Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1176/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1176/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 września 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Grażyna Firek, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r., sprawy ze skargi M.P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 maja 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych, Świadczeń Pracowniczych, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 20 marca 2014r., , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 maja 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 20 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia M.P. odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja do sierpnia 2009 r., od stycznia do sierpnia 2010 r. w kwocie 2.732 zł liczonych na dzień 21 stycznia 2014 r., tj. dzień złożenia wniosku o umorzenie, ubezpieczenie zdrowotne za okres wrzesień 2004 r., od listopada 2004 r. do lutego 2005 r., od maja do sierpnia 2009 r., październik 2009 r., od stycznia do sierpnia 2010 r. w kwocie 2.183 zł liczonych na dzień 21 stycznia 2014 r. i odsetek od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca do sierpnia 2009 r., październik 2009 r., od stycznia do sierpnia 2010 r. w kwocie 232 zł, liczonych na dzień 21 stycznia 2014 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że M.P. zwrócił się w dniu 21 stycznia 2014 r. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. Wniosek motywowany był całkowitym brakiem możliwości spłaty jednorazowo zadłużenia oraz trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

Na podstawie materiałów i dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzją z dnia 20 marca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za powyżej wskazane okresy, podnosząc, że brak jest podstaw do stwierdzenia, by wnioskodawca nie posiadał majątku podlegającego egzekucji, co wywiódł z faktu, że w stosunku do M.P. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a okoliczność braku majątku stwierdzić może jedynie organ prowadzący egzekucję. Nie występuje zatem przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ przyjął również, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co z kolei organ wywiódł z ustaleń, że wnioskodawca jest osobą zarejestrowaną w rejestrze osób bezrobotnych więc pozostaje zdolnym do podjęcia pracy, a co za tym idzie, do poprawy sytuacji materialnej.

W dniu 4 kwietnia 2014 r. wpłynął do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym M.P. po raz kolejny wskazał na ciężką sytuację finansową rodziny. Zaznaczył, że nie pracuje od ponad roku i w żaden sposób nie może znaleźć pracy z uwagi na poważne problemy zdrowotne, a ma na utrzymaniu trójkę dzieci. Mieszka kątem u teściowej na 25 metrach kwadratowych, korzysta z opieki społecznej.

Organ rentowy ponownie rozpoznając sprawę wyjaśnił, że umorzenie jest możliwe tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według organu brak jest jednak podstaw do rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie tego przepisu, gdyż z ustaleń w sprawie wynika, że w stosunku do wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a okoliczność braku majątku stwierdzić może jedynie organ prowadzący egzekucję. Organ ocenił także, że brak jest podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłającego do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, który w § 3 ustanawia przesłanki umorzenia należności pomimo braku zaistnienia przesłanki nieściągalności. W tym zakresie organ dokonał analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy i wskazał, że jest on obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a na jego utrzymaniu pozostaje żona, która ubezpieczona jest w KRUS oraz troje dzieci. Rodzina zamieszkuje u teściowej wnioskodawcy. Zgodnie z jego oświadczeniem, nie może znaleźć pracy i jest zmuszony korzystać z opieki społecznej. Ze złożonego wniosku o umorzenie wynikało, że pozostaje w leczeniu w związku z padaczką, chorobą kręgosłupa oraz nadciśnieniem tętniczym. Na tę okoliczność wnioskodawca przedstawił zaświadczenie z dnia 16 stycznia 2014 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w D. o statusie osoby bezrobotnej, zaświadczenia z dnia 17 stycznia 2014 r. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. potwierdzające fakt pobierania zasiłku rodzinnego w kwocie 260 zł i dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie oraz fakt bezpłatnego dożywiania dziecka w okresie od stycznia do czerwca 2014 r., kserokopię orzeczenia z 10 maja 2010 r. Wojewódzkiego Zespołu do Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydanego na stałe o zaliczeniu wnioskodawcy do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (nie podpisane), dodatkowe oświadczenie wyjaśniające, zajęcie przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. J.S. wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 9 września 2011 r. oraz zawiadomienie z dnia 4 czerwca 2013 r. o stanie egzekucji, zeznanie podatkowe za 2010 r. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca dołączył nadto historię choroby z dnia 14 kwietnia 2014 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 26 marca 2014 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z Zespołu Opieki Zdrowotnej w D.z dnia 22 marca 2010 r., wynik badania radiologicznego z dnia 31 stycznia 2013 r., badanie USG z 18 marca 2010 r., opis zdjęć rentgenowskich z dnia 10 lipca 2008 r., wyniki badania MR z dnia 20 kwietnia 2010 r., 1 września 2009 r., 14 maja 2009 r., 15 lutego 2010 r. oraz ABP Raport z dnia 16 marca 2010 r. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawca jest zarejestrowany od dnia 15 maja 2012 r. do nadal jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie tym, tj. od 15 maja 2012 r. do 29 stycznia 2014 r. nie otrzymał propozycji odpowiedniej pracy do posiadanych kwalifikacji. Zgodnie z pismem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia 17 stycznia 2014 r. ustalono, że żona wnioskodawcy pobiera zasiłek rodzinny w wysokości 260 zł oraz dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł miesięcznie. Ponadto najstarszy syn objęty jest bezpłatnym dożywianiem w okresie od stycznia do czerwca 2014 r. Zgodnie z informacją Ministerstwa Sprawiedliwości, Departamentu Informatyzacji Rejestrów Sądowych Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych z dnia 21 lutego 2014 r. M.P. nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Natomiast zgodnie z pismem z dnia 3 lutego 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w D.ustalono, że wnioskodawca złożył deklaracje, z których wynika, że za rok 2010 wykazał stratę z działalności gospodarczej w wysokości 7.647,89 zł, za rok 2011 osiągnął dochód w wysokości 9.239,30 zł, za rok 2012 osiągnął dochód w wysokości 18.365,96 zł Z ww. informacji wynikało też, posiada zaległości podatkowe. Ponadto figuruje jako nabywca samochodu osobowego marki SUZUKI SWIFT GEOMETRO rok produkcji 1994 w 2008 r., nabywca samochodu osobowego marki FORD MONDEO rok produkcji 1995 w 2009 r., nabywca samochodu osobowego marki OPEL ASTRA rok produkcji 1993 w 2010 r.

Organ przyjął, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można ustalić majątkowej i osobistej sytuacji wnioskodawcy w stopniu pozwalającym na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Organ podniósł, że to na wnioskodawcę został nałożony ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i rodzinny. Organ ma możliwość pozyskania dodatkowych informacji przykładowo o majątku ruchomym, nieruchomym czy korzystaniu z posiłków, niemniej nie jest w stanie ustalić informacji o dochodach uzyskiwanych przez innego członka rodziny czy wysokości wydatków. Poczynione przez organ w sprawie ustalenia własne nie wykazały, by w przypadku M.P. doszło do wystąpienia którejś z przesłanek wymienionej rozporządzeniu. Organ zauważył przy tym, że występujące problemy zdrowotne spowodowały, że orzeczeniem z dnia 10 maja 2010 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył wnioskodawcę do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. Stopień ten nie wyklucza go z rynku pracy, a obowiązujący system prawny poprzez stosowanie ulg i sankcji dla przedsiębiorców zachęca do zatrudniania takich osób i umożliwia im rywalizowanie na rynku pracy z osobami w pełni zdrowymi.

Dalej organ wskazał, że za odmową uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek przemawia interes publiczny i obowiązek opłacenia składek. Nie bez znaczenia dla organu pozostawał fakt, że w okresie, gdy powstawało zadłużenie co roku skarżący nabywał używane samochody, których szacunkowa wartość w tamtym okresie przekraczała wysokość długów składkowych. Tylko jeden samochód został wyrejestrowany. Zdaniem organu postawa taka nie może być premiowana.

W skardze na powyższą decyzję M.P. podniósł, że się z nią nie zgadza. Natomiast w odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko sprawie, w szczególności, że to na skarżącym spoczywał ciężar udowodnienia faktów, z których chciał wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, nosi bowiem znamiona dowolności, a ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ rentowy jest rażąco sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że z akt sprawy wynika, iż wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne. Jednakże, wbrew przekonaniu organu, sam fakt wszczęcia i prowadzenia egzekucji (przy czym z dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny czy toczy się ona jedynie z wniosku Naczelnika US w D., czy obejmuje również należności wobec ZUS, których umorzenia skarżący się domaga i na jakim jest etapie) nie powoduje braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwrócić bowiem należy uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, albowiem z zawiadomienia wierzyciela wystosowanego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. względem Naczelnika US w D.w dniu 4 czerwca 2013 r. wynika jednoznacznie, że dotychczas prowadzona egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna, gdyż dłużnik nie posiada ruchomości sprzedażnej wartości, brak innego majątku podlegającego zajęciu, brak oszczędności, dłużnik nie ma stałego miejsca zatrudnienia, nie pobiera żadnych świadczeń, nie figuruje w ewidencji gruntów powiatu dąbrowskiego. Trudno w tym kontekście uznać za uzasadnione stanowisko organu rentowego, że nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji.

Ponadto podnieść należy, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze nie tylko to, czy majątek zobowiązanego nadaje się do egzekucji, ale również i to, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, LEX nr 1101810).

Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności Sąd uznał, że organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wyjaśnił nadto wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ich zaistnienia, nie przeprowadził w tym kierunku stosownego postępowania dowodowego i nie ocenił dowodów już znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności zawiadomienia komornika z dnia 4 czerwca 2013 r. (k. 18 akt).

Okoliczności te organ rentowy winien zatem wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W opinii Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Za pozbawione podstaw Sąd uznał przede wszystkim zarzuty stawiane względem skarżącego, że nie uczestniczył aktywnie w toczącym się postępowaniu, nie przedkładał stosownych dowodów dla potwierdzenia swojej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, a zatem organ rentowy nie był w stanie ustalić jego sytuacji osobistej i majątkowej. Skarżący przedłożył przecież bogatą dokumentację lekarską, zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., dokumenty związane z toczącym się względem niego postępowaniem egzekucyjnym z wniosku podmiotu prywatnego oraz organu podatkowego, zeznanie podatkowe, zaświadczenie z Urzędu Pracy w D., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Sam fakt, iż powyższe oświadczenie, zawierające istotne dla niniejszej sprawy informacje, nie zostało przez wnioskodawcę podpisane, nie może stanowić podstawy do jego nieuwzględnienia. W takiej sytuacji bowiem organ winien wezwać wnioskodawcę do osobistego podpisania formularza, czego jednak nie uczynił. Ponadto, w sytuacji, w której uznał, że przedłożone dokumenty nie są wystarczające dla pełnej oceny sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, należało wezwać o do przedłożenia konkretnych, ściśle wyspecyfikowanych dowodów. Zasadą jest bowiem, że w sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień (tak: wyrok NSA z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1291/12, LEX nr 1421792), czego na gruncie niniejszej sprawy zabrakło. Nie można uznać za wypełnienie tego obowiązku skierowanie do skarżącego przed wydaniem decyzji pism w trybie art. 10 k.p.a. zawiadamiających o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz pisma z dnia 7 lutego 2014 r. zawierającego przytoczenie przepisów prawa regulujących instytucję umorzenia należności składkowych i ogólne pouczenie o konieczności przedłożenia dokumentacji obrazującej sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną wnioskodawcy.

Tymczasem już tylko z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, od dłuższego czasu nie może znaleźć pracy, zaś urząd pracy nie ma dla niego żadnych propozycji zatrudnienia. Ma na utrzymaniu żonę oraz trójkę uczących się dzieci, rodzina zamieszkuje w domu teściowej skarżącego mieszcząc się na 25 metrach kwadratowych. Jedyne źródło dochodu stanowi wynagrodzenie za prace dorywcze w kwocie ok. 150 zł miesięcznie oraz środki i pomoc rzeczowa uzyskiwane z GOPS w Radgoszczy, co oznacza, że rodzina nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych (skarżący sygnalizował przecież, że nie ma pieniędzy na wykup niezbędnych leków). Skarżący boryka się z poważnymi problemami zdrowotnymi (padaczka, schorzenia kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze), co znacznie ogranicza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Z akt sprawy wynika również, że jest zadłużony nie tylko w ZUS, ale ma zaległości podatkowe oraz zobowiązania względem podmiotów trzecich (W. s.c.). W tej sytuacji kategoryczne twierdzenia organu, iż M.P. nie spełnia przesłanek dla umorzenia zaległych należności składkowych jest całkowicie dowolne, pozbawione logiki i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.

Z pola widzenia nie może nadto umknąć fakt, że – jak zaznaczono wyżej - rodzina skarżącego korzysta z instytucjonalnej pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dwa zaświadczenia z dnia 17 stycznia 2014 r. – k. 3 i 4). Zgodzić się należy z od dawna już ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Ponadto korzystanie przez wnioskodawcę z pomocy finansowej państwa świadczy o trudnej sytuacji finansowej tej osoby, braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i stanowi dodatkową okoliczność mogącą przemawiać za uwzględnieniem jej żądania o umorzenie zadłużenia (tak przykładowo: wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267; wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1444/08, LEX nr 579809, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 552/08, LEX nr 485897, wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 2130/11, LEX nr 1137038, wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 4/09, LEX nr 533296). Biorąc pod uwagę, że skarżący w niniejszej sprawie obecnie korzysta ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niego zaległych należności, nawet jeżeli byłoby realnie możliwe, która to okoliczność jest wysoce wątpliwa na gruncie niniejszej sprawy, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Tymczasem organ w żadnym miejscu swojej decyzji nie odniósł się do powyższej, istotnej w sprawie, okoliczności.

Nie można również zaakceptować argumentacji organu odnośnie do tego, że w okresie, gdy powstało zadłużenie skarżący nabywał używane samochody, nie płacił natomiast składek ubezpieczeniowych. Okoliczność przyczyn powstania zaległości nie mieści się w przesłankach umorzenia określonych we wskazanych wyżej przepisach. Na ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych nie mogą mieć też żadnego wpływu dywagacje organu o dochodach, jakie skarżący osiągał w latach 2010 do 2012. Istotne jest to, jakie obecnie posiada realne możliwości spłaty. Na gruncie niniejszej sprawy organ nie pokusił się o wskazanie jakie to dochody, bądź jaki majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie wierzyciela, jakim jest ZUS.

Stwierdzić na koniec należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314). W orzecznictwie akcentuje się, że uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 2617/04).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać skarżącego, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej z akt sprawy wynika, że skarżący ma na utrzymaniu żonę oraz trójkę małoletnich dzieci, nie posiada żadnego cennego majątku ruchomego, a tym bardziej nieruchomości, ma zaległości podatkowe oraz długi u podmiotów prywatnych, jest schorowany, bezrobotny, bez prawa do zasiłku, korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej, rodzina zamieszkuje grzecznościowo u teściowej skarżącego, jedyny dochód stanowi wynagrodzenie z prac dorywczych w kwocie ok. 150 zł miesięcznie oraz świadczenia z GOPS.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem wzięcie pod uwagę wszystkich wskazywanych wyżej okoliczności oraz dokonanie kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Istotne jest również to, że skarżący nie domaga się umorzenia całości zadłużenia względem ZUS. Chce spłacać przecież w ratach należność główną, a wnioskuje jedynie o umorzenia odsetek, która to postawa również winna zostać wzięta pod ocenę przez organ rozpatrujący sprawę.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni przepisu statuującego przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie osobiście, bez fachowego pełnomocnika, zaś z mocy art. 239 pkt 1 lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.