Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1349/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. c
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2014 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku Z. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne o ocenę prawną sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1954 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 10 poz. 51 ze zm.) stwierdziło, że nieruchomości ziemskie położone we wsi Z. zapisane w rejestrze scaleniowym pod nr [...] o powierzchni [...] ha, we wsi S. o powierzchni [...] ha i we wsi K. o powierzchni [...] ha oraz zapisane w rejestrze scaleniowym pod nr [...] położone we wsi Z. o powierzchni [...] ha, łącznie [...] ha, podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13

z późn. zm.; dalej: dekret PKWN). Następnie orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1954 r.,

nr [...] Minister Rolnictwa utrzymał powyższe orzeczenie w mocy.

W uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy stwierdziły, że przedmiotowa nieruchomość ziemska stanowiąca własność R. G. oraz spadkobierców C. G. spełniała normy powierzchniowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, bowiem powierzchnia użytków rolnych wchodzących w jej skład przekraczała 50 ha.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w orzeczeń wystąpił Z. G. podnosząc, że przedmiotowa nieruchomość nie spełniała norm powierzchniowych, decydujących o jej przejęciu ex lege na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zdaniem wnioskodawcy, R. G. był w dniu wejścia w życie dekretu właścicielem jedynie ¼ części spornej nieruchomości, pozostała zaś część stanowiła masę spadkową po C.G. R.G. był użytkownikiem pozostałego fragmentu gruntu, jednak nie miało to znaczenia z punktu widzenia przejęcia go na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Tym sam skarżący zarzucił kwestionowanym orzeczeniom rażące naruszenie prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1954 r. W uzasadnieniu Minister wyjaśnił, że podstawą materialnoprawną wydania skarżonych rozstrzygnięć był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zgodnie z dyspozycją wymienionego przepisu na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

W przypadku, gdy dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, z dniem 13 września 1944 r. przechodziła z mocy prawa, bez wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa oraz była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych

z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy Minister stwierdził, że z aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1923 r. nr Rep. [...] wynika, iż właściciel nieruchomości położonych we wsiach Z., S., K., M. i K.

- S. K. dokonał sprzedaży "zachodniej połowy" majątku "na zupełną własność" córki C. K. oraz jej narzeczonego R. G. - "obojgu niepodzielnie w równych częściach". Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 2005 r., sygn. akt

[...] spadek po zmarłym S. K. nabyła w całości jego córka C. G. Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] marca 1955 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłej C. G. nabyli: jej mąż R. G. oraz córki: H. G., R. G., I. G., H. G. i L. G. Postanowienie spadkowe z dnia [...] sierpnia 2005 r,. sygn. akt [...] dowodzi, iż spadkobiercami po zmarłym R. G. są: H. G., I. R., L. K., M. G., A. K., Z. G., B. S., D. B. i J. B.

W ocenie Ministra z powyższego wynika, iż współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. byli: R. G., H. G., R. G., I. G., H. G. i L. G. Poza tym w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na dokonanie prawnego podziału majątku spadkowego. Minister wskazał, że do nabycia spadku po S. K. i C. G. doszło z mocy samego prawa w dniu śmierci spadkodawców. Z chwilą otwarcia spadku spadkobiercy wstępują bowiem w ogół praw i obowiązków zmarłego. Data wydania prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego prawo do spadku nie ma przy tym znaczenia, ponieważ ma ono jedynie charakter deklaratoryjny, pozwala na wykazanie swojego prawa wobec osób trzecich lub organów administracji publicznej. Postanowienie takie nie decyduje o nabyciu prawa, a jedynie je potwierdza. Za niezasadny Minister uznał zatem zarzut wnioskodawcy, zgodnie z którym R. G. był właścicielem jedynie ¼ części nieruchomości. R. G. był współwłaścicielem całości nieruchomości w określonym przez postanowienia spadkowe udziale. Pozostałymi współwłaścicielami były zaś jego córki w określonych także przez postanowienia spadkowe udziałach.

W dalszej części uzasadnienia organ nadzorczy wyjaśnił spełnienie norm obszarowych przedmiotowej nieruchomości decydujących o jej przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. lit e dekretu PKWN. Zdaniem Ministra, protokół przejęcia nieruchomości z dnia 13 stycznia 1954 r. dowiódł, iż powierzchnia ogólna spornej nieruchomości wynosiła [...] ha. Użytki rolne, w tym grunty orne, łąki jednokośne i torfy eksploatowane zajmowały około [...] ha. W oparciu o powyższe Minister stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość mogła być wykorzystana na realizację jednego z celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 pkt 2 lit a-c dekretu PKWN. Wskazuje na to zwłaszcza duży obszar użytków rolnych, niewielka powierzchnia nieruchomości zabudowanej, a także znaczna odległość od miasta powiatowego.

Reasumując, w ocenie organu I instancji brak było podstaw do stwierdzenia nieważności (z którejkolwiek z przyczyn nieważnościowych wymienionych w art. 156

§ 1 Kpa) orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1954 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia

[...] kwietnia 1954 r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Z. G. podnosząc, iż przedmiotowa nieruchomość nie spełniała norm powierzchniowych, decydujących o jej przejęciu ex lege na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Skarżący wskazał na rejestry pomiarowe, z których wynika, iż użytki rolne przejętej nieruchomości miały powierzchnię poniżej 50 ha.

Ponownie analizując niniejszą sprawę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z protokołu przejęcia nieruchomości z dnia 13 stycznia 1954 r. wynika, że powierzchnia ogólna spornej nieruchomości wynosiła [...] ha. Użytki rolne, w tym grunty orne, łąki jednokośne i torfy eksploatowane zajmowały powierzchnię około [...] ha. Organ dodał, że na powyższym protokole przejęcia oparto się z uwagi na fakt, że był on czasowo najbliższy dacie wejścia w życie dekretu. Odnosząc się zaś do powołanych przez skarżącego rejestrów pomiarowych organ odwoławczy wskazał, iż jako dokumenty późniejsze od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] mogły być raczej przesłanką do wznowienia postępowania administracyjnego, aniżeli do badania legalności orzeczenia w kontekście rażącego naruszenia prawa. Powołane bowiem rejestry pomiarowe nie istniały w czasie orzekania przez organy, tym samym nie były im znane i nie mogły być przez wówczas orzekające organy uwzględnione.

Skargę na decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. G. podnosząc, że po roku 1954 r. cztery komisje wykonały pomiary nieruchomości ziemskiej (w tym dwie na polecenie Ministra Rolnictwa) i stwierdziły, że użytków rolnych było mniej niż 50 ha.

W ocenie skarżącego, w czasie orzekania ówczesne organy państwowe uwzględniły obowiązujące w 1954 r. przepisy, natomiast oparły się na rejestrach pomiarowych z roku 1927 (m.in. planie scaleniowym z 1927 r. sporządzonym przez mierniczego przysięgłego J. B.), które informowały o użytkach rolnych o powierzchni około [...] ha. Tymczasem po 27 latach upraw stan użytków rolnych zmienił się, co potwierdziły pomiary pięciu komisji. Na podstawie w/w pomiarów skarżący stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość ziemska nie podpadała pod działanie art. 2. ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami

m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2012 poz. 270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a.

- zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, a więc wszczynane jest w nowej sprawie, w której treścią nie jest orzekanie, co do istoty sprawy rozstrzygniętej kontrolowaną w trybie nadzwyczajnym decyzją. Kontrola kwestionowanej decyzji ogranicza się jedynie do zbadania, czy zachodzą przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 k.p.a.

Skarżący zmierza do wzruszenia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1954 r. utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1954 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia, że nieruchomości ziemskie położone we wsi Z. zapisane w rejestrze scaleniowym pod nr [...] o powierzchni [...] ha, we wsi S. o powierzchni [...] ha i we wsi K. o powierzchni [...] ha oraz zapisane w rejestrze scaleniowym pod nr [...] położone we wsi Z. o powierzchni [...] ha, łącznie [...] ha, podpadają pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.; dalej: dekret PKWN).

Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Art. 2 dekretu stanowił również, że z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Jego treść powodowała, że z dniem 13 września 1944 r. dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Sądu, Minister słusznie przyjął, że w momencie przejmowania na rzecz Państwa nieruchomość ziemska położona na terenie wsi Z., S. i K. miała obszar użytków rolych, jak wynika z akt sprawy, ponad 50 ha i na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13

z późn. zm.) podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. W świetle § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Z protokołu przejęcia z dnia 13 stycznia 1954 r., podpisanego m.in. przez R. G., wynika, że powierzchnia użytków rolnych spornej nieruchomości wynosiła [...] ha i składała się na nie użytki rolne, w tym grunty orne, łąki jednokośne i torfy eksploatowane zajmowały około [...] ha, a skoro tak, to nieruchomość podpadała pod działanie tego dekretu. W tym postępowaniu przedmiotem oceny organu w postępowaniu nadzorczym była decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1954 r., utrzymana następnie w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia

1954 r. nr [...] oraz postępowanie poprzedzające wydanie tej decyzji. Zatem w tak zakreślonych ramach postepowania nadzorczego nie mogły być przedmiotem oceny pomiary geodezyjne gruntów ornych przedmiotowej nieruchomości rolnej wykonane po roku 1954 r., gdyż nie były one przedmiotem oceny przez organy prowadzące postępowanie administracyjne zakończone decyzjami objętymi postępowaniem nadzorczym.

Odnośnie zarzutu skarżącego, iż przejęte gospodarstwo rolne nie spełniało norm obszarowych określonych w dekrecie o reformie rolnym również z tego powodu, że stanowiło jedynie co do ¼ własność R. G. stwierdzić należy, iż ze znajdujących się w aktach administracyjnych postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że dniu 1 września 1939 r. współwłaścicielami całej przedmiotowej nieruchomości byli: R. G., H. G., R. G., I. G., H. G. i L. G. Brak jest dokumentów aby pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości doszło do działu spadku. Dekret o reformie rolnej mówił zaś o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Zatem treść aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1923 r.

nr rep. [...] nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, istotne znaczenie ma bowiem stan prawny nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu tj. 13 września 1944 r.

Fakty te wskazują, że decyzje, których stwierdzenia nieważności żąda strona nie są obarczone wadą w postaci rażącego naruszenia prawa.

Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzja wydana w sprawie nie narusza przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) skarga została oddalona.