Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 434/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 114  par 3, art. 144  par 1 pkt 1, art. 162 par 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 119 pkt 3 , art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, sędzia del. SO Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. O. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia[...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz Z. O. Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 10917 zł (słownie: dziesięć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej jako Naczelnik US) wydał [...] września 2016 r. decyzję nr [...] określającą Z. spółce z o. o. z siedzibą w Słupnie (dalej strona, skarżąca albo spółka) w podatku od towarów i usług kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okres od marca do grudnia 2012 r., kwotę zobowiązania podatkowego za wrzesień, listopad i grudzień 2012. oraz umarzającą postępowanie za styczeń i luty 2012 r.

Organ pierwszej instancji [...]września 2016 r. za pośrednictwem ePUAP przesłał elektronicznie powyższą decyzję pełnomocnikowi strony skarżącej.

Tego samego dnia Naczelnik US otrzymał drogą elektroniczną od pełnomocnika strony skarżącej wiadomość o trudnościach z otwarciem korespondencji elektronicznej otrzymanej z organu i brakiem możliwości zapoznania się z nią. W wiadomości tej zawarty został wniosek o doręczenie pełnomocnikowi strony decyzji w formie pisemnej za pośrednictwem poczty.

Organ pierwszej instancji 29 września 2016 r. doręczył skarżącej (jej pełnomocnikowi), za pośrednictwem poczty w formie pisemnej decyzję nr [...] Naczelnika US z [...] września 2016 r.

Odwołanie od powyższej decyzji strona wniosła 12 października 2016 r.

Wraz z odwołaniem spółka powołując się na art. 162 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 613 z późn. zm., dalej O.p.) wystąpiła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Argumentowała, że wniosek powyższy składa w przypadku wystąpienia po stronie organu podatkowego wątpliwości, co do daty doręczenia jej zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że skarżąca pozostawała w przekonaniu, iż prawidłowe doręczenie jej decyzji organu pierwszej instancji z 22 września 2016 r. nastąpiło 29 września 2016 r. w formie pisemnej, za pośrednictwem operatora pocztowego. Podniosła, że w przedmiotowej sprawie doszło do doręczenia w trybie art. 144 § 3 O.p.

Postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej Dyrektor IS) odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US z [...] września 2016 r. Organ ten stwierdził, że innym postanowieniem z [...] listopada 2016 r. nr [...] Dyrektor IS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US, uznając, że decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi strony 26 września 2016 r. Tym samym termin do złożenia odwołania upływał 10 października 2016 r. Powyższy termin, zdaniem organu, nie został przez spółkę dochowany. Pełnomocnik strony dowiedział się bowiem o wydaniu decyzji w sprawie już 26 września 2016 r. Natomiast samą treść decyzji, zgodnie z wyjaśnieniami strony, jej pełnomocnik poznał dopiero 29 września 2016 r., tj. trzy dni później. Odwołanie zostało złożone dopiero 12 października 2016 r., a więc dwa dni po upływie ustawowego terminu na jego wniesienie. W ocenie organu, strona reprezentowana przez pełnomocnika, nie mając pewności co do tego, w jakim dniu należy uznać za doręczoną decyzję, mogła chociażby z ostrożności procesowej, złożyć odwołanie przed upływem 10 października 2016 r., czego jednak nie zrobiła. Tym samym musi ponieść konsekwencje uchybienie terminowi, jaką jest uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a następnie odmowa przywrócenia stronie terminu do wniesienia odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora IS z [...] listopada 2016 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła, mającą wpływ na wynik sprawy, obrazę przepisów prawa formalnego w postaci art. 144 § 1 pkt 1 w zw. z § 3, art. 210 § 4 w zw. z art. 219, art. 162 § 1 i 2 O.p. - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie związane z ustaleniem, że decyzja Naczelnika US była doręczona pełnomocnikowi strony skarżącej 26 września 2016 r., podczas gdy faktycznie nastąpiło to 29 września 2016 r. oraz związane z brakiem oceny prawnej na gruncie dokonanego doręczenia zaskarżonego postanowienia w trybie art. 144 § 1 pkt. 1 w zw. z § 3 tejże ustawy.

W uzasadnieniu wskazano, że powyższa skarga została wniesiona z tzw. ostrożności procesowej, tj. w sytuacji gdyby Sąd uznał za niezasadną skargę strony na postanowienie Dyrektora IS wydane [...] listopada 2016 r. w sprawie [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie skarżącej, pozostawała ona w usprawiedliwionym przekonaniu, iż prawidłowe doręczenie jej decyzji Naczelnika US z [...] września 2016 r. nastąpiło 29 września 2016 r. w formie pisemnej, za pośrednictwem operatora pocztowego i w trybie art. 144 § 1 pkt 1 w zw. §3 O.p. Zdaniem strony miała ona możliwość zapoznania się z treścią decyzji organu pierwszej instancji dopiero [...] września 2016 r., a nie 26 września 2016 r., w związku z tym termin na wniesienie odwołania powinien rozpocząć bieg od 29 września 2016 r.

Strona argumentowała jednocześnie, że wcześniej odbierała od organu pierwszej instancji inną korespondencję w formie elektronicznej za pośrednictwem ePUAP i nie korzystała przy tym z żadnych dodatkowych programów komputerowych. Natomiast problemy techniczne z odbiorem pisma za pośrednictwem platformy ePUAP, które wystąpiły 26 września 2016 r. nie były jedynymi problemami tego typu zgłaszanymi organowi w toku postępowania.

Strona podniosła także, iż organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu do uregulowań prawnych zawartych w art. 144 § 1 pkt 1 i § 3 O.p.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że organ pierwszej instancji przesłał pełnomocnikowi strony za pośrednictwem poczty polskiej jedynie wydruk decyzji z [...] września 2016 r., a zatem niezawierający oryginalnego podpisu. Doręczenie spółce takiego wydruku nie mogło mieć równoznacznego skutku z doręczeniem podpisanej przez upoważnioną do tego osobę decyzji. Samo wysłanie stronie wydruku decyzji miało charakter czysto informacyjny i nie mogło wywołać skutków na gruncie przepisów prawa proceduralnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem postępowania sądowego jest postanowienie z [...] listopada 2016 r. odmawiające stronie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika US z [...] września 2016 r.

Sądowi orzekającemu w sprawie z urzędu wiadome jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 433/17, oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. wydane [...] listopada 2016 r. w sprawie [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US z [...] września 2016 r.

Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W związku z powyższym podanie o przywrócenie terminu składa się po ziszczeniu okoliczności faktycznej, polegającej na jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia) terminu do dokonania określonej czynności. Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których doszło do uchybienia terminu, ponieważ dopiero w takiej sytuacji jest możliwość rozpatrywania merytorycznie wniosku o przywrócenie terminu. Tym samym przed przystąpieniem do oceny wniosku o przywrócenie terminu do złożenia określonego środka prawnego, w tym przypadku odwołania, zgodnie z powszechnie akceptowanym w orzecznictwie stanowiskiem, konieczne jest wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Badanie kwestii prawidłowości doręczenia, ustalenia daty początku biegu i końca terminu odwoławczego oraz ustalenia daty wniesienia odwołania następuje na etapie wstępnego badania dopuszczalności odwołania. Badanie przesłanek dopuszczalności odwołania i ewentualne stwierdzenie jego niedopuszczalności następuje w ramach postępowania wszczętego odwołaniem.

Nie ma wątpliwości, że postanowienie dotyczące stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania powinno być wydawane w sytuacji, gdy przekroczenie terminu jest oczywiste. W niniejszej sprawie stronie doręczono decyzję organu pierwszej instancji [...] września 2016 r. Skoro zatem odwołanie spółka wniosła 12 października 2016 r., uczyniła to z uchybieniem ustawowego czternastodniowego terminu na wniesienie tego środka zaskarżenia.

Dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego w takim znaczeniu, jak o tym stanowią przepisy art. 180 i nast. O.p. Nie ma tu bowiem konieczności udowodnienia, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Wystarczy uprawdopodobnienie, które jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym. Prawdopodobieństwo jest środkiem który nie musi dawać pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (wyrok NSA z 5 maja 1995 r., SA/Wr 2223/94, Temida CD, Sopot 2002). Nie stosuje się wówczas reguł postępowania dowodowego (wyrok NSA z 27 lipca 1995 r., SA/Po 797/95, Profesjonalny Serwis Podatkowy (CD) Warszawa 2002).

W ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy w bardzo wysokim stopniu uprawdopodabniają, że strona pozostawała w usprawnieniowym przekonaniu, że prawidłowe (skuteczne) doręczenie jej decyzji nr [...] Naczelnika US z [...] września 2016 r. nastąpiło 29 września 2016 r. w formie pisemnej, za pośrednictwem operatora pocztowego i że doręczenie to nastąpiło w trybie art. 144 § 1 pkt. 1 w zw. z §3 O.p. Sąd w tym zakresie uwzględnił poniższe fakty:

Bezpośrednio po otrzymaniu drogą elektroniczną decyzji Naczelnika US, tj. tego samego dnia [...] września 2016 r., w informacji zwrotnej pełnomocnik strony przesłał organowi wiadomość zatytułowaną "Wniosek informacja dotyczącą doręczenia", w którym zakomunikował, że nie może otworzyć przesłanego mu dokumentu, określonego w wiadomości jako "jakaś decyzja" i w związku z tym zwrócił się z prośbą o doręczenie tej decyzji w formie pisemnej za pośrednictwem poczty. Jednocześnie wskazał własne imię i nazwisko oraz jego numer telefonu komórkowego, co uczynił zapewne na wypadek konieczności skontaktowania się z nim bezpośrednio (k.9).

Dodatkowo strona skarżąca uprawdopodobniła, co zostało jednocześnie potwierdzone przez Dyrektora IS w treści pisemnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że skarżąca (jej pełnomocnik) nie otworzyła elektronicznej korespondencji kierowanej do jej pełnomocnika w formie elektronicznej poprzez platformę ePUAP 26 września 2016 r. i z treścią decyzji z [...] września 2016 r. organu pierwszej instancji zapoznała się dopiero 29 września 2016 r. W tym miejscu wskazać należy, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z powodu zawinionego przez stronę braku możliwości zapoznania się z decyzją a nie z przyczyn leżących po stronie organu, który tę decyzję przesłał prawidłowo na wskazany adres ePUAP pełnomocnika strony. Powyższe ustalenia tut. Sądu w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 433/17 nie stoją w sprzeczności z oceną dokonaną przez Sąd w tej sprawie, zgodnie z którą strona nie otworzyła elektronicznej korespondencji kierowanej do jej pełnomocnika, w formie elektronicznej poprzez platformę ePUAP 26 września 2016 r.

W ocenie Sądu w analizowanej sytuacji pełnomocnik strony dołożył należytej staranności podejmując niezwłocznie czynności zmierzające do skutecznego wniesienia odwołania, bowiem jeszcze tego samego dnia, w którym otrzymał wiadomość elektroniczną i powziął podejrzenie, że może być to decyzja, tj. [...] września 2016 r., zgłosił organowi pierwszej instancji wniosek o doręczenie decyzji w formie pisemnej poprzez operatora pocztowego, wobec – jego zdaniem – istniejących problemów technicznych w doręczeniu decyzji na adres elektroniczny ePUAP.

To w odpowiedzi na ten wniosek strona (jej pełnomocnik) już 29 września 2016 r. drogą pocztową otrzymała treść decyzji (wydruk) Naczelnika US z [...] września 2016 r. w formie tradycyjnej (papierowej).

Organ drugiej instancji w odpowiedzi na skargę argumentował, że Naczelnik US przesłał pełnomocnikowi strony za pośrednictwem poczty polskiej jedynie wydruk decyzji, podpisanej uprzednio kwalifikowanym podpisem elektronicznym, tj. wydruk decyzji niezawierający oryginalnego podpisu. Tak więc, zdaniem organu, wobec brzemienia art. 210 § pkt 8 O.p., doręczenie stronie ww. wydruku decyzji nie mogło mieć równoznacznego skutku z doręczeniem podpisanej przez upoważnioną do tego osobę decyzji. Organ stwierdził, że samo wysłanie stronie wydruku decyzji miało charakter czysto informacyjny i nie mogło wywoływać żadnych skutków na gruncie przepisów prawa proceduralnego.

Znamienne, że powyższe twierdzenia organ odwoławczy podniósł dopiero w odpowiedzi na skargę. Przesyłając wydruk decyzji pełnomocnikowi strony, organ pierwszej instancji nie zawarł żadnej informacji, jak teraz twierdzi Dyrektor IS, że doręczenie to miało charakter wyłącznie czysto informacyjny. Takiej informacji nie przesłano pełnomocnikowi strony ani z doręczanym wydrukiem decyzji, ani drogą elektroniczną, ani poprzez kontakt telefoniczny, co było możliwe dzięki podanym we wniosku danym kontaktowym do pełnomocnika strony.

Zgodnie z art. 144 § 1 pkt 1 O.p., organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy łub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów.

Stosownie natomiast do art. 114 § 3 tej ustawy, w przypadku wystąpienia problemów technicznych uniemożliwiających organowi podatkowemu doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pisma doręcza się w sposób określony w § 1 pkt 1.

W tej sytuacji pełnomocnik strony, do którego nastąpiło przesłanie drogą elektroniczną przedmiotowej decyzji [...] września 2016 r. i który w odpowiedzi na własny wniosek o doręczenie tej decyzji poprzez operatora pocztowego, trzy dni później taką decyzję otrzymał (tyle że w formie wydruku) miał wszelkie powody, aby uznać, że to doręczenie dokonane 29 września 2016 r. jest tym, od którego rozpoczynał bieg termin do wniesienia odwołania, jako doręczenie dokonane w trybie art. 144 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 O.p. Przekonanie to usprawiedliwia także bezsporna w sprawie okoliczność, że organ dokonując tego doręczenia nie zawarł żadnej informacji, że doręczenie to ma charakter inny aniżeli ten z jakim ustawa wiąże rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

W tych okolicznościach strona zasadnie powoływała się na brak winy w rozumieniu art. 162 § 1 O.p., w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast organy obu instancji, nie wskazały stronie, że doręczenie z 29 września 2016 r. ma charakter czysto informacyjny i strona powinna liczyć się z tym, ze termin do wniesienia odwołania upływa 10 października 2016 r. Stanowisko takie Dyrektor IS zajął dopiero w odpowiedzi na niniejszą skargę, po tym jak stwierdzono wniesienie odwołania z uchybieniem terminu i odmówiono stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Takim działaniem organ ten naruszył także zasadę wyrażoną w art. 121 § 1 i 2 O.p., zgodnie z którym postępowanie podatkowe powinno by prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udziela niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania.

W sprawie zostały jednocześnie spełnione przesłanki warunkujące przywrócenie terminu, określone w art. 162 § 2 O.p. Strona o uchybieniu terminu dowiedziała się bowiem z postanowienia z [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika US, natomiast wniosek o przywrócenie terminu (z tzw. ostrożności procesowej) spółka złożyła od razu wraz z odwołaniem wniesionym 12 października 2016 r., czym dokonała czynności dla której przewidziano dany termin.

W tych okolicznościach należało stwierdzić, że wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor IS dopuścił się naruszenia art. 162 § 1 i 2 oraz art. 144 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 a także art. 121 § 1 i 2 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Zasadnie strona także zarzuciła, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest oceny prawnej organu ustalonego stanu faktycznego na gruncie uregulowań prawnych zawartych w treści art. 144 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 O.p., co stanowi naruszenie obowiązku wynikającego z treści art. 210 § 4 w zw. z art. 219 tej ustawy.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej p.p.s.a.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).