji Wójta Gminy Ś. z dnia [...] Nr [...] i jego skutków.

(Z akt sprawy wynika, że korespondencja do wnioskodawczyni kierowana była przez różne organy administracji publicznej na adres: ul. B.[...], [...] W., zamiast na adres : ul. B. [...] [...] W.; w materiale sprawy brak jest również dowodu doręczenia S. Ż. wskazanej decyzji).

Nie można bowiem traktować tożsamo doręczenia decyzji, jakie ma być dokonane w sposób przewidziany w przepisach art. 39-49 kpa i możliwości zapoznania się z treścią decyzji. Ustawa wiąże bowiem wszystkie skutki formalno i materialnoprawne z doręczeniem pisma (orzeczenia) jako sformalizowaną czynnością, a nie z zapoznaniem się z jego treścią. Sąd nie kwestionuje tego, że stwierdzenie nieważności może dotyczyć również decyzji nieostatecznej, ale zważyć należy, że wielokrotnie w literaturze prawniczej i orzecznictwie podkreślono bezwzględny prymat odwołania jako środka prawnego umożliwiającego zweryfikowanie decyzji nieostatecznej poprzez skorzystanie przez uprawniony podmiot z gwarantowanego konstytucyjnie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy przez organy właściwe instancyjnie.

Podkreślono również szczególnie w judykaturze , że tryb nadzwyczajny zawsze zawęża pole kontroli decyzji zaskarżonej wyłącznie do przesłanek wskazanych w art. 156§1 kpa i tym samym narusza prawo strony do ponownego zbadania jej sprawy przez organ odwoławczy (np. B. Adamiak, J. Borkowski: KPA, Komentarz Warszawa 2006, wyrok NSA z dnia 23 listopada 1984r., sygn. akt II SA 1284/84, ONSA 1984 1984/2/III, wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2006r., sygn. akt VI SA/Wa 687/05, Lex nr 213949).

W tak określonych warunkach prawnych istotne jest, że ustalenie, iż kwestionowana w postępowaniu nadzwyczajnym decyzja nie została prawidłowo doręczona S. Ż. skutkowałoby koniecznością przyjęcia, że nie posiada ona waloru ostateczności i może być nadal weryfikowana w postępowaniu odwoławczym, natomiast przeprowadzenie w odniesieniu do niej postępowania o stwierdzenie nieważności mogłoby nastąpić wyłącznie wówczas gdyby wnioskodawczyni dokonała takiego wyboru tzn. wskazała, że jej wolą jest pominięcie postępowania odwoławczego i przeprowadzenie postępowania nadzwyczajnego. Z tych względów i wobec obowiązywania zasady praworządności nie można uznać za właściwe ograniczenie omawianej kwestii do stwierdzenia zamieszczonego przez Kolegium w uzasadnieniu decyzji, poprzedzającej decyzję zaskarżoną, że wątpliwości co do tego, czy S. Ż. otrzymała kwestionowaną decyzję nie mają znaczenia w sprawie.

Zdaniem Sądu nie zasługuje również na akceptację ocena dokonana przez organ orzekający, co do naruszenia przy wydaniu kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji art. 107§3 i rozważonego w tym kontekście ustalenia, że wyłącznie W. M. użytkował działkę nr [...] w W.

Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że okoliczność ta ma pierwszorzędne znaczenie w sprawie prowadzonej w warunkach art. 118 ust. 2 a powoływanej wcześniej ustawy o zabezpieczeniu społecznym rolników i musi być wyjaśniona w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, a ocena w tym zakresie wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu decyzji orzekającej o uwłaszczeniu na podstawie wskazanego przepisu. Ponadto organ orzekający eksponując w tej sprawie wymóg osobistego wykonywania faktycznych czynności wynikających z prawa użytkowania rzeczy pomija relacje istniejące między małżonkami, wynikające z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym art. 23 i 31 w związku z art. 33 tej regulacji.

Istotne w omawianym kontekście jest również to, że przywoływany w uzasadnieniach decyzji wydanych w tej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany był w innym stanie faktycznym i dotyczył sytuacji, w której przyznana do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu działka gruntu została zadysponowana w taki sposób , że uprawniony podmiot wyraził zgodę na jej uprawianie i pobieranie z niej pożytków przez osobę trzecią, co eliminowało spełnienie wymogu faktycznego wykonywania uprawnień.

Niezależnie od tego Sąd zwrócił uwagę, że w aktach sprawy brak jest wniosku W. M. i S. Ż. z dnia [...] , opisanego w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy Ś. z dnia [...], kwestionowanej przez wnioskodawczynię.

Z treści uzasadnienia decyzji wynika, że W. M. zwrócił się o nieodpłatne nadanie własności działki nr [...] położonej w W. w udziale wynoszącym 2/3 , a S. Ż. w udziale [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w toku prowadzonego przez oba składy orzekające postępowania nadzwyczajnego poza zakresem swojej oceny pozostawiły istotną, zdaniem Sądu –kwestię zgodności rozstrzygnięcia z wnioskiem i ewentualne uprawnienie właściwego w sprawie organu do orzekania ponad żądanie zawarte w piśmie wszczynającym postępowanie.

W przedstawionych powyżej okolicznościach Sąd uznał, że dokonując oceny zgodności z prawem kwestionowanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przekroczyło granice swobody, ustawowo gwarantowanej, obarczając przez to zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą istotną wadliwością, wymagającą wyeliminowania tych orzeczeń z obrotu prawnego.

Mając to na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do przepisu art. 145§1 pkt 1 lit c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Klauzula zawarta w pkt II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 powołanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią art. 200 tej regulacji, zgodnie z którym w razie uwzględnienia przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Za tak określone koszty Sądu znał kwotę wpisu uiszczonego od skargi oraz taryfowo określone koszty związane z udziałem pełnomocnika w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powinno wyjaśnić kwestię doręczenia S. Ż. kwestionowanej przez nią decyzji i w zależności od tych ustaleń dokonać oceny zasadności zastosowania nadzwyczajnego trybu weryfikacyjnego, a w przypadku kontynuowania czynności procesowych w postępowaniu o stwierdzenie nieważności uwzględnić uwagi Sądu przedstawione w uzasadnieniu.

J.T. 17.08.09r.