Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 80/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 87 ust. 1, art. 88
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] na rzecz P. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] [...] (zwanego dalej [...]) utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] nr [...] z dnia [...] o nieprzyznaniu P. Z. stypendium socjalnego w roku akademickim 2021/2022.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że P. Z., będąca studentką III roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku [...], złożyła w dniu 27 września 2021 r. wniosek o przyznanie stypendium socjalnego wraz kompletem dokumentów.

Decyzją z dnia 19 października 2021 r. Komisja Stypendialna nie przyznała wnioskodawczyni stypendium socjalnego, argumentując że miesięczny dochód netto na członka w jej rodzinie wynosi 269,07 zł i pomimo, iż zawiera się w przedziałach ustalonych przez Rektora [...] w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, to jednak nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (tj. kwoty 528 zł). Studentka dołączyła zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, z którego nie wynikała faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny. Zaświadczenie jedynie potwierdziło fakt niekorzystania z pomocy społecznej. Studentka nie udokumentowała również źródeł utrzymania rodziny. Komisja Stypendialna po zapoznaniu z dokumentacją uznała, że na podstawie § 22 ust. 23 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] [...] obowiązującego na podstawie Zarządzenia nr 77/2021 Rektora [...] [...] z dnia 31 maja 2021 r. ze zm., zwanego dalej Regulaminem, sytuacja przedstawiona przez studentkę nie kwalifikuje się do przyznania świadczeń w formie stypendium socjalnego, ponieważ przy tak niskim dochodzie rodzina nie korzystała z żadnego wsparcia społecznego, co "w świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania gospodarstwa domowego, nie jest możliwe, aby to była rzeczywista sytuacja materialna rodziny studentki".

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła organowi błędne przyjęcie, że nie należy się jej stypendium, w sytuacji gdy udowodniła swoją trudną sytuację materialną, przy jednoczesnym braku wezwania jej do uzupełnienia dokumentów – pomimo wątpliwości co do wysokości osiąganych dochodów.

Organ II instancji wezwał P. Z. do uzupełnienia dokumentów potwierdzających źródła utrzymania rodziny, a także przedstawienia wyjaśnień dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media, kosztów wyżywienia, dojazdów np. do Uczelni. W dniu 3 grudnia 2021 r. studentka dostarczyła oświadczenie, w którym podniosła, że wszystkie podstawowe źródła utrzymania rodziny przedstawiła w dokumentacji dołączonej do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, podkreślając że rodzina utrzymuje się z prac dorywczych, takich jak sprzedaż jagód, grzybów, borówek, złomu, których w całości nie jest w stanie udokumentować. W załączeniu przedstawiono kopię dokumentów potwierdzających sprzedaż złomu w listopadzie 2021 r. na łączną kwotę 1108,50 zł (umowa kupna-sprzedaży nr 194/11/21 oraz nr 190/11/21). Pomimo tego, że studentka oświadczyła o podejmowaniu prac dorywczych, nie udokumentowała pozostałych źródeł utrzymania rodziny (poza sprzedażą złomu) odpowiednimi zaświadczeniami. Nie przedstawiła również informacji dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, powołał się na art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 3, art. 87 ust. 1-2, art. 88 ust. 1-3, art. 92, art. 93, art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o nauce i szkolnictwie wyższym (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", oraz § 3 ust. 1 pkt 1, § 9, § 10, § 16, § 18, § 19, § 21 Regulaminu. Odwołano się także do art. 88 ust. 5 ustawy i § 22 ust. 22 i ust. 23 Regulaminu, z których wynika, że Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna może przyznać studentowi stypendium socjalne w przypadku gdy miesięczny dochód na osobę w rodzinie studenta nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej (tj. 528 zł), jeżeli przyczyny niedołączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny były uzasadnione oraz student udokumentował źródła utrzymania rodziny. W przypadku przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej właściwego miejscu zamieszkania studenta i jego rodziny, z którego nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, a jego treść ogranicza się jedynie do stwierdzenia faktu niekorzystania z pomocy społecznej, o której mowa w odrębnych przepisach, Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna może odmówić przyznania stypendium socjalnego.

Ustalając stan faktyczny sprawy wskazano, że do składu rodziny strony wlicza się wnioskodawczynię, jej ojca oraz matkę, natomiast miesięczny dochód netto na członka rodziny wynosi 269,07 zł. Na dochód rodziny składa się: dochód uzyskany przez ojca z tytułu umowy zlecenia zawartej w dniu 25 stycznia 2021 r. do 24 stycznia 2022 r. Z dołączonego zaświadczenia o dochodach ojca wynika, że w lutym 2021 r. osiągnął dochód w wysokości 807,20 zł, który w podzieleniu na trzech członków rodziny wynosi 269,07 zł. Matka studentki nie pracuje od marca 2020 r. i do marca 2021 r. posiadała prawo do zasiłku, a od marca 2021 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do stypendium socjalnego od spełnienia kryterium dochodowego oraz w przypadku dochodu nieprzekraczającego kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (tj. kwoty 528 zł) należy przedstawić zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej lub z centrum usług społecznych o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. W przypadku przedstawienia takiego zaświadczenia, z którego nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, a jego treść ogranicza się jedynie do stwierdzenia faktu niekorzystania z pomocy społecznej, o której mowa w odrębnych przepisach, Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna, działając na podstawie § 22 ust. 23 ww. regulaminu może odmówić przyznania stypendium socjalnego. W takiej sytuacji Komisja może przyznać stypendium jedynie wtedy, kiedy strona udokumentuje źródła dochodu i utrzymania w rodzinie. Tymczasem w niniejszej sprawie nie przedstawiono rzetelnie oraz wiarygodnie źródeł utrzymania rodziny. Strona wykazała miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie w wysokości 269,07 zł. Pomimo tego, że rodzina miała dodatkowe źródła utrzymania, które po zsumowaniu dają wyższą kwotę na osobę - to jednak kwota ta nadal jest zbyt niska, ponieważ w świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania rodziny nie jest możliwe by była to kwota realna - pozwalająca na utrzymanie. Końcowo wskazano, że to na studencie spoczywa obowiązek rzetelnego udokumentowania dochodów i źródeł utrzymania rodziny. Wnioskodawca nie może uprawdopodobnić swojej sytuacji finansowej, a winien udokumentować źródła utrzymania rodziny. Należy przy tym odróżnić pojęcie dochodu od źródeł utrzymania rodziny, gdyż dochód zdefiniowany jest w art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z. 2020 r. poz. 111), natomiast środki, które rodzina miała do wykorzystania, a których zgodnie z art. 3 nie można uznać za dochody, stanowią źródło utrzymania rodziny. W związku z powyższym organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 88 ust. 5 ustawy o nauce i szkolnictwie wyższym oraz § 22 ust. 23 ww. regulaminu, co przesądza o odmowie przyznania stypendium socjalnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach strona zarzuciła decyzji organu odwoławczego:

1. zaakceptowanie dowolnego i niewyczerpującego rozpoznania materiałów zgromadzonych w sprawie przez organ I instancji – co doprowadziło do bezpodstawnego i błędnego przyjęcia, że nie należy się jej stypendium socjalne, mimo udowodnienia ciężkiej sytuacji materialnej;

2. brak wezwania do uzupełnienia dokumentów, w sytuacji gdy organy obu instancji miały jakiekolwiek wątpliwości co do wysokości dochodów strony – pomimo że złożyła wszystkie wymagane dokumenty;

3. zaakceptowanie zakwestionowania przez organ I instancji wysokości dochodów rodziny strony, pomimo jakichkolwiek przesłanek za tym przemawiających – które to działanie jest nie tylko bezprawne, ale też wysoce obraźliwe, gdyż zarzuca stronie poświadczenie nieprawdy, a tym samym próbę wyłudzenia stypendium, podczas gdy sytuacja finansowa jej rodziny jest naprawdę dramatyczna, a regulamin, zgodnie z przywołaną w treści decyzji tabelą przewiduje nawet takie sytuacje, gdy dochód na osobę w rodzinie netto wynosi 0 zł.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, argumentując że w przypadku, gdy nie otrzyma stypendium socjalnego prawdopodobnie będzie musiała zrezygnować ze studiów, zaś wydaną decyzję odczytuje w ten sposób, że uznano ją za osobę zbyt ubogą, by otrzymać to świadczenie. Dodała również, że krzywdzące jest przyjęcie, iż uzyskiwane przez nią dochody są specjalnie zaniżone dla celów uzyskania stypendium. Zapewniła, że przedstawiona przez nią sytuacja rodziny jest prawdziwa i naprawdę trudna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Podkreślił, że udokumentowanie nie jest tożsame z oświadczaniem. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji materialnej spoczywa na studencie, który winien wykazać, iż nawet w przypadku uzyskiwania dochodu na członka rodziny poniżej 528 zł, jego rodzina uzyskuje wsparcie takiego rodzaju (które nie jest wliczane do dochodu) lub nie ponosi pewnych kosztów (np. zamieszkania, mediów), iż realnym jest w świetle doświadczenia życiowego utrzymanie się rodziny mimo niewielkiego wykazywanego dochodu. Powyższą okoliczność można wykazać poprzez porównanie wszystkich źródeł utrzymania rodziny (w tym dochodów) z jej wydatkami. Porównanie to jest w stanie zobrazować faktyczną sytuację materialną rodziny. Jeżeli bowiem wydatki przewyższają źródła utrzymania, sytuacja przedstawiona przez studenta staje się niewiarygodna. Studentka pomimo wezwania do przedstawienia wyjaśnień dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media, kosztów wyżywienia, dojazdów np. do Uczelni pod rygorem ujemnych skutków dowodowych, nie przedstawiła powyższych informacji. Z kolei zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej wykazane przez skarżącą dochody w wysokości 269,07 zł na członka rodziny nie mogą być uznane za wystarczające dla opłacania kosztów związanych ze studiowaniem, w tym dojazdów, oraz codziennego utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 t.j.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 87 ust. 2 ustawy rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:

1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818);

2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 ustawy).

Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88 ustawy. Przepis ust. 1 art. 88 tej ustawy wskazuje, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, precyzując przy tym jakie dochody i świadczenia uwzględnia się, a jakich nie uwzględnia przy ustalaniu wysokości miesięcznego dochodu.

Jak stanowi art. 88 ust. 4 ustawy, rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) - z centrum usług społecznych, o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny.

Z kolei z ust. 5 art. 88 ustawy wynika, że rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna może przyznać studentowi stypendium socjalne w przypadku, o którym mowa w ust. 4, jeżeli przyczyny niedołączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - z centrum usług społecznych, o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta były uzasadnione oraz student udokumentował źródła utrzymania rodziny.

W niniejszym przypadku kwota kryterium dochodowego, o jakiej mowa w art. 88 ust. 4 (określona w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej) wynosiła 528 zł na osobę w rodzinie. Z dokumentacji dołączonej przez skarżącą do wniosku o przyznanie stypendium wynikało, że do składu jej rodziny wlicza się oprócz niej także jej ojca oraz matkę, zaś jedyny udokumentowany dochód rodziny to dochód ojca skarżącej z tytułu umowy zlecenia zawartej na okres od 25 stycznia 2021 r. do 24 stycznia 2022 r., gdzie miesięczny dochód (za miesiąc luty 2021 r.) wyniósł 807,20 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 269,07 zł. Ani skarżąca ani też jej matka w badanym okresie nie osiągnęły dochodu. Z dokumentacji wynikało, że matka skarżącej nie pracuje od marca 2020 r. i do marca 2021 r. posiadała prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zaś od marca 2021 r. jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku.

Do wniosku o przyznanie stypendium skarżąca dołączyła m.in.:

- zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 10 września 2021 r. dotyczące P. Z.;

- oświadczenie studentki o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego i wolnego od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o podatku dochodowym;

- umowę zlecenia z dnia 22 lipca 2020 r. dotyczącą P. Z.;

- rozwiązanie umowy zlecenia z dnia 30 września 2020 r. dotyczące P. Z.;

- PIT-11 - informacja o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2020, dotyczące P. Z.;

- oświadczenie studentki o nieposiadaniu gospodarstwa rolnego;

- oświadczenie studentki o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres pobierania stypendium;

- zaświadczenie z dnia 10 września 2021 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Inspektorat w [...], dotyczące matki skarżącej A. P. Z.;

- zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 17 września 2021 r. dotyczące matki skarżącej;

- zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 10 września 2021 r. dotyczące matki oraz ojca skarżącej;

- oświadczenie matki skarżącej o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego i wolnego od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o podatku dochodowym;

- umowa uaktywniająca z dnia 20 grudnia 2017 r., dotycząca matki skarżącej;

- zaświadczenie z dnia 26 lutego 2020 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w [...], Inspektorat w [...], dotyczące matki skarżącej;

- PIT-11 – informacja o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2020, dotyczące matki skarżącej;

- zaświadczenie o wypłaconych zasiłkach/świadczeniach (za okresy miesięczne/roczne) z dnia 3 marca 2020 r., z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w [...] dotyczące matki skarżącej;

- PIT-11A - informacja o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy 2020, dotyczące matki skarżącej;

- decyzję Starosty Koneckiego z dnia 3 marca 2020 r. dotycząca matki skarżącej;

- roczny raport składek społecznych i zdrowotnych za 2020 rok z Powiatowego Urzędu Pracy w [...], dotyczący matki skarżącej;

- zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia 23 września 2020 r., dotyczące matki skarżącej;

- decyzję Starosty Koneckiego z dnia 11 marca 2021 r., dotycząca matki skarżącej;

- PIT-37 – zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2020, dotyczące matki skarżącej;

- PIT-0 - informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku w roku podatkowym 2020 dotycząca matki skarżącej;

- oświadczenie matki skarżącej o nieposiadaniu gospodarstwa rolnego;

- oświadczenie matki skarżącej o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres pobierania stypendium;

- oświadczenie ojca skarżącej o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego i wolnego od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o podatku dochodowym;

- oświadczenie ojca skarżącej o posiadaniu gospodarstwa rolnego;

- oświadczenie ojca skarżącej o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres pobierania stypendium;

- zaświadczenie z dnia 10 września 2021 r. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Inspektorat w [...] dotyczącej ojca skarżącej;

- oświadczenie ojca skarżącej o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne;

- umowę zlecenia z dnia 25 stycznia 2021 r. dotycząca ojca skarżącej;

- zaświadczenie o dochodach z dnia 20 września 2021 r. dotyczące ojca skarżącej.

Oprócz tego skarżąca złożyła zaświadczenie z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 13 września 2021 r., z którego wynika, że skarżąca w roku 2020 oraz w roku bieżącym (2021) nie korzystała ze świadczeń Ośrodka.

Zgodnie z § 22 ust. 23 Regulaminu w przypadku przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej właściwego miejscu zamieszkania studenta i jego rodziny, z którego nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, a jego treść ogranicza się jedynie do stwierdzenia faktu niekorzystania z pomocy społecznej, o której mowa w odrębnych przepisach, Komisja Stypendialna lub Odwoławcza Komisja Stypendialna może odmówić przyznania stypendium socjalnego. Jeśli chodzi o ten przepis, tut. Sąd już we wcześniejszych wyrokach z 18 lutego 2021 r., sygn. II SA/Ke 2056/20 i z 27 maja 2021 r., sygn. II SA/Ke 12/21, wyrażał wątpliwość co do jej zgodności z ustawą, podnosząc, że zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

W ramach tak zakreślonej delegacji regulamin, jako akt podustawowy, nie może ingerować w treść zapisów ustawy, a tym bardziej ich modyfikować. Przepisy art. 88 ust. 4 i 5 ustawy wyraźnie stanowią o "niedołączeniu" do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej i o związanych z tym konsekwencjach. Omawiany przepis Regulaminu rozszerza dyspozycję tego przepisu - w sposób niekorzystny dla strony - uznając za takie "niedołączenie" także przypadek gdy zaświadczenie zostało dołączone, ale ma określoną, przewidzianą w nim (niepełną) treść oraz pozostawiając organowi ocenę w tym zakresie, a w konsekwencji uzależniając od tej oceny zaistnienie skutków przewidzianych w art. 88 ust. 4 i 5 ustawy, jak również uznając, że niepełna treść zaświadczenia – mogąca wynikać także z faktu niekorzystania przez daną osobę i jej rodzinę z pomocy społecznej – może stanowić podstawę odmowy przyznania stypendium socjalnego (por. w tym zakresie również wyrok WSA w Warszawie z 13 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Wa 1127/20).

Niezależnie jednak od tych uwag trzeba podnieść, że w niniejszym przypadku Odwoławcza Komisja Stypendialna – wobec faktu, że z przedłożonego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej nie wynikała sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studentki – zastosowała przepis art. 88 ust. 5 ustawy w ten sposób, że uznała iż skarżąca nie udokumentowała w sposób rzetelny źródeł dochodu i utrzymania rodziny. Jej zdaniem bowiem wykazana kwota dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 269,07 zł, przy uwzględnieniu także innych źródeł utrzymania, jest kwotą zbyt niską. W świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania rodziny nie jest możliwe, zdaniem Komisji, by była to kwota realna – pozwalająca na utrzymanie. To na studencie spoczywa zaś obowiązek rzetelnego udokumentowania dochodów i źródeł utrzymania rodziny.

W ocenie Sądu z taką oceną nie można się zgodzić. Skarżąca, jak wynika z przedstawionego wyżej wyliczenia, udokumentowała szczegółowo, za pomocą nie tylko oświadczeń, ale też dokumentów urzędowych czy umów, sytuację dochodową swojej rodziny, nie uchylając się od tego obowiązku. Udzieliła także stosownej odpowiedzi na wezwanie organu odwoławczego, podając w piśmie z dnia 3 grudnia 2021 r., że wszystkie podstawowe źródła utrzymania rodziny przedstawiła w dokumentacji, podczas składania wniosku o stypendium socjalne. Dodatkowo wskazała, że jej rodzina utrzymuje się z prac dorywczych, które jest ciężko zdefiniować, ponieważ nie są one comiesięczne i ich wartość jest różna. Do takich prac dorywczych zaliczane są: sprzedaż jagód, grzybów, borówek, złomu. Jak podniosła, niestety nie jest w stanie udokumentować wszystkich dochodów z prac dorywczych. Otrzymywane dochody pozwalają na ubogie utrzymanie rodziny lub czasem nie wystarczają na jej utrzymanie, przez co zdarza się rodzinie zalegać z opłatami za media. Do pisma dołączyła kopie dokumentów (dwie umowy kupna-sprzedaży) potwierdzających sprzedaż złomu w listopadzie 2021 r. na łączną kwotę 1108,50 zł.

W ocenie Sądu w świetle całokształtu przedstawionych dokumentów oraz powyższego oświadczenia nie można wykluczyć, że rzeczywiście rodzina skarżącej utrzymuje się w sposób przez nią wskazany, tj. oprócz dochodu z umowy zlecenia jej ojca także z prac dorywczych. Tego rodzaju prace dorywcze (jak np. sprzedaż jagód czy grzybów) najczęściej nie są oficjalnie dokumentowane (poza tym że mają charakter nieregularny i wiążą się z osiąganiem dochodów w różnej, często stosunkowo niewielkiej wysokości), a niekiedy pozwalają uboższym rodzinom, zwłaszcza w warunkach wiejskich, na skromne utrzymanie. Brak możliwości udokumentowania takich dochodów nie pozwala w ocenie Sądu na przyjęcie przez organ domniemania, że dochody osiągane przez rodzinę skarżącej przekraczają kryterium dochodowe. Trzeba podkreślić, że skarżąca nie tylko szeroko udokumentowała sytuację swojej rodziny, ale też w miarę możliwości przedstawiła również dowody tego, o czym pisała w oświadczeniu z dnia 3 grudnia 2021 r., tj. dwie umowy sprzedaży złomu za listopad 2021 r. Pozwala to z jednej strony uznać za wiarygodne twierdzenia o źródłach utrzymania skarżącej, wynikających z prac dorywczych, z drugiej zaś z całą pewnością nie uzasadnia przyjęcia, że skarżąca jest w tak dobrej sytuacji materialnej, że nie pozwala to na przyznanie jej stypendium socjalnego. Przeciwnie – tak jak podkreślała skarżąca w toku postępowania – świadczyć to może właśnie o znacznie ograniczonych możliwościach dochodowych jej rodziny (brak stałego dochodu w wyższej wysokości) i konieczności radzenia sobie z tą sytuacją w przedstawiony sposób, co pozwala jedynie na skromne utrzymanie i wiąże się z trudną sytuacją rodziny. Nie może mieć w tych okolicznościach także przesądzającego charakteru fakt, że skarżąca i jej rodzina nie korzysta z pomocy społecznej i we własnym zakresie radzi sobie z tą trudną sytuacją.

Trzeba zwrócić uwagę, że – jak szczegółowo przytoczono to w treści zaskarżonej decyzji – zgodnie z wydanymi na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 oraz § 18 ust. 2 Regulaminu ustaleniami szczegółowymi dotyczącymi świadczeń dla studentów, stypendium socjalne jest wypłacane przez okres 10 miesięcy i jego wysokość jest uzależniona od dochodu netto na jednego członka rodziny studenta, przy następujących przedziałach tego dochodu (netto):

- od 0 do 170,00 zł;

- od 170,01 do 350,00 zł;

- od 350,01 do 528,00 zł;

- od 528,01 do 700,00 zł;

- od 700,01 zł do 875,00 zł;

- od 875,01 zł do 1051,70 zł.

Jak już zauważył tut. Sąd w podobnej sytuacji – w powołanym wyżej wyroku wydanym w sprawie o sygn. II SA/Ke 12/21 – wobec ustalenia kryterium uzależniającego wysokość stypendium socjalnego od dochodu na jednego członka rodziny studenta już na poziomie od 0 do 170,00 zł, niezrozumiała jest odmowa organu przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, poparta twierdzeniem, że wysokość dochodu na jednego członka jej rodziny (ustalonego na kwotę 269,07 zł) jest niewiarygodna (nierealna). W ocenie Sądu, jak słusznie zwróciła uwagę skarżąca, przyjęty sposób rozumowania organów powoduje, że w zasadzie z założenia przyznanie stypendiów socjalnych w przypadku wykazania dochodu w ramach najniższych – wskazanych wyżej – przedziałów jest niemożliwe skoro organ zakłada, że dochód na osobę w rodzinie już na poziomie 269,07 zł jest nierealny i niewiarygodny, gdyż tak niski dochód w świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania rodziny nie pozwala na utrzymanie. Takie założenie przeczy samej idei i celowi stypendium socjalnego, które jest przyznawane właśnie w sytuacji złej sytuacji materialnej studenta (art. 87 ust. 1 ustawy). Jak podniesiono w odpowiedzi na skargę, wykazane przez skarżącą dochody w wysokości 269,07 zł na członka rodziny nie mogą być uznane za wystarczające dla opłacania kosztów związanych ze studiowaniem, w tym dojazdów, oraz codziennego utrzymania. Otóż trzeba podnieść, że właśnie celem stypendium socjalnego jest umożliwienie studentowi poniesienia kosztów związanych ze studiowaniem.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 88 ust. 5 ustawy, powodującym konieczność uchylenia obu tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią podniesioną wyżej argumentację.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych na rzecz skarżącej kosztów postępowania złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł.