Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 703/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 96 ust. 1, art. 112 ze znaczkiem 1 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 35 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 34 ust. 1, art. 39 ust. 1, art. 93 ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)
article: art. 20, art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 20 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA: Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania H. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko P. G.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, wnioskiem z dnia 27 marca 2012 r. H. G. wystąpił do organu I instancji o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 na dziecko - P. G..

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń argumentując, iż w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych H.G., pod którego bieżącą pieczą znajduje się P. G., nie mieści się w katalogu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie przedmiotowych świadczeń.

W odwołaniu od tej decyzji H. G. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów art. 6, 7 i 8 k.p.a. oraz art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem odwołującego, wydana decyzja opiera się na niewłaściwej interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy, bowiem organ I instancji pominął fakt, że H. G. jest kuratorem do spraw majątkowych P.G. oraz że dziecko to znajduje się pod jego bieżącą pieczą - ustanowioną zgodnie z zapisami art. 1121 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W ocenie odwołującego, powyższe okoliczności przesądzają, iż H. G. powinien zostać uznany za opiekuna faktycznego dziecka, a wnioskowane świadczenia winny zostać przyznane. Mając powyższe na względzie, odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczeń bądź ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 28 października 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył w pierwszej kolejności brzmienie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywodząc iż z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń wystąpił dziadek dziecka, przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt VI Nsm 299/11, mocą którego ograniczono władzę rodzicielską matki dziecka w ten sposób, że umieszczono go pod bieżącą pieczą dziadków - H. i B. małżonków G. oraz ustanowiono H.G. kuratorem do spraw majątkowych chłopca. Zdaniem Kolegium, H.G. nie spełnia warunków koniecznych do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Nie jest bowiem ani rodzicem dziecka ani jego opiekunem prawnym, ustanowionym zgodnie z przepisami zawartymi w tytule III, dziale I (art. 145 i nast. - Opieka nad małoletnim) ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9 z 1964 r. poz. 59 ze zm.). Zgodnie z treścią przedłożonego postanowienia Sądu Rejonowego, wnioskodawca wraz ze swoją żoną jest jedynie zobowiązany i uprawniony do sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, które to prawo i obowiązek ustanowione zostały zgodnie z zapisami Tytułu II, Działu Ia, Rozdziału II, Oddziału 2a Kodeksu (art. 112 1 i nast. - Piecza zastępcza). Nie jest wobec tego opiekunem faktycznym dziecka, które to pojęcie definiuje art. 3 pkt 14 ustawy. Według Kolegium bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje fakt sprawowania przez dziadka kurateli nad majątkiem dziecka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. G. podniósł zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne zastosowanie oraz błędną wykładnię, poprzez uznanie, że osoba sprawująca bieżącą pieczę nad małoletnim oraz pełniąca funkcję kuratora do spraw finansowych nie może ubiegać się o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na małoletniego oraz o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013, podczas gdy zostały spełnione ustawowe przesłanki umożliwiające ubieganie się o przedmiotowe świadczenia;

2. naruszenia przepisów postępowania administracyjnego - art. 6, art. 7 oraz 8 k.p.a., poprzez niezastosowanie podstawowych zasad postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, tj. zasady praworządności, zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skargi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz załączenie akt postępowania, które toczyło się przed Sądem Rejonowym dla Ł. W. w Ł. w sprawie o sygn. akt VI Nsm 299/11.

W motywach skargi wskazano, że decyzja odmowna jest wynikiem błędnej interpretacji pojęcia "sprawowania bieżącej pieczy" nad małoletnim oraz pojęcia "kuratora do spraw majątkowych". Powołując się na przepis art. 1125 § 1. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pełnomocnik skarżącego stwierdził, że ustawodawca kierując się zasadą dobra dziecka określił zasady funkcjonowania pieczy zastępczej nad dzieckiem, która ma charakter tymczasowy do czasu unormowania jego sytuacji życiowej i prawnej. Przepis art. 1125 K.r.i.o. określa krąg osób, którym sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej, ograniczając w ten sposób swobodę wyboru. Oznacza to, że osobie spoza kręgu określonego w tym przepisie nie może być skutecznie powierzona piecza zastępcza. W świetle art. 1125 można wyodrębnić dwie grupy osób, którym może być powierzona piecza zastępcza. Do pierwszej należą małżonkowie i osoba niepozostająca w związku małżeńskim, jednak muszą oni być wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Chodzi więc o osoby, które mogą stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej tworzyć rodzinę zastępczą spokrewnioną. Sąd Rejonowy, oddalił wprawdzie wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej, nie oznacza to jednak pozbawienia dziadków uprawnień do ubiegania się o świadczenia pieniężne należne małoletniemu, a oferowane przez Państwo. Piecza ustanowiona przez Sąd jest tożsama z bieżąca pieczą sprawowaną przez rodziców. Oznacza to, że dziadkowie są uprawnieni do czuwania nad wnuczkiem, wychowywania i zapewnienia odpowiednich warunków do życia. W przedmiotowej sprawie należy również mieć na uwadze, iż skarżący został ustanowiony kuratorem do spraw majątkowych. Z treści powołanej wyżej regulacji przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika wprost, iż reprezentacja w sprawach wykonywania pieczy nad dzieckiem sprowadza się m.in. do dochodzenia świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb dziecka. Decyzja odmowna jest wynikiem błędnej interpretacji pojęcia "sprawowania bieżącej pieczy" nad małoletnim oraz braku uwzględnienia faktu, iż wnioskodawca jest kuratorem do spraw majątkowych małoletniego. Nieuwzględnienie powołanych okoliczności faktycznych i prawnych przez organ wydający skarżoną decyzję naruszyło podstawową zasadę działania w słusznym interesie obywateli. W przedmiotowej sprawie skarżona decyzja narusza dobro małoletniego, bowiem osoba odpowiedzialna za sprawowanie pieczy nad nim została pozbawiona prawa dochodzenia należnych dziecku świadczeń. Niewątpliwie opisane działanie organu naruszyło również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa - tj. powołany art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego.

W treści uzasadnienia organ powołuje się na przepis art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle postanowienia Sądu wnioskodawca sprawuje bieżąca pieczę nad małoletnim oraz jest jego kuratorem do spraw majątkowych. Oznacza to, że sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnim, wychowuje go oraz reprezentuje, w szczególności ma prawo do dochodzenia świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb. Małoletni zamieszkuje na stałe z dziadkami i jest przez nich wychowywany. Matka chłopca ma ograniczoną władzę rodzicielską i nie interesuje się losami swojego syna. Ojciec małoletniego nie żyje. Postanowienie Sądu zostało wydane m.in. w celu umożliwienia dziadkom, wychowującym wnuka uzyskania wszelkich świadczeń finansowych należnych małoletniemu. Skarżona decyzja jest zatem sprzeczna z prawem i przede wszystkim sprzeczna z dobrem małoletniego P. G. Organ wydając skarżoną decyzję zastosował przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynie w zgodzie z literalnym ich brzmieniem, nie uwzględniając zupełnie wykładni funkcjonalnej. Sąd przyznając H.G. uprawnienie do sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnim P., przyznał dziadkowi małoletniego określone obowiązki i prawa względem małoletniego - które w zgodzie z przytoczonym poglądem, winny być regulowane przepisami dotyczącymi sprawowania opieki. W świetle powyższego H. G., jako osoba pełniąca funkcję opiekuna prawnego małoletniego, miał legitymację do ubiegania się o przyznanie przedmiotowych zasiłków. Wprawdzie matka dziecka ma ograniczoną władzę rodzicielską, a nie jest jej pozbawiona, jednakże faktycznie nie sprawuje ona władzy w ogóle. Dziadkowie nie wiedzą nawet, gdzie obecnie matka przebywa. Sąd nie ustanowił dziadków rodziną zastępczą, jednakże przyznał im prawo sprawowania bieżącej pieczy, co daje im uprawnienie do dochodzenia nie tylko świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego, ale wszystkich świadczeń pieniężnych na rzecz wnuka. Dziadkowie, bowiem, występują w charakterze faktycznych opiekunów, działających na zasadach osób sprawujących opiekę prawną wobec wnuka. W przedmiotowej sprawie, w stosunku do dziadków winny być stosowane przepisy regulujące opiekę prawną. W konsekwencji, H. G., jako osoba działająca na prawach opiekuna prawnego, miał legitymację do wystąpienia o przyznanie świadczeń na rzecz wnuka.

Odnosząc się następnie do regulacji art. 3 pkt 14 ustawy pełnomocnik skarżącego podniósł, że definicja opiekuna faktycznego zawarta w tym przepisie nie pozwala na jego literalną wykładnię. Stosowanie jedynie wykładni literalnej w przedmiotowej sprawie i uznanie, że nie jest opiekunem faktycznym osoba sprawująca bieżąca pieczę nad małoletnim, wychowująca go i utrzymująca, stoi w sprzeczności z logicznym rozumowaniem i podstawowymi zasadami uwzględniania interesu społecznego, jak również słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Według strony skarżącej, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, jest również definicja pojęcia rodziny zawarta w art. 3 ust 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ulega wątpliwości, że małoletni P. G., pozostający na utrzymaniu dziadków sprawujących nad nim bieżącą pieczę i zajmujących się jego sprawami finansowymi (dziadek jest kuratorem do spraw majątkowych) oraz małżonkowie G. tworzą rodzinę zdefiniowaną przepisem art. 3 ust 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro wnioskodawca (dziadek małoletniego) stanowi rodzinę dla małoletniego, trudno odmówić mu prawa do ubiegania się o należne z tytułu opieki nad dzieckiem zasiłki.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zaskarżona decyzja oparta została na przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), które w ocenie organu nie dają podstaw do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem na rzecz H.G., sprawującego bieżącą pieczę nad małoletnim wnukiem P., gdyż nie jest podmiotem uprawnionym w myśl art. 4 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 14 tej ustawy.

Przepis art. 4 ust. 2 przywołanej powyżej ustawy stanowi, iż prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się.

Do zasiłku rodzinnego, omawiana ustawa, w przepisie art. 8, przewiduje między innymi dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6). Przy czym prawidłowa jest konstatacja organów, iż możliwość przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku.

H. G. mocą postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt VI Nsm 299/11 sprawuje bieżącą pieczę nad małoletnim wnuczkiem P.G. i kuratelę nad majątkiem chłopca, wobec ograniczenia władzy rodzicielskiej matki dziecka.

Istotą tej sprawy jest rozstrzygnięcie, czy osobie sprawującej pieczę bieżącą na dzieckiem przysługuje zasiłek rodzinny.

Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest zaś do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Sąd opiekuńczy powierzył pełnienie pieczy bieżącej nad małoletnim P., jego dziadkom H. i B. małżonkom G..

Co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice. Zasadę tę statuuje art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 788; powoływany jako k.r.o) wskazując, iż rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotowywać je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

W okolicznościach tej sprawy zasada ta nie ma zastosowania, bowiem ojciec P. nie żyje, a władza rodzicielska matki została ograniczona przywołanym postanowieniem Sądu. Dziecko zaś umieszczone zostało pod bieżącą pieczą dziadków.

Obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka (art. 1121 § 1 k.r.o.).

Dziadkowie P. nie zostali ustanowieni rodziną zastępczą, a matka mimo, że tylko ograniczona w swoich prawach wynikających z władzy rodzicielskiej, nie sprawuje jej w żadnym zakresie i nie interesuje się losami syna. Regulacja art. 1121 § 1 k.r.o. nie może więc mieć w tej sprawie zastosowania, tak jak i dalsze przepisy oddziału 2a rozdziału II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące pieczy zastępczej.

Sprawowanie bieżącej pieczy nie zostało też objęte przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 ze zm.), które przewidują umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, na podstawie orzeczenia sądu (art. 35 ust. 1), w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1). Piecza zastępcza, w myśl art. 34 ust. 1 tej ustawy, jest sprawowana w formie rodzinnej (rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka – art. 39 ust. 1) i instytucjonalnej (placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – art. 93 ust. 1).

Dziadkowie małoletniego P. nie realizują żadnej z przewidzianych tą ustawą form pieczy zastępczej, gdyż Sąd rodzinny oddalił ich wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej, powierzając im pieczę bieżącą.

Artykuł 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienia okoliczności wyłączające prawo do zasiłku rodzinnego, stanowiąc iż zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli:

1) dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku małżeńskim;

2) dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej;

3) osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie;

4) pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko;

5) osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

b) ojciec dziecka jest nieznany,

c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka;

6) członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W stanie faktycznym tej sprawy nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających prawo do zasiłku rodzinnego, wymienionych w tym przepisie.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych, wśród uprawnionych do ubiegania się o to świadczenie nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Tym samym, pozbawiła dziecko, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Uznać więc należy, że przepisy tej ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki jaką jest osoba dziecka. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dziecka, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka.

Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (prof. Janusz Trzciński, "Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład).

W art. 72 ust 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.

Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd ust. 2 tegoż artykułu nakłada tego rodzaju obowiązek na władze (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, LEX).

Dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, w myśl art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991, nr 120, poz. 526).

Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż ów akt prawny wywołuje skutki prawne obowiązujące w stosunkach wewnętrznych, co oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być zgodne z nim. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i 91 ust. 1 Konstytucji RP).

We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Tak więc osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę na jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Bowiem zgodnie z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej. A Państwo zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewni takiemu dziecku opiekę zastępczą.

Mocą orzeczenia Sądu rodzinnego zapewniono P.G. opiekę, umieszczając małoletniego chłopca pod bieżącą pieczą dziadków, jednak bez określenia czasu trwania tej opieki, co oznacza, iż w braku innych postanowień Sądu, może ona trwać do uzyskania przez dziecko pełnoletności. Ograniczenie uprawnień w dostępności do świadczeń rodzinnych w tym czasie stanowi istotne naruszenie jego praw, wynikających wprost z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji.

Uwzględniając powyższe uregulowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione należy uznać ograniczenie ustawowe w dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczeń rodzinnych, w szczególności do zasiłku rodzinnego, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, również w sytuacji, gdy władza rodzicielska matki jest ograniczona. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oraz kurateli nad jego majątkiem wskazuje na potrzebę ochrony osoby dziecka i jego majątku. Oznacza też podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowanie dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym zasiłku rodzinnego), czyli wszystkiego tego co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Matka dziecka, ograniczona w swoich prawach rodzicielskich (a faktycznie wyłączona z bieżącej opieki nad dzieckiem), może podejmować zasadnicze, długofalowe decyzje w sprawie dziecka, np. wyjazdu za granicę.

Sąd uwzględniając skargę, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego wskazane przepisy Konstytucji RP (art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2) i Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań. Ograniczenia w dostępności do zasiłku rodzinnego, na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem, na mocy prawomocnego orzeczenia Sądu rodzinnego, godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną, uznając iż sprawujący pieczę bieżącą nad małoletnim P., dziadek H. G. jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia z żądaniem przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i przeprowadzą postępowanie wyjaśniające co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od których ustawa uzależnia przyznanie tego świadczenia.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.

B.C.