Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1385/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 10 § 1, art 28, art 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2016 r. sprawy ze skargi S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] w całości i stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą Z. [...] o łącznej powierzchni [...] ha nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz. 17 ze zm.).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku I. K., spadkobiercy G. i A. S., z dnia [...] czerwca 2006 r., stwierdził, że wyżej opisana nieruchomość ziemska stanowiąca własność G. i A. S. w chwili przejęcia jej na Skarb Państwa posiadała powierzchnię użytków rolnych ponad 50 ha i podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

I. K. wniosła odwołanie od ww. decyzji Wojewody. W uzasadnieniu zanegowała stanowisko organu, w myśl którego nieruchomość objęta decyzją zawierała ponad [...] ha użytków rolnych. Podniosła również zarzut pominięcia przez organ protokołu przejęcia przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] października 1946 r.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], uchylił w całości ww. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1038/10, uchylił ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni ostatecznie sprecyzowała swoje żądanie wnosząc o orzeczenie, że majątek ziemski Z. nie podpadał pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, które bezspornie swą podstawę prawną znajduje w § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie Sąd, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wskazał, że tego rodzaju sprawy podlegają rozpatrzeniu w trybie administracyjnym.

Ponownie rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w całości i stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość ziemska pod nazwą Z. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu stwierdził, że będąc związany ww. wyrokiem poddał analizie pismo Prezesa Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] stycznia 1947 r., w treści którego stwierdzono, że nieruchomość ziemska pod nazwą Z. [...] położona w powiecie [...], była własnością G. S. i jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Minister wskazał, że w piśmie tym Wojewódzki Urząd Ziemski wniósł także o skreślenie z listy właścicieli G. S. i wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości z mocy powołanego przepisu oraz o wykreślenie wszelkich ograniczeń własności oraz wszelkich obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Ponadto w przypadku gdyby księga hipoteczna (gruntowa) uległa zniszczeniu lub nie była prowadzona organ ten wniósł o zarządzenie złożenia zgłoszonego wniosku wraz z dokumentami w miejsce i o wydanie zaświadczenia o złożeniu. Minister wskazał także, że Sąd Grodzki w D., po rozpoznaniu ww. wniosku z dnia [...] stycznia 1947 r., wydał w dniu [...] marca 1947 r. postanowienie w treści, którego stwierdził, że księga hipoteczna (gruntowa) wymienionej nieruchomości uległa zniszczeniu, w związku z tym wniosek wraz z dokumentami złożono do akt Dh. Minister stwierdził, że na egzemplarzu tego postanowienia znajdowała się częściowo nieczytelna pieczęć o treści "na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] stycznia 1947 r., [...] - część nieczytelna - wpisano dnia [...] marca 1947 r.". Zwrócił również uwagę na treść zaświadczenia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1954 r., rep. [...], w którym wskazano, że prawo własności opisanej nieruchomości położonej w Z. zostało przepisane w dniu [...] marca 1947 r., na rzecz Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi na podstawie ww. zaświadczenia z dnia [...] stycznia 1947r., [...], wydanego na zasadzie art. 2 lit. e) dekretu PKWN. Przeprowadzona analiza ww. dokumentów zdaniem Ministra wskazywała, iż pisma z dnia [...] stycznia 1947 r. nie można było zakwalifikować jako decyzji administracyjnej. Jednocześnie stwierdził, że pismo to w istocie było zaświadczeniem, o którym mowa w art. 1 (1) "dekretu o wpisywaniu".

Badając zgromadzone w sprawie dokumenty opisujące powierzchnie użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości tj.: odpis pisma z dnia [...] maja 1945 r. sporządzony przez K. B. (męża córki byłych właścicieli i jednego z ich następców prawnych) zatytułowany jako sprawozdanie; protokół spisany w dniu [...] października 1946 r. w Z. przez pracownika Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego (potwierdzony za zgodność z oryginałem przez Archiwum Państwowe W.); ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi (stan na dzień 1 stycznia 1947 r. za IV kwartał 1946 r.); ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej (która nie zawierała informacji wskazującej na jaką datę opisuje stan nieruchomości); oświadczenie Sądu w D. z dnia [...] września 1947 r.; zaświadczenie Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1954 r.; dokumentacja mierniczego powiatowego sporządzona w dniu [...] sierpnia 1960 r.; Minister stwierdził, że z uwagi na okoliczność, iż w kwestii powierzchni użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości istnieje kilka dowodów, które wskazują różne wartości, a występujące w nich rozbieżności nie można było wytłumaczyć ciągiem udokumentowanych zdarzeń, na podstawie § 5 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał dokument odzwierciedlający stan na dzień najbardziej zbliżony do daty według, której ustala się stan faktyczny nieruchomości, tj. najbardziej zbliżony do dnia [...] sierpnia 1939 r. W związku z tym Minister stwierdził, że protokół z dnia [...] października 1946 r. należało zakwalifikować jako najbardziej miarodajny dowód w niniejszej sprawie. Z jego treści bowiem wynikało, że powierzchnia użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości wynosiła poniżej [...] ha, co potwierdziła również ewidencja za IV kwartał 1946 r., a dopiero z dokumentów sporządzonych w późniejszym okresie wynikało, że powierzchnia użytków rolnych w ramach tej nieruchomości przekroczyła [...] ha. W konsekwencji powyższego Minister uznał, że do przedmiotowej nieruchomości nie miał zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. Skarb Państwa – Nadleśnictwo D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 28 w zw. z art. 107 Kpa, albowiem w uzasadnieniu decyzji organ nie wykazał, na podstawie jakich dowodów oraz przepisów prawa ustalił strony postępowania oraz, że ustalił wszystkie strony którego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Jak również naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 7 Kpa poprzez lakoniczne oraz dowolne uzasadnienie faktyczne. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ jedynie ogólnikowo stwierdził, że I. K. jest udokumentowaną następczynią prawną byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości oraz, że stronami tego postępowania powinni być tylko byli właściciele (ewentualnie ich następcy). Zdaniem skarżącego organ nie poparł niniejszego stanowiska dokumentami takimi jak ewidencja gruntów lub wykaz zmian gruntowych na podstawie których możliwe jest ustalenie stron postępowania. Wskazano także, że poczynione przez organ ustalenia obszaru przedmiotowego gospodarstwa, a w szczególności powierzchni użytków rolnych są lakoniczne oraz dowolne. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazane.

Sąd zauważa, ż z rozdzielnika zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r. wynika, iż obie decyzje zostały skierowane m.in. do M. B. – ujawnionego w ewidencji gruntów właściciela działki nr [...] o pow. [...] ha, wchodzącej w skład majątku G. i A. S. (co wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych wypisu z rejestru gruntów jednostki ewidencyjnej D., obręb [...]). Nie budzi także wątpliwości Sądu to, że organ I instancji prowadził z udziałem M. B. postępowanie administracyjne, co potwierdza zawiadomienie z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...].

Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych stroną, która ma bezpośredni interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej jest były właściciel lub jego następca prawny oraz podmiot, któremu aktualnie przysługuje tytuł prawny (własność, użytkowanie wieczyste) do przedmiotowej nieruchomości.

W niniejszej sprawie M. B. była właścicielem jednej z działek wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości. (vide: wyrok NSA z 19 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1138/14).

W tym miejscu wskazać należy, że ze znajdującego się w aktach sądowych niniejszej sprawy odpisu skróconego aktu zgonu nr [...] wynika, że M. B. zmarła w dniu [...] września 2005 r., a więc przed wydaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz przed wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. Oznacza to, że postępowanie prowadzone przez organy w obu instancjach oraz wydane decyzje skierowane zostały do osoby zmarłej, a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 Kpa.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99 (LEX nr 82653): "(...) prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 Kpa, jest to bowiem uchybienie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa wraz z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można prowadzić postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (zob. Małgorzata Stahl - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83 - OSPIKA 1984, z. 5, poz. 108).

Reasumując, powyższa okoliczność oznacza, że postępowania administracyjne zakończone ww. decyzjami Ministra i Wojewody prowadzone były w sytuacji, gdy strona tych postępowań już nie żyła, a wydane w ich toku decyzje skierowano do osoby zmarłej. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał.

W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy Sąd był zobligowany do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2007 r.

Mając zaś na uwadze, że ww. decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał ich merytorycznie pod względem zgodności z prawem.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.