Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 304/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 698 par. 1.
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1.
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 74 ust 5.
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 3 ust. 1.
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk Sędziowie NSA Joanna Kabat – Rembelska Jan Kacprzak (spr.) Protokolant Marta Gorajek po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 152/07 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 r. A. R. zwróciła się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. odmówił A. R. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 na podstawie wniosku złożonego przez K. R., gdyż jego następca nie przejął w posiadanie całego gospodarstwa rolnego posiadanego przez niego.

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania A. R., Dyrektor M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy powyższą decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S..

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w dniu [...] maja 2005 r. do Powiatowego Biura ARiMR w S. wpłynął wniosek K. R. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, który to wniosek obejmował działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Wskazał również na istnienie umów dzierżaw z 2005 r., których przedmiotem były nieruchomości o nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], zawartych przez A. R., syna K. i męża A. R., z właścicielami tych nieruchomości oraz aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 2005 r., Rep. A nr [...], którym K. R. wraz z małżonką D. R. przenieśli w drodze darowizny na A. R. i jego żonę A. R. działki rolne o nr [...], [...], [...] i [...].

Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazał, iż decyzja ta zawierała wadliwe uzasadnienie, które w oparciu o stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 4 października 1999 r. (I SA/Ka 136/98), zostało przez organ odwoławczy uzupełnione.

Organ odwoławczy wskazał, że jednym z elementów rozstrzygających w zakresie procesu przekazywania gospodarstwa jest pojęcie gospodarstwa rolnego użyte w art. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) − zwanej dalej ustawa o płatnościach.

Organ wskazał również, że zgodnie ze wzorem wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych stanowiącym załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lutego 2005 r., zmieniającym rozporządzenie w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznania płatności (Dz. U. Nr 30, poz. 259), w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego istnieje możliwość przejęcia dopłat bezpośrednich z tytułu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego tylko w przypadku, gdy dotyczyło ono przejęcia całości wniosku złożonego przez cedenta.

W ocenie organu odwoławczego warunkiem przejęcia praw do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych przez nabywcę jest przejęcie przez niego całego gospodarstwa. Organ wskazał, że stosownie do art. 3 ust 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76) – zwanej dalej ustawą o ewidencji, gospodarstwem rolnym są wszelkie nieruchomości będące w posiadaniu tego samego podmiotu, zatem w ocenie organu odwoławczego przeniesienie posiadania w trybie art. 4 ust 1 ustawy o płatnościach (...), dotyczy gospodarstwa rolnego rozumianego jako wszystkie działki rolne, a nie poszczególne działki składające się na to gospodarstwo rolne. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że za prawidłowe przeniesienie gospodarstwa należy uznać takie, gdy producent rolny – przekazujący – przenosi na rzecz producenta rolnego – przyjmującego – wszystkie działki wchodzące w skład jego gospodarstwa. W ocenie organu przeniesienie części działek nie jest wypełnieniem przesłanek ustawowych pozwalających na uzyskanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, których dotyczy pierwszy wniosek. Organ dodał ponadto, iż warunkiem przyznania płatności bezpośrednich i rolnych nabywcy jest przejęcie przez niego całego gospodarstwa w relacji jeden producent zbywający − jeden producent nabywający.

Organ zaznaczył, iż wprawdzie A. R. wykazała prawo posiadania, co do działek o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], jednakże w ocenie organu nie można uznać za prawidłowe przeniesienie posiadania, bowiem przejęcie prawa posiadania nieruchomości ujętych we wniosku K. R. nie nastąpiło od jednej osoby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę A. R. złożoną na powyższą decyzję za zasadną z następujących powodów:

A. R. stała się docelowo posiadaczem (współwłaścicielem, dzierżawcą) wszystkich nieruchomości o dopłaty, do których ubiegał się K. R.. Ich przeniesienie nastąpiło na podstawie kilku umów zawartych nie bezpośrednio pomiędzy K. R. a skarżącą, lecz również w wyniku umów dzierżawy zawartych pomiędzy właścicielami działek o nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] a mężem skarżącej, z którym łączy ją ustawowa wspólność małżeńska. Powyższe w ocenie organu, co podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny, świadczyło o tym, że nie zostały wypełnione przesłanki przeniesienia całości gospodarstwa rolnego przez przekazującego na rzecz przejmującego gospodarstwo rolne, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się z wykładnią przepisów dokonaną przez organ, bowiem wykładnia ta doprowadziła do naruszenia słusznego interesu strony skarżącej, który zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej powinien brać pod uwagę w toku postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze stan faktyczny sprawy, z którego wynika bezspornie, że skarżąca (wraz z mężem) przejęła w posiadanie wszystkie nieruchomości, których posiadaczem był pierwotnie K. R. i faktycznie bezpośrednio od niego, wskazał, iż w jego ocenie, co do zasady, art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach daje możliwość przyznania płatności temu producentowi rolnemu, który objął gospodarstwo rolne w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy zawartej z producentem rolnym i który złożył wniosek o przyznanie płatności. Następuje wówczas "przejęcie" płatności przysługującej producentowi rolnemu przekazującemu gospodarstwo przez producenta to gospodarstwo przejmującego. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła sytuacja, gdy posiadacz gospodarstwa nie był właścicielem wszystkich nieruchomości wchodzących w jego skład. Cześć działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie dopłat K. R. dzierżawił, a zatem nie mógł nimi dowolnie rozporządzać, co wynika z treści art. 698 § 1 Kodeksu cywilnego. Brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów świadczących o rozwiązaniu przez właścicieli dzierżawionych działek umów dzierżaw z K. R., a zatem zawarcie umów pomiędzy wydzierżawiającymi a A. R., a w konsekwencji na zasadzie wspólności ustawowej ze skarżącą, nastąpiło za wiedzą i zgodą K. R. w celu dokonania przeniesienia całości posiadanego przez niego gospodarstwa na rzecz jego następców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, iż strony działając w dobrej wierze i w ich ocenie zgodnie z prawem zawarły umowy dzierżawy oraz darowizny w celu przejęcia całego gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu K. R..

Mając na uwadze słuszny interes stron, Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż docelowo skarżąca spełniła obowiązek wynikający z art. 4 ust 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, bowiem w celu przeniesienia całości posiadanego przez K. R. gospodarstwa rolnego, zawarła ona niezbędne umowy (dzierżawy i darowizny) i w terminie 14 dni licząc od ostatniego dnia, w którym zakończono proces przenoszenia posiadania gospodarstwa rolnego, złożyła w wymaganym ustawowo terminie wniosek o przyznanie płatności na rzecz następcy prawnego.

Skargą kasacyjną Dyrektor M. oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił wyrokowi:

1) naruszenie art. 74 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych schematów w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia (Dz. U. WE nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r., ze zm.) poprzez jego niezastosowanie,

2) naruszenie art. 4 ust 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przez błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Okolicznością bezsporną jest, iż K. R. był posiadaczem działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem jego wniosku z dnia [...] maja 2005 r. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W wyniku przejścia K. R. na rentę strukturalną dokonał on przeniesienia umową darowizny, prawa własności nieruchomości wymienionych w akcie notarialnym z dnia [...] grudnia 2005 r. Repertorium A nr [...] oraz w tym samym dniu dokonał faktycznego przeniesienia posiadania w całości przedmiotowego gospodarstwa rolnego składającego się z działek rolnych, których był właścicielem i dzierżawcą, na rzecz A. R. i jej męża A. R..

Zgodnie z treścią przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeśli spełnia on warunki do jej przyznania (...).

Jak zatem wynika z treści powyższego przepisu, do uzyskania dopłat do gruntów rolnych w drodze przejęcia wniosku, wymagane jest przeniesienie posiadania, przez pierwotnego wnioskodawcę na rzecz innego producenta rolnego przejmującego gospodarstwo rolne, wszystkich nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa. Również art. 3 ust. 1 ustawy o ewidencji określa gospodarstwo rolne, jako wszystkie nieruchomości będące w posiadaniu tego samego podmiotu.

W świetle powołanych przepisów, czynność, potwierdzona oświadczeniem K. R. z dnia [...] lutego 2006 r., znak [...], jaką było przeniesienie posiadania całego gospodarstwa rolnego objętego wnioskiem o dopłaty, a więc także dzierżawionych przez niego nieruchomości, stanowiło wypełnienie przesłanki określonej w tych przepisach wymagającej przeniesienia posiadania wszystkich nieruchomości będących w posiadaniu przekazującego. Bez znaczenia pozostaje fakt, iż część działek stanowiła przedmiot umów dzierżawy pomiędzy K. R. a właścicielami tych nieruchomości rolnych, wobec bezspornego faktycznego przeniesienia ich posiadania, wraz z nieruchomością stanowiącą przedmiot umowy darowizny określonej w akcie notarialnym z dnia [...] grudnia 2005 r. W konsekwencji stanowiło to o przeniesieniu posiadania całego gospodarstwa rolnego przez jednego producenta rolnego na rzecz innego rolnika. Z treści przepisu art. 698 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, iż dzierżawca nie może bez zgody wydzierżawiającego dysponować przedmiotem dzierżawy poprzez oddanie tego przedmiotu w dzierżawę osobie trzeciej. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać zatem należało, że fakt podpisania przez A. R., męża A. R., umów dzierżaw na poszczególne dzierżawione przez K. R. działki wchodzące w skład przekazanego gospodarstwa rolnego, miał jedynie na celu udokumentowanie, iż wydzierżawiający działki o nr [...], [...], [...], [...] i [...] wyrazili zgodę na dokonanie przez K. R. przeniesienia ich posiadania na osobę trzecią – oddania w dzierżawę A. i A. małż. R.. Zaznaczyć przy tym należy, iż strony postępowania uzyskały w urzędzie organu administracji informację, iż do prawidłowego przejęcia dopłat z wniosku K. R. wymagane jest uzyskanie zgody na przejęcie przez nowego posiadacza całego gospodarstwa rolnego od właścicieli poszczególnych działek rolnych dzierżawionych dotychczas przez przekazującego. Przepisy Kodeksu cywilnego nie wymagają dla ważności takiej zgody formy aktu notarialnego.

Powyższe uzasadnia trafność stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie, w jakim dokonał on wykładni i zastosowania art. 4 ust 1 ustawy o płatnościach oraz art. 3 pkt 1 ustawy o ewidencji, których naruszenie zarzucał skarżący, bowiem jak wskazano to powyżej, K. R. przeniósł posiadanie całego gospodarstwa rolnego, jako wszystkich nieruchomości będących w jego posiadaniu na rzecz A. R., która w ustawowym terminie określonym w przepisie art. 4 ust 1 ustawy o płatnościach złożyła wniosek o przyznanie płatności, których dotyczył wniosek K. R. z dnia [...] maja 2005 r.

Z tych samych powodów niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 74 ust 5 Rozporządzenia WE Nr 796/2004, stanowiącego, że gospodarstwo rolne przekazywane jest w całości przez jednego rolnika na rzecz drugiego, skoro gospodarstwo rolne stanowiące przedmiot wniosku o dopłaty zostało przekazane przez K. R. w całości, jako wszystkie nieruchomości, których był on właścicielem i dzierżawcą, A. R..

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą uzasadnionych podstaw.