Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 826/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1, art. 184, art. 151, art. 178 pkt 2, art. 141 § 4, art. 134 § 1, art. 176 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 80, art. 7, art. 77 § 1, art. 105 § 1, art. 75 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno del. WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Weiher po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1457/16 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1457/16, oddalił skargę J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2007 r. (sprecyzowanym ostatecznie pismem z dnia [...] lutego 2009 r.) P. S. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo - parkowy o powierzchni [...] ha, położony w [...], gmina [...], powiat [...], na działce ewidencyjnej numer [...], zapisanej obecnie w księdze wieczystej o nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], stanowiący byłą własność K. S., nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. – określanego dalej jako d.p.r.r.). Umową sprzedaży spadku z dnia [...] grudnia 2008 r., sporządzoną w formie aktu notarialnego (repertorium A nr [...]), P. S., J. S., A. S., J. S. i A. S. sprzedali cały spadek po zmarłych K. S. oraz J. S., J. G., który dokonał nabycia do swojego majątku osobistego. W związku z tym do prowadzonego przez Wojewodę postępowania, w miejsce synów K. S. i J. S., wstąpił J. G.. W dniu [...] października 2012 r. Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...], w której stwierdził, że zespół pałacowo – parkowy o powierzchni [...] ha, położony w [...], gmina [...], powiat [...], na działce o nr ewidencyjnym [...], zapisany obecnie w księdze wieczystej o nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], stanowiący byłą własność K. S., nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w punktach b, c, d i e art. 2 ust. 1 d.p.r.r. przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa. Przy czym zaznaczył, że prawodawca wyłącznie w przypadku majątków objętych reformą rolną z uwagi na spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., za właściwy uznał administracyjny tryb rozstrzygania sporów dotyczących tej grupy nieruchomości ziemskich. Podstawę dla rozstrzygnięć stanowi w tych przypadkach § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 – określanego dalej jako r.w.d.p.r.r.). Mając na względzie, że nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia przepisów dekretu, Minister stwierdził, że nie ma podstaw do objęcia trybem administracyjnym pozostałych rodzajów nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej. Tym samym właściwe organy administracji nie mogą orzekać o podpadaniu pod działanie dekretu nieruchomości innych niż objętych art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Potwierdza to jednolity pogląd orzecznictwa sądowego, zgodnie z którym poza przypadkiem wskazanym w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zamknięta jest droga administracyjna dla rozstrzygania sporów co do zakresu działania przepisów o reformie rolnej. Organ II instancji dokonując analizy treści istotnych dokumentów, odnoszących się do podstawy przejęcia, zgromadzonych przez organ pierwszej instancji podczas prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że w piśmie z dnia [...] lutego 2008 r., Archiwum Państwowe w [...] poinformowało, że w przechowywanym zasobie nie znaleziono dokumentów dotyczących przekazania na rzecz Skarbu Państwa pałacu i kaplicy w [...]. Odpis księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] IV Wydział Ksiąg Wieczystych, jako podstawę nabycia nieruchomości położonej w [...] (własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo w [...]) wskazuje art. 4 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. W przywołanym odpisie została wymieniona działka nr [...], której odpowiada objęta złożonym wnioskiem, dzisiejsza działka nr [...]. W kolejnym piśmie z dnia [...] lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w [...] poinformował, że księga wieczysta nr [...] nie miała nigdy innego oznaczenia i prowadzona jest dla nieruchomości położonej w [...], gmina [...], powiat [...], województwo wielkopolskie, zajmującej powierzchnię [...] ha. Natomiast w aktach księgi nie znajdują się dokumenty, z których wynikałoby, że nieruchomość wpisaną do księgi wieczystej przejęto na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r.. Dalej w tym samym piśmie Sąd wskazał, że księga wieczysta nr [...], która została założona po zamknięciu księgi wieczystej [...][...], prowadzona jest dla nieruchomości o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości [...], a w dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa. Zgodnie z informacją przekazaną przez Sąd, również w aktach tej księgi wieczystej brak jest dokumentów wskazujących na przejęcie objętej tą księgą nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Dodatkowo Sąd zwrócił uwagę, że księga wieczysta [...] [...] (z której to powstała m.in. księga wieczysta nr [...]) znajduje się w Sądzie Rejonowym w [...]. Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych, w piśmie z dnia [...] września 2008 r. zawarł informację, że księga wieczysta [...] [...] jest zamknięta, a jako właściciel nieruchomości nią objętej, od [...] sierpnia 1946 r., widnieje Skarb Państwa (Wojewódzki Urząd [...]). Natomiast w piśmie z dnia [...] maja 2012 r. Sąd Rejonowy w [...] odnotował, że w księdze wieczystej [...] [...] na dzień [...] września 1939 r. jako właściciel wpisany był K. S., zaś przejęcie na Skarb Państwa nastąpiło w dniu [...] października 1946 r., a wpisu dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż z treści korespondencji Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] listopada 2008 r. wynika, że w dokumentacji archiwalnej Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej nie ma dokumentów określających podstawę przejęcia nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Natomiast dokument pt. "[...]", opracowany w 1985 r. zawiera zapis, zgodnie z którym Skarb Państwa Polskiego wpisał się jako właściciel majątku na podstawie zaświadczenia Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r., wpisu do księgi dokonano [...] września 1946 r., brak jest jednak w tej ewidencji wskazania podstaw przejęcia majątku. Minister podniósł, że przytoczone dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., a zarówno wnioskodawca, jak i odwołujący podają w swoich wystąpieniach, że w treści zamkniętej księgi wieczystej nr [...] zawarta jest adnotacja, zgodnie z którą [...] podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) d.p.r.r. Organ II instancji dodał, że jego doświadczenie w rozpatrywaniu tego rodzaju spraw uzasadnia twierdzenie, że brak dokładności przy sporządzaniu dokumentów był nierzadko charakterystyczny dla działania władz w latach 40 - tych. Jednakże nie zmienia to faktu, że takie mało precyzyjne określenie podstawy przejęcia nie może stanowić dowodu na przejęcie tego majątku wyłącznie w oparciu art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Jednocześnie taki sposób ujęcia przepisu prawa nie dowodzi, że majątek spełniał wszystkie wymienione w nim przesłanki. Tym bardziej, że różny był sposób przejęcia poszczególnych nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) d.p.r.r. Ponadto samo odczytanie omawianego przepisu pozwala zauważyć, że poszczególne podstawy przejęcia dotyczą różnego rodzaju nieruchomości, a co za tym idzie przejęcie konkretnego majątku na cele reformy rolnej nie mogło nastąpić jednocześnie na podstawie wszystkich przypadków określonych w tym przepisie. Natomiast samo usytuowanie przedmiotu wniosku pozwala - zdaniem Ministra - przyjąć, że dzisiejsza działka ewidencyjna nr [...] wraz z całym otoczeniem posiadała i posiada charakter jednoznacznie leśny, a biorąc to pod uwagę nie można wykluczyć, że ta część majątku została przejęta na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Poza charakterem tej części majątku, argumentem przemawiającym za przedstawioną tezą jest w ocenie Ministra protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] czerwca 1946 r., który dotyczy wyłącznie części dawnego majątku K. S., obejmującego majątek [...], pełniącego funkcje związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Organ wspomniał również protokół zdawczo - odbiorczy faktycznego przejęcia w użytkowanie, który dotyczy majątku [...] z folwarkiem [...] i gorzelnią rolniczą w majątku [...] - obejmujących [...] ha powierzchni - oraz wspomina o folwarku [...]. W przywołanych protokołach nie ma wzmianki, że na cele rolne przejęto jakiekolwiek użytki leśne. Ponadto zarówno w protokołach, jak i w załącznikach nie ma wzmianki o budynku pałacowym objętym złożonym wnioskiem. Minister podkreślił, że zgodnie z informacją przekazaną przez Sąd Rejonowy w [...] powierzchnia majątku objętego księgą wieczystą [...][...] wynosiła [...] ha, zaś protokołami objęto odpowiednio powierzchnię [...] ha i [...] ha (bez folwarku [...]). Wymienione fakty i okoliczności sugerują zdaniem organu, że nie cały majątek po K. S. został objęty reformą rolną i istnieje duże prawdopodobieństwo, że część tego majątku (w tym część objęta złożonym wnioskiem) przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o lasach. Tym bardziej, że brak jest dowodów na to, że obszar objęty wnioskiem pozostawał w zarządzie innego podmiotu niż Lasy Państwowe. W związku z powyższym Minister podniósł, że w związku z dokonanymi ustaleniami, twierdzenia wnioskodawcy jakoby cześć majątku [...][...], objęta wnioskiem i rozstrzygnięciem Wojewody, przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym i należy je potraktować jako dowolne i niczym nie poparte. Bezpodstawne jest również twierdzenie wnioskodawcy, że w sprawie przejęcia majątku [...] Wojewódzki Urząd Ziemski wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 1946 r. W aktach sprawy nie znajduje się decyzja z dnia [...] sierpnia 1946 r., ani żadna inna dotycząca tego majątku, można jedynie domniemywać, że wnioskodawca miał na myśli zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r. W świetle zgromadzonych dowodów teza o przejęciu nieruchomości objętej wnioskiem na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. - zdaniem Ministra - musi być uznana nie tylko za nieudowodnioną, ale również nieuprawdopodobnioną. Podsumowując, Minister stwierdził, że wnioskodawca zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym nie przedstawił dokumentów jednoznacznie świadczących, że przejęcie majątku objętego złożonym wnioskiem nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Dokumentów potwierdzających przejęcie majątku w oparciu o przywołaną podstawę nie ma również w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji, który w trakcie prowadzenia postępowania zwrócił się do wielu podmiotów, w tym sądów wieczystoksięgowych.

W związku z powyższym Minister wskazał, że w sytuacji gdy brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym w danej sprawie, to wypełniona zostaje przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, która stwarza po jego stronie obowiązek umorzenia postępowania w sprawie. Decyzja zaś dotycząca umorzenia postępowania nie rozstrzyga merytorycznie sprawy, a więc zarzuty przedstawione w złożonym odwołaniu nie mogą zostać rozstrzygnięte w jej ramach. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. G. zarzucając jej naruszenie :

1. przepisów prawa materialnego, tj. § 12 r.w.d.p.r.r., art. 6 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa oraz art. 2 ust. 1 lit. e d.p.r.r. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że część nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] [...] stanowiącej zespół pałacowo - parkowy przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o lasach, podczas gdy jedynym dokumentem stanowiącym podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej [...] [...] było zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r., nie zaś wniosek dyrekcji Lasów Państwowych, który powinien zostać złożony, gdyby przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów o dekretu o lasach;

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa poprzez: jego błędną wykładnię i przyjęcie że tereny nieleśne (tj. pałac wraz z przylegającym do niego parkiem dendroligicznym - arboretum, wpisany do rejestru zabytków) mogły przejść ex lege na własność Skarbu Państwa jako "lasy", jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby nieruchomość zapisana w księdze wieczystej [...] [...] została przejęta przez Skarb Państwa na dwóch różnych podstawach prawnych, lecz wynika z niego, że wyłączną podstawą tego przejęcia były przepisy dekretu o reformie rolnej;

3. przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2016 r., poz. 23 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.) poprzez umorzenie postępowania na skutek wadliwego przyjęcia, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby nieruchomości ziemskie, w skład których wchodził zespół pałacowo - parkowy, zostały przejęte na własność Państwa w trybie d.p.r.r., podczas gdy zebrane w sprawie dowody, w szczególności informacja sądu wieczystoksięgowego o ujawnionym w księdze wieczystej wpisie prawa własności Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r., jak również protokoły przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej sporządzone przez właściwe organy ziemskie (a nie leśne), w tym protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] czerwca 1946 r. obejmujący m.in. nieruchomość o powierzchni [...] ha oznaczoną jako "inna powierzchnia", dowodzą, że w istocie nieruchomość została przejęta w całości na podstawie przepisów d.p.r.r., a co za tym idzie organ był zobowiązany merytorycznie rozpatrzyć zgłoszone przez stronę żądanie, bowiem o podstawie do uznania postępowania administracyjnego za bezprzedmiotowe można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby przedmiotem wniosku było stwierdzenie nieprzejęcia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu o lasach;

4. naruszenie art. 77 k.p.a., art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., art. 7 oraz art. 10 § 1 k.p.a., poprzez: a. niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, które doprowadziło do błędnego ustalenia przez organ, że zespół pałacowo - parkowy wchodzący w skład byłego majątku ziemskiego [...], zapisany w księdze wieczystej [...][...], przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu leśnego, co doprowadziło do umorzenia postępowania, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności pismo Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2012 r. z którego wynika, że podstawą wpisu własności Skarbu Państwa księdze wieczystej było zaświadczenie wydane w trybie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] czerwca 1946 r. o przejęciu nieruchomości w zarząd i użytkowanie przez Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich oraz protokół przekazania w użytkowanie z dnia [...] kwietnia 1947 r. i [...] maja 1947 r. nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej, świadczą o tym, że nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e ) d.p.r.r.;

b. uznanie, że brak dokumentu stanowiącego podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej przesądza o braku dowodów na okoliczność podstawy prawnej przejęcia, podczas gdy ustalenie tej podstawy jest możliwe na podstawie innych dowodów i wnioskowań dokonanych na podstawie przepisów prawa regulujących kwestię wpisu prawa własności Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej; c. uznanie, że część majątku ziemskiego zapisanego księdze wieczystej [...] [...] została przejęta na podstawie dekretu o lasach, czego według organu ma dowodzić poświadczenie Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...], z którego wynika, że podstawą przejęcia nieruchomości był art. 4 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, podczas gdy powołana w księdze wieczystej ustawa jest innym aktem prawnym, niż dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, a przepisy art. 4 ust. 1 i art. 32 ustawy o lasach nie odwołują się do przejęć dokonanych na podstawie dekretu o lasach; w księdze wieczystej nie ma żadnej wzmianki, z której wynikałoby, że Skarb Państwa został wpisany do księgi na podstawie wniosku właściwej dyrekcji Lasów Państwowych, co wobec braku wzmianki o jakimkolwiek innym dokumencie, niż zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, co oznacza, że majątek ziemski [...] nie przeszedł na rzecz Skarbu Państwa na dwóch różnych podstawach prawnych, bowiem wówczas w księdze wieczystej powinien zostać ujawniony wpis prawa własności Skarbu Państwa również na podstawie wniosku właściwej dyrekcji Lasów Państwowych, a z przejęcia lasu lub gruntów leśnych powinien być sporządzony protokół z udziałem właściwych organów Lasów Państwowych;

d. błędne uznanie, że pałac wraz z przylegającym do niego parkiem dendrologicznym (parkiem krajobrazowym) stanowi las lub grunt leśny, który podlegał pod przepisy dekretu o lasach; e. uznanie, że nieruchomość mogła zostać przejęta na podstawie dekretu o lasach, podczas gdy w sprawie nie poczyniono ustaleń na okoliczność, jaki charakter miały nieruchomości stanowiące zespół pałacowo – parkowy należące do K. S., w szczególności czy stanowiły nieruchomość ziemską, czy lasy i grunty leśne, a jeśli tak, to jaką powierzchnię posiadały same lasy i grunty leśne (tj. z wyłączeniem części pałacowo - parkowej);

5. przepisów prawa procesowego, tj. art. 75 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 8 k.p.a. wobec działania przez organ administracji publicznej w sposób naruszający zasadę zaufania do organów Państwa na skutek niepoczynienia przez organ konkretnych i stanowczych ustaleń faktycznych oraz wydania zaskarżonej decyzji na podstawie niepopartych żadnymi dowodami domniemań zmierzających wyłącznie do wydania rozstrzygnięcia, które będzie skutkować odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. O oddalenie skargi wniósł również uczestnik postępowania Skarb Państwa-Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo [...] w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołanym na wstępie wyrokiem w jego uzasadnieniu wskazał, iż stosownie do dyspozycji art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie d.p.r.r. wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa jest w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu, przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia w całości, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 tego dekretu. Wyrażenia stanowiące o bezzwłocznym przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazują jednoznacznie na to, że z woli ustawodawcy skutek przewłaszczenia nastąpił z mocy samego prawa w chwili wejścia w życie dekretu. Ponadto Sąd podkreślił, iż zgodnie z postanowieniem § 12 r.w.d.p.r.r. wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 d.p.r.r. następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów" (art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.)

W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że przedmiotowy majątek K. S. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o niepodpadaniu jego części pod działanie wyżej wymienionego przepisu. Wbrew zarzutom skargi o przejęciu majątku we wskazanym trybie nie może świadczyć wyłącznie fakt ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r. Brak jest bowiem dowodów, że w zaświadczeniu tym stwierdzono przeznaczenie nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej według art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r.. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające okazało się bezskuteczne. Zarówno w dokumentacji Archiwum Państwowego w [...], Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, organów konserwatorskich brak jest dokumentów określających podstawę przejęcia majątku K. S.. Również w aktach ksiąg wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...], jak i w [...] brak jest takich dokumentów. Jak wynika z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w [...] powierzchnia majątku objętego księgą wieczystą [...][...] wynosiła [...] ha, na dzień [...] września 1939 r. jako właściciel wpisany był K. S., przejęcie na Skarb Państwa nastąpiło w dniu [...] października 1946 r., a wpisu dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1946 r. Nie odnaleziono jednakże tego zaświadczenia i brak jest w związku z tym jednoznacznego dowodu potwierdzającego, że majątek ten został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) d.p.r.r. Dowodu takiego nie przedstawił również wnioskodawca. Sąd podkreślił również, iż z akt sprawy wynika, że w skład majątku stanowiącego własność K. S. wchodził zespół pałacowo-parkowy w [...], zespół dworsko-parkowy w [...] oraz nieruchomości w [...], [...] i [...]. W dniu [...] czerwca 1946 r. został sporządzony protokół, z którego wynika, że przejęto [...] ha. Protokół z dnia [...] kwietnia 1947 r. (umowa dzierżawy) objął folwark [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni również [...] ha. Protokołem zaś z dnia [...] maja 1947 r. przekazano w faktyczne użytkowanie [...] ha (bez folwarku [...]). Z powyższego – zdaniem Sądu - wynika, jak słusznie zauważył Minister, że z całego majątku [...] [...] o pow. [...] ha przejęto grunty o powierzchni [...] ha. Protokołami nie objęto ponad [...] ha pozostałych nieruchomości należących do przedmiotowego majątku. Z protokołu przejęcia z dnia [...] czerwca 1946 r. wynika, że przejęto [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] ha innych użytków oraz [...] ha sadów i ogrodów. Nie wynika z opisu przejętych budynków mieszkalnych i gospodarczych majątku [...] z folwarkami [...] i [...], aby wśród nich wymieniony został zespół pałacowo-parkowy położony bezspornie wśród terenów leśnych, w znacznej odległości od wymienionych w tym protokole folwarków (4 km). Zauważyć przy tym należy, że w rubryce protokołu pn. lasy nie wymieniono żadnej powierzchni. W związku z tym Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż zespół pałacowo-parkowy będący przedmiotem niniejszego postępowania nie został objęty ani protokołem z dnia [...] czerwca 1946 r. ani protokołami z dnia [...] kwietnia 1947 r. i z dnia [...] maja 1947 r. W żadnym z tych protokołów nie wymieniono bowiem takiego obiektu. Ponadto z żadnego z tych protokołów nie wynika również by objęte nimi nieruchomości zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., a jak wskazano wyżej brak jest również potwierdzenia w materiale dowodowym, że zespół pałacowo-parkowy został przejęty w tym trybie, w związku z czym brak jest możliwości orzekania przez organy administracyjne w trybie § 5 r.w.d.p.r.r. Zdaniem Sądu organ administracyjny - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - nie jest uprawniony również do ustalenia podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, gdyż ta kompetencja należy wyłącznie do sądów powszechnych. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy podnieść, że twierdzenie skarżącego jakoby Minister przyjął, że przejęcie przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego nastąpiło na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa jest bezzasadne. Jak wynika bowiem z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji Minister wyraził jedynie domniemanie zaistnienia takiej możliwości. Brak jest jednakże jakichkolwiek dowodów na wystąpienie rzeczywiście takiej podstawy przejęcia przedmiotowej części majątku K. S.

W ocenie Sądu nie można również postawić organowi odwoławczemu zarzutu naruszenia art. 77, 80, 7, 8, 75 § 1 80, czy art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie został bowiem zgromadzony obszerny materiał dowodowy w ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji, z którego wynika, że organ podjął wszelkie możliwe działania zmierzające do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Jeżeli skarżący uważa, że czynności te są niewystarczające, uprawniony był do zgłaszania w tym przedmiocie stosownych wniosków, czy też dowodów, czego jak wynika z akt sprawy nie uczynił. Należy przy tym przypomnieć, że w sprawach prowadzonych w trybie § 5 r.w.d.p.r.r. również na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, jeżeli wywodzi on z niego korzystne dla siebie skutki prawne. Zarzut dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie został przez skarżącego w żaden sposób uzasadniony, a jak wynika z akt sprawy organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji, jedynie odmiennie go oceniając, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w ocenie Sądu spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując Sąd uznał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że zespół pałacowo-parkowy położony w [...] o pow. [...] ha został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r, co oznacza, że brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym o jego niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r., co w konsekwencji musiało prowadzić do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.- określanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł J. G., zaskarżając go w całości oraz zarzucając:

1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i brak wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w sytuacji, kiedy przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie reformy rolnej, - art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą, znajdujących oparcie w stanie faktycznym, błędnie ocenionym przez organ, skutkujące "niesłusznym umorzeniem postępowania w trybie art. 151 p.p.s.a.", a także poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających istotne dla sprawy znaczenie i odmówienie wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom świadczącym o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie części dyspozytywnej uzasadnienia kwestionowanego wyroku w zasadzie do powtórzenia odnośnych uzasadnień decyzji organu ze wskazaniem, pozbawionym wykazania logicznego związku ze sprawą, iż nie można "jednoznacznie" stwierdzić, że nieruchomość objęta była działaniem d.p.r.r., - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutów skarżącego, a także przyjęcie błędnego stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny - art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny niezgodnie z obowiązującą procedurą, a w szczególności organ administracyjny sprzecznie z art. 75 § 1 k.p.a. nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, tj., nie przeprowadził dowodów zmierzających do ustalenia, gdzie znajduje się zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia 26 sierpnia 1946 r. 2. z ostrożności procesowej naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: - art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 d.p.r.r. poprzez błędną interpretację uznającą, że przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej nie podpadał zespół pałacowo - parkowy, a także poprzez uznanie, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r, stanowiące podstawę wpisu własności w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa nie jest wystarczającym dowodem na przejęcie nieruchomości w tym trybie, co doprowadziło do umorzenia postępowania i braku wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a także uznanie, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r. nie może świadczyć o przejęciu majątku w tym trybie, - § 12 r.w.d.p.r.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r. stanowiące podstawę wpisu własności w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa, nie stanowi o tym, że przedmiotowa nieruchomość podlegała przejęciu na podstawie reformy rolnej, - art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r. stanowiące podstawę wpisu własności w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa nie świadczy o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej, a także nie dokonanie literalnej wykładni tego przepisu prowadzącej do uznania, że w zapisie określono, że tytułem do dokonania takich wpisów jest zaświadczenie stwierdzające, że cała nieruchomość ziemska uregulowana w księdze wieczystej podpada pod działanie powołanych przepisów dekretu, co oznacza, że zaświadczenie nie musiało posiadać dokładnie określonej jednostki redakcyjnej, - art. 6 dekretu o lasach w zw. z art. 45 prawa o księgach wieczystych z 1946 r. poprzez niewłaściwą jego wykładnię i uznanie, że podstawą wpisu prawa własności w księdze wieczystej może być zaświadczenie wydane przez wojewódzki urząd ziemski, - art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. w związku z § 4 r.w.d.p.r.r. przez jego niezastosowanie i brak dokonania oceny, czy przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie reformy rolnej, - § 5 r.w.d.p.r.r. poprzez jego niezastosowanie i brak wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, - art. 2 oraz art. 45 ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez ich niezastosowanie, a skutkiem tego pozbawienie skarżącego faktycznego prawa do sądu, polegające na zamknięciu mu drogi administracyjnej i sądowoadministracyjnej do ustalenia bezprawności w pozbawieniu go prawa własności, - art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, a skutkiem tego naruszenie zasady równości w traktowaniu osób pozbawionych bezprawnie prawa własności nieruchomości w wyniku nacjonalizacji polegające na pozostawieniu do dnia dzisiejszego w obrocie prawnym d.p.r.r oraz "dekretu PKWN w sprawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. w sprawie przeprowadzenia reformy rolnej", które to akty prawne umożliwiają osobom, które zostały bezprawnie pozbawione prawa własności nieruchomości ziemskich faktyczne dochodzenie z tego tytułu roszczeń na drodze administracyjnej i sądowoadministracyjnej, - art. 2 oraz art. 21 i art. 64, jak i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, a skutkiem tego naruszenie konstytucyjnych zasad ochrony własności i nienaruszalności praw podstawowych oraz pewności prawa, praworządności działań organów państwowych i gwarancji naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 2, art. 5 art. 7, art. 8 i art. 77 Konstytucji RP), - art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 140 Kodeksu cywilnego w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegającego na ich pominięciu, - art. 1 ust. 1 i art. 6 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r, o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa oraz § 12 r.w.d.p.p.r. oraz art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że cześć nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...] [...] stanowiącej zespół pałacowo-parkowy przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o lasach.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Identyczne stanowisko zajął również uczestnik Skarb Państwa PGL Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...], który dodatkowo domagał się zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 p.p.s.a. ( aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów. Przy czym podkreślenia wymaga, iż związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej sformułował zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że w tego typu przypadkach w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem przesądzenie o prawidłowości przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia ustaleń faktycznych, umożliwia ocenę procesu subsumcji tego stanu faktycznego, pod mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego. W związku z tym w pierwszej kolejności Sąd odwoławczy odniesie się do zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nie naruszył przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołane unormowanie reguluje obligatoryjne elementy uzasadnienia. Naruszenia tego przepisu strona skarżąca kasacyjnie upatruje "w ograniczeniu części dyspozytywnej uzasadnienia kwestionowanego wyroku w zasadzie do powtórzenia odnośnych uzasadnień decyzji", "braku odniesienia się do zarzutów skarżącego", a także "przyjęciu przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny niezgodnie z obowiązującą procedurą". W związku z tak sformułowanym zarzutem należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w przypadku, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i dlaczego (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., II FSK 1479/09). Naruszenie tego przepisu może mieć również miejsce, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. wyrok NSA z 4 lipca 2017 r., I FSK 671/17). Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13). W kontekście powyższych uwag należy zauważyć, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wyrok poddaje się kontroli, a jego merytoryczna poprawność nie mogła być podważana za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie rozstrzygnięcie organu było prawidłowe i nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze oraz jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Polemika zaś z ustaleniami zaakceptowanymi przez Sąd I instancji i oceną zgormadzonego materiału dowodowego nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Oznacza to, że podnoszone powyżej uchybienia w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogły być skutecznie podważane zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji odniósł się do zarzutów skargi, zwłaszcza do wskazywanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej "powierzchni [...] ha innych użytków" zawartej w protokole z dnia [...] czerwca 1946 r. Analizując ten protokół Sąd wskazał, iż z opisu przejętych budynków mieszkalnych i gospodarczych majątku [...] z folwarkami [...] i [...] nie wynika, aby wśród nich wymieniony został zespół pałacowo-parkowy położony bezspornie wśród terenów leśnych, w znacznej odległości od wymienionych w tym protokole folwarków (4 km), ponadto w rubryce protokołu pn. lasy nie wymieniono żadnej powierzchni (strona 11 uzasadnienia). Sąd nie pominął również w swych rozważaniach zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946 r., odnosząc się do tego dokumentu na stronie 10 uzasadnienia. Poza powyższymi kwestiami skarżący w istocie nie sprecyzował do jakich jeszcze innych zarzutów Sąd I instancji się nie odniósł, nie wykazując jednocześnie, iż miało to wpływ na wynik postępowania. Zresztą wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a obowiązek sądu odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze, nie oznacza przy tym, iż dla spełnienia tego wymogu sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 24 października 2018 r., II OSK 2655/16) Chybiony okazał się również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Naruszenia tego przepisu skarżący kasacyjnie dopatruje się "w nierozpoznaniu wszystkich zarzutów objętych skargą" Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając decyzję oraz postępowania, w którym rozpoznano wniosek P. S. z dnia [...] listopada 2007 r. o stwierdzenie, iż zespół pałacowo- parkowy o powierzchni [...] ha, położony w [...], stanowiący byłą własność K. S., nie podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r.), a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.

Wykazując naruszenie przepisu w zakresie w jakim Sąd nie wywiązał się z obowiązku rozpoznania sprawy istotne jest to, że strona nie może ograniczyć się do wytyku wyłącznie naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż wówczas przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji strona zobowiązana jest powiązać art. 134 § 1 p.p.s.a. z takimi przepisami, których złamania przez organ administracji miał nie dopatrzyć się Sąd pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., I OSK 782/1, wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06, Lex nr 337811; wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., I OSK 1353/12; wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r., I OSK 1033/12). Tego wymogu autor skargi kasacyjnej nie dopełnił. Złamania omawianej normy nie powiązano z żadnymi przepisami, których naruszenie WSA w Warszawie powinien uwzględnić z urzędu. Przywołano jedynie art. 134 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 151 p.p.s.a., który jest przepisem procedury obowiązującej przed sądem administracyjnym, którego organy administracji nie mogły naruszyć. Dodatkowo należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por.m.in. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15) ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09, LEX nr 744745). W orzecznictwie ponadto wskazuje się, iż zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. jest usprawiedliwiony wówczas, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez sąd pominięte (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r., I FSK 56/06). Jak wykazała przedstawiona powyżej analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji odniósł do zarzutów strony skarżącej zawartych w skardze, a tym samym zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu, czego nie można skutecznie czynić podnosząc zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Kwestionując prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ, a zaakceptowanych przez Sąd i instancji, skarżący kasacyjnie poprzestał jedynie na sformułowaniu zarzutu naruszenia przepisu art. 75 § 1 k.p.a. wiążąc go sposób niedopuszczalny z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przepis art. 75 § 1 k.p.a. używa pojęcia dowodu w znaczeniu środka dowodowego, który pozwala na przekonanie się organu o istnieniu lub nieistnieniu danych faktów, ewentualnie prawdziwości lub fałszywości twierdzenia o faktach. Przepis ten określa zatem jedynie co może dowodem w postępowaniu administracyjnym i nie może stanowić samodzielnej podstawy do zakwestionowania stanu faktycznego. Zwalczanie wadliwości poczynionych ustaleń na etapie postępowania kasacyjnego powinno nastąpić poprzez wykazywanie naruszenia przez organy administracji obowiązku: podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), uwzględnienie żądania przeprowadzenia dowodu, którego przedmiotem jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 79 § 1 i 2 k.p.a.), dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), w powiazaniu z błędnym niezastosowaniem przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Tego rodzaju zarzutów jednakże skarżący nie sformułował w skardze. W konsekwencji należało uznać, iż skarżący nie zakwestionował skutecznie ustaleń organ odwoławczego, zaakceptowanych przez Sąd I instancji, a mianowicie, iż nieruchomość objęta wnioskiem nie została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e d.p.r.r. Brak jest bowiem w tym zakresie jednoznacznych dowodów. W następstwie tego brak było podstaw do prowadzenia postępowania w trybie § 5 r.w.d.p.r.r. Tym samym w ocenie NSA, w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym sprawy jedynym słusznym rozstrzygnięciem było uchylenie przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego i umorzenie postępowania pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w z art. 105 k.p.a., gdyż wskazany w rozporządzeniu tryb ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu o reformie rolnej (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r., I OSK 1278/16). Z uwagi na powyższe, prawidłowo Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie ziściły się przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W świetle bowiem art. 105 § 1 k.p.a. bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego i z tego powodu nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. A, J. B. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 485). Zatem wydanie takiego orzeczenia zamykało drogę do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy na mocy przepisu prawa materialnego. Wobec tego, iż nie mieliśmy do czynienia z rozstrzygnięciem merytorycznym, tym samym również nie mogły odnieść zamierzonego skutku podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Ponadto w kontrolowanej sprawie w istocie zarzuty naruszenia prawa materialnego – w sposób niedopuszczalny - zmierzają w dużej mierze do podważania dokonanej przez organ odwoławczy i zaaprobowanej przez Sąd I instancji analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mającym w ocenie autora skargi kasacyjnej świadczyć o tym, że sporna nieruchomość została przejęta na podstawie d.p.r.r. Ponadto zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej musi wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, zobowiązany jest wykazać, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, uznając, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Skarżący wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany zastosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien on zostać zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być ten właśnie przepis przy danym stanie faktycznym zastosowany. Obydwie formy naruszenia prawa materialnego, o których mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. mogą się odnosić jedynie do sytuacji, gdy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości. W przeciwnym razie czynienie sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia prawa materialnego jest przedwczesne. Zarzutem naruszenia prawa materialnego skarżący nie może zwalczać ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie (por. wyrok NSA z 13 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 414/08, wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 166/11, LEX nr 1082668, wyrok NSA z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 662/07, LEX nr 418209 oraz wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt I FSK 920/07, LEX nr 468874). Zwrócić się również należy uwagę, iż nie wszystkie przepisy, które skarżący wskazał jako naruszenie prawa materialna w istocie taki charakter mają. Takim przepisem niewątpliwie nie jest § 5 r.w.d.p.r.r. (por. wyrok NSA wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r., I OSK 1278/16). Ponadto niezasadnie skarżący zarzuca naruszenie przepisów art. 1 ust. 1 i 6 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa przez ich błędną wykładnię w sytuacji, kiedy Sąd I instancji nie stosował tych przepisów i nie dokonywał ich wykładni. Nietrafne są zarzuty wskazujące na naruszenie art. 2, art. 45 ust.1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz art. 41 Karty Podstawowej. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej skarżącemu nie ograniczono prawa do sądu, przeciwnie – wniesiona skarga, a następnie skarga kasacyjna jest dowodem, że prawo do kwestionowania legalności podjętej decyzji administracyjnej nie zostało stronie odjęte. Zarzut naruszenia przepisu art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii został sformułowany w sposób nie pozwalający Sądowi na jego rozpatrzenie. Powyższy przepis dzieli się na oznaczone jednostki systematyczne, zaś w skardze kasacyjnej – wbrew dyspozycji art. 176 pkt 2 p.ps.a – nie wskazano w której jednostki systematycznej powołanego artykułu powyższej Karty miałby on dotyczyć. Nie jest rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego zastępowanie autora skargi kasacyjnej i domyślania się jego intencji. Z tych samych powodów należało uznać za wadliwie skonstruowane zarzuty naruszenia art. 32, 21 i 64 Konstytucji (pkt 2 zarzutów skargi tiret ośme i dziewiąte). Natomiast zarzut naruszenie art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji i art. 140 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 2 Konstytucji (pkt 2 skargi tiret dziesiąte ) sprowadza się natomiast do wskazania, iż to naruszenie polega na ich pominięciu. W żaden sposób jednak skarżący nie uzasadnił tego zarzutu stosownie do art. 176 pkt 2 p.p.s.a., co uniemożliwia jego merytoryczne rozpoznanie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również z ogólnych zasad określonych w art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji nie sposób wywodzić podstaw do prowadzenia postępowania na podstawie § 5 r.w.d.p.r.r. w odniesieniu do nieruchomości, które nie zostały przejęte na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) d.p.r.r. Wskazane przepisy Konstytucji nie regulują bezpośrednio stosunków w zakresie procedur administracyjnych i sądowoadministracyjnych, a zatem zarzut ich naruszenia musiałby być powiązany ze skutecznym zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, a takiego w rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny się nie dopatrzył. Z powyższych względów skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. Natomiast wniosek Nadleśnictwa [...] o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego na jego rzecz jako uczestnika nie znajduje uzasadnienia w treści art. 204 p.p.s.a.