Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1135/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO, Kolegium) decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A.S. (strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta C. (organ I instancji) z dnia [...] r. nr [...] ustalającą stronie wysokość odpłatności za pobyt jej ojca w DPS.

Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z dnia [...] r. organ I instancji wszczął w stosunku do A.S. postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca L.S. w Domu Pomocy Społecznej w L. (dalej DPS).

Decyzją z dnia [...]., nr [...] organ I instancji ustalił stronie odpłatność za pobyt ojca w DPS począwszy od [...]. w wysokości po 921,37 zł miesięcznie. Zarówno zawiadomienie o wszczęciu postępowania jak i wymieniona decyzja po podwójnym awizowaniu zostały zwrócone do nadawcy. Z kolei zawiadomieniem z dnia [...] r., nr [...] organ wszczął postępowanie w sprawie zmiany własnej decyzji z dnia [...] r. ustalającej stronie wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji zmienił ww. decyzję w ten sposób, że od dnia [...] r. wysokość odpłatności ustalił na kwotę 947,16 zł. Również zawiadomienie o wszczęciu postępowania, jak i sama decyzja po podwójnym awizowaniu zostały zwrócone do nadawcy.

Z kolei postanowieniem z dnia [...]., nr [...] organ I instancji wznowił postępowanie na wniosek strony zakończone ww. decyzjami

z dnia [...]. i z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...].,

nr [...] wydaną na podstawie art. 155 K.p.a., organ zmienił własną decyzję z dnia [...]. poprzez ustalenie nowej wysokości odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

SKO decyzją z dnia [...]., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika strony uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie zmiany decyzji w trybie art. 155 K.p.a. jako bezprzedmiotowe.

Następnie decyzją z dnia [...]., nr [...] SKO uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...]., nr [...] ustalającą odpłatność za pobyt ojca w DPS i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż nie doszło do skutecznego zastępczego doręczenia spornej decyzji, strona o treści decyzji dowiedziała się dopiero w dniu 14 listopada 2017 r. i w ustawowym terminie wniosła od niej odwołanie. Strona nie brała udziału w postępowaniu i dlatego orzeczono o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] r.,

nr [...], wydaną w trybie art. 155 kpa, organ I instancji orzekł

o zmianie własnej decyzji z dnia [...] r. poprzez ustalenie nowej wysokości opłaty za pobyt ojca w DPS.

Kolegium decyzją z dnia [...]., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika strony, uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie w sprawie zmiany decyzji w trybie art. 155 kpa, gdyż organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...]. uchyloną przez SKO.

Następnie decyzją z dnia [...]., nr [...] organ I instancji ustalił stronie wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do ustalenia odpłatności od 1 stycznia 2018 r. z uwagi na dochód strony nieprzekraczający 300% ustawowego kryterium.

SKO decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika strony, uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało na konieczność zweryfikowania dochodów strony za lata 2016-2017 i ustalenia sytuacji cywilnej żony L.S..

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r., nr [...], organ I instancji ustalił w stosunku do strony odpłatność za pobyt jej ojca w DPS za okres od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r., w tym:

- od 11 kwietnia 2016r. do 30 kwietnia 2016r. w kwocie 43,53zł;

[pic] od 1 maja 2016r. do 31 grudnia 2016r. po 65,30zł miesięcznie;

- od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017r. po 614,25zł miesięcznie;

- od 1 kwietnia 2017r. do 31 grudnia 2017r. po 626,55zł miesięcznie.

Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2, oraz art.110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.- dalej też jako u.p.s). i art. 104 K.p.a.

Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji przywołał przepisy ustawy

o pomocy społecznej regulujące zasady ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Następnie organ przedstawił tok dotychczasowego postępowania administracyjnego, ustalenia poczynione w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy, osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt L.S. w DPS oraz sytuację dochodową strony. W tym zakresie ustalono, że ojciec strony przebywa w DPS od 22 stycznia 2015 r. i ponosi opłatę za swój pobyt

w wysokości 70 % posiadanego dochodu. L.S. w przedmiotowym okresie

w roku 2016 i 2017 miał trzy osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty za jego pobyt

w DPS, córkę A.S., syna M.S. oraz żonę B.S.. W przypadku syna M.S. organ prowadzi odrębne postępowanie, celem ustalenia jego aktualnego adresu zamieszkania. Postępowanie w stosunku do B.S. - byłej żony - decyzją z dnia [...]., nr [...] zostało umorzone z uwagi na rozwód z L.S..

W przypadku strony organ I instancji ustalił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. Miesięczny dochód strony w roku 2016 wynosił 1.967,30zł i zgodnie z art.61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przekraczał 300% ustawowego kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę 65,30zł (634,00zł x 300% - 1.902,00zł). W roku 2017 dochód wynosił miesięcznie 2.528,55zł i przekraczał ustawowe kryterium 300% o kwotę 626,55zł. Za lata 2018 - 2020 dochód strony był niższy niż 300% ustawowego kryterium i za ten okres strona nie jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wysokość dochodu strony za poszczególne lata została ustalona na podstawie pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r., nr [...] i obejmuje dochód netto, tj. przychód pomniejszony o należny podatek, składki społeczne i składki zdrowotne. Dalej wyjaśniono, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS w L. w okresie od kwietnia 2016r. do marca 2017 r. wynosił 2.727,16zł, a od kwietnia 2017 r. do lutego 2018r. wynosił 2.778,74zł. Po odliczeniu od kwoty średniego kosztu utrzymania mieszkańca opłaty wnoszonej przez L.S., do zapłaty pozostaje należność za okres od kwietnia 2016r. do marca 2017 r. miesięcznie kwota 1.842,74zł, a od miesiąca kwietnia 2017 r. kwota 1894,32zł, a każda z osób zobowiązana do alimentacji powinna ponosić proporcjonalnie 1/3 wyżej wykazanych należności. W przypadku strony dochód przekracza ustawowe kryterium i pismem z dnia [...] r. organ przesłał do strony umowę na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, która nie została podpisana. Tym samym stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s., organ I instancji ustalił odpłatność z pobyt ojca w DPS w wysokości stanowiącej nadwyżkę dochodu nad 300% ustawowego kryterium oraz przy zachowaniu zasady proporcjonalności z art.61 ust.2f u.p.s.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika

w osobie radcy prawnego, zaskarżyła decyzję organu I instancji w całości, domagając się jej uchylenia w zaskarżonej części i wydanie orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to:

- art. 61 ust. 1 pkt. 2 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą wyłącznym obciążeniem odwołującej kosztami utrzymania ojca w DPS, wobec braku do tego podstaw,

- art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące pominięciem wytycznych SKO w związku z brakiem dokonania pozostałych istotnych ustaleń wskazanych szczegółowo w decyzji SKO z dnia [...]., znak [...],

- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli,

- art. 8 K.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z prawem prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania obywatela do organów państwa.

Zdaniem odwołującej obciążanie jej kosztami pobytu ojca w DPS jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie zasługuje na aprobatę. Nie można bowiem mówić o braku możliwości zastosowania przepisów kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego do niniejszej sprawy, skoro sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołuje się na artykuł 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

SKO odwołania nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia SKO, po przytoczeniu treści art. 61 u.p.s. oraz art. 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. 2019 r., 1690) podniosło, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt – małżonek, zstępni, w następnej kolejności wstępni, a jeszcze dalej gmina. Każdy zstępny ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Organ ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności i jednocześnie wyjaśnił, że w stosunku do syna M.S. organ prowadzi odrębne postępowanie, celem ustalenia jego aktualnego adresu zamieszkania, z kolei postępowanie w stosunku do B.S. - byłej żony L.S. - zostało umorzone decyzją z dnia [...]., nr [...] z uwagi na rozwód. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. Miesięczny dochód strony w roku 2016 wynosił 1.967,30zł i zgodnie z art.61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przekraczał 300% ustawowego kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę 65,30zł (634,00zł x 300% - 1.902,00zł). W roku 2017 dochód wynosił miesięcznie 2.528,55zł i przekraczał ustawowe kryterium 300% o kwotę 626,55zł. Za lata 2018 - 2020 dochód strony był niższy niż 300% ustawowego kryterium i za ten okres strona nie jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie podpisała proponowanej jej umowy zobowiązującej ją do regulowania odpłatności za pobyt jej ojca w DPS. W dalszej części uzasadnienia dokonano szczegółowego wyliczenia wysokości opłat za pobyt mieszkańca w DPS, które winna wnieść skarżąca.

W konkluzji Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zwrócono również uwagę na fakt, iż postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku.

W rozpoznawanej sprawie organ nie miał zatem podstaw do analizy ustawowych przesłanek zwolnienia od opłaty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc w zasadzie zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 14 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej wniosłą o odroczenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem prawa, a tylko pod tym względem podlega ona kontroli w postępowaniu sądowym zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 powołanej ustawy sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę wskazane kryteria kontroli należało uznać, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zakwestionowana decyzja Kolegium odpowiada prawu.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej z dnia 14 grudnia 2021 r. o odroczenie terminu rozprawy z uwagi na to, że w tym samym dniu będzie reprezentował stronę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie i nie może uczestniczyć w rozprawie zdalnej ze względu na wyznaczone terminy Sąd zauważa, że w myśl art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu wtedy, gdy sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Rozważając odroczenie rozprawy sąd musi brać pod uwagę sformułowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji nakaz rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki oraz regulację zawartą w art. 7 p.p.s.a, zgodnie z którą sąd powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. W tym kontekście należy też zauważyć, że nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (art. 107 p.p.s.a), a wnioski strony skarżącej - w razie jej nieobecności - wynikające ze skargi oraz pism procesowych są przedstawiane w trakcie rozprawy (art. 108 p.p.s.a.).

W świetle powyższych regulacji odroczenie rozprawy jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną (por. wyrok NSA z dnia maja 2008 r., II FSK 471/07).

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że okoliczność, iż pełnomocnik skarżącej ma inne obowiązki związane ze sprawą toczącą się przed sądem i w związku z tym zachodzi kolizja terminów rozpraw sama w sobie nie może powodować odroczenia rozprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. W przypadku pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem sposobem na przezwyciężenie przeszkody wywołanej nadzwyczajnym wydarzeniem (np. chorobą) w osobistym stawieniu się na rozprawie jest udzielenie dalszego pełnomocnictwa (substytucji) innemu radcy prawnemu lub adwokatowi (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II OSK 2252/16, CBOSA). Ze znajdującego się w aktach sądowych (k.19) pełnomocnictwa nie wynika, że nie ma możliwości ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w piśmie z dnia 14 grudnia 2021 r., że strona chce osobiście uczestniczyć w rozprawie zauważyć należy, iż nie wskazano- czy i jak- udział skarżącej w rozprawie mógł w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., II FSK 471/07, CBOSA). W rezultacie Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w Domu Pomocy Społecznej. Na mocy powyższej decyzji, skarżąca, jako zstępna podopiecznego DPS, została obciążona obowiązkiem uiszczania części kosztów związanych przedmiotowym pobytem.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 tej ustawy. Są to w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Poza sporem jest, że skarżąca jest zstępną L.S., który jedynie częściowo pokrywa koszty pobytu w DPS. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustawodawca oparł zobowiązanie członków rodziny wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty oraz korzystającego z usług domu pomocy społecznej (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, wyd. V, WKP 2020). Podnoszony przez skarżącą brak jakichkolwiek relacji z ojcem nie ma znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. pierwsze ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 powołanej ustawy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 957/19; wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1145/19 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Tym samym kwestia relacji pomiędzy skarżącą a jej ojcem nie mogła mieć znaczenia w sprawie mającej za przedmiot zobowiązanie skarżącej do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 7/17 z dnia 11 czerwca 2018 r., wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 2010 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 204/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Właściwy organ decyzją orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, jak też ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i 61 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny.

Wskazuje się, że "granice obciążenia małżonka, zstępnych i wstępnych opłatą za pobyt osoby bliskiej w DPS zostały wyznaczone ustawowo (ust. 2 pkt 2). Jeżeli zobowiązany jest osobą samotnie gospodarującą, to obowiązek partycypacji w kosztach pobytu w DPS powstaje, gdy jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego.

W gruncie rzeczy realne obciążenie takiej osoby jest zależne od tego, o ile jej dochód przekracza powyższą kwotę, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki"

(I. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna, Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 61).

Obowiązek wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz ciężarem publicznoprawnym.

Zdaniem Sądu organy obu instancji dokładnie odniosły się do kwestii sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej i dokonały szczegółowych wyliczeń. Na tej podstawie została wyliczona opłata, która jest konsekwencją pobytu ojca w DPS.

Wysokość dochodu strony za poszczególne lata stanowiącego podstawę ustalenia w niniejszej sprawie obciążających skarżącą opłat za pobyt ojca w DPS został przyjęty w oparciu o pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia

[...] r., nr [...] i obejmuje dochód netto, tj. przychód pomniejszony o należny podatek, składki społeczne i składki zdrowotne. Na podstawie tego oświadczenia organy obu instancji zasadnie przyjęły, że miesięczny dochód strony w roku 2016 wynosił 1.967,30zł i zgodnie z art.61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przekraczał 300% ustawowego kryterium dla osoby samotnie gospodarującej o kwotę 65,30zł (634,00zł x 300% - 1.902,00zł). W roku 2017 dochód wynosił miesięcznie 2.528,55zł i przekraczał ustawowe kryterium 300% o kwotę 626,55zł. Za lata 2018 - 2020 dochód strony był niższy niż 300% ustawowego kryterium i za ten okres strona nie jest zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS.

Na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie mogły mieć wpływu wszystkie te okoliczności, które skarżąca podniosła w skardze, a które odnoszą się do jej trudnej relacji z ojcem. Tego rodzaju okoliczności mogą być natomiast wzięte pod uwagę

w odrębnym postępowaniu, wszczętym w trybie art. 64 u.p.s., o ile skarżąca je zainicjuje. Z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć jedynie sytuacji, w której dana osoba wnosi opłatę lub jest do tego zobowiązana, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty, zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (por. np. wyrok WSA w Kielcach z 30 stycznia 2020 r., II SA/Ke 1145/19). A zatem w przypadkach określonych w art. 64 u.p.s. organ pomocy społecznej może,

w granicach uznania, zwolnić z odpłatności w całości lub w części - gdy stwierdzi istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności (por. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 13 maja 2021 r., II SA/Ke 166/21). Zdaniem Sądu nie doszło zatem do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., 77 §1 K.p.a.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.