Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2317/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.7, art. 11, art. 77, art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 288/13 w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 288/13, oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

I

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej: ZUS) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) – utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2012 r., odmawiającą [...] (dalej: skarżąca lub wnioskodawczyni) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Powyższa decyzja została wydana po uprzednim uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 4 października 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 369/12 - decyzji ZUS z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek względem skarżącej.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazał, że organ zaniechał dokonania ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji zdrowotnej [...] . Ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna nie wskazuje na brak możliwości samodzielnej egzystencji skarżącej lub jej męża, czy konieczności sprawowania opieki przez osobę trzecią z uwagi na przewlekłą chorobę. Sąd formułując wskazania co do dalszego postępowania polecił organowi przeanalizowanie wszystkich schorzeń skarżącej i odniesienie się do wszystkich przedłożonych przez skarżącą zaświadczeń, ze szczególnym uwzględnieniem choroby nowotworowej, terapii w Centrum Onkologii i kolejnych kosztów z tym związanych. W szczególności organ miał uwzględnić przedłożoną przez skarżącą dokumentację medyczną, w tym kartę konsultacyjną z dnia [...] czerwca 2012 r. z leczenia w [...], a następnie dokonać jej rzetelnej oceny i ustalić sytuację zdrowotną skarżącej w kontekście przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie z 2003 r.) pamiętając, że ustalenia te winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. W jej uzasadnieniu podano, że w stosunku do wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem zadłużenie nie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym, w związku z tym nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ ustalił, że źródłem utrzymania wnioskodawczyni i jej męża są dochody z tytułu pobieranego przez wnioskodawczynię świadczenia rentowego z KRUS w kwocie [...]zł brutto ([...]zł netto) oraz świadczenia emerytalnego męża w kwocie [...]zł brutto ([...]zł netto). [...] figuruje w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ze statusem wpisu – aktywny. Wskazuje to, że wnioskodawczyni może uzyskiwać dochód również z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni określiła stałe miesięczne wydatki na kwotę około [...] zł, na co składają się koszty: energii - około [...] zł, gazu – [...] zł, ścieków wraz z wodą – około [...] zł, telefonu – około [...] zł, telewizji – około [...] zł, zakupu węgla [...] zł rocznie ([...] zł miesięcznie). Ponadto wnioskodawczyni udokumentowała wydatki na leki – około [...] zł miesięcznie. Pomimo wezwania, [...] nie złożyła żadnych dokumentów wskazujących na problemy związane z terminowym regulowaniem bieżących zobowiązań. W oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała na ponoszone wydatki na badania lekarskie, na dojazdy do lekarzy specjalistów oraz wydatki na odzież, jednak ich wysokości nie podała. Wnioskodawczyni nie korzystała ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że według publikacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia [...] listopada 2012 r. wysokość minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł miesięcznie. ZUS powołał się na przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., który nie definiuje jednoznacznie podstawowych potrzeb życiowych oraz wysokości wydatków na ich zaspokojenie. Organ - przyjmując wysokość wskazanego wyżej minimum socjalnego oraz obliczoną według danych za rok 2011 kwotę [...] zł zapewniającą minimum egzystencji dla dwuosobowego gospodarstwa domowego – stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia należności określona w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Okoliczność, że wnioskodawczyni nie korzystała ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej dodatkowo wskazuje na brak podstawy umorzenia zaległości z powodu przesłanki związanej ze szczególną sytuacją materialną i rodzinną, bowiem korzystanie ze wskazanego wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że skarżąca cierpi na nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność serca, cukrzycę, astmę oskrzelową, chorobę zwyrodnieniowa stawów, dyskopatię kręgosłupa, przewlekłą niewydolność krążenia oraz chorobę nowotworową. W dniach od [...] lutego 2012 r. skarżąca przebywała w szpitalu w Lublinie, gdzie przeszła operację krtani z powodu choroby nowotworowej. Z karty konsultacyjnej z dnia [...] czerwca 2012 r. wydanej przez [...] wynika, że skarżąca jest w trakcie terapii i kolejną wizytę wyznaczono na dzień [...] lutego 2013 r. Udokumentowane przez skarżącą średniomiesięczne wydatki na leczenie wynosiły w 2011 r. około [...] zł, natomiast w 2012 r. około [...] złotych, przy czym skarżąca nie oszacowała kosztów związanych z badaniami lekarskimi i dojazdem do lekarzy specjalistów. Brak jest bezpośredniego związku między powstaniem zadłużenia a pogorszeniem zdrowia wnioskodawczyni. Mąż skarżącej także ma problemy zdrowotne, jednak nie zostało wykazane aby potrzebował stałej opieki ze strony wnioskodawczyni. Okoliczności nie wpływają zatem na możliwość uzyskiwania dochodów tym bardziej, że skarżąca pobiera świadczenie rentowe.

Na powyższą decyzję [...] wniosła skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r.

Sąd I instancji podniósł, że organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącej nie ma podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

Sąd I podkreślił, że organ ponownie rozpatrujący sprawę zebrał i uwzględnił cały przedstawiony w sprawie materiał dowodowy i poddał go ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. ZUS ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów przedstawionych przez skarżącą i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 2003 r.

Zdaniem Sądu, ustalenie braku przesłanek umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. (brak całkowitej nieściągalności składek) nie budzi zastrzeżeń. Wprawdzie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do nawiązania do art. 28 ust. 2 pkt 5 u.s.u.s. (nie wymieniając tego przepisu) i stwierdzenia, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, bowiem zadłużenie nie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym, w związku z czym nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję - to jednak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ustalenie to jest prawidłowe. Bezsporne jest, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności przesądzających o istnieniu całkowitej nieściągalności składek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. Skarżąca nie wskazywała na żadne okoliczności pozwalające na ustalenie całkowitej nieściągalności składek. Niezależnie od nie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nie stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, brak omawianej przesłanki jest oczywisty. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżąca otrzymuje rentę z KRUS, z której może być prowadzona egzekucja składek. Nie może więc być mowy o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W ocenie WSA nie zostały spełnione konieczne przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Rozpatrując sprawę po raz kolejny organ związany był wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2010 r. w sprawie III SA/Lu 369/12. Sąd uchylając decyzję wskazał, że stan zdrowia skarżącej wymaga ponownej oceny, bowiem przedstawia się inaczej niż organ brał pod uwagę w chwili wydawania poprzedniej zaskarżonej decyzji. Organ musiał przeanalizować wszystkie schorzenia skarżącej i odnieść się do wszystkich przedłożonych przez skarżącą zaświadczeń, ze szczególnym uwzględnieniem choroby nowotworowej, terapii w [...] i kolejnych kosztów z tym związanych. Odmawiając po raz kolejny umorzenia należności, organ wyjaśnił wszystkie wskazane przez Sąd okoliczności. Organ dokładnie ustalił na podstawie oświadczeń wnioskodawczyni oraz przedstawionych przez nią dowodów jaka jest sytuacja majątkowa skarżącej i jej męża, z którym skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe. Organ ustalił także dokładnie stan zdrowia wnioskodawczyni, a więc wszystkie jej schorzenia wynikające z przedstawionych dokumentów. Ustalone zostało, że z powodu schorzenia onkologicznego skarżąca poddaje się terapii i konsultacjom lekarskim w zakładzie leczniczym w Gliwicach. Jeden wyjazd do G. miał miejsce w czerwcu 2012 r., a następny został zaplanowany na luty 2013 r. ZUS ustalił również na podstawie oświadczeń i dowodów przedstawionych przez skarżącą wysokość jej wydatków, w tym wydatków na leczenie, z wyjątkiem kosztów wyjazdów do G., ponieważ co do tych ostatnich wydatków skarżąca nie przedstawiła nie tylko żadnych dowodów wysokości wydatków, ale nawet nie wskazała na tę wysokość.

Sąd I instancji podał, że przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. nie daje podstawy do ustalenia, że istnieje przesłanka do umorzenia należności tylko na tej podstawie, że zobowiązany dotknięty jest przewlekłą chorobą lub musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Konieczne jest, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny pozbawiała zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Przy rozpatrywaniu tych okoliczności nie ma znaczenia ilość schorzeń, ich ciężkość, wskazywany przez skarżącą wpływ na codzienne życie, powodujący obniżenie jakości życia, o ile zobowiązany nie jest pozbawiony wskazanej wyżej możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżąca jest niewątpliwie dotknięta licznymi chorobami wymagającymi leczenia, niekorzystnie wpływającymi na jej życie, jednakże nie daje to podstawy do umorzenia zaległych składek, ponieważ choroby skarżącej nie pozbawiają jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Skarżąca uzyskuje bowiem dochód ze świadczenia rentowego z KRUS. W tej sytuacji nawet tak liczne i poważne choroby, jak w przypadku skarżącej, nie mają wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu. Dochody ze świadczenia rentowego z natury rzeczy co do zasady zastępują dochody z pracy lub z innej działalności osoby, która stała się całkowicie niezdolna do pracy.

Sąd I instancji wskazał, że z ustaleń organu wynika, iż miesięczne dochody netto skarżącej i jej męża wynosiły około [...] zł. Wykazane w oświadczeniu (k. 113 akt administracyjnych) i częściowo udokumentowane wydatki, razem z wydatkami na leki wynosiły około [...] zł. Skarżąca nie wskazała ani nie wykazała, jakie wydatki ponosi w związku z przejazdami do zakładu leczniczego w G. Jednak nawet gdyby te koszty uwzględnić, to nie mogłyby one znacząco wpłynąć na średniomiesięczną wysokość wydatków, bowiem z ustaleń organu na podstawie złożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że przerwy między poszczególnymi wyjazdami wynoszą około 8 miesięcy. Nawet dodanie do wskazanych wydatków kolejnych nie wymienianych przez skarżącą kosztów codziennego utrzymania w postaci kosztów wyżywienia i środków czystości nie daje podstawy do stwierdzenia, że opłacanie składek prowadziłoby do pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Oczywiste jest przy tym, że w sytuacji skarżącej możliwe byłoby spłacanie należności tylko w dłuższej perspektywie czasowej w stosunkowo niewielkich ratach. Taki wniosek umacnia także analiza wysokości wydatków przedstawionych w oświadczeniu skarżącej, przyjętym za podstawę ustaleń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Niektóre z tych wydatków są bardzo wysokie, jeżeli traktować je jako wydatki miesięczne. Wskazywałoby to na możliwość obniżenia tych wydatków lub, że przedstawione zostały jako zawyżone w stosunku do rzeczywistych (np. jako wydatki miesięczne, mimo że są dwumiesięczne). Do takiego wniosku skłania analiza wysokości dwumiesięcznych wydatków z nieco wcześniejszego okresu, bowiem poniesionych w styczniu i w lutym 2012 r., przedstawionych w zaświadczeniu [...]Dwumiesięczne koszty energii elektrycznej wyniosły [...]zł, podczas gdy w oświadczeniu złożonym w styczniu 2013 r. dotyczącym miesięcznych wydatków skarżąca wskazała kwotę [...]zł. Koszty telefonów stacjonarnego i komórkowego – w styczniu i lutym 2012 r. wyniosły [...]zł. natomiast według oświadczenia w 2013 r. miesięcznie [...]zł. Koszty gazu odpowiednio [...]zł za dwa miesiące i [...] zł jeden miesiąc. Koszty wody i ścieków odpowiednio [...]zł za dwa miesiące i [...] zł za jeden miesiąc.

Te wszystkie okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że ZUS prawidłowo ustalił, że brak jest określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Organ niezależnie od zestawienia wysokości dochodów skarżącej i jej męża z ich wydatkami uzasadnił swoje rozstrzygnięcie także przez wskazanie, jaka jest ustalona statystycznie wysokość minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ([...] zł miesięcznie) oraz wysokość kwoty zapewniającej minimum egzystencji dla dwuosobowego gospodarstwa domowego ([...] zł miesięcznie). Są to kwoty niższe od dochodów skarżącej i jej męża. Porównanie tych kwot nie mogłoby dawać podstawy do wiążących ustaleń, bowiem rozpatrując sprawę o umorzenie składek należy indywidualizować ustalenia w zależności od okoliczności konkretnej sprawy. Jednak w niniejszej sprawie wskazanie przez Zakład na wymienione minima należy traktować tylko jako dodatkowe uzasadnienie ustaleń organu, mających potwierdzenie w pozostałych okolicznościach branych pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy.

II

[...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów według norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), tj.:

a) błędną wykładnię art. 28 ust. 2 u.s.u.s., polegającą na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w ust. 2 tego przepisu;

b) niezastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. gdy zastosowanie tego przepisu było niezbędne w opisywanej sprawie;

c) niezastosowanie przepisu § 3 rozporządzenia z 2003 r. w sytuacji gdy zastosowanie tego przepisu było niezbędne w opisywanej sprawie;

d) art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 poz. 1015 ze zm. dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez nie uznanie pojęcia "ważnego interesu" strony określonego w art. 17 u.s.u.s. i dlatego okoliczność, iż Sąd I instancji w tym zakresie nie odniósł się do ustaleń zawartych w decyzji ZUS.

II. Przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 k.p.a. polegającej na uwzględnieniu i przyjęciu za prawidłowe ustalenia faktyczne organu administracji publicznej, które legły zarówno u podstaw błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), jak i niezastosowaniu innych przepisów prawa materialnego, których zastosowanie było bezwzględnie konieczne w rozpatrywanej sprawie (§ 3 rozporządzenia z 2003 r.).

Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Na wstępie należy przypomnieć, że w sprawie zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 369/12, a zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. została przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydana w następstwie tego wyroku. Zgodnie natomiast z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 k.p.a. Jak wskazał autor skargi kasacyjnej ustalenie stanu faktycznego sprawy należy do obowiązków organu prowadzącego postępowanie i w ramach tych obowiązków organ winien ewentualnie zażądać od skarżącej przedstawienia posiadanych przez nią dokumentów, szczególnie gdy strona nie znając przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, może nie mieć wiedzy, jakie dowody są istotne w sprawie. Skoro organ administracji uznaje za niewystarczające informacje złożone przez stronę w wyniku wykonania wezwania, to powinien wystosować kolejne wezwanie, wskazując przy tym konkretnie dokumenty, które w jego przekonaniu mają znaczenie w sprawie.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Trudno byłoby jednak przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. – organ był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11).

Wobec powyższego nie mogą odnieść zamierzonego skutku twierdzenia autora skargi kasacyjnej, że skoro organ uznaje za niewystarczające informacje złożone przez stronę w wyniku wykonania wezwania, to powinien wystosować kolejne wezwanie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca była dwukrotnie wzywana do wykazania swojego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej oraz zdrowotnej (pisma z dnia: [...] lutego 2012 r. oraz [...] stycznia 2013 r. – k. [...]akt administracyjnych). Przy czym wezwanie z dnia [...] stycznia 2013 r. było skierowane do strony przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności składkowych na skutek wyroku WSA w Lublinie z dnia 4 października 2012 r. Pomimo tego strona nie złożyła żadnych nowych dokumentów dotyczących stanu zdrowia. W sytuacji, gdy skarżąca nie złożyła do akt sprawy dowodów (dokumentów) potwierdzających zaistnienie podnoszonych okoliczności, Sąd I instancji dokonujący kontroli zaskarżonej decyzji miał podstawy uznać zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za kompletny (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1737/12).

Nie może również odnieść zamierzonego skutku argumentacja autora skargi kasacyjnej, że skarżąca nie może ponosić konsekwencji braku jednoznaczności, czy miała obowiązek opłacać składki na ubezpieczenia społeczne objęte wnioskiem o ich umorzenie. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiotem tego postępowania nie jest zaś kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżące tych składek nie opłacała. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. i słusznie przyjął, że organ administracyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy mając również na uwadze wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2012 r. w sprawie III SA/Lu 369/12.

Jak wynika z akt administracyjnych ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą. Organ dokładnie ustalił na podstawie oświadczeń wnioskodawczyni oraz przedstawionych przez nią dowodów, jaka jest sytuacja majątkowa skarżącej i jej męża, z którym skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe. ZUS szczegółowo przeanalizował dochody i wydatki skarżącej oraz jej męża. Organ dokładnie ustalił stan zdrowia wnioskodawczyni, a więc wszystkie jej schorzenia wynikające z przedstawionych dokumentów, ze szczególnym uwzględnieniem choroby nowotworowej. W tym zakresie organ -zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2012 r. - dokonał oceny karty konsultacyjnej z dnia [...] czerwca 2012 r. z leczenia w [...]. Ustalone zostało, że z powodu schorzenia onkologicznego skarżąca poddaje się terapii i konsultacjom lekarskim w zakładzie leczniczym w G. Jeden wyjazd do Gliwic miał miejsce w czerwcu 2012 r., a następny został zaplanowany na luty 2013 r. ZUS ustalił również na podstawie oświadczeń i dowodów przedstawionych przez skarżącą wysokość jej wydatków, w tym wydatków na leczenie, z wyjątkiem kosztów wyjazdów do G,, ponieważ co do tych ostatnich wydatków skarżąca nie przedstawiła nie tylko żadnych dowodów wysokości wydatków, ale nawet nie wskazała na ich wysokość.

Skarżąca miała w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. ZUS poinformował skarżącą o prawie do czynnego udziału w postępowaniu, do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji (k. 109 akt administracyjnych).

Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajduje swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji. Zatem na obecnym etapie postępowania nie ma konieczności powtarzania obszernej argumentacji organu słusznie zaakceptowanej przez Sąd I instancji.

Autor skargi kasacyjnej nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga kasacyjna sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji i w pełni zaakceptowaną przez Sąd I instancji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Przechodząc do naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych w punkcie I lit. a)-d) petitum skargi kasacyjnej, należy je uznać za niezasadne.

Przede wszystkim Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 13 § 1 u.p.e.a., ponieważ go nie stosował ani też nie interpretował. Wobec tego nie mógł dokonać jego błędnej wykładni czy też niewłaściwego zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 652/13).

Wbrew twierdzeniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez nieuznanie pojęcia "ważnego interesu" strony określonego w art. 17 u.s.u.s. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że "ważnego interesu" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zainteresowanego o potrzebie umorzenia zaległości, gdyż decydujące znaczenie mają zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu należności składkowych. Korzystna dla wnioskodawczy decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana wyłącznie wówczas, gdy sytuacja materialna wnioskodawcy uniemożliwia mu wywiązanie się z tego obowiązku. Stan taki wynikać musi z zebranych w sprawie dowodów (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 853/12).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organu, który ocenił sytuację skarżącej przez pryzmat przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i prawidłowo wywiódł, że owe nie zachodzą. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny. Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).