Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 294/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 203 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 1, § 4 pkt 4 i 5, § 6 ust. 1 pkt 4, § 9 pkt 1, § 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 55 (3), art. 206, art. 336, art. 338, art. 1035
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędziowie NSA Rafał Batorowicz (spr.) Zofia Borowicz Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 754/08 w sprawie ze skargi Z. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz Z. O. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 754/08 oddalił skargę Z. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej.

Referując stan faktyczny sprawy Sąd stwierdził, że w dniu [...] maja 2005 r. Z. O. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. T. wniosek o przyznanie renty strukturalnej, deklarując przekazanie w formie darowizny 6,23 ha użytków rolnych własnego gospodarstwa rolnego na powiększenie gospodarstwa rolnego syna R. O. Umową darowizny z dnia [...] października 2005 r. Z. i K. O. przekazali zadeklarowane we wniosku o przyznanie renty działki na rzecz syna R. O.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. T. przyznał Z. O. rentę strukturalną w wysokości 1563,97 zł miesięcznie na okres od dnia 14 listopada 2005 r. do dnia 14 listopada 2015 r. Powyższa decyzja została następnie zmieniona w zakresie wysokości przyznanego świadczenia decyzją organu I instancji z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...] w ten sposób, że nową wysokość renty ustalono na kwotę 1660,94 zł.

W dniu [...] czerwca 2006 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. T. postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po J. O., J. O. i J. O. pomiędzy Z. O. i J. O.

Umową darowizny z dnia [...] maja 2007 r. Z. O. przekazał na rzecz syna R. O., działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...] i [...], stanowiące jego własność o powierzchni całkowitej 6,03 ha.

Z uwagi na to, że wskazane okoliczności nie były znane organowi w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. T. na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z urzędu wznowił postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej, zaś postanowieniem z dnia [...] marca 2008 r. wznowił postępowanie w sprawie waloryzacji renty strukturalnej, zakończone decyzją Nr [...] o zmianie wysokości renty.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. T. uchylił: własną decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej i decyzję z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...] o zmianie wysokości renty strukturalnej oraz odmówił Z. O. przyznania renty strukturalnej.

Organ na podstawie informacji uzyskanych od Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt [...] ustalił, iż odpis wniosku J. O. o stwierdzenie nabycia spadku został doręczony Z. O. w dniu [...] maja 2005 r. Na rozprawie w dniu [...] maja 2005 r. Sąd, w obecności Z. O., ogłosił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po J., J. i J. O., zaś w dniu [...] kwietnia 2006 r. Sąd w obecności strony ogłosił postanowienie o dziale spadku, którego prawomocny odpis doręczono stronie w dniu 5 czerwca 2007 r.

Zdaniem organu I instancji, Z. O. w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty był posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,03 ha, z czego tylko 8 ha przekazał na rzecz syna R. O., ponadto w złożonym wniosku nie wskazał wszystkich działek będących w jego posiadaniu i wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, co więcej, w terminie do dnia [...] lutego 2006 r. nie przekazał wszystkich posiadanych przez siebie gruntów rolnych, a taki był warunek do przyznania renty strukturalnej.

W odwołaniu od decyzji Z. O. stwierdził, iż w dacie składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej wiedział o toczącym się postępowaniu spadkowym, choć nie wiedział, które działki zostaną mu przyznane na skutek podziału spadku. Wskazał ponadto, iż dostarczając postanowienie Sądu o dziale spadku zachował się zgodnie z przepisami prawa. Jego zdaniem, skoro dopiero w dniu [...] maja 2006 r. poznał konkretne numery działek przyznanych mu w wyniku działu spadku, to miał rok na przekazanie ich w drodze darowizny, co też miało miejsce w dniu [...] maja 2007 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] znak [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy podtrzymał argumentację i podzielił stanowisko organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Z. O. zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W ocenie skarżącego w dniu wydania decyzji - [...] grudnia 2005 r. istniało postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, ale nie miało ono wpływu na uprawnienia skarżącego, gdyż wnioskodawca nigdy nie prowadził tego gospodarstwa. W dalszej części uzasadnienia skargi, Z. O. powtórzył zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji, wnosząc o uchylenie rozstrzygnięcia organu II instancji.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż podstawę prawną podjętych w niniejszej sprawie aktów administracyjnych stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.). Podkreślił przy tym, iż z dniem 21 czerwca 2007 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 109, poz. 750). Mimo, iż pierwszy z wymienionych aktów prawnych nie utracił mocy obowiązującej i nadal funkcjonuje w systemie obowiązujących przepisów prawa, to jednak w ocenie Sądu, organy powinny ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o regulacje drugiego z przywołanych rozporządzeń. W przekonaniu składu orzekającego stwierdzone uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

W ocenie Sądu I instancji, podstawowym warunkiem przyznania rolnikowi renty strukturalnej w oparciu o przepisy obu aktów prawnych jest przekazanie wszystkich posiadanych przez rolnika i jego małżonka użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, stanowiących przedmiot ich współwłasności, jak i będących przedmiotem odrębnej własności rolnika bądź jego małżonka.

Omawiana przesłanka, co wynika z zebranej w sprawie dokumentacji, nie została spełniona. Skarżący już w dacie wydawania przez organ I instancji postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, a więc już w dniu [...] lipca 2005 r. posiadał wiedzę o nabyciu w drodze spadku po J. O., J. O. i J. O., połowy gospodarstwa rolnego położonego w S. i w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania tegoż postanowienia nie przekazał synowi wszystkich posiadanych użytków rolnych. Sześciomiesięczny termin do przekazania gospodarstwa rolnego biegł od dnia [...] sierpnia 2005 r. do dnia [...] lutego 2006 r. i, jak trafnie ustaliły organy orzekające, w niniejszej sprawie termin ten upłynął bezskutecznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że postanowienie Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po wymienionych osobach zostało ogłoszone w obecności skarżącego na rozprawie w dniu [...] maja 2005 r. Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane zanim jeszcze skarżący darował synowi 6,32 ha użytków rolnych na powiększenie jego gospodarstwa rolnego. Według organów obu instancji, Z. O. nabył spadek z chwilą śmierci spadkodawców. Był zatem współwłaścicielem gospodarstwa spadkowego .

WSA wyjaśnił, że fakt, iż skarżący w dacie zawarcia pierwszej umowy darowizny nie wiedział, które konkretnie działki zostaną mu przyznane na skutek podziału spadku nie mógł stanowić, w przekonaniu składu orzekającego, okoliczności usprawiedliwiającej uchylenie się od przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład posiadanego gospodarstwa rolnego. Chybiony jest również argument skarżącego, iż sądził on, że całe gospodarstwo odziedziczy brat, skoro to z jego inicjatywy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych rodzicach i bracie. Podobnie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje podnoszona w skardze kwestia, że skarżący nigdy nie prowadził odziedziczonego gospodarstwa rolnego, gdyż nie zawładnął fizycznie przypadającą mu częścią nieruchomości spadkowej. Także okoliczność, iż ziemia leżała odłogiem i skarżący dysponuje zeznaniami świadków potwierdzającymi faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej nie mogła wpłynąć na wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

z dnia 14 listopada 2008 r. wniósł Z. O. zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

a) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej naruszyły art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmówienie skarżącemu prawa do renty strukturalnej za cały okres od listopada 2005 roku do chwili wydania decyzji,

b) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie ustalenia, czy nieprzekazanie całego gospodarstwa rolnego było tożsame z nieprzekazaniem wszystkich użytków rolnych,

c) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej rozpoznając sprawę po jej wznowieniu naruszyły § 20 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich,

d) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na tym, iż Sąd I instancji, nie będąc związany skargą oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo iż winien to uczynić wobec istnienia powyżej wskazanych uchybień;

Wskazując na powyższe, na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które ani w całości, ani

cw części nie zostały opłacone tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnoszący skargę podniósł, że zgodnie

z procedurą przewidzianą w § 20 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich i w jego odpowiedniku, § 19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, kierownik biura powiatowego Agencji weryfikuje wniosek o przyznanie renty strukturalnej w terminie 40 dni od dnia złożenia wniosku.

We wznowionym postępowaniu takowe działanie nie miało miejsca.

Gdyby doszło do stosownej weryfikacji okazałoby się, że już na dzień wznowienia postępowania skarżący spełniał wymagania niezbędne dla przyznania renty strukturalnej, w szczególności nie posiadał żadnych użytków rolnych i nie prowadził działalności rolniczej, ponieważ w dniu [...] maja 2007 roku przekazał synowi, R. O., działki przydzielone na skutek dokonania działu spadku.

Tylko z ostrożności procesowej można również podnieść, iż organ mógł uchylić dotychczasowe decyzje i odmówić skarżącemu renty jedynie za sporny okres.

W ocenie skarżącego, skoro warunkiem przyznania renty strukturalnej jest przekazanie wszystkich użytków rolnych i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, to w kontekście złożonego przed organem odwoławczym oświadczenia Z. O., iż odziedziczone grunty nie są użytkowane (leżą odłogiem), tenże organ winien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy nieprzekazane grunty stanowią użytki rolne czy też nie.

Skarżący podniósł, iż brak przekazania całego gospodarstwa rolnego wcale nie musi być tożsamy z nieprzekazaniem wszystkich posiadanych przez skarżącego użytków rolnych

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, iż dokonana przez organy administracji publicznej interpretacja przepisu § 4, 6, 9 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zmuszająca de facto skarżącego do przekazania już na etapie wydania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku wszystkich posiadanych przez niego nieruchomości, nie może zostać uznana za słuszną i uzasadnioną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc

z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi

w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta jest wyłącznie na drugiej podstawie kasacyjnej, mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania. Skarga kasacyjna skonstruowana jest w ten sposób, że strona zarzucając naruszenie przepisów postępowania zmierza, między innymi, do wykazania, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi naruszył przepisy postępowania oddalając skargę w sytuacji, gdy zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, organ administracji publicznej naruszył prawo materialne.

Z. O. zarzuca, w szczególności, naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji, iż organy administracji publicznej rozpoznając sprawę po jej wznowieniu naruszyły § 20 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazane są ponadto jako naruszone § 4, § 6 i § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zawierające regulacje zbliżone do objętych identycznie oznaczonymi jednostkami redakcyjnymi wcześniej wymienionego rozporządzenia. Zamienne stosowanie przepisów obu rozporządzeń jest usprawiedliwione zbieżnością regulacji zawartych w dwóch aktach normatywnych oraz podobnym sposobem wyjaśniania podstawy prawnej przez Sąd I instancji. Odtworzenie granic zarzutu nie nasuwa wątpliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi omawia oba rozporządzenia stojąc na stanowisku, że zastosowanie powinny znaleźć przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. Pogląd Sądu nie jest trafny. Rozporządzenie z dnia 19 czerwca 2007 r. dotyczy warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Omawiany akt normatywny nie zawiera ani przepisów nadających mu moc wsteczną, ani uchylających moc obowiązującą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku. Wobec tego do wniosków o przyznanie pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich na okres sprzed 2007 r. stosować należy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku

w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

W niniejszej sprawie przedmiotem oceny organów administracji publicznej,

w postępowaniu toczącym się po wznowieniu postępowań zakończonych decyzjami o ustaleniu prawa do renty strukturalnej i określającymi jej wysokość, był wniosek Z. O. złożony w maju 2005 r., to jest przed wejściem w życie Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Zgodnie z regulacją zawartą w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, omawiany akt normatywny służy wprowadzeniu do prawa krajowego zasad określonych w art. 10-12 Rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999 r., z późn. zm.), dalej rozporządzenia 1257/1999.

Prawodawca wspólnotowy w art. 10 ust. 1 Rozporządzenia 1257/1999 określa jako cele wsparcia przechodzenia na wcześniejszą emeryturę

w gospodarce rolnej: zapewnienie dochodu starszym rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie gospodarowania; zachęcenie do zastępowania takich starszych rolników przez rolników, którzy mogą poprawić, w miarę potrzeb, rentowność pozostawionych im gospodarstw rolnych; wydzielenie użytków rolnych dla produkcji nierolniczej, tam gdzie gospodarka rolna przy zachowaniu rentowności nie jest możliwa. W art. 11 ust. 1 wymienia z kolei wymogi jakie spełnić musi osoba przekazująca gospodarstwo. Przekazujący gospodarstwo rolne: zaprzestaje całkowicie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej; może jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymać użytkowanie budynków, ma nie mniej niż 55 lat, ale nie osiągnął jeszcze normalnego wieku emerytalnego w momencie przekazywania gospodarstwa, oraz prowadził gospodarstwo rolne przez 10 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa.

Zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa wspólnotowego przepisy określające szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych muszą być wykładane i stosowane w zgodzie

z celami i warunkami określonymi w bezpośrednio stosowanym (art. 249 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej - TWE) rozporządzeniu 1257/1999. Przepisy prawa krajowego nie mogą, w szczególności, wprowadzać bardziej restrykcyjnych, obciążających przekazującego gospodarstwo, warunków uzyskania prawa do renty strukturalnej, niż to przewiduje prawodawca wspólnotowy.

Zgodnie z regulacją zawartą w § 4 pkt 4 i 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, uzyskanie prawa do renty strukturalnej jest uzależnione, między innymi, od tego czy przekazujący gospodarstwo rolnik przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. W § 6 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia prawodawca krajowy stanowi, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Spełnienie tego warunku jest zachowane, zgodnie z § 9 pkt 1 tegoż rozporządzenia, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sąd I instancji zaakceptował stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym Z. O. nie przekazał następcy wszystkich użytków rolnych zachowując prawo do nabytego z chwilą otwarcia spadku po J. O., J. O. i J. O., połowy gospodarstwa rolnego położonego w S. Okoliczność tę wywiódł z faktu, że w okresie przed przekazaniem gospodarstwa zapadło postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, a przekazanie wydzielonych działek nastąpiło dopiero po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie działu spadku w 2007 r. Uznał też, że przekazujący gospodarstwo rolne, skutkiem tych samych okoliczności faktycznych, po przekazaniu w 2005 r. gospodarstwa rolnego następcy pozostał do chwili przekazania, wydzielonych w postępowaniu o dział spadku gruntów, posiadaczem użytków rolnych o powierzchni odpowiadającej połowie gospodarstwa stanowiącego przedmiot spadku po J. O., J. O. i J. O.

Przedstawione stanowisko nie jest trafne.

Prawodawca wspólnotowy jako warunek uzyskania uprawnienia do renty strukturalnej określa zaprzestanie działalności komercyjnej i zmierza do zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy zaprzestali gospodarowania. Odwołuje się więc do przesłanki zaprzestania prowadzenia działalności komercyjnej równoznacznego z zaprzestaniem gospodarowania.

Prawodawca krajowy w § 6 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia, kładzie nacisk na kategorię praw rzeczowych do użytków rolnych wchodzących

w skład gospodarstwa rolnego, w tym współwłasności, natomiast w § 9 pkt 1 tegoż rozporządzenia odwołuje się do instytucji posiadania.

Prawodawca krajowy różnie definiuje gospodarstwo rolne. W art. 55 (3) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej k.c., traktuje gospodarstwo rolne jako zorganizowaną całość gospodarczą. Według art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.) jest to każde gospodarstwo służące działalności rolniczej. W regulacji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r., o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 ze zm.) ustawodawca wymienia kryterium prowadzenia działalności rolniczej na wchodzących w skład gospodarstwa gruntach. Wszystkie te definicje zawierają przesłankę prowadzenia działalności rolniczej, zbieżną z prowadzeniem działalności komercyjnej (gospodarowaniem) w zakresie rolnictwa, o czym wypowiada się ustawodawca wspólnotowy. Ocena, czy określone rzeczy lub prawa wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, wymaga w pierwszym rzędzie ustalenia czy mogą służyć prowadzeniu komercyjnej działalności rolniczej .

Prawodawca krajowy wymienia w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków

i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, użytki rolne stanowiące przedmiot współwłasności przekazującego gospodarstwo rolnika lub jego małżonka jako te, co do których wymagane jest przekazanie następcy. Obowiązek taki powstaje, gdy użytki rolne stanowią przedmiot współwłasności wskazanych podmiotów

i wchodzą w skład gospodarstwa rolnego .

Regulacje zawarte w tytule VIII księgi czwartej k.c. wskazują, że wspólność majątku spadkowego powstała z chwilą nabycia spadku i istniejąca aż do działu spadku jest instytucją odrębną od współwłasności w częściach ułamkowych. Przepisy o współwłasności stosuje się jedynie odpowiednio (art. 1035 k.c.)

z uwzględnieniem odrębności wynikających, bądź to ze szczególnych unormowań w przepisach o spadku, bądź to z istoty powołania do spadku jako do ogółu praw

i obowiązków majątkowych spadkodawcy (por. J. Pietrzykowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 1972 r., tom 3, str. 1957 i nast.). Prawodawca krajowy, ustanawiając szczegółowe warunki przyznania renty strukturalnej, nie wymienia wspólności spadkowej jako rodzaju praw rzeczowych do użytków rolnych. Wobec tego nabycie praw do spadku, nawet obejmującego gospodarstwo rolne, do chwili działu spadku nie jest źródłem obowiązku zbycia udziału spadkowego na rzecz następcy.

Przeszkodą do nabycia prawa do renty strukturalnej, według prawa krajowego, jest posiadanie lub współposiadanie użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0, 5 ha (§ 9 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku). Według prawa wspólnotowego przeszkodą jest dalsze prowadzenie działalności komercyjnej po przekazaniu gospodarstwa następcy. Prawodawca krajowy stoi na stanowisku, że zachowanie posiadania (współposiadania) użytków rolnych o powierzchni przekraczającej 0,5 ha jest równoznaczne z prowadzeniem działalności komercyjnej.

Wspólność majątku spadkowego nie jest równoznaczna z posiadaniem, względnie współposiadaniem rzeczy należących do spadku. Stosowany odpowiednio art. 206 k.c. stanowi ustawowe źródło uprawnienia do współposiadania rzeczy wspólnej. Władztwo nad rzeczą przybiera postać posiadania jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną odpowiednie przesłanki.

W polskim systemie prawnym i doktrynie, za tak zwaną szkołą romańską, przyjmuje się, że na posiadanie składają się: fizyczne władztwo nad rzeczą (corpus) oraz czynnik woli (animus rem sibi habendi). Wnioski w tej mierze wynikają z wykładni art. 336 i 338 k.c. Teoria germańska w zasadzie odrzuca czynnik woli i zrywa z romańskim rozróżnieniem między posiadaniem

a dzierżeniem (szerzej: A. Kunicki [w:] System prawa cywilnego, tom 2, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, 1977 r., str. 825-831). W europejskich systemach prawnych i literaturze prawa cywilnego nie jest podważany pogląd, że powstanie i trwanie posiadania zależne jest co najmniej od fizycznego władztwa nad rzeczą.

W okresie, gdy trwa wspólność majątku spadkowego od chwili nabycia do działu spadku mogą zachodzić różne zdarzenia, skutkiem których spadkobiercy obejmują należące do spadku rzeczy w posiadanie niezależnie od wielkości ich udziałów spadkowych. Mogą to być działania natury faktycznej, nawet niezależne od woli niektórych spadkobierców. Możliwy też jest sądowy, umowny, a nawet faktyczny podział przedmiotu spadkowego, w szczególności gospodarstwa rolnego, do używania (podział quod usum).

Zastosowanie § 9 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, wykładanego w zgodzie z art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 1257/1999, jako materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania renty strukturalnej, w sytuacji gdy przekazujący gospodarstwo rolne jest współspadkobiercą użytków rolnych i trwa wspólność majątku spadkowego, wymaga ustalenia, czy przekazujący gospodarstwo rolne następcy fizycznie włada należącymi do spadku użytkami rolnymi o powierzchni przekraczającej 0,5 ha łącznie z innymi posiadanymi użytkami rolnymi. Okoliczności te powinny być badane w trybie weryfikacji wniosku (§ 20 ust. 1 wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów), w tym ponownej, do której dochodzi skutkiem wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie nie dokonano ustaleń w przedstawionym zakresie.

Omawiany zarzut, wobec wyników przedstawionych wnioskowań, jest zasadny w części dotyczącej naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. oraz § 20 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich,

a także przepisów wymienionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Nie jest natomiast zasadny w części dotyczącej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Ten przepis określa elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku. Nie zachodzi jego naruszenie tylko z tej przyczyny, że stanowisko przedstawione w uzasadnieniu nie jest słuszne. W niniejszej sprawie brak odniesień do stanowiącej przedmiot zarzutu materii jest konsekwencją wyraźnego stanowiska Sądu w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego. Sąd nie ma w takiej sytuacji obowiązku odnosić się do innych ewentualnych możliwości interpretacji przepisów.

Wskazywana konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych w zakresie wynikającym z przedstawionej wykładni przepisów prawa materialnego jest okolicznością skutkującą uznaniem za zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7 i 77 k.p.a. Trafnie strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca, że zaniechano badania okoliczności, czy do spadku należały użytki rolne. Gdyby nawet okazało się, że Z. O. posiadał niektóre należące do spadku grunty, należałoby ustalić, czy stanowiły użytki rolne, o jakich mowa w omówionych przepisach prawa materialnego.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. jest chybiony. W postępowaniu toczącym się po wznowieniu postępowania badana była zasadność złożonego w 2005 r. wniosku o przyznanie renty strukturalnej w ramach pomocy związanej z obowiązującym wówczas planem rozwoju obszarów wiejskich,

a także podstaw kolejnych decyzji w przedmiocie wysokości renty wydanych

w ramach tej samej sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnoprawnym związanej ze złożeniem wniosku o przyznanie określonej przepisami prawa materialnego pomocy. Z. O. przekazał nabyte w drodze działu spadku działki następcy w 2007 r. Uzyskanie renty strukturalnej na podstawie tej okoliczności mogłoby być jedynie wynikiem postępowania jurysdykcyjnego w odrębnej sprawie administracyjnej w przedmiocie przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w której to sprawie mogłoby dojść do konkretyzacji norm prawa materialnego regulujących podstawy przyznania pomocy w latach 2007-2013.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 oraz art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest zasadny. Nie można skutecznie zarzucić Sądowi, że powinien wyjść poza granice skargi w sytuacji, gdy, skądinąd niesłusznie, zajął stanowisko, które gdyby było trafne, nie łączyłoby się z koniecznością badania okoliczności wskazywanych obecnie w skardze kasacyjnej.

Z wymienionych powodów uchylono zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego wydano na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podlega rozpoznaniu przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.