Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 436/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b)
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 42 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2022 roku sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 18 marca 2022 roku nr KO.4111.59.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z 18 marca 2022 r., nr KO.4111.59.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Rawa Mazowiecka przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rawie Mazowieckiej z 28 stycznia 2022 r., nr MOPS.5212.84.2022, odmawiającej przyznania B.W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną A.W.

Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło ustalenia organu I instancji, a następnie wskazało motywy rozstrzygnięcia organu I instancji, z których wynikało, że B.W. jako opiekun prawny nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych enumeratywnie w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do A.W. zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym.

Dalej Kolegium wskazało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik B.W. zarzucił naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie: przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art.17 ust. 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że opiekun prawny niepełnosprawnej nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną A.W. W świetle powyżej wskazanych okoliczności na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. strona skarżąca wniosła o uchylenie w części zaskarżonej decyzji z dnia 28 stycznia 2022 r., nr MOPS.5225.84.2022 oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2021 r. W uzasadnieniu odwołania strona skarżąca wskazała m.in, że w jej ocenie organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 3 pkt 16 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez niezasadne uznanie, że opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej nie należy do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby podopiecznej. Zadaniem opiekuna prawnego jest zastępowanie rodziców danej osoby i wykonywanie wszystkich zwykle należących do nich obowiązków. Niezależnie więc od tego, czy opieka dotyczy dziecka czy osoby ubezwłasnowolnionej, opiekun prawny musi dbać o zapewnienie tej osobie środków do życia, dbać o jej mieszkanie, wyżywienie, opiekę lekarską, edukację. Opiekun prawny reprezentuje również tę osobę przy czynnościach prawnych i może w jej imieniu składać oświadczenia woli, przejmuje więc pełen obowiązek nad osobą ubezwłasnowolnioną również w zakresie de facto obowiązku alimentacyjnego. Trudno więc, biorąc pod uwagę funkcjonalną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby opiekuna prawnego ustanowionego jako rodzina zastępcza nie zaliczać do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Na potwierdzenie swojego stanowiska strona skarżąca odwołała się orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazując na wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16 oraz przywołane w tym wyroku orzeczenia NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14 i z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14.

Organ II instancji wskazał następnie, że 23 listopada 2021 r. B.W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną podopieczną – A.W., ur. [...] r. W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, na podstawie oświadczenia ustnego i pisemnego B.W. ustalono, że zainteresowana mieszka i gospodaruje wspólnie z mężem, nie ma na utrzymaniu innych osób, jej dochodem jest dodatek pielęgnacyjny z MOPS w wysokości 300 zł. Zainteresowana nie pracuje zawodowo, ponieważ podjęła się opieki nad chorą A.W., która orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 30 stycznia 2001 r. została uznana trwale za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Według orzeczenia całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od urodzenia. B.W. każdego dnia udziela pomocy A.W. przy kąpaniu, jedzeniu i ubieraniu, pięć razy dziennie przygotowuje posiłki i karmi panią A.W., około pięciu razy dziennie zmienia jej pieluchomajtki, trzy razy dziennie podaje jej leki, codziennie sprząta jej mieszkanie, a w sezonie zimowym pali w piecu, każdej nocy trzy razy wyprowadza A.W. do łazienki w celu załatwienia jej fizjologicznych potrzeb, raz na trzy miesiące udaje się z nią na wizyty do lekarzy, załatwia również w imieniu A.W. sprawy urzędowe. A.W. reaguje strachem na widok obcych osób, co uniemożliwia jej wyjazdy na turnusy rehabilitacyjne. B.W. opiekę nad niepełnosprawną A.W., która jest jej siostrą cioteczną, sprawuje od 2012 r., a w 2016 roku ustanowiona została przez Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej III Wydział Rodzinny i Nieletnich opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionej A.W. i 28 stycznia 2016 r. złożyła przyrzeczenie. A.W. nie ma męża i dzieci, a jej rodzice nie żyją. Jak wynika z treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wobec B.W. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r. wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny w aspekcie przepisów art. 3 pkt 14, art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. oraz art. 611 § 1 i § 2, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. póz. 1359 ze zm.) – dalej jako: "k.r.o." – Kolegium stwierdziło, że katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnia opiekuna prawnego jako podmiotu uprawnionego do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że intencją ustawodawcy nie było włączenie do katalogu podmiotów uprawnionych do ww świadczenia opiekuna prawnego osoby wymagającej opieki (dziecka lub osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie). Gdyby było inaczej ustawodawca z pewnością uwzględniłby tę grupę opiekunów, jednak mimo wielokrotnych nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, opiekunowie prawni nie znaleźli się w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można zatem zgodzić się z wyrażonym przez stronę w odwołaniu stanowiskiem, że z uwagi na zakres i charakter obowiązków przewidzianych w k.r.o. dla opiekunów prawnych (zgodnie z art. 155 k.r.o.) usprawiedliwione i zasadne jest, biorąc pod uwagę wykładnię funkcjonalną przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych, zaliczenie opiekuna prawnego ustanowionego jako rodzina zastępcza do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Omawiana wyżej kwestia była przedmiotem oceny sądów administracyjnych, zarówno wojewódzkich, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym podjętej 8 grudnia 2013 r. przez NSA w składzie siedmiu sędziów uchwały o sygn. akt I OPS 5/13, w której Sąd stwierdził, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Przepisy te w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że A.W. jest siostrą cioteczną B.W., a zatem ww. osoby nie są spokrewnione w linii prostej, ani nie są rodzeństwem w rozumieniu k.r.o. B.W. nie jest więc osobą obciążoną w stosunku do A.W. obowiązkiem alimentacyjnym, a tym samym nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną nad A.W. opiekę.

Kolegium podkreśliło także, że że powołane przez stronę w odwołaniu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16, nie dotyczyło sytuacji jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, zaprezentowane w tym wyroku rozważania NSA dotyczące wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., ukierunkowane były więc na inny stan faktyczny. Dotyczy to również powołanych w odwołaniu orzeczeń NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14 i z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1230/14.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że B.W. nie należy do podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem ani opiekunem faktycznym, ani rodziną zastępczą spokrewnioną ani osobą zobowiązaną do alimentacji względem podopiecznej, ale jest opiekunem prawnym nie wymienionym w przepisach warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył pełnomocnik B.W., zarzucając o naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: o art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącej jako opiekunowi prawnemu rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawną siostrą cioteczną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz B.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej stwierdził, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie istotnym jest ustalenie czy prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 16 u.ś.r. pozwala uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie osoba ta jest jedynym członkiem rodziny osoby i zarówno jej opiekunem prawnym, którą osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, się opiekuje. W tym zakresie należy pełnomocnik skarżącej podzielił stanowisko zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 roku P23/05, który jednoznacznie orzekł, że skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, siostrzenica, bratanek/stryj, dziadek/babka czy też syn/córka) wywiązuje się ze swych obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji), godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Niewątpliwie z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa, należących do określonej kategorii. Relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów, których dotyczy art. 17 ust. 1 u.ś.r. i opiekunów tym przepisem nieobjętych są po pierwsze - sprawowanie opieki nad członkiem rodziny (także dorosłym) wymagającym stałej pielęgnacji, po wtóre - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Na tym tle odmowa wsparcia osobom bliskim - jak w niniejszej sprawie siostrze ciotecznej osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym - podważa racjonalność ustawodawcy. Zgodnie z art. 18 Konstytucji rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Praw określonych w szczególności w art. 69 i 71 Konstytucji można dochodzić w granicach określonych w ustawie (art. 81 Konstytucji). Tak zatem wykładni ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać z uwzględnieniem norm konstytucyjnych i obowiązującego Rzeczpospolitą Polską prawa międzynarodowego (art. 87 ust. 1, art. 91 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji). Opieka rozumiana jako troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, strzeżenie, dozór ("Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego - PWN 1963 t. V s. 1025 znaczenie 1; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1992 t. 2 s. 526; znaczenie 1; S. Skorupka "Słownik frazeologiczny języka polskiego" WP 2002 t. 1 s. 605) jest pojęciem obejmującym znacznie dalej idące obowiązki, niźli utrzymanie. Uwzględniwszy cel ustawy brak jest podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdy spełnione są wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega wątpliwości, że osobiste starania o utrzymanie, stanowi realizację obowiązku alimentacji nie tylko dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 135 § 2 k.r.o.), lecz i osoby dorosłej, nieporadnej z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność, w sprawach codziennych. Alimentacja nie może być postrzegana jedynie jako realizacja ustawowego obowiązku alimentacji. W uzasadnieniu wyroku z 15 listopada 2006 r. Trybunał Konstytucyjny nie warunkował prawa do zasiłku stałego od tego, czy osoby ubiegające się o to świadczenie były obciążone ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym. Trybunał Konstytucyjny wskazał jedynie, że "wątpliwości wzmaga fakt, że rodzeństwo oraz krewni w linii prostej (zstępni i wstępni) byli i są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym" (cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku z 15 listopada 2006 r.). W tych kategoriach Trybunał Konstytucyjny nie podzielił zatem wątpliwości, które mogłyby przemawiać za odmową prawa do zasiłku stałego na rzecz osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W uzasadnieniu, powołanego wyżej wyroku z 22 lipca 2008 r., Trybunał Konstytucyjny nie wskazał na obowiązek alimentacji jako cechę relewantną (cz. III pkt 4. 3 akapit przedostatni). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2008 r., omawiając wyrok z 15 listopada 2006 r., nie wskazał obowiązku alimentacji jako relewantnej cechy wspólnej opiekunom, a w dalszej części rozważań - po podtrzymaniu owej linii orzecznictwa - wśród relewantnych kryteriów oceny zgodności zaskarżonych przepisów z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadą równości, wymienił obowiązek alimentacyjny spoczywający na osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (cz. III pkt 3 uzasadnienia). Na siostrze ciotecznej nie spoczywa ustawowy obowiązek alimentacyjny. Jednakże nie oznacza to, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny.

Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej nie należy do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby podopiecznej. Zadaniem opiekuna prawnego jest zastępowanie rodziców danej osoby i wykonywanie wszystkich zwykle należących do nich obowiązków. Niezależnie więc od tego, czy opieka dotyczy dziecka, czy osoby ubezwłasnowolnionej, opiekun prawny musi dbać o zapewnienie tej osobie środków do życia, dbać o jej mieszkanie, wyżywienie, opiekę lekarską, a w razie potrzeby również edukację. Opiekun prawny reprezentuje również tę osobę przy czynnościach prawnych i może w jej imieniu składać oświadczenia woli. W razie potrzeby powinien także występować o świadczenia z ubezpieczeń społecznych lub pomocy społecznej. Opiekun prawny przejmuje pełen obowiązek nad osobą ubezwłasnowolnioną również w zakresie de facto obowiązku alimentacyjnego. Trudno więc, biorąc pod uwagę funkcjonalną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aby opiekuna prawnego ustanowionego sądownie dla osoby ubezwłasnowolnionej nie zaliczać do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny.

Skarżąca czując więc moralny obowiązek w stosunku do siostry ciotecznej jako jedyna krewna przejęła nad nią opiekę, stalą się jej opiekunem prawnym, gdyż jest jedyną żyjącą osobą z rodziny, która mogła się nią zająć. Na uwagę zasługuje również fakt, iż skarżąca jako opiekun prawnym przejęła de facto obowiązek alimentacyjny w stosunku do A.W., gdyż na mocy orzeczenia sądowego sprawuje nad nią opiekę co równoznaczne jest z przyjęciem na siebie obowiązku alimentacyjnego w zakresie osobistych starań dotyczących sprawowania opieki nad ubezwłasnowolnioną, niepełnosprawną podopieczną.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych pełnomocnik skarżącej wskazał, że art. 175. k.r.o. przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów o opiece nad małoletnim do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie. Z kolei na podstawie art. 176 k.r.o. jeżeli wzgląd na dobro pozostającego pod opieką nie stoi temu na przeszkodzie, opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż - jego ojciec lub matka. Przepis art. 145 § 2 k.r.o. stanowi, że opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód. Zgodnie z art. 146 k.r.o. opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego (art. 155 k.r.o.) Natomiast na podstawie § 2 tego artykułu, do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej. W zakresie władzy rodzicielskiej przywołać w tym miejscu należy art. 93 k.r.o., który wskazuje oboje rodziców jako uprawnionych do sprawowania władzy rodzicielskiej (§ 1), natomiast w art. 94 § 3 stanowi, iż jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, ustanawia się dla dziecka opiekę. Przepis art. 95 k.r.o. z kolei określa zakres władzy rodzicielskiej, wskazując w § 1, że obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw.

Zdaniem pełnomocnik skarżącej wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało niewątpliwie orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05), jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) oraz z 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P 41/07), Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Tym bardziej - jak to wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 stycznia 2022 r. (sygn. akt I OSK 911/21) - osób obcych.

W świetle powołanych wyżej rozważań, zdaniem pełnomocnika skarżącej, zachodzą uzasadnione podstawy, by uznać także opiekuna prawnego za osobę, wobec której zmaterializował się obowiązek alimentacyjny, w konsekwencji zatem za osobę, której przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zastępuje ona rodzica. Z powyżej przytoczonych przepisów k.r.o. wynika bowiem, że opieka (nad dzieckiem) ustanawiana jest w zastępstwie władzy rodzicielskiej, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani, zaś w stosunku do osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie opiekunem powinien być ustanowiony przede wszystkim jego małżonek, a w braku tegoż - jego ojciec lub matka. Powyższe stanowisko nie stoi w sprzeczności z przywoływanymi przez organ odwoławczy orzeczeniami NSA. Przyjęcie bowiem, że skarżąca w tej sprawie pełni dla niepełnosprawnego podopiecznego rolę rodzica, czyni rozważania w zakresie obowiązku alimentacyjnego powinowatych mniej istotnymi. O ile nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie nie zobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, to ustalenie, że powinowata jako osoba co do zasady nie zobowiązana do alimentacji pełni jednocześnie funkcję opiekuna faktycznego i prawnego (przy braku rodziców naturalnych) osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym i ubezwłasnowolnionej całkowicie, pozwala już na przyjęcie, że pełni ona dla osoby objętej opieką rolę rodzica i to z tego powodu przysługuje jej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreśla, że w realiach tej sprawy, nie tyle językowa, co formalistyczna wykładnia przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedyną osobę mogącą sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym, co z kolei nie da się pogodzić z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. i Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Przy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy mieć przede wszystkim na względzie cel regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, organy administracji wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełniły obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że pełnomocnik skarżącej odmiennie interpretuje zastosowane w sprawie przepisy prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcia, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt. 1); opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt. 2); osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt. 3); innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt. 4) jeżeli (te ww. osoby) nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b. u.ś.r.)

Za rodzinę zastępczą spokrewnioną w rozumieniu art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. 2022 r. poz. 447 ze zm.) uważa się małżonków lub osoby, o których mowa w ust. 1, będące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

W dziale III ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy uregulowany został natomiast obowiązek alimentacyjny, rozumiany jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.), przy czym zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że skarżąca B.W. jest siostrą cioteczną niepełnosprawnej w stopniu znacznym A.W., a więc nie jest jej krewną w linii prostej. Wobec powyższego, Sąd uznał, że organy trafnie stwierdziły, iż skarżąca nie należy do podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca nie jest bowiem rodziną zastępczą spokrewnioną ani osobą obowiązaną do alimentacji względem podopiecznego, ale opiekunem prawnym nie wymienionym w przepisach warunkujących przyznanie spornego prawa. Nie sposób więc w konsekwencji stwierdzić, że skarżąca należy do grona osób, którym przysługuje zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 marca 2019 r.; sygn. akt I OSK 4353/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak słusznie zauważyło Kolegium w niniejszej sprawie należy odwołać się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, nakazującej dokonywania literalnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując, wbrew twierdzeniom skarżącego, że tego przepisu nie można interpretować rozszerzająco, z powołaniem na wartości konstytucyjne. W tym stanie rzeczy nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wywieść, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyznać świadczenie pielęgnacyjne również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Dodatkowo wskazać należy, że powoływany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r. wydany w sprawie P 41/07, stwierdzał niekonstytucyjność art. 17 u.ś.r. wyłącznie w zakresie, w jakim wyłączał on możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez rodziny zastępcze spokrewnione, co wyraźnie podkreślono w uzasadnieniu wyroku. A więc nie mógł on mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Podobnie rzecz się ma do wyroku Trybunału wydanego w sprawie P 23/05 który, pomijając utratę na aktualności, dotyczył sytuacji równego traktowania podmiotów zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego, jaka to przecież sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Również nieaktualny jest już wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 27/07, gdyż po jego ogłoszeniu przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. został już kilkukrotnie znowelizowany.

Odnosząc się natomiast do zarzutów wniesionej skargi, Sąd stwierdza, iż pozostają one bez wpływu na wynik wydanego orzeczenia.

Na koniec należy dodatkowo wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

is