Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 681/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-01-30 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej dotacji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od złożonej skargi w kwocie 5.640 zł wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, co obrazują liczne posiadane przez nią zaległości wobec organów administracji publicznej oraz podmiotów prywatnych. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 45.000 zł, natomiast wartość środków trwałych strony wynosi 0 zł. W ostatnim roku obrotowym działalność spółki przyniosła stratę w wysokości 14.760 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych.

Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14).

Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Nadto przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737).

Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od ponad siedmiu lat. Z treści złożonych do sprawy dokumentów (informacja KRS, sprawozdanie finansowe spółki) nie wynika, iżby wobec spółki obecnie prowadzone było postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Jakkolwiek spółka nie prowadzi aktualnie działalności przynoszącej jakiekolwiek dochody oraz posiada znacznej wielkości zobowiązania, to jej udziałowcy prezentują wolę dalszego funkcjonowania spółki, nie dostrzegając żadnych okoliczności zagrażających jej istnieniu.

Jak wynika z akt sprawy spółka w 2015 r. mimo braku przychodów poniosła koszty działalności (usługi obce) w kwocie 14.760 zł, a zatem niepodobna by miała trudności w uiszczeniu wymaganego obecnie wpisu sądowego od wniesionej skargi.

Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania tych kosztów na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Innymi słowy ocena sytuacji majątkowej spółki musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie oraz czy ma majątek, ale również czy podejmowała i podejmuje wszelkie niezbędne działania celem pozyskania środków finansowych niezbędnych dla ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 1 stycznia 2008 r., II OZ 266/08, LEX nr 479009, oraz z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08, LEX 477828). Brak natomiast konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi, których w niniejszej sprawie nie wykazała. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. W konsekwencji, brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki.

Z tych samych względów na korzyść spółki nie przemawia argument o prowadzonych wobec niej postępowaniach egzekucyjnych. Mimo że pośrednio może to świadczyć o problemach z bieżącym regulowaniem zobowiązań czy wywiązywaniem się z zawartych umów, na przeszkodzie do przyznania im pierwszeństwa względem kosztów sądowych stoi faktyczne kontynuowanie działalności gospodarczej (brak jej zawieszenia, bądź ogłoszenia upadłości). Działalność ta z definicji nastawiona jest na osiąganie korzyści (zysków) – w przypadku spółki z o.o. na rzecz jej udziałowców i trudno uznać, że nie obejmuje ich jakiekolwiek związane z tym ryzyko. Dlatego też w przypadku wystąpienia problemów finansowych i uznaniu o dalszym prowadzeniu działalności, to właśnie na wspólnikach spółki ciąży powinność zapewnienia jej na to niezbędnych środków (np. poprzez dopłaty, podwyższenie kapitału zakładowego). Rozciąga się to na całokształt działań danego podmiotu, nie wyłączając z tego prowadzonych de facto także we własnym interesie postępowań sądowych, co podmioty gospodarcze powinny przewidywać i zabezpieczyć na to środki.

Wobec powyższego, referendarz sądowy uznając, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób dostateczny niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.