Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 307/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 07 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 lipca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi D. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile z dnia 18 marca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od maja 2002r. do października 2005r. I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia zaległych należności tj. w pkt II.2), II.3), II.4) , II. stwierdza, że zaskarżona decyzja w tym zakresie nie podlega wykonaniu. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Górecka /-/ M. Kosewska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 listopada 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 22 września 2009 r., odmówił D. S. umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 10/2000-03/2002, 05/2002-11/2004, 01/2005-05/2005 w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 10/2000-03/2002, 05/2002-05/2005, 10/2005 w kwocie [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 23.09.2009 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł liczonych na dzień 23.09.2009 r., w tym z tytułu:

- odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2001, 11/2004,

3) ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2001, 11/2004 w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 01/2001, 05/2001-06/2001, 02/2005 w kwocie [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 23.09.2009 r. w kwocie [...] zł.

Na skutek wniosku D. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile decyzją z dnia 18 marca 2010 r., nr [...] uchylił powyższą decyzję z dnia 25 listopada 2009 r. w całości (pkt I) i orzekł co do istoty sprawy (pkt II) w następujący sposób:

1) umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres 10/2000-03/2002 oraz kosztów upomnień w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 10/2000-03/2002 w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 10/2000-03/2002 w kwocie [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 23.09.2009 r. w kwocie [...] zł,

- kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres 05/2002-10/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2002-11/2004, 01/2005-05/2005 w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy za okres 05/2002-05/2005, 10/2005 w kwocie [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 23.09.2009 r. w kwocie [...] zł,

3) odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł liczonych na dzień 23.09.2009 r. w tym z tytułu:

- odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2002, 11/2004,

4) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2002, 11/2004 w kwocie [...] zł,

- składek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 01/2001, 05/2001-06/2001, 02/2005 w kwocie [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień 23.09.2009 r. w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), zwanej dalej ustawą o s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Sytuacje te normuje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), który stanowi, że istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Następnie organ wskazał, że rozpatrując sprawę, oparł się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania w I instancji oraz dokumentach dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na tej podstawie organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy o s.u.s., gdyż w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Natomiast w wyniku ponownej analizy materiału dowodowego, która wykazała istnienie trudnej sytuacji materialno – bytowej oraz w oparciu o nowe dowody, a w szczególności orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 listopada 2009 r., stwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności, które dowodzi, że zdolność wnioskodawczyni do zarobkowania została poważnie ograniczona, organ uznał, że w niniejszej sprawie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na częściowe umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. Organ zaznaczył przy tym, że uznał za celowe jedynie częściowe umorzenie zadłużenia na podstawie § 3 ww. rozporządzenia, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, w tym również stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto podkreślił, że w świetle art. 28 ustawy o s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że decyzja każdorazowo należy do organu, który w przypadku wystąpienia pewnych okoliczności może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W skardze na powyższą decyzję D. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt II 2), II 3), II 4), domagając się umorzenia zaległych należności składkowych w całości.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ustawy o s.u.s. poprzez jego niewłaściwą interpretację, wskazując, że przepis ten nie stanowi, że Zakład "może, ale nie musi umorzyć zaległości" oraz, że organ nie wskazał, jakie środki egzekucyjne nie zostały wyczerpane. Zdaniem skarżącej odmowa umorzenia należności składkowych w całości w sytuacji, gdy organ stwierdził istnienie trudnej sytuacji materialno – bytowej, narusza art. 7 i art. 8 kpa. Ponadto skarżąca podniosła, że wykazała przed organem, przedstawiając stosowne dokumenty, okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek w całości. W szczególności skarżąca wykazała, że jej rodzice wymagają stałej opieki ze względu na przewlekłe choroby, sama skarżąca jest zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, a ponadto jest matką samotnie wychowującą małoletnią córkę. Jednocześnie skarżąca podniosła, powołując się na art. 11 kpa, że z decyzji powinno wynikać, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Skarżąca zarzuciła nadto, że przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, co stanowi naruszenie art. 6, art. 7 i art. 10 § 1 kpa. Ponadto podniosła, że postępowanie trwało ponad 3 miesiące, a strona nie została zawiadomiona o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, co stanowi naruszenie art. 35 i art. 36 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącej, wnosząc i wywodząc jak w skardze, podniósł dodatkowo, że skarżąca od 2008 r. jest leczona psychiatrycznie, jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna oraz nie posiada żadnego majątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz FGŚP wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy (art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.):

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności według powyższego katalogu, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a to na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez skarżącego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (§ 3 ust. 1 rozporządzenia):

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Należy przy tym zauważyć, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma możliwość badać bowiem jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast samo wyprowadzenie wniosku, przesądzającego o wyniku sprawy, jest zagadnieniem, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, do którego odwoływała się skarżąca w niniejszej sprawie, wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji zobowiązanego, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności przez zobowiązanego, czy to jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji, oznacza niemożność zapewnienia koniecznych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny. Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże, dokonując wykładni gramatycznej, należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

Organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (tut. z § 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym.

A zatem wydanie przez organ decyzji o uznaniowym charakterze powinno poprzedzić poczynienie przez organ ustaleń w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), przy podjęciu przez organ wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak aby wydana decyzja mogła przekonać podmiot (art. 11 kpa), a zarazem miała na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa). Tak pogłębiona ocena zgromadzonego w sprawie materiału, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez organ decyzji (art. 107 kpa).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził w przedmiotowej sprawie całkowitej nieściągalności, wskazując jedynie, że w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, nie wyjaśniając - w powołaniu na okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności wyniki ewentualnego postępowania egzekucyjnego oraz ustalonego stanu majątkowego skarżącej, że nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Jednocześnie jednak w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie organ stwierdził, że trudna sytuacja materialno – bytowa skarżącej, w tym zaliczenie jej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, niewątpliwie ograniczające jej zdolności zarobkowania, uzasadniają umorzenie należności składkowych w łącznej kwocie [...] zł. W pozostałym zaś zakresie, tj. w części dotyczącej należności w łącznej kwocie [...] zł organ odmówił ich umorzenia, powołując się na uwzględnienie stanu finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Organ stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dokonał analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym dokumentów złożonych w toku postępowania przez skarżącą, nie wskazując jednak, jakie ustalenia poczynił w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej oraz nie przeanalizował ich z punktu widzenia jej możliwości płatniczych oraz konieczności zaspokojenia potrzeb bytowych skarżącej i jej rodziny. W szczególności organ nie ustalił dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i nie zestawił ich z uzasadnionymi wydatkami koniecznymi dla utrzymania skarżącej i jej rodziny. Ponadto nie odniósł się do stanu zdrowia skarżącej oraz jej rzeczywistych możliwości zarobkowych, także w kontekście podnoszonej przez skarżącą już w toku postępowania administracyjnego konieczności sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorymi rodzicami oraz małoletnią córką.

Powyższe oznacza, że organ nie dokonał niezbędnych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej i nie wykazał rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej poprzez zestawienie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny, jak również nie rozważył tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia, w szczególności przesłanki z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia, do której nawiązywała skarżąca. W ten sposób doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wobec braku niezbędnych ustaleń oraz niedostatecznego rozważenia istotnych okoliczności sprawy, zaskarżone rozstrzygnięcie nie poddaje się w pełni kontroli sądowoadministracyjnej. Jednocześnie uzasadnienie decyzji nie czyni zadość wymogom art. 107 § 3 kpa i jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia wyrażonej w art. 11 kpa zasady przekonywania.

Należy przy tym dodać, iż fakt, że w aktach administracyjnych znajduje się szereg dokumentów pozwalających na dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej nie sanuje powyżej stwierdzonych uchybień przepisom postępowania, ponieważ to organ administracyjny (a nie Sąd) dokonuje ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej, co winno znajdować szczegółowe odzwierciedlenie w treści decyzji administracyjnej. Ma to szczególne znaczenie w przypadku decyzji uznaniowych, gdyż tylko wówczas możliwa będzie pełna kontrola sądowoadministracyjna i w konsekwencji ocena, czy decyzja uznaniowa nie nosi cech dowolności.

Ponadto należy stwierdzić, że chybiony jest argument organu o uwzględnieniu przy odmowie umorzenia zaległości stanu finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy ustawy o s.u.s. nie przewidują bowiem tej okoliczności jako przesłanki uwzględnianej przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należności indywidualnego podmiotu. Przesłanka ta występuje w przypadku odroczenia terminu płatności należności lub rozłożenia płatności na raty (art. 29 ust. 1 ustawy o s.u.s.). Natomiast w przypadku umarzania należności ustawodawca, zabezpieczając interes finansów ubezpieczeń społecznych, w sposób wyczerpujący określił przesłanki umorzenia z uwagi na nieściągalność należności (art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.). Ponadto, upoważniając ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, nakazał uwzględnienie przy tym przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że stan finansów ubezpieczeń społecznych uwzględniony został już na etapie formułowania przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu. Przeciwstawianie interesu finansów ubezpieczeń społecznych interesom osoby zobowiązanej nie znajduje zatem oparcia w przepisach prawa (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1761/06).

Nie jest także wystarczające przy odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek samo powołanie się przez organ na uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie. Jakkolwiek organ w ramach uznania administracyjnego rzeczywiście może, a nie musi umorzyć należności, to jednak – jak już wykazano powyżej - decyzja wydana w tym trybie nie może być dowolna, lecz winna zostać poprzedzona wnikliwą analizą stanu faktycznego oraz zostać należycie uzasadniona. W szczególności zaś winna wskazywać, jakie konkretnie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby zobowiązanej przesądziły zdaniem organu o odmowie umorzenia, co w świetle istotnego w niniejszej sprawie § 3 ww. rozporządzenia oznacza konieczność wykazania, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca ma rzeczywiste możliwości uiszczenia zaległych należności bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny.

Bezzasadny okazał się natomiast zarzut pozbawienia strony możliwości wypowiedzenia się i zgłoszenia żądań przed wydaniem decyzji, gdyż z akt administracyjnych wynika, że zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem sprawy oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji zostało wysłane przez organ na adres pełnomocnika strony i doręczone w trybie art. 44 § 4 kpa (tzw. doręczenie zastępcze wobec nieodebrania pisma pomimo dwukrotnego awizo).

Odnośnie zaś zarzutu naruszenia terminów załatwienia sprawy i obowiązku informowania strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, należy stwierdzić, że opóźnienie w wydaniu zaskarżonej decyzji nie było nadmierne i niewątpliwie pozostawało bez wpływu na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zastosuje się do wskazań, wynikających z powyższych rozważań.

Mając powyższe na uwadze, należało uchylić zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia zaległych należności, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

/-/S. Widłak /-/ M. Górecka /-/M. Kosewska

Za nieobecnego Sędziego

/-/M. Kosewska