Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 937/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b, art. 24 ust. 5a, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 75 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Decyzją z [...] znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. Inspektorat w Ł. przeniósł na A.P. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 16 czerwca 2012 r. ojcu K.P. w łącznej kwocie 34.438,08 zł.

24 listopada 2014 r. M.P., jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A.P., wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551).

28 stycznia 2015 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. wydał decyzję nr [...] o warunkach umorzenia, w której określił, że umorzeniu będą podlegały należności:

na ubezpieczenia społeczne za okres 01.2009-02.2009 w kwocie 195,55 zł,

na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.2009-02.2009 w kwocie 606,70 zł.

Warunkiem umorzenia powyższych należności była spłata należności niepodlegających abolicji w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji o warunkach umorzenia należności lub w tym terminie zawarcie umowy o rozłożeniu tych należności na raty. Decyzja o warunkach umorzenia została doręczona 30 stycznia 2015 r.

15 stycznia 2016 r. M.P., jako przedstawiciel ustawowy małoletniego spadkobiercy A.P., zawarła z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Spłata zaległości miała nastąpić w 36 ratach, a termin płatności ostatniej tzw. "raty balonowej" w kwocie 27.916,00 zł wyznaczony został na 7 grudnia 2020 r. Powyższa umowa była aneksowana 22 listopada 2017 r.

Wnioskiem z 18 listopada 2020 r. M.P. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A.P. zwróciła się do ZUS o umorzenie pozostałych do spłaty należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na sytuację rodzinną i finansową rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wnosi o umorzenie pozostałych do spłaty należności wynikających z umowy z 15 stycznia 2016 r. nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek oraz aneksu nr 1 do wymienionej umowy. Poinformowała, że spadkodawca pozostawił zobowiązania finansowe, a spadkobierca z nabytego spadku nie czerpie żadnego dochodu, w skład którego poza mieszkaniem wchodziły środki finansowe w kwocie 133,00 zł. M.P. wyjaśniła jednocześnie, że jej syn nabył 1/2 części trzypokojowego mieszkania, które służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych członków rodziny. Podkreśliła, że z udziałem w mieszkaniu wiąże się kredyt hipoteczny, którego raty spłaca. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie jest możliwe spieniężenie mieszkania, a pozostawione przedmioty codziennego użytku przedstawiają niewielką wartość, co potwierdza spis inwentarza. Wskazała, że syn jest osobą małoletnią, dochód jaki uzyskuje w kwocie 590,00 zł stanowi renta rodzinna. Syn oraz pozostali członkowie rodziny nie czerpali żadnych korzyści finansowych z działalności wykonywanej przez spadkodawcę. Zdaniem wnioskodawczyni obecne dochody rodziny pozwalają jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, co czyni niemożliwą dalszą spłatę zaległości w kwocie 27.926,00 zł.

M.P. wniosła również o uwzględnienie nadzwyczajnej sytuacji życiowej, jaką była nagła śmierć spadkodawcy w wieku 38 lat i faktu, że syn jako osoba małoletnia nie miała wpływu na powstanie długu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

7 grudnia 2020 r. został podpisany aneks nr 2 do umowy z 15 stycznia 2016 r. Pozostała do spłaty należność została rozłożona na 37 rat w wysokości od 743,00 zł do 842,00 zł. Termin płatności ostatniej raty został wyznaczony na 5 grudnia 2023 r.

Decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Ponadto w sprawie nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły A.P. możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przedstawiciel ustawowy A.P. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przyczyny zaniechania obowiązku opłacania świadczeń na rzecz ZUS i powstania zaległości za lata 2009 - 2012 organ upatruje w przyjęciu spadku, podczas gdy zaległość powstała znacznie wcześniej za życia płatnika, o czym organ posiadał wiedzę. Małoletni (w dniu śmierci ojca 9-letni) spadkobierca nie miał wpływu na powstanie w latach 2009 - 2012 zaległości ojca, prowadzącego działalność gospodarczą. Powstanie zaległości podatkowych w latach 2009-2012 jest konsekwencją podjętych wcześniej indywidualnych decyzji finansowych płatnika. Przedstawiciel ustawowy podkreślił, że we wniosku z 18 listopada 2020 r. o umorzenie pozostawionych przez spadkodawcę zaległości wobec ZUS wskazał organowi, że śmierć zobowiązanego płatnika składek nastąpiła nagle, co potwierdzała załączona do wniosku karta zgonu, w której podana przyczyna zgonu płatnika to NZK - nagłe zatrzymanie krążenia. Tymczasem ZUS w uzasadnieniu nie odniósł się do tej wyjątkowej, obiektywnej i trwałej sytuacji. W uzasadnieniu decyzji o odmowie umorzenia należności stwierdził tylko, że w przedmiotowej sprawie brak nadzwyczajnych okoliczności powodujących zastosowanie szczególnej ulgi, jaką jest umorzenie zaległości.

W ocenie M.P. w uzasadnieniu decyzji o odmowie umorzenia zaległości ZUS zdaje się przyjmować, że zobowiązanym do zapłaty zaległości jest cała rodzina, uwzględnia bowiem dochody matki i siostry i na ich dochodach skupia się, oceniając czy zobowiązany - następca prawny płatnika składek będzie w stanie spłacać zadłużenie. W uzasadnieniu decyzji brak analizy wysokości otrzymywanej przez wnioskodawcę renty, czyli dochodów zobowiązanego i jego wydatków. Ponadto w uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał minimum socjalne dla 3 -osobowego pracowniczego gospodarstwa i nie zauważył, że rodzina po śmierci męża jest niepełna i począwszy od śmierci męża na M.P. spoczywa obowiązek władzy rodzicielskiej, wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności zabezpieczenie finansowe na utrzymanie gospodarstwa domowego, obowiązek zapewnienia potrzeb życiowych dzieci, zapewnienie środków finansowych na przygotowanie wejścia dzieci w dorosłe życie. Ponadto przedstawiciel ustawowy zauważył, że przy określaniu wysokości minimum socjalnego nie brane są pod uwagę wszystkie wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, regulowaniem kredytów hipotecznych i innych zaległości. Zobowiązany z renty reguluje należność wobec ZUS i kredyt hipoteczny. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że dzięki determinacji i ciężkiej pracy po śmierci męża zapewniła środki na potrzeby życiowe dwójki dzieci i utrzymanie gospodarstwa domowego. Było to bardzo trudne i ciężkie wyzwanie, co spowodowało załamanie psychiczne, wymagające leczenia.

M.P. zwróciła poza tym uwagę, że spadkobierca przyjmując spadek, nie naruszył prawa. Zaległości wobec ZUS powstały w sposób niezależny od spadkobiercy i nie były jego świadomym działaniem. Postępowanie organu o zaległe należności prowadzone było wobec zmarłego zobowiązanego - płatnika składek. Postępowanie prowadzone przez ZUS obejmowało lata począwszy od 2009 roku do 2012 roku.

Strona podkreśliła, że argumenty podnoszone przez ZUS w uzasadnieniu decyzji nie odnoszą się do małoletniego spadkobiercy. Dysponowanie środkami finansowymi, nieregulowanie należności wobec ZUS w latach 2009 - 2012 dotyczy spadkodawcy, a spadkobierca nie miał wpływu na decyzje ojca, na okoliczność nagłej śmierci. W uzasadnieniu decyzji organ skupia się na źródle powstania zaległości, czyli przyjęciu spadku przez małoletniego spadkobiercę, a jest to okoliczność niekwestionowana przez stronę.

Strona podkreśliła, że wnosi o umorzenie zaległości, uznając jej istnienie. W jej ocenie ZUS nie odniósł się do skutków, jakie wywołać może egzekucja zaległości podatkowej z dochodów spadkobiercy, które stanowi renta rodzinna. ZUS nie ustalił i nie ocenił kompleksowo wszystkich występujących w sprawie okoliczności jako jednolitego stanu faktycznego, skupiając się jedynie na przesłankach wynikających z rozporządzenia, nie uwzględniając nadzwyczajnego losowego zdarzenia, na co wskazują wyroki sądowe powołane w uzasadnieniu decyzji o odmowie umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślono ponadto, że organy publiczne, działające w ramach uznania, w swoich rozstrzygnięciach powinny respektować przede wszystkim porządek prawny wynikający z Konstytucji RP. W niniejszej sprawie organ naruszył art. 64 i art. 71 Konstytucji RP.

Pismem z 21 kwietnia 2021 r. M.P. podtrzymała dotychczasową argumentację w sprawie. Podkreśliła, że w sytuacji zobowiązanego, poprzez brak decyzji o pomocy z MOPS-u, wykluczona została przesłanka interesu społecznego skutkująca umorzeniem zaległości. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku o umorzenie ZUS winien rozważyć fakt, że rodzina zobowiązanego nie korzystała z formy wsparcia ze strony państwa dzięki zaradności i ciężkiej pracy matki zobowiązanego.

Powołaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w myśl art. 24 ust 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Z kolei zgodnie z art. 1 ust. 15 o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U z 2012 r., poz.1551) bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6,10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. W związku z powyższym, zdaniem organu, należności objęte wnioskiem o umorzenie należności nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

W dalszej kolejności organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy w toku postępowania pierwszej i drugiej instancji w kontekście występowania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie ZUS przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, ponieważ płatnik zmarł, lecz istnieje następca prawny, na którego ZUS decyzją z [...] r. znak: [...] przeniósł odpowiedzialność. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. również nie zachodzi, ponieważ nie wystąpiła przesłanka braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Zobowiązany pobiera rentę rodzinną w kwocie 689,33 zł brutto, 616,33 zł netto. Dłużnik jest właścicielem ½ części lokalu mieszkalnego o powierzchni 85,56 m2 położonego w Ł-G, dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...]; na przedmiotowej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek na kwoty 1.518,30 zł oraz 3.511,00 zł. Ponadto żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Zdaniem ZUS także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ naczelnik urzędu skarbowego albo komornik sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Organ wskazał również, że nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. nie prowadził dotychczas w stosunku do A.P. postępowania egzekucyjnego, jednak nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ: zobowiązany pobiera rentę rodzinną w kwocie 689,33 zł brutto, 616,33 zł netto; dłużnik jest właścicielem ½ części lokalu mieszkalnego o powierzchni 85,56 m2 położonego w Ł-G, dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia prowadzi księgę wieczystą o numerze [...], na tej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek na kwoty 1.518,30 zł oraz 3.511,00 zł; żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności.

Przechodząc do oceny spełnienia przez stronę przesłanek z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ZUS po pierwsze stwierdził, że zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. M.P. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A.P. miała możliwość zrzec się w jego imieniu majątku po ojcu. Była obecna przy dokonaniu spisu inwentarza i wiedziała, że nie odrzucając spadku, syn odziedziczy połowę mieszkania, ale spadnie na niego odpowiedzialność za długi ojca do kwoty wartości połowy mieszkania, tj. 215.150,15 zł. Wbrew temu co sądzi strona organ I instancji nie twierdził, że nieopłacenie składek na ubezpieczenia społeczne było winą A.P. Twierdził, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie jest żadnym nadzwyczajnym wydarzeniem. Zadłużenie A.P. w stosunku do ZUS powstało wskutek niezrzeczenia się spadku po zmarłym ojcu i w konsekwencji przeniesienia na niego odpowiedzialności za zobowiązania ojca. Powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności nie jest nadzwyczajnym wydarzeniem, czy klęską żywiołową, lecz jest to fakt wynikający z przepisów prawa, tj. art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 ustawy Ordynacji podatkowej oraz art. 31 i 32 u. s. u. s.

Po drugie, organ stwierdził, że w toku postępowania M.P. nie powołała się na problemy zdrowotne syna. Obecnie A.P. pozostaje na jej utrzymaniu oraz pobiera rentę rodzinną. Do sprawy M.P. przedłożyła jedynie dokumentację z Poradni Zdrowia Psychicznego dotyczącą własnego leczenia, przy czym jest ona osobą aktywną zawodowo. Wobec powyższego organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ciężkiej choroby dłużnika, bądź sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny.

Odnosząc się spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS wskazał, że A.P., zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (oświadczenie RON), obecnie uczy się w liceum i zamierza kontynuować naukę na studiach. Obecnie ma przyznaną rentę rodzinną po zmarłym ojcu w wysokości 689,33 zł brutto, 616,33 zł netto. Z oświadczenia RON wynika, że A.P. prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która osiąga miesięczny dochód w wysokości 6.326,00 zł netto oraz siostrą G.P., która osiąga miesięczny dochód w wysokości 713,16 zł. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS wynika, że jest M.P. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez płatnika składek AX. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne 02/2021 r. w wysokości 5.747,36 zł + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w wysokości 938,49 zł, za 03/2021 r. 11.541,76 zł, a za 04/2021 r. w wysokości 6.226,35 zł. Ponadto M.P. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Z informacji zawartych w CEIGD wynika, że prowadzi działalność gospodarczą GER-maniak M.P. w zakresie nauki języków obcych. G.P. pobiera rentę rodzinną w wysokości 689,33 zł brutto, tj. 607,29 zł netto.

Ponadto ZUS zauważył, że w oświadczeniu RON M.P. wskazała, że rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 3.200,00 zł (w tym: 600,00 zł z tytułu miesięcznych opłat + 1.000,00 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych + 1.200,00 zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem + 400,00 zł z tytułu innych wydatków). Ponadto w oświadczeniu tym zaznaczono, że dłużnik posiada również inne zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów za lata 2012-2041 w kwocie 170.000,00 zł, które spłaca w formie układu ratalnego w łącznej, miesięcznej kwocie spłaty w wysokości 300,00 zł.

ZUS wskazał następnie, że zobowiązany jest skonfrontować dochód dłużnika z kwotą minimum socjalnego ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Jednak z uwagi na fakt, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni zanegowała przyjęcie minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego ZUS odstąpił od analizy konkretnego minimum. Organ zauważył jednak, że dochody w gospodarstwie domowym zobowiązanego plasują się na poziomie wyższym nawet od 5-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Wobec tego w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja ubóstwa, ani zagrożenie egzystencji rodziny. Ponadto ZUS wskazał, że rodzina A.P. posiada środki finansowe na regulowanie wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem. Analizując sytuację finansową A.P., organ jest zobligowany wziąć również pod uwagę dochody pozostałych członków rodziny, co potwierdza orzecznictwo sądowe.

ZUS zwrócił również uwagę na fakt, że A.P. spłaca swoje inne zobowiązania finansowe i podkreślił, że zobowiązania składkowe mają charakter publicznoprawny i posiadanie innych zobowiązań finansowych nie jest przesłanką do ich umorzenia. Niekonsekwentnym jest jednoczesne zwracanie się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek i spłacanie innych zobowiązań finansowych.

Organ zauważył również, że skoro cały spadek po K.P. odziedziczył syn A.P., to znaczy, że pozostali spadkobiercy, tj. M.P. i G.P. zrzekli się spadku. Jeśli M.P. podjęła decyzję o przerzuceniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego małżonka na syna to fakt, że do czasu osiągania przez niego dochodów ponosi ten ciężar, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. W ocenie ZUS ponadto trudno przyjąć, że rodzina znajduje się w ubóstwie, czy ma problemy finansowe uniemożliwiające spłatę zobowiązania po zmarłym mężu i ojcu. Rodzina posiada środki pieniężne m.in. na podróżowanie, o czym świadczą posty M.P. na portalu społecznościom facebook.

ZUS zauważył również, że zgodnie z prośbą M.P. rozważył kwestię możliwości spłaty należności przez samego A.P. W tym zakresie podkreślił, że A.P. we wrześniu skończy 18 lat i będzie mógł podjąć pracę - chociażby dorywczą, aby zasilić budżet domowy. Z kolei jako student może ubiegać się o stypendia oraz zapomogi lub podjąć naukę w trybie zaocznym umożliwiającym zatrudnienie. W ocenie organu wobec faktu, że A.P. jest zdrowym, młodym mężczyzną nieracjonalnym byłoby stwierdzenie, że nigdy nie będzie w stanie spłacić przedmiotowego zadłużenia.

Zdaniem organu, biorąc pod uwagę dochody w gospodarstwie domowym zobowiązanego należy uznać, że sytuacja finansowa rodziny pozwala na spłatę przedmiotowego zadłużenia. W związku z tym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zobowiązany jest w stanie kontynuować spłatę przedmiotowego zadłużenia w formie układu ratalnego, bez zagrożenia dla bytu rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję przedstawiciel ustawowy A.P. – M.P. zarzuciła naruszenie zasady należytego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Zdaniem strony nieprawidłowa jest teza organu o bardzo dobrej sytuacji majątkowej rodziny pozwalającej na spłatę zadłużenia, która została wydana na podstawie zamieszczonych na profilu społecznościowym zdjęć z pobytów za granicą. Organ nie wystąpił do strony o udzielenie wyjaśnień co do okoliczności powyższych wyjazdów, tj. w jakim celu, na jakich zasadach się one odbywały, ale także nie poczynił ustaleń, kto ponosił koszty tych wyjazdów, przyjmując za oczywiste, iż były ponoszone przez matkę zobowiązanego. W tym miejscu M.P. podkreśliła, że jej wyjazdy zagraniczne związane były z aktywnością zawodową oraz doskonaleniem zawodowym i finansowane były w ramach projektu "Zarządzanie projektami międzynarodowymi jako droga do poprawy jakości pracy szkoły Wiedza Edukacja Rozwój". Program napisany i realizowany był przez nauczycieli szkoły w ramach Erasmus+. Na potwierdzenie tego faktu załączyła do skargi dokumenty potwierdzające przyznanie z funduszy unijnych kwoty 238.942,90 zł na realizację projektu, którego byłam koordynatorem i współautorem. Organem prowadzącym i akceptującym projekt unijny opracowany przez grupę siedmiu nauczycieli AX. był Wydział Edukacji Miasta Ł., a środki pochodziły z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE). Oprócz tego dofinansowania otrzymała osobiście, w ramach opracowanego przez siebie projektu, z programu COMENIUS "Mobilność szkolnej kadry edukacyjnej - uczenie się przez całe życie" kwotę w wysokości 1884,00 EURO na wyjazd szkoleniowy do Regensburg. Strona wyjaśniła również, że śledząc portal Facebook córki – G.P. organ pozyska informację iż przebywała w Hiszpanii. Pobyt ten nie był miał charakteru turystycznego, lecz odbywał się w ramach otrzymanego stypendium z programu Erasmus - zaliczenie drugiego roku studiów licencjackich na Uniwersytecie w de Leida. Z kolei pobyt A.P. w Finlandii stanowił wyjazd bezpłatny w ramach wymiany młodzieży szkolnej. W ocenie strony sposób przeprowadzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie budzi zatem wątpliwości co do jego staranności, prowadzi bowiem do z góry przyjętej tezy wykorzystania informacji z mediów społecznościowych, bez podjęcia jakichkolwiek prób uzyskania wyjaśnień od strony postępowania.

Ponadto M.P. zwróciła uwagę, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnosi się do odrzucenia spadku przez nią i starszą córkę, co nie jest przedmiotem postępowania. Ocena odrzucenia spadku przez żonę i córkę spadkodawcy wykracza poza kompetencje organu i zakres wniosku oraz nie odnosi się do ważnego interesu spadkobiercy. Przedmiotem postępowania jest ocena sytuacji materialnej i życiowej strony A.P. w kontekście spłaty zadłużenia z dochodu spadkobiercy, który stanowi renta rodzinna. Niemniej jednak strona podkreśliła, że odrzucając spadek w imieniu własnym i starszego dziecka, nie złamała prawa, ani też go nie nadużyła, postąpiła tak, by podołać obowiązkom wobec dzieci, jakie nakłada na nią ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego syna pozbawiłoby rodzinę, pozostawionego w spadku, jedynego lokalu mieszkalnego, który zaspokaja potrzeby mieszkaniowe wnioskodawcy i jego rodziny.

Ponadto wnosząca skargę zarzuciła organowi nieuwzględnienie treści i naruszenie art. 64, art. 71 ust. 1 i art. 75 Konstytucji RP, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do niezgodnej z prawem odmowy umorzenia zaległości.

Wnosząca skargę zarzuciła organowi również błędne ustalenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności i ważny interes wnioskodawcy. Podkreśliła, że zaległość nie powstała w wyniku świadomego działania przedstawiciela ustawowego wnioskodawcy ani spadkobiercy, do czego organ odnosi się szeroko w uzasadnieniu decyzji. Był to skutek nadzwyczajnych niezależnych od spadkobiercy okoliczności.

M.P. zaznaczyła, że decyzja utrzymująca w mocy decyzję o odmowie umorzenia zaległości podatkowych zdaje się przyjmować, iż zobowiązanym do zapłaty zaległości jest cała rodzina, uwzględnia bowiem dochody matki i siostry i na ich dochodach skupia się oceniając, czy spadkobierca będzie w stanie spłacać zadłużenie. W uzasadnieniu decyzji brak natomiast analizy wysokości otrzymywanej przez wnioskodawcę renty - czyli dochodów zobowiązanego i jego wydatków.

Strona podkreśliła również, że w świetle obowiązujących przepisów prawa małoletni spadkobierca nie jest płatnikiem składek i nie naruszył prawa. Prawo zostało naruszone przez płatnika, który począwszy od 2009 r. do swojej śmierci nie uiszczał składek, co organowi ZUS było wiadome, a obecnie zdaje się "karać" małoletniego za przyjęcie spadku, który obejmuje jedynie udział w lokalu mieszkalnym obciążonym hipoteką.

W ocenie strony organ błędnie ocenił, że sytuacja finansowo - materialna rodziny nie wskazuje na zagrożenie egzystencji strony i jej rodziny wskazując wysokość minimum socjalnego dla trzyosobowej rodziny (mężczyzna + kobieta + dziecko), nie zauważając, że rodzina jest niepełna. Ponadto przy określaniu wysokości minimum socjalnego nie brane są pod uwagę wydatki związane z regulowaniem kredytów hipotecznych i innych zaległości, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do występowania w sprawie przesłanki nadzwyczajnego interesu spadkobiercy. Nie odniósł się do zdolności płatniczych spadkobiercy.

Strona zwróciła również uwagę, że ocena zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Jeżeli mimo istnienia przesłanek organ podejmuje decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości, winien szczegółowo i zasadnie określić motywy takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie powyższe nie miało miejsca, zaś organ podatkowy powołując się na zagwarantowaną uznaniowość odmówił udzielenia ulgi. Organy publiczne, działające w ramach uznania, muszą w swoich rozstrzygnięciach respektować porządek prawny wynikający z Konstytucji RP. Tymczasem organ w niniejszej sprawie naruszył art. 64, art. 71 ust. 1 i art. 75 Konstytucji RP.

Na zakończenie strona podkreśliła, że nie jest w stanie kontynuować spłaty przedmiotowego zadłużenia w formie układu ratalnego w wyznaczonych aktualnie wysokich miesięcznych ratach, tj. od 743,00 zł do 842,00 zł.

W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 poz. 329. ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Zdaniem Sądu, organ należycie i prawidłowo odniósł się (s. 9-10 decyzji) do kwestii biegu przedawnienia należności w świetle art. 1 ust. 15 tzw. ustawy abolicyjnej oraz art. 24 ust. 5a u.s.u.s.

Organ wyczerpująco omówił również przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2, uszczegółowionej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zarzuty stawiane przez stronę skarżącą w skardze nie wskazują wprost na naruszenie przez organ konkretnych przepisów wymienionej wcześniej ustawy lub rozporządzenia, niemniej nie mogło umknąć uwadze Sądu, że pełnomocnik skarżącego nie zgodziła się przede wszystkim z ustaleniami organu dotyczącymi oceny sytuacji materialnej strony, polemizując zwłaszcza z zasadnością uwzględnienia w tym zakresie przez organ, poza przysługującą skarżącemu rentą rodzinną po zmarłym ojcu, także dochodów jego matki i siostry. Zastrzeżenia pełnomocnika skarżącego nie są jednak usprawiedliwione. Wyjaśnić bowiem trzeba, że zgodnie z cytowanym już wcześniej § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek. Zasadność zaistnienia przesłanek umożliwiających umorzenie ww. należności została ściśle powiązana ze stanem majątkowym i sytuacją rodzinną wnioskującego o takie umorzenie. Przypomnieć jednocześnie wypada, że w myśl § 3 ust. 2 ww. aktu, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Przenosząc to na stan faktyczny sprawy, nie można zarzucać organowi, że badając sytuację rodzinną i majątkową zobowiązanego, uwzględnił on nie tylko jego dochody, ale także dochody i majątek pozostałych członków rodziny. Okoliczność pozostawania skarżącego w tak rozumianej rodzinie, jak formułuje to powołany wyżej przepis rozporządzenia, nie ma przy tym charakteru spornego, nawet przyjmując za twierdzeniami pełnomocnika skarżącej, iż rodzina taka jest niepełna, z uwagi na śmierć ojca skarżącego. Co więcej, ocena organu co do możliwości dalszego regulowania przez skarżącego zaległych należności z tytułu składek nie musi mieć charakteru definitywnego, w tym sensie, że może podlegać zmianie wraz ze zmianą sytuacji samego zobowiązanego. W praktyce może być ona różna od obecnej, zwłaszcza wówczas, gdy zobowiązany samodzielnie zamieszka i będzie prowadził własne gospodarstwo domowe. Wtedy wszak inaczej może przedstawiać się ocena organu co do interpretacji i zasadności zastosowania powoływanego już § 3 ust. 2 rozporządzenia, tj. w kontekście uwzględniania przy ustalaniu stanu majątkowego zobowiązanego dochodów członków jego rodziny.

Poniekąd w związku z powyższą kwestią pozostają zarzuty pełnomocnika skarżącego odnoszące się do sposobu prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego. Szczególnie dotyczy to analizowania przez organ sytuacji materialnej rodziny skarżącego przez pryzmat zawartości profili jej członków w mediach społecznościowych i wyciągania na tej podstawie, zdaniem pełnomocnika skarżącego, błędnych i zbyt daleko idących wniosków, że kondycja majątkowa rodziny jest dobra i pozwala na dalsze regulowanie zaległych należności bez istotnego uszczerbku dla sytuacji majątkowej tej rodziny.

W pierwszej kolejności wskazać w tym miejscu należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, korzystanie ze wspomnianych środków badania stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej nie narusza standardów prawidłowego prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W postępowaniu administracyjnym, a z takim mamy niewątpliwie do czynienia w niniejszej sprawie, nie obowiązuje bowiem zamknięty system środków dowodowych. Wręcz przeciwnie, zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis ten nie tylko zatem nie formułuje wyczerpującego katalogu środków dowodowych, ale pozwala na sięgnięcie przez organ po inne środki i metody dowodzenia, kiedy standardowe, wymienione ww. unormowaniem okazały się niewystarczające, o ile tylko nie narusza to prawa. Odnosząc powyższe do zastrzeżeń strony skarżącej, należy w konsekwencji stwierdzić, że podejmowanie przez organ administracji działań w celu dokonania kompleksowych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej rodziny skarżącego, m.in. poprzez analizę materiału fotograficznego zamieszczonego przez członków jego rodziny w mediach społecznościowych, mieści się w granicach wyznaczonych art. 75 § 1 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia prawa. Taki zarzut nie wypływa zresztą z samej skargi na zaskarżoną decyzję, w której jej autor podnosi głównie swoje oburzenie, że organ sięgnął do materiałów zamieszczonych na portalach społecznościowych, wyciągając na tej podstawie błędne wnioski. Dodać w tym miejscu należy, że choć twierdzenia organu wynikające z przeglądu profili członków rodziny skarżącego były, wobec wyjaśnień pełnomocnika strony, zbyt daleko idące i nie zostały w pełni wyjaśnione, to samo w sobie nie stanowi to w niniejszej sprawie podstawy do uznania, że zakwestionowane rozstrzygnięcia naruszają prawo w sposób uzasadniający konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Dostrzec bowiem trzeba, że sporne ustalenia poczynione przez organ na bazie przeglądu zawartości portali społecznościowych miały wyłącznie charakter uzupełniający (dodatkowy) względem zasadniczych dla sprawy ustaleń dotyczących stanu majątkowego (dochodów) rodziny skarżącego, które organ przeprowadził prawidłowo, uwzględniając w tym zakresie sytuację każdego z członków rodziny skarżącego, jak również ponoszone w rodzinie wydatki, konfrontując tak wyprowadzone wnioski z minimum socjalnym ustalonym przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Organ odniósł się przy tym do zastrzeżeń sformułowanych w tym zakresie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących przyjęcia przez organ za punkt wyjścia minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wskazując, że ostatecznie odstąpił od analizy konkretnego minimum. Organ dodał jednak, że choć nie przygotował struktury minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego, składającego się z osoby dorosłej i dwóch starszych dzieci, to jednak należało zauważyć, że dochody rodziny skarżącego przewyższały nawet minimum dla 5-osobowego gospodarstwa pracowniczego. W ocenie Sądu wnioski organu, jak i towarzyszącą im argumentację należy uznać za słuszne, bowiem w sposób spójny i logiczny ilustrują powody braku możliwości uznania, że w sprawie spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych w postaci ubóstwa lub zagrożenia egzystencji.

Zupełnie niezrozumiałe i chybione zarazem są zarzuty skargi mające wykazać, że organ niesłusznie skoncentrował się na kwestiach odrzucenia spadku przez pełnomocnika skarżącego w imieniu własnym i starszego dziecka. Wbrew sugestiom skargi organ nie wskazuje jakoby tym sposobem doszło do naruszenia lub nadużycia prawa. Wywód organu w tym zakresie w sposób jednoznaczny służył jedynie wyjaśnieniu powodów, ze względów na które skarżący stał się osobą zobowiązaną do uregulowania zaległości z tytułu należnych składek za zmarłego ojca. Nawet jeśli poczynione w tej kwestii rozważania zostały sformułowane przez organ w sposób niefortunny, czy mogą być w subiektywnej ocenie pełnomocnika skarżącego obraźliwe lub w złym tonie, to nie zmienia to obiektywnego faktu, że podejmując opisywane działanie, pełnomocnik skarżącego sprawiła, iż stał się on następcą prawnym odpowiedzialnym za zadłużenie wobec ZUS powstałe w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez jego ojca. Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że śmierć ojca skarżącego nie stanowi nadzwyczajnego zdarzenia, o jakim mowa w § 3 pkt 2 rozporządzenia. Jest oczywiste, że śmierć członka rodzinny, zwłaszcza nagła i niespodziewana jest zdarzeniem traumatycznym, częstokroć rzutującym na dalsze losy pozostałych członków rodziny. Niemniej należy zauważyć, że w powołanym wyżej przepisie wyraźnie stanowi się, iż "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...), w szczególności w przypadku (...) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego pozbawienia działalności". Tym samym podnoszenie przez autora skargi okoliczności związanych z nagłą śmiercią ojca skarżącego jest prawnie bez znaczenia z punktu widzenia adekwatnych dla sprawy przepisów prawa. Ponadto, jak de facto wskazuje sama autorka skargi, zadłużenie zmarłego ojca skarżącego względem ZUS było jej znane, skoro podnosi, iż z tego tytułu wszczynano już postępowanie egzekucyjne. Nie można więc uznać, że zadłużenie to stanowiło novum w życiu skarżącego i jego rodziny, a co więcej, bez znaczenia jest także w świetle przepisów ustawy i rozporządzenia kwestia tego, iż winę za powstałe zadłużenie ponosi płatnik, czyli zmarły ojciec skarżącego, bowiem odpowiedzialność następcy prawnego za długi spadkowe wynikające z przyjęcia spadku jest niezależna od okoliczności ich powstania.

Sąd nie podziela dalej także tych zarzutów skargi, które kontestują podnoszenie przez organ, jako okoliczności przemawiającej za odmową umorzenia należności z tytułu zaległych składek, młodego wieku skarżącego oraz jego dobrego stanu zdrowia pozwalających w przyszłości na podjęcie zatrudnienia i osiągnięcie dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia w przyszłości. W tym kontekście pełnomocnik skarżącego powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 441/15, w którym zawarto tezę, iż "W sprawach o umorzenie zaległości podatkowych organ ocenia aktualną (na datę podejmowania rozstrzygnięcia) sytuację życiową, w tym majątkową wnioskodawcy. Spekulacje organu dotyczące możliwości podjęcia pracy, w kontekście możliwości uzyskania dochodu i spłaty zaległości, nie mogą mieć wpływu na ocenę aktualnej sytuacji materialnej. Organ nie może oceniać możliwości płatniczych zobowiązanego, zakładając istnienie hipotetycznych dochodów". Skład orzekający w niniejszej sprawie co do zasady powyższy pogląd podziela, zauważając wszak, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącego właśnie z uwzględnieniem aktualnych danych wskazując na tej podstawie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania wynikające tak z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i z § 3 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sąd zauważa jednak, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należy traktować jako instytucję wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanki uzasadnionego przypadku i dookreśloną w rozporządzeniu w sprawie zasad umarzania należności, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Organ winien ocenić, czy w sprawie zachodzi taki uzasadniony przypadek. W przypadku stwierdzenia, że sytuacja ta nie występuje, organ nie ma możliwości umorzenia należności. W przypadku natomiast stwierdzenia występowania powyższej przesłanki umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organów. Użyte w przepisie sformułowanie "może", przesądza bowiem o tym, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy co do zasady jedynie tego, czy organ dokonał prawidłowej interpretacji pojęć ustawowych, czy dochował wystarczającej staranności przy ustalaniu stanu faktycznego i czy nie przekroczył granic swobodnego uznania przy stosowaniu nadanej mu przez ustawodawcę dyskrecjonalnej władzy, która sama w sobie - co należy podkreślić - nie może być kwestionowana. Przenosząc to na rozpatrywaną w tym miejscu kwestię młodego wieku oraz dobrego stanu zdrowia zobowiązanego należy zauważyć, że organ ma prawo brać tę okoliczność pod uwagę jako stwarzającą szansę na zaspokojenie przez skarżącego zaległych należności publicznoprawnych z osiąganych przez niego w przyszłości dochodów. Umarzenie zaległości byłoby natomiast działaniem nieodwracalnym i zupełnie nieuzasadnionym z punktu widzenia obowiązku dbania przez organ o stan finansów ubezpieczeń społecznych, gdyż całkowicie niweczyłoby szansę na odzyskanie należnych w tym zakresie zaległości. Oczywiście nie można wykluczyć, że obecne założenia organu odnoszące się do osoby skarżącego okażą się w przyszłości błędne, bo przykładowo skarżący będzie całkowicie niezdolny do pracy oraz trwale pozbawiony możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu, z którego można opłacać należności. Niemniej pamiętać trzeba, że prawo do ubiegania się o umorzenie zaległości nie jest reglamentowane. Z tego powodu nic nie stoi na przeszkodzie, aby w razie zmiany okoliczności faktycznych powodującej podpadanie pod kryteria niezbędne do umorzenia zaległości z tytułu należnych składek, skarżący ponowił swój wniosek. Organ będzie go musiał ponownie rozpatrzyć, aktualizując swoje ustalenia adekwatnie do bieżących informacji związanych z sytuacją majątkową i rodzinną wnioskodawcy.

Zdaniem Sądu, organ nie przekroczył swoimi ustaleniami granic uznania administracyjnego i w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy na podstawie zebranej dokumentacji, w tym dostarczonej przez stronę skarżącą, którą poddał szczegółowej analizie z punktu widzenia przesłanek i zasadności wnioskowanego umorzenia, czyli całkowitej rezygnacji ZUS z dochodzenia należności z tytułu składek.

Organ przeanalizował także dokumentację ilustrującą sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. Ponadto słusznie wyjaśnił, że posiadanie innych zobowiązań, w tym cywilnoprawnych, nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, które nie mogą być traktowane jako "drugorzędne".

W ocenie Sądu organ starannie przeprowadził postępowanie i ustalił stan faktyczny sprawy, a następnie wydał rozstrzygnięcie, które mieści się w granicach swobodnego uznania. Organ zasadnie nie znalazł dostatecznych podstaw do umorzenia, tj. całkowitej rezygnacji z dochodzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Organ zatem mógł dokonać umorzenia w rozpoznawanej sprawie, jednak tego nie uczynił, co mieści się w ramach przyznanej mu dyskrecjonalnej władzy w tym względzie. Jednocześnie działanie organu w tej kwestii nie nosi znamion dowolności, ponieważ zostało w sposób spójny i logiczny uzasadnione.

Powtórzyć dodatkowo wypada, że rozstrzygnięciom tego typu nie towarzyszy walor res iudicata, tj., że skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem w sprawie w razie zmiany okoliczności, np. pogorszenia stanu zdrowia.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że organy nie naruszyły ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, działając z urzędu, Sąd nie dopatrzył się także innego rodzaju naruszeń niż wskazywanie w skardze, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. wniesiona w niniejszej sprawie skarga podlegała oddaleniu.

d.cz.