Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1592/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par 1 pkt 2 i pkt 7
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1592/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.), WSA Waldemar Michaldo, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu w dniu 8 grudnia 2015 r., sprawy ze skargi A.P., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 6 sierpnia 2015 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, , - s k a r g ę o d d a l a -,


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku Skarżącej, na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do nr [...] wystawionych w dniu 19.11.1999 r. przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] na zaległość z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres VI-XII.1998 r., których odpisy zostały doręczone Skarżącej w dniu 24.10.2000 r. Organ egzekucyjny dokonał:

- w dniu 11.08.2003 r. zajęcia wierzytelności cywilnoprawnych (zawiadomienie o zajęciu z dnia 04.08.2003 r. [...]),

- w dniu 18.01.2007 r. zajęcia wynagrodzenia za pracę (zawiadomienie z dnia 03.01.2007r. nr [...]),

- dniu 14.01.2010 r. zajęcia wierzytelności cywilnoprawnych (zawiadomienie o zajęciu z dnia 11.01.2010 r. nr [...]).

Postanowieniem z dnia 23.05.2013 r. nr [...] organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne od dnia 01.02.2013 r. Egzekucja została następnie podjęta, na wniosek wierzyciela, postanowieniem z dnia 05.05.2014 nr [...]. W dniu 31.03.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w K. przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...] (zawiadomienie o zajęciu z dnia 24.03.2015 r. nr [...]).

Pismem z dnia 09.04.2015 r. A. P. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych powyżej tytułów wykonawczych. Jako podstawę swojego żądania Skarżąca wskazała przepis art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619, ze zm.) – dalej u.p.e.a., podnosząc, że przedmiotowe zobowiązania uległy przedawnieniu z mocy prawa oraz, że ich egzekucja jest niedopuszczalna przy pomocy środka egzekucyjnego - egzekucji z nieruchomości.

Wierzyciel, zapytany o istnienie obowiązku przez organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] potwierdził, iż obowiązek nadal istnieje. W następstwie powyższego w dniu 12.06.2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego na odstawie art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 24 ust 5b ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121.) – dalej u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny zauważył, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych we wniosku zobowiązanej tytułów wykonawczych nie zostało zakończone, zatem bieg terminu przedawnienia w tej sprawie pozostaje zawieszony.

Dalej wskazał, że podniesiony przez Skarżącą zarzut niedopuszczalności zastosowania w niniejszej sprawie egzekucji z nieruchomości jest niezasadny, gdyż wierzyciel prawidłowo wystawił tytuły wykonawcze i skierował je do właściwego organu egzekucyjnego, który posiada ustawową legitymację do stosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości. Następnie wyjaśnił, że kwestia egzekucji należności składkowych nie jest uregulowana w ustawie z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), na przepisy której powołuje się Skarżąca i wskazał, że na podstawie przepisu art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Na postanowienie to strona złożyła zażalenie w którym podniosła, że:

1. zaległości powstały na gruncie ustawy z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych i dotyczą okresu VI-XII 1998r. W związku z powyższym brak jest podstawy prawnej do stosowania wobec zobowiązanej jakichkolwiek przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13.10.1998 r., która weszła w życie z dniem 01. 01.1999 r. ,

2. prowadzona egzekucja z nieruchomości, na podstawie przepisów obowiązujących w 2015 r. jest niezgodna z konstytucyjną zasada państwa prawa "w stosunku do zobowiązań, które powstały pod rządami ustaw obowiązujących w 1998 r.",

3. zastosowane wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze ZUS nr [...] do nr [...] nie są podstawą do wszczęcia i prowadzenia wobec niej egzekucji z nieruchomości. Ponadto strona wnosi o zbadanie przez organ zażaleniowy, czy w zaistniałej sytuacji, wobec niemożności - jak twierdzi strona - egzekucji z nieruchomości, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. miał prawo nękać zobowiązaną i jej córkę długotrwałym i kosztownym procesem sądowym.

4. postępowanie egzekucyjne z nieruchomości wszczęte zajęciem nieruchomości położonej w K. ul. [...] nie może być prowadzone także z uwagi na istotny błąd formalny, który odnosi się do adresu pod którym znajduje się nieruchomość.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia wydał w dniu 06.08.2015 r. postanowienie nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., wymienia enumeratywnie przypadki, których zaistnienie powoduje umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powstaje wtedy obowiązek po stronie organu egzekucyjnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Postępowanie również ulega umorzeniu, gdy zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego w trybie art. 33 u.p.e.a., zostały uznane przez wierzyciela.

Odpowiadając na pierwszy z zarzutów powołany przez stronę w zażaleniu, organ II instancji uznał zarzut za nieuzasadniony, bowiem nie została spełniona żadna z przesłanek o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., w tym także nie doszło do przedawnienia, na które powołuje się Skarżąca. Wbrew twierdzeniom strony zawartym w zażaleniu przepisy ustawy z dnia 13.10.1998 r. u.s.u.s. będą miały zastosowanie w zakresie liczenia terminu przedawnienia zaległości, bowiem zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, traci moc ustawa z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.). Jednocześnie ustawodawca zauważył w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, że ilekroć przepisy odsyłają do przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, do przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub do przepisów o ubezpieczeniach społecznych pracowników - należy przez to rozumieć odesłanie do przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony, od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych we wniosku zobowiązanej tytułów wykonawczych nie zostało zakończone, zatem bieg terminu przedawnienia w tej sprawie pozostaje zawieszony.

Odpowiadając na drugi i trzeci z zarzutów Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że administracyjny organ egzekucyjny uzyskał możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 06.09.2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2001 r. nr 125, poz. 1368) tj. z dniem 30.11.2001 r. W art. 13 tej ustawy jednoznacznie wskazano, iż przepisy ustawy stosuje się również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.

Ponadto organ II instancji wyjaśnił, że z wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21.12.2012r. sygn. akt [...] wynika, że umowa darowizny zajętej nieruchomości zawarta w dniu 21.01.2005 r. uznana została za bezskuteczną w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. W tej sytuacji organ egzekucyjny jest uprawniony do prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do nr [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. Dalej zauważył, że w postępowaniu sądowym nie zakwestionowano prawa wierzyciela do egzekwowania należności składkowych z w/w nieruchomości na podstawie w/w tytułów wykonawczych. Ponadto organ II instancji podniósł, że zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a egzekucja z nieruchomości jest środkiem, o którym jest mowa w art. 1a pkt 12 lit. a. w/w ustawy.

Natomiast odpowiadając na zarzut braku tożsamości adresu nieruchomości uwidocznionego na zajęciu nr [...] oraz w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21.12.2012 r. sygn. akt [...], Dyrektor wyjaśnił, że zamiana nazwy ulicy - przy której znajduje się nieruchomość - z [...] na [...], została dokonana przez Radę Miasta K. (uchwała z dnia 14.06.1991 nr [...]).

Reasumując, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiły, w toczącym się postępowaniu, przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a, tj. przedawnienie zobowiązania oraz niedopuszczalność egzekucji z nieruchomości. Wbrew twierdzeniom strony, powyższe przesłanki nie powstały, gdyż wierzyciel w piśmie z dnia 29.05.2015 r. nr [...] jasno się wypowiedział, iż zaległość nadal istnieje.

W skardze A. P., powiela co do zasady zarzuty z zażalenia i wnosi o uchylenie postanowienia w całości i ponowne przeprowadzenie postępowania przez organ odwoławczy i umorzenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości w oparciu o przepis art. 59 §1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. Jednocześnie wskazuje na naruszenie konstytucyjnych praw obywatelskich jej i córki poprzez bezpodstawne nękanie nieuzasadnionym postępowaniem egzekucyjnym. Zarzuca brak podstawy prawnej do stosowania wobec niej egzekucji, gdyż zobowiązania dotyczą 1998 r., a z przepisu art. 109 u.s.u.s. wynika, że do składek należnych do 31.12.1998 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, dlatego "wszelkie wywody, przytaczane przez ZUS i organy egzekucyjne opinie i wyroki oparte na przepisach u.s.u.s. nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy". Następnie wskazuje na brak możliwości stosowania do składek z 1998 r. środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości, ze względu na wprowadzenie go do ustawy egzekucyjnej z dniem 30.11.2001 r. Wskazuje również na brak wymienienia tego środka w tytułach egzekucyjnych, które są podstawą prowadzenia egzekucji.

Skarżąca z kolei odnosi się do wyroku Sądu Okręgowego z 21.12.2012 r. w sprawie skargi pauliańskiej ZUS podnosząc, że kreowanie odpowiedzialności za jej zobowiązania na osoby trzecie (córkę) jest niedopuszczalne prawem i kwestionuje prawo ZUS do dochodzenia należności przy pomocy tego środka prawnego. Działania ZUS w tym zakresie ocenia jako niezgodne z przepisem art. 84 Konstytucji, gdyż ZUS "bezprawnie kreuje nową bezprawną podstawę nakładania zobowiązań publiczno-prawnych a to korzystny dla siebie wyrok sądowy".

Dalej Skarżąca zarzuca, że postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, wszczęte zajęciem nieruchomości położonej w K. ul. [...], nie może być prowadzone ze względu na "istotny błąd formalny", gdyż Sąd w wyroku uznał za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej ZUS umowę darowizny nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny nr [...] położony na II piętrze budynku przy ulicy [...]. Rozbieżność ta zdaniem Skarżącej świadczy o niedopełnieniu obowiązku wynikającego z art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a., bo organ nie zbadał dopuszczalności egzekucji wobec zajmowanej nieruchomości i z tego względu postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. Zdaniem Skarżącej uzyskano w istocie wyrok dotyczący innej nieruchomości.

Kolejny zarzut dotyczy pominięcia w ustaleniach przez organy egzekucyjne art. 7 § 2 u.p.e.a. dotyczącego celowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wskazuje, że kwota egzekwowanych zobowiązań jest niewspółmiernie niska w stosunku do wartości zajętej nieruchomości, a egzekucja z nieruchomości jest maksymalnie uciążliwa i kosztowna zarówno dla zobowiązanej jak i osoby trzeciej nie będącej dłużnikiem ZUS.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd ocenił, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Należy także zaznaczyć, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W związku z tym należy wskazać, że organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeśli uzyska informację z jakiegokolwiek źródła o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 7105/98, LEX nr 46237).

W kontekście powołanych przepisów u.p.e.a. i powyższych rozważań organy będąc związanymi podaną przez stronę podstawą prawną żądania, rozpatrzyły je w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w przepisie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny jest obowiązany badać, czy np. obowiązek nie wygasł. Tym samym organ egzekucyjny choć nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do sprawdzenia, czy wierzytelność jeszcze istnieje. (por. także wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 października 2000 r., III SA 1525/99, publ. LEX; wyroki WSA w Warszawie: z dnia 15 marca 2006 r. III SA/Wa 2258/05, publ.LEX i z dnia 24 stycznia 2007 r., III SA/Wa 2417/06, publ. LEX). Badając pod tym kątem obowiązek organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypowiedzenie się na okoliczność zarzutu nieistnienia obowiązku uiszczenia należności. Wierzyciel postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. nr [...] odmówił udzielenia zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] do nr [...], gdyż jak stwierdził należności wymienione w tych tytułach nie uległy przedawnieniu. Uzasadniając stanowisko wierzyciel powołał się na wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt [...]. ([...]).

Sąd badając stanowisko wierzyciela stwierdził, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych były składki na ubezpieczenia społeczne za okres VI-XII.1998 pobierane na podstawie przepisów ustawy z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta z dniem 1.01.1999 r została uchylona na podstawie przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. U.s.u.s nie zawiera przepisów przejściowych odnoszących się wprost do przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne. Zawarty w ustawie przepis art. 109 u.s.u.s. stanowi, że składki na ubezpieczenie społeczne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte w wyroku SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10 (publ. Lex) i wyroku NSA z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08,(publ. CBOSA), że przepis ten dotyczy wyłącznie rozliczania i opłacania należności w okresie przejściowym, a użyte pojęcia "rozliczać i opłacać" odnoszą się tylko do tych czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak: ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp. i nie obejmują biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W sytuacji, gdy ustawa nie zawiera przepisów przejściowych dotyczących danego zagadnienia stosuje się ustawę nową. Ogólna reguła prawa intertemporalnego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 1993 r. w sprawie W 4/93, OTK 1993 r. nr II, poz. 45) stanowi, że w razie wątpliwości, czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Tak więc brak szczególnej regulacji nie oznacza luki w prawie co do przepisów międzyczasowych, ale wskazuje na potrzebę zastosowania reguły bezpośredniego stosowania ustawy nowej (por. wyrok TK z dnia 1 lipca 2003 r., P 31/02, publ. OTK ZU 2003 r. Nr 6A, poz. 58, uchwała SN z dnia 2 lipca 2008 r.,sygn. akt II UZP 5/08, publ. Biuletyn SN nr 7/2008). Konsekwencją tego poglądu jest ustalenie, że skoro w dniu 25 listopada 1998 r. (data wejścia w życie art. 24 u.s.u.s.) dochodzone od Skarżącej należności składkowe nie były przedawnione, zastosowanie znajdzie art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., według którego "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne", zaś "bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik".

Kolejna zmiana stanu prawnego, nastąpiła z dniem 1.01.2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18.12.2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach przepisów art. 24 ust. 4-6, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto zostały zmienione, istotne w sprawie, przesłanki przerwania biegu przedawnienia i zawieszenia biegu przedawnienia. Przepis art. 24 u.s.u.s. w zakresie przerwania i zawieszenia biegu zmieniono w ten sposób, że jedyną przesłanką przerwania biegu przedawnienia uczyniono przesłankę ogłoszenia upadłości (ust. 5c), a z kolei do przesłanek zawieszenia zaliczono wszczęcie postępowania egzekucyjnego (ust. 5b), które de facto w stanie prawnym do 31 grudnia 2002 r. było przesłanką przerwania biegu przedawnienia. Od 1.07.2004 r. ustawą z dnia 20.04.2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 121, poz.1264) nadano nowe brzmienie ust. 5b art. 24 u.s.u.s., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Oznacza to, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie, zawieszenie o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. (por. uchwałę SN z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08, publ.OSNP 2009 nr 1-2, poz. 19, podobnie w uchwale SN z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08, publ. OSNP 2009 nr 1-2, poz. 17 i ). Przenosząc powyższe rozważania na niekwestionowane okoliczności faktyczne sprawy należy stwierdzić, że zobowiązanie z tytułu składek za okres od VI do XII 1998 r. nie uległo przedawnieniu.

Rozpatrując zarzuty skargi dotyczące prowadzenia egzekucji z nieruchomości, należy wskazać, że organ egzekucyjny uzyskał możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 06.09.2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2001 r. nr 125, poz. 1368) tj. z dniem 30.11.2001 r. Podstawowe znaczenie w tym zakresie ma przepis art. 13 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym przepisy tej ustawy stosuje się również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, z tym że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne. Ponadto, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy nowelizującej, wszczęcie egzekucji administracyjnej z nieruchomości nie może nastąpić, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy wierzyciel skierował do komornika sądowego wniosek o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości - wówczas stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. obowiązujące przed dniem 30 listopada 2001 r. Organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że art. 13 ustawy nowelizującej przesądza o tym, iż zastosowanie mają przepisy ustawy egzekucyjnej obowiązujące od dnia 30 listopada 2001 r. Założenie to należy uznać za trafne ze względu na brzmienie powołanych przepisów ustawy nowelizującej, która przyjęła zasadę bezpośredniego stosowania przepisów nowych do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed jej wejściem w życie i w tym kontekście brak wskazania w tytułach wykonawczych, środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości nie ma znaczenia dla sprawy.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego kreowania wyrokiem Sądu Okręgowego z 21.12.2012 r. odpowiedzialności za jej zobowiązania na osoby trzecie (córkę) i naruszenia przepisu art. 84 Konstytucji, Sąd wyjaśnia, że Kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; - dalej K.c.), w przepisach art. 527 do art. 534 przewiduje ochronę wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika – skarga pauliańska. Skarga ta oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela. Polega ona na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania jej za bezskuteczną wyłącznie względem niego. Przepis art. 527 K.c. stanowi bowiem o bezskuteczności względnej czynności prawnej (w tym także umowy sprzedaży), która to nie powstaje ani z mocy prawa, ani też wskutek złożenia stosownego oświadczenia woli przez osobę uprawnioną. Wymaga ona stwierdzenia takiej bezskuteczności w orzeczeniu sądowym, wydanym w trybie procesowym na skutek wniesienia powództwa. W wypadku roszczenia pauliańskiego orzeczenie o stwierdzeniu bezskuteczności czynności prawnej ze względu na określoną wierzytelność ma charakter kształtujący i dopiero w jego wyniku powstaje stan umożliwiający wierzycielowi wykorzystywanie przysługujących mu uprawnień. W rezultacie takiego orzeczenia, które ma charakter konstytutywny i tylko w stosunku do wierzyciela, dłużnika i osoby trzeciej wywołuje skutki ex tunc, czyli zaskarżona czynność prawna (umowa) traktowana jest tak, jakby w ogóle nie została zawarta. Uznanie zatem umowy za bezskuteczną jedynie wobec określonej osoby trzeciej oznacza, że umowa ta pozostaje ważna i nadal wywołuje zamierzone przez strony skutki prawne w takim zakresie, w jakim można to pogodzić z realizacją roszczeń tej osoby trzeciej (por. szerzej A. Janiak t. 4 i 8 w Komentarz do art. 527 K.c., publ. LEX). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że dopuszczalna jest możliwość wykorzystania konstrukcji cywilistycznej skargi pauliańskiej do ochrony wierzytelności publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenia społeczne, przez zastosowanie przepisów art. 527 i n. K.c. (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2002 r., sygn. akt V CK 41/02, publ. OSP 2003, z. 2, poz. 22; wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2003 r., sygn. akt III CZP 15/03, publ. OSNC 2004, nr 3, poz. 32; uchwała SN z dnia 12 marca 2003 r., sygn. akt III CZP 85/02, publ. OSNC 2003, nr 10, poz. 129). Skutek uwzględnienia skargi pauliańskiej polega zaś na tym, że wierzyciel uzyskuje uprawnienie do zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotów, które w wyniku zaskarżonej czynności wyszły z majątku dłużnika i znajdują się w majątku osoby trzeciej. Z kolei realizacja tego uprawnienia może zostać dokonana w trybie egzekucji z majątku osoby trzeciej, co wynika wprost z art. 532 Kodeksu cywilnego (por. t.1 i 2 w A. Janiak, Komentarz do art. 532 K.c., pub. LEX). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem, że skoro wyrok uwzględniający powództwo ze skargi paulińskiej umożliwia stronie powodowej jako wierzycielowi przeprowadzenie egzekucji wprost z majątku osoby trzeciej z tytułu zobowiązania istniejącego po stronie nielojalnego dłużnika, to w tym znaczeniu skarga pauliańska wykazuje charakter środka egzekucyjnego, gdyż umożliwia wierzycielowi zaspokojenie jego należności (vide wyrok SN z 12 grudnia 2001 r., sygn. akt III CKN 496/00, pub. LEX). Z wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21.12.2012 r. sygn. akt [...] uzyskanego przez wierzyciela w trybie art. 527 i następne K.c. wynika, że umowa darowizny zajętej nieruchomości zawarta w dniu 21.01.2005 r. uznana została za bezskuteczną w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że obecna właścicielka nieruchomości ma znosić egzekucję m. in. z tytułów wykonawczych nr [...] do [...] dotyczących składek na ubezpieczenia za okres od VI-XII 1998 r.

W konsekwencji powyższego tut. Sąd nie doszukał się zarzucanego w skardze naruszenia art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Zarzut skargi dotyczący istotnego błędu formalnego (zmiana oznaczenia nieruchomości - adresu) i naruszenia przepisu art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a został w sposób jednoznaczny wyjaśniony przez organ odwoławczy, który wskazał, że zmiana oznaczenia nieruchomości spowodowana jest podjęciem przez Radę Miasta K. uchwały w sprawie zmiany nazwy ulicy (uchwała z dnia 14.06.1991 nr [...]). Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości co do "tożsamości adresu" nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji, stąd zarzut naruszenia art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a. należy uznać za niezasadny.

Za nietrafny należy uznać również zarzut, iż w sprawie zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. dążenie do zrealizowania tego celu nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 cytowanej ustawy przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Odnotowania wymaga, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. O zbytniej uciążliwości można, zatem mówić tylko wtedy, kiedy organ egzekucyjny ma dwa lub więcej środków egzekucyjnych do wyboru. Jeżeli w konkretnej sprawie możliwe jest zastosowanie tylko jednego środka egzekucyjnego – wówczas organ ma obowiązek taki środek zastosować, a zarzut zbytniej uciążliwości nie może być skutecznie podnoszony. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że stosowane mniej uciążliwe środki egzekucyjne przed zastosowaniem egzekucji z nieruchomości nie dały rezultatu. Skarżąca również nie wskazała innych składników majątkowych, z których wierzyciel mógłby zaspokoić swoje należności. Z kolei odnosząc się do stwierdzenia niewspółmierności zastosowanego środka egzekucyjnego do kwoty zaległości, należy stwierdzić, że organ egzekucyjny po złożeniu przez ZUS wniosku o podjęcie egzekucji z nieruchomości, również miał wątpliwości. Organ egzekucyjny wystąpił pismem z dnia 19.08.2014 r. nr [...] do wierzyciela w którym wskazał "Wątpliwość organu egzekucyjnego budzi wysokość egzekwowanej kwoty 6523,09 zł... Biorąc pod uwagę obecne ceny nieruchomości, należy uznać, iż w niniejszej sprawie zaistniała znaczna dysproporcja między wartością egzekwowanej zaległości a wartością nieruchomości, która ma być przedmiotem egzekucji. Również nie bez znaczenia, zdaniem tutejszego organu są tzw. społeczne aspekty sprawy." W odpowiedzi ZUS pismem z dnia 17.09.2014 r. nr [...] podtrzymał swój wniosek z dnia 18.03.2014 r. o zajęcie nieruchomości, jednocześnie stwierdzając, że od 15 lat toczy się bezskuteczne postępowanie egzekucyjne, przedmiotowa nieruchomość jest jedynym znanym majątkiem Skarżącej i że otrzymywane obecnie wynagrodzenie przez skarżącą nie pozwala na jego zajęcie. Dodatkowo wierzyciel wskazał, że nie wystąpienie z wnioskiem o zajęcie nieruchomości oznaczałoby bezcelowość postępowania w sprawie skargi pauliańskiej. Po tak jednoznacznym stanowisku wierzyciela organ egzekucyjny zobowiązany był podjąć czynności w zakresie egzekucji z nieruchomości, gdyż istotą postępowania egzekucyjnego jak wskazano powyżej jest odzyskanie przez wierzyciela swoich wierzytelności, przy zastosowaniu wszelkich środków dostępnych prawem, w tym również poprzez możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.