Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1158/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-09-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok lub postanowienie i rozpoznano sprawę w trybie art. 179a p.p.s.a.
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi kasacyjnej W. K. od wyroku z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 1158/17 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 1158/17 w całości, II. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy R. (zwanego dalej "Burmistrzem") z [...] 2017 r., [...] o odmowie przyznania odwołującemu się zasiłku celowego.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

Wnioskiem z 4 lipca 2017 r. W. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy na zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży (wniosek w aktach zarejestrowany jako L. dz. [...]).

Dnia 12 lipca 2017 r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania skarżącego wywiad środowiskowy. Z ustaleń organu wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada rentę w wysokości 1063,59 zł. Zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, w którym czynsz wynosi 370 zł, ponosi także koszty energii elektrycznej (102,78 zł za czerwiec 2017 r. oraz 131,05 zł pozostające do spłaty do 18 lipca 2017 r.). W trakcie wywiadu ustalono nadto, że wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Zarazem zaznaczono, iż jest osobą niepełnosprawną, choruje przewlekle, a od [...] 2004 r. pozostaje pod kontrolą [...].

W trakcie wywiadu odnotowano, że W. K. nie posiada dostępu do paliwa gazowego w mieszkaniu, stąd zaproponowano mu pomoc w formie gorącego posiłku, czego jednak odmówił. Pracownik socjalny zaznaczył, że skarżący z nim nie współpracuje, co wyraża się w tym, że nie wyjaśnił istotnych okoliczności dotyczących obciążającego go obowiązku alimentacyjnego. Pracownik socjalny odnotował też, że według danych posiadanych przez [...] Ośrodek Pomocy Społecznej skarżący marnotrawi własne środki finansowe przeznaczając je na zakup alkoholu. W dniu 26 czerwca 2017 r. miała miejsce interwencja Policji, podczas której W. K. znajdował się w stanie nietrzeźwości.

Do akt wywiadu środowiskowego dołączono:

- notatkę Policji z 13 lipca 2017 r., [...];

- oświadczenie W. K. o nie pobieraniu świadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy;

- oświadczenie o świadczonych przez niego alimentach (skarżący wyjaśnił, że sprawa obciążających go alimentów na dzieci jest sprawą pomiędzy nim a jego małżonką. Kwestia ta jest przedmiotem postępowania sądowego. W. K. wskazał, że dochodzi do rozliczeń pomiędzy nim a małżonką. Ta ostatnia nie łoży na jego gospodarstwo domowe, a powinna płacić alimenty na jego osobę. Małżonka od 2014 r. była jego opiekunem i pobierała z tego tytułu świadczenia z ośrodka pomocy społecznej. Skarżący podczas spotkań z dziećmi przekazywał im natomiast drobne - 5, 10 zł lub słodycze. W. K. podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną wymagającą opieki innej osoby, co wynika zaświadczenia lekarza rodzinnego);

- zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia 19 czerwca 2017 r., z którego wynika, że pacjent ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, leczy się i jest pod kontrolą [...];

- oświadczenie o odmowie przyjęcia pomocy w formie ciepłych posiłków.

Decyzją z [...] 2017 r., [...] Burmistrz odmówił przyznania W. K. pomocy na zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży ([...]). Jako podstawę prawną decyzji wskazał między innymi: art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 11 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 poz. 930 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., dalej "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.).

W motywach decyzji organ w pierwszej kolejności przedstawił ustalenia dotyczące sytuacji materialnej W. K.. Burmistrz zaznaczył, że dochód rodziny wyniósł ogółem 1063,59 zł ([...]), przez co doszło do przekroczenia kryterium dochodowego (634,00 zł) o kwotę 429,59 zł (1,063,59 zł - 634,00 zł = 429,59 zł). Organ wskazał również, że skarżący posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, natomiast w odniesieniu do sytuacji mieszkaniowej wyjaśnił, że W. K. posiada mieszkanie wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego, ale brak w nim gazu.

Następnie Burmistrz przedstawił podstawy prawne orzekania o zasiłkach celowych. Odnosząc regulacje prawne do stanu faktycznego organ – poza nakreśleniem sytuacji dochodowej skarżącego – zaznaczył, że postanowieniem sądu z 16 czerwca 2016 r., [...] jest on zobowiązany do ponoszenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci, natomiast zgodnie z art. 8 u.p.s. dochód pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jednakże w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego W. K. odmówił złożenia oświadczenia o wysokości opłaconych alimentów.

Mając na uwadze powyższe Burmistrz przyjął, ze dochód ustalony w miesiącu czerwcu 2017 r. wynosi 1063,59 zł

Organ pierwszej instancji wyjaśnił dalej, że w ustalonym stanie faktycznym – ze względu na posiadanie przez W. K. dochodu, którego wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – nie spełnia on przesłanki do przyznania pomocy finansowej. Nie spełnia również przesłanki do przyznania pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w odniesieniu do którego uchwałami Rady Miejskiej Gminy R. z dnia [...] 2014 r., [...] oraz [...] (odpowiednio: Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. [...] oraz [...] – uw. Sądu), podwyższono do 150 % kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s., to jest do 951,00 zł na osobę samotnie gospodarującą. W przypadku W. K. kwota przekroczenia tego ostatniego kryterium wynosi 112,59 zł.

Organ uwypuklił dalej, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, iż w czerwcu 2017 r. W. K. poniósł jedyny wydatek związany z uregulowaniem czynszu w wysokości 370,00 zł. Nie ponosi żadnych innych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, gaz). Po odjęciu wskazanego kosztu pozostała więc skarżącemu kwota w wysokości 693,59 zł (1063,59 zł - 370,00zł = 693,59 zł) na zaspokojenie podstawowych potrzeb, to jest zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości, odzieży, obuwia oraz bielizny osobistej.

Burmistrz dodał też, że pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną oraz mieszkaniową (brak gazu) skarżącego, 12 lipca 2017 r. (podczas wywiadu środowiskowego) pracownik socjalny zaproponował mu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów gorącego posiłku. Na zaproponowaną pomoc W. K. nie wyraził zgody oświadczając, "że posiłki są niesmaczne". Skarżący oczekuje jedynie pomocy finansowej na zakup suchego prowiantu (protokół z 12 lipca 2017 r.) pomimo, że nie ma możliwości przygotowania ciepłego posiłku ze względu na brak dopływu gazu do lokalu. Burmistrz zaznaczył, że pracownik socjalny poinformował W. K., że suchy prowiant może otrzymać z Banku Żywności.

Organ pierwszej instancji oceniając wniosek skarżącego nadmienił też, że osoby wnoszące o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). W. K. nie współpracuje tymczasem z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, marnotrawi własne środki finansowe przeznaczając je na zakup alkoholu. Stanowi to podstawę do odmowy przyznania świadczeń zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.s.

Końcowo Burmistrz dodał, że art. 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Podstawę odmowy przyznania w sprawie wnioskowanej pomocy stanowi między innymi art. 11 ust 2 u.p.s., zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Burmistrza w kontekście zadań i celów pomocy społecznej, a także przesłanek określonych w art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s., zachodzi podstawa do odmowy przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży ([...]).

W odwołaniu od decyzji Burmistrza W. K. wystąpił o zmianę rozstrzygnięcia i przyznanie mu wnioskowanych świadczeń, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przyznał, że otrzymuje świadczenie [...] w kwocie wskazanej w decyzji. Nie zgodził się jednak z ustaleniami organu, że przekracza kryterium dochodowe pozwalające uzyskać świadczenie z pomocy społecznej. Skarżący zakwestionował w szczególności pogląd, że w sprawie nie zaszły żadne wyjątkowe okoliczności stanowiące podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności oraz gorącego posiłku. Organ nie wziął w ogóle pod uwagę faktu, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i wymagającą opieki, nie mogącą pracować. Mieszka on samotnie i nikt mu nie pomaga. Skarżący stwierdził, że nie wie na czym ma dokładnie polegać brak współpracy z jego strony z pracownikiem socjalnym. Nie rozumie też, dlaczego organ pierwszej instancji stwierdził, że wydaje pieniądze na alkohol. Nigdy nie udzielił takiej informacji i nie było podstaw do przyjęcia takiej okoliczności za prawdziwą. W. K. podkreślił nadto, że Burmistrz nie wziął pod uwagę rachunków i wydatków, które przedstawił, a które załączył do odwołania. Skarżący dodał, że ponosi znacznie większe wydatki niż to, co wykazał organ. Wadliwie zebrano materiał dowodowy, w oparciu o który wydano później zaskarżoną decyzję.

W piśmie z [...] r. (stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o przekazaniu odwołania do Kolegium) W. K. podniósł, że nie zgadza się z wywodami organu dotyczącymi odmowy (z jego strony) przyjęcia ciepłych posiłków oraz artykułów żywnościowych z Banku Żywności. Skarżący wskazał, że decyzją z [...] r., [...] odmówiono mu przyznania gorącego posiłku. Obawiał się zatem [w kontekście propozycji pracownika socjalnego – uw. Sądu], że ponownie zajdzie taka sytuacja [to jest świadczenie zostanie mu odmówione – uw. Sądu]. W. K. dodał, że jego zdaniem propozycja obiadów powinna być mu przedstawiona na piśmie, tak aby mógł się do niej ustosunkować. Pracownik socjalny powinien także poinformować go o konsekwencjach decyzji w sprawie oferty ciepłych posiłków.

Skarżący odniósł się także do zarzutu, że marnotrawi środki na zakup alkoholu. Wskazał, że nie wie na podstawie jakich dowodów taka okoliczność została stwierdzona. Skarżący podkreślił, że ze względu na chorobę porusza się w sposób, który może być postrzegany jako stan pod wpływem alkoholu.

Decyzją z [...] września 2017 r., [...] Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy, a jako podstawę prawna powołało między innymi art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017, poz. 1257 ze zm.).

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej nie ma podstaw prawnych do przyznania W. K. pomocy na podstawie art. 39 u.p.s.

Organ rozważył także możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. i nie znalazł ku temu podstaw. Podkreślił, że o tym, czy występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. decydują indywidualne okoliczności każdej sprawy. Dla oceny spełnienia omawianej przesłanki niezbędne jest rozważenie celu, na sfinansowanie którego przeznaczone mają być przyznane środki w kontekście całokształtu sytuacji dochodowej, materialnej, rodzinnej, czy zdrowotnej wnioskodawcy. Przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelki) wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Kolegium wyjaśniło dalej, że w przypadku W. K. nie zachodzą przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, nie zaszła bowiem żadna nadzwyczajna, okazjonalna okoliczność uzasadniająca przyznanie pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. Ponadto z akt sprawy wynika, że przeznacza on środki finansowe na zakup alkoholu i swoim zachowaniem zakłóca porządek i spokój publiczny (pismo Powiatowej Komendy Policji z 13 lipca 2017 r.). W myśl art. 11 ust. 1 u.p.s. w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.

Zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy, wbrew stanowisku skarżącego, potwierdza zaistnienie faktów świadczących o marnotrawieniu środków finansowych, jak wynika bowiem z akt administracyjnych, z powodu zachowania W. K. będącego pod wpływem alkoholu, konieczne były interwencje policji z uwagi na zakłócanie spokoju i porządku publicznego. Ta okoliczność także wpływa na odmowę wnioskowanej pomocy.

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że stan faktyczny sprawy został oceniony prawidłowo, określono kryterium dochodowe i zbadano dochody skarżącego, jak i przesłanki wymienione w art. 39 i 41 u.p.s.

W skardze na decyzję Kolegium W. K. wniósł o jej zmianę w całości poprzez przyznanie mu wnioskowanej pomocy finansowej. Nie zgodził się z zaskarżoną decyzją zaznaczając, że ze względu na niepełnosprawność i długotrwałą, ciężką chorobę powinien otrzymać pomoc z [...] Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący podkreślił, że Kolegium nie uwzględniło też rachunków, które przedłożył do akt sprawy. Ma on niską rentę, z której sam musi się utrzymywać, opłacić mieszkanie, rachunki za nie, zakupić żywność. W. K. postawił więc retoryczne pytanie, jak w takiej sytuacji może marnotrawić środki na zakup alkoholu. Skarżący zakwestionował, jakoby miał problemy z alkoholem, a pisma Policji nie mogą o tym świadczyć.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z 22 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę (k. 32 akt sądowych).

Dnia 4 maja 2018 r. zarządzono powiadomić radcę prawnego M. K. o ustanowieniu go pełnomocnikiem na zasadzie prawa pomocy dla W. K. (k. 38 akt sądowych).

Pismem z 8 maja 2018 r. radca prawny M. K. wystąpił w imieniu skarżącego o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wydanego wyroku. W ślad za wskazanym pismem wpłynął także wniosek pełnomocnika o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności (k. 41, 45 i 48 akt sądowych).

Postanowieniem z 28 maja 2018 r. Sąd przywrócił skarżącemu (reprezentowanemu przez pełnomocnika) termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Następnie sporządzono uzasadnienie wyroku z dnia 22 marca 2018 r. W motywach orzeczenia Sąd uwypuklił przede wszystkim, że W. K. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. W takim przypadku rozważyć można jedynie możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Po dalszej analizie Sąd doszedł natomiast do przekonania, że także przez pryzmat tej regulacji przesłanki udzielenia świadczenia nie wystąpiły. Okoliczności sprawy nie uzasadniają bowiem, aby wobec skarżącego wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" za tym przemawiający.

Po otrzymaniu uzasadnienia pełnomocnik W. K. - M. K. wniósł skargę kasacyjną, w której przedstawił zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Zwrócił uwagę, że pozbawiono skarżącego możliwości obrony praw, w ten sposób, że ustanowiony dla niego z urzędu pełnomocnik nie brał udziału w rozprawie, która miała miejsce 22 marca 2018 r. W motywach skargi kasacyjnej wyjaśniono, że pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy ustanowiono 19 grudnia 2017 r., jednakże postanowienie w tym przedmiocie dotarło do Okręgowej Izby Radców Prawnych dopiero 24 kwietnia 2018 r. Pełnomocnik nie otrzymał więc informacji o rozprawie, gdyż ta odbyła się przed datą jego wyznaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd pierwszej instancji może w wymienionych wyżej przypadkach uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził zaistnienie przesłanki uzasadniającej autokontrolę. Wystąpiła bowiem sytuacja określona w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., co trafnie uwypuklił pełnomocnik skarżącego kasacyjnie. Analiza akt postępowania sądowego wskazuje, że choć na końcowym etapie sprawy skutecznie powiadomiono W. K. o rozprawie (osobiście odebrał zawiadomienie), to jednak nie można abstrahować od faktu, że wcześniej ustanowiono dla skarżącego pełnomocnika z urzędu na zasadzie prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie omyłkowo nie zostało wysłane do Okręgowej Izby Radców Prawnych. W następstwie radca prawny, który powinien był działać na rzecz W. K., nie wziął udziału w rozprawie. Wyznaczono go bowiem dopiero 26 kwietnia 2018 r. To z kolei prowadzi do konkluzji, że skarżący nie był przed wydaniem wyroku z 22 marca 2018 r. należycie reprezentowany.

Mając to na uwadze Sąd, działając w trybie art. 179a P.p.s.a. (w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), uchylił w punkcie I sentencji wyrok z 22 marca 2018 r., II SA/Po 1158/17.

Przywołany art. 179a P.p.s.a. nakazuje, aby Sąd, który dokonuje autokontroli własnego orzeczenia, jednocześnie rozpoznał ponownie sprawę. W tych warunkach skład obecnie orzekający – biorąc pod uwagę stanowisko pełnomocnika skarżącego zaprezentowane na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. – ponowienie ocenił zasadność skargi W. K. na decyzję Kolegium z [...] września 2017 r., [...]. Uznał zarazem, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw z powodów opisanych poniżej.

Motywując wyrok rozpocząć należy od wskazania okoliczności faktycznych, które można w sprawie uznać za bezsporne.

Po pierwsze, W. K. jest z całą pewnością osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R., które znajduje się na pierwszej karcie akt administracyjnych. Z orzeczenia tego wynika, że jest on zdolny tylko do pracy dla osób [...] (pkt 5.1), choć zarazem wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6) oraz stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Biorąc pod uwagę wypowiedzi skarżącego w toku postępowania dotyczące jego złego stanu zdrowia Sąd przyjął założenie, że obecnie jest on niezdolny do zarobkowania i w takim kontekście oceniał jego sytuację.

Kolejną okolicznością bezsporną jest fakt, że skarżący posiada niewielki, ale stały dochód w postaci renty oraz [...], które to świadczenia wynoszą netto (do wypłaty) 1063,59 zł miesięcznie (Sąd ustalił powyższe na podstawie zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 lipca 2017 r., [...] znajdującego się w aktach administracyjnych oraz na podstawie danych z formularza wywiadu środowiskowego, gdzie dane o dochodach zostały potwierdzone).

Biorąc pod uwagę opisane wyżej okoliczności stwierdzić należy, że W. K., w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, a więc w czerwcu 2017 r. posiadał dochód w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłek celowy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., z uwzględnieniem aktualizacji dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. (Dz. U. poz. 1058), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 u.p.s., przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. Wyjściowo W. K. nie jest więc uprawniony do zasiłku celowego.

Pomimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia, a to ze względu na dwie, opisane niżej okoliczności.

Po pierwsze, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania pomniejszoną między innymi o "kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Regulacja ta ma istotne znaczenie w sprawie, gdyż w aktach administracyjnych znajduje się wyrok Sądu Okręgowego w P. z [...] czerwca 2016 r., [...], w którym tytułem zabezpieczenia na czas trwania procesu zasądzono od pozwanego W. K. na rzecz każdego z jego małoletnich dzieci A. K., G. K. i M. K. alimenty w wysokości po 70 złotych (łącznie 210 zł) miesięcznie. Wiedza o obowiązku alimentacji na rzecz dzieci ze strony skarżącego zaktualizowała po stronie organu obowiązek ustalenia, czy tenże świadczy alimenty na dzieci i w jakiej kwocie, gdyż mogło to mieć znaczenie z punktu widzenia ustalenia kwoty dochodu. Z akt wywiadu środowiskowego wynika, że pracownik socjalny usiłował ustalić okoliczności związane ze świadczeniem alimentów przez W. K. na rzecz jego dzieci. W oświadczeniu z 12 lipca 2017 r. własnoręcznie podpisanym przez skarżącego, tenże stwierdził, że "jeśli chodzi o alimenty na dzieci, jest to sprawa między mną a małżonką". Poza stwierdzeniem, że "przekazywał dzieciom drobne 5, 10 zł" nie wykazał, że świadczy na rzecz zstępnych alimenty w określonej kwocie, które podlegałyby odliczeniu od kwoty dochodu, którym dysponuje.

Powyższe skłoniło organ do powołania się na art. 11 ust. 2 u.p.s. i przyjęcia, że skoro W. K. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w zakresie wyjaśnienia okoliczności realizacji obowiązku alimentacyjnego, to można przyjąć, iż jego dochód nie jest objęty żadnymi potrąceniami. Zdaniem Sądu ocenę organów w tym zakresie należy uznać za prawidłową.

Drugim powodem, dla którego wnikliwsze badanie sytuacji W. K. było konieczne, okazała się potrzeba rozważenia, czy w okolicznościach, w jakich się znalazł, nie zachodzą przesłanki do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego. Świadczenie to przysługuje na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. i może być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe".

Organy obu instancji obszernie pod tym kątem przeanalizowały sytuację skarżącego dochodząc do przekonania, że nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności pozwalające udzielić W. K. specjalnego zasiłku celowego.

Jak wskazano, art. 41 pkt 1 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania W. K. wyżej wymienionej pomocy finansowej na zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży ([...]) nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Wskazywana przez skarżącego, a znana organom, jego sytuacja życiowa (z jednej strony bardzo trudna ze względu na ciężką chorobę i niepełnosprawność, a z drugiej strony polepszona przez posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która – jako taka – może kwalifikować się jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Dodatkowo przemawia za taką oceną charakter zgłoszonych potrzeb ("zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży"), które stanowią kategorię planowanych, standardowych wydatków. Art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyjąć zatem należy, iż specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.

Odnosząc się do okoliczności zgłoszonych w skardze Sąd wskazuje, że poczyniony W. K. przez organ pierwszej instancji zarzut, że ten wydatkuje środki na alkohol, oparty został o treść znajdującej się w aktach administracyjnych notatki służbowej Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w R. z 13 lipca 2017 r., [...] Wynika z niej, iż w stosunku do skarżącego od 2 czerwca 2017 r. miały miejsce dwie interwencje. Pierwsza [...] czerwca 2017 r. dotycząca zakłócania spokoju i porządku publicznego (osoba nietrzeźwa), a druga [...] lipca 2017 r. dotycząca zakłócania spokoju i porządku publicznego (przy braku spożycia alkoholu).

Biorąc pod uwagę stanowcze wypowiedzi skarżącego kwestionujące okoliczność spożywania przez niego alkoholu, a zarazem fakt, że notatka Policji jest jedynym dokumentem potwierdzającym takie jednorazowe zdarzenie, Sąd uznał, że nie ma wystarczających podstaw, aby obecnie przesądzać, iż W. K. "marnotrawi" posiadane środki na alkohol. Zarazem jednak Sąd zaznacza, że powyższa, korzystna dla skarżącego konstatacja, nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż jakkolwiek oceniać zachowanie (postawę) skarżącego, w jego sytuacji nie zachodziły podstawy do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, chemii gospodarczej, środków czystości oraz odzieży.

Podobnie nie wpływa na ocenę sprawy podniesiony przez W. K. zarzut, że ten wydatkował w miesiącu czerwcu 2017 r. wyższe kwoty na mieszkanie, aniżeli podane przez organ. Sąd przyznaje rację skarżącemu, że ten w czerwcu obciążony był ponad opłatę czynszową jeszcze rachunkiem za energię elektryczną w wysokości 102,78 zł (zob. blankiet polecenia przelewu załączony do odwołania). To jednak samo w sobie nie powoduje jeszcze, że skarżący spełnił kryteria do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego.

Ubocznie Sąd wskazuje, że na ocenę sprawy nie miał natomiast wpływu fakt regulowania przez W. K. rachunków za usługi [...] (70 zł) oraz rat kredytu w [...] (130 zł). Telewizja płata nie jest bowiem potrzebą niezbędną. Z kolei w odniesieniu do kredytu skarżący nie wskazał, jakoby miał być on udzielony ze względu na konieczną, usprawiedliwioną potrzebę, która mogłaby rzutować na ocenę sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania W. K. pomocy celowej w postaci zasiłku celowego albo specjalnego zasiłku celowego.

Podsumowując, wyrok wydano po rozpoznaniu autokontrolnym skargi kasacyjnej na podstawie art. 179a P.p.s.a., w ten sposób, że dotychczasowe orzeczenie uchylono w całości (punkt I), a w to miejsce (z udziałem pełnomocnika skarżącego) ponownie rozpoznano skargę. Została punkcie II wyroku ona oddalona na podstawie art. 179a w zw. z art. 151 P.p.s.a.