Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2567/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. NSA Janusz Furmanek (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 434/12 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – po rozpoznaniu skargi S. R. - uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z [...] kwietnia 2012 r. (znak [...]) oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gniezna z [...] grudnia 2011 r. (znak [...]) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 30 listopada 2011 r. S. R. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Gnieźnie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną A. F. Do wniosku załączył oświadczenie, iż obecnie nie jest nigdzie zatrudniony, gdyż nie może podjąć pracy z uwagi na sprawowanie całodobowej opieki nad niepełnosprawną żoną i synem.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Prezydent Miasta Gniezna na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2a, ust. 3a, ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, ust. 2, art. 28 ust. 3 i ust. 4, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) [dalej rozporządzenie z 2005 r.] oraz art. 104 § 1 i § 2 k.p.a., odmówił przyznania S. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wskazano, iż na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że strona nie pozostaje w zatrudnieniu oraz, że nie jest osobą uprawnioną do występowania o świadczenie pielęgnacyjne w świetle art. 128 i art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wtedy dziecko może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na jednego z rodziców. A. F., na którą strona wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w związku małżeńskim.

W odwołaniu S. R. wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na żonę i syna, opisując swoją sytuację osobistą.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tyle pokrycie zwiększonych wydatków związanych z niepełnosprawnością, ile dostarczenie środków rodzinom, w których powstaje niedostatek dochodu w związku z faktem, że jeden z członków nie może pracować, ponieważ opiekuje się innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, iż w wyniku nowelizacji tego aktu prawnego ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) uległa zmianie treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a (obowiązuje od 14 października 2011 r.), który otrzymał następujące brzmienie "świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Jak dalej wskazało SKO, z akt sprawy wynika bezspornie, że wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła w dniu 30 listopada 2011 r., a zatem po wejściu w życie nowego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, że odwołujący nie spełnia nowych ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia zaproponowanych przez ustawodawcę w cytowanym wyżej brzmieniu. W tych warunkach należało przyjąć, iż w aktualnym stanie prawnym zmiana ta oznaczała przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę i rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobami wymagającymi opieki pozostającymi w związku małżeńskim, ale również przyznanie niepełnosprawnemu, wymagającemu opieki małżonkowi, prawa do świadczenia z tytułu opieki nad swoim również niepełnosprawnym współmałżonkiem. Jednocześnie organ wskazał, iż nie mógł odnieść się do prośby odwołującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, gdyż brak wniosku w tym względzie w aktach sprawy.

W skardze S. R. domagał się ponownego rozpoznania sprawy, ponownie opisując swoją trudną sytuację osobistą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Po rozpoznaniu powyższej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W treści uzasadnienia Sąd I instancji wskazał na wstępie, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do kwestii, czy fakt pozostawania przez żonę skarżącego w związku małżeńskim, w sytuacji gdy sam skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad żoną, wykluczającą podjęcie zatrudnienia.

W ocenie WSA w Poznaniu, w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji wadliwie odczytały treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu najpierw konieczne jest ustalenie, czy skarżący należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, co wynika z art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, który stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". Taką wykładnię potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Zdaniem Sądu I instancji, co wynika także z orzecznictwa, nowela ta nie zmieniła jednak bądź nie uchyliła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W efekcie literalne brzmienie przepisu, uniemożliwiające skorzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem niweczyło skutki orzeczenia Trybunału. Stało się to także przyczyną podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10, przedstawiającego Sejmowi RP uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, iż pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy.

W ocenie Sądu I instancji, również kolejna nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., sprawia, że literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadzi do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia zaprezentowana przez organy w kontrolowanym postępowaniu prowadzi do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, że świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym.

Taka interpretacja omawianego przepisu – zdaniem WSA w Poznaniu - w szczególności w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie zasługuje na aprobatę. Zatem należy dokonać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a cytowanej ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki ciążyć będzie na małżonku, który uzyska w konsekwencji prawo ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z pracy zarobkowej.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych aktualnie nie będzie mógł być stosowany, gdy o świadczenie pielęgnacyjne wystąpi zobowiązany do opieki i alimentacji w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, spełniający jednocześnie wymogi z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zatem w ocenie Sądu meriti, okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W takim przypadku wskazuje się na konieczność przypisania pierwszeństwa wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przed jego wykładnią językową. Argumentacja na rzecz dopuszczalności i celowości stosowania takiej wykładni służy niewątpliwie ochronie wartości konstytucyjnych, do jakich art. 18 Konstytucji RP zalicza małżeństwo, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo, a także jest zgodna z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zwłaszcza wyrokiem z 18.07.2008 r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 107 i postanowieniem z 01.06.2010 r., sygn. akt P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz.53). Dlatego również przy zmienionym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię przepisów prawa.

Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że w świetle prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organy administracji wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Sądu meriti, obie decyzje wydane w sprawie naruszają prawo materialne – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18, art. 67 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

oraz naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

- 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Kolegium, pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez ww. organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego;

- art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosił, że Sąd I instancji bezzasadnie uznał, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy powinien być rozpatrywany przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., uchylając się tym samym – zdaniem skarżącego kasacyjnie - od dokonania oceny stanu faktycznego sprawy oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji Prezydenta Miasta Gniezna, tj. w dniu [...] grudnia 2011 r.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji błędnie przyjął, iż pomimo dokonanej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy należy zastosować treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., przyjmując iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku z małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe – jak wskazano w skardze kasacyjnej - stanowiło naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że zarzuty te nie mogły być uwzględnione.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a wskazać przede wszystkim należy, że przepis ten reguluje jedynie sposób rozstrzygnięcia sprawy i nie może stanowić co do zasady samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 ustawy p.p.s.a.

Przechodząc natomiast do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest on również niezasadny. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, do jego naruszenia doszło w związku z niezbadaniem przez Sąd I instancji w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia. Precyzując ten zarzut w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że WSA w Poznaniu "nie powinien dokonywać zmian obowiązującego prawa i orzekać w oparciu o treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/7) odnoszącego się do przepisów obowiązujących do 13 października 2011 r.".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że dokonując w zaskarżonym wyroku prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych, która to linia orzecznicza znalazła akceptację w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego (por. także trafnie przywołane przez Sąd I instancji postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09) Sąd ten dokonał oceny zgodności przepisu ustawowego z Konstytucją, czym uchybił przepisom procedury sądowoadministracyjnej.

Zdaniem NSA, nie można w ogóle mówić w przedmiotowej sprawie o dokonaniu przez Sąd I instancji nieuprawnionej oceny zgodności art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a z Konstytucją. Sąd ustalił w procesie wykładni prawa treść hipotezy normy zawartej w tym przepisie kierując się celowościową wykładnią (o czym poniżej w ramach niniejszego uzasadnienia), co w przedmiotowej sprawie było absolutnie dopuszczalne.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego zauważyć należy, iż w przedmiotowej sprawie kluczowym zagadnieniem jest interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl natomiast art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Tym samym przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 ww. ustawy, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. sygn. I SA/Wa 728/12).

W związku z powyższym, pomijając nawet zagadnienie prokonstytucyjnej wykładni celowościowej ww. przepisów, której dokonał Sąd Wojewódzki, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że przyjęcie powyższych unormowań prawnych, tak jak czyni to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w skardze kasacyjnej Kolegium, prowadzi do absurdalnej wręcz sytuacji, w której osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków), a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi. Poza tym, z mocy powołanego przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2, osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Zakładając więc racjonalność ustawodawcy, wykładnia ww. przepisów prezentowana przez organ zdecydowanie jest nie do przyjęcia.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 tej ustawy są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu jak i orzecznictwo. Akcentuje się wręcz, że "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego" oraz, że "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego" (por. np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz, Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem, Warszawa 1990 str. 131 i 132).

Z tej przyczyny nie można twierdzić, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za prawidłowością bowiem wyżej przedstawionego poglądu przemawia również fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd organu, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 lit a omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W związku z powyższym wypada uznać, ze przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trafny zatem jest pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych winien być rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Przedstawione w zaskarżonym wyroku rozumienie omawianych przepisów jest prawidłowe, takie ich rozumienie jest powszechnie przyjmowane w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyrok z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12, z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2206/12; z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12).

Z powyższych względów, a ponadto mając na uwadze, że w sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.