Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 114/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 i 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 77  par. 1, 80, 138 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez A. P., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 12 listopada 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę J. M.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] organ pierwszej instancji - Wójt Gminy G - odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę J. M.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą wydania decyzji odmownej jest fakt, iż osoba wymagająca opieki J. M. została uznana za niepełnosprawną w stopniu znacznym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 czerwca 2020 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 12 kwietnia 2020 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 maja 2020 r. W ocenie organu pierwszej instancji okoliczność ta powoduje, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek w jakim powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Kolegium w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z dnia: 14 grudnia 2016 r., sygn. l OSK 1614/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. l OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt l OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. l OSK 755/16, z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. l OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. l OSK 1600/16, z dnia 2 czerwca 2018 r., sygn. l OSK 108/17, z dnia 16 kwietnia 2020 r, sygn. akt l OSK 1192/19) i sprowadza się do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium wyjaśniło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jak podniosło Kolegium w sprawie niniejszej ustaleniu podlegało jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej J. M. jest wdową, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Pozostaje w leczeniu, leczy się na wiele chorób, w tym przewlekłych takich jak: nadciśnienie, cukrzyca, jest po przebytym udarze mózgu, porusza się jedynie w obrębie domu z uwagi na zaniki pamięci. Mieszka wspólnie z córką – skarżącą - i jej rodziną (mężem i dwójką nieletnich dzieci). Skarżąca sprawuje opiekę nad matką i z tego tytułu pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy od 2020 r. (ostatnio przyznany decyzją z dnia 27 października 2021 r, znak: [...], na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 maja 2022 r.)

Zakres opieki jaki skarżąca sprawuje nad matką organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 27 maja 2021 r. i wynika z niego, że skarżąca pomaga matce we wszystkich czynnościach codziennych (pomoc przy higienie osobistej, przygotowywanie i podawanie posiłków, zmiana i zakładanie pampersów, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, ustalanie wizyt lekarskich, wykup recept, wspólne spacery). Dzieci J. M.: córka R. H. i syn K. M. nie mogą sprawować opieki nad matką albowiem przebywają za granicą. W aktach sprawy jest także oświadczenie córki J. M. – R. H. z którego wynika, że mieszka ona i pracuje w Londynie i nie przyjeżdża do kraju ze względu na stan epidemii i nie może opiekować się matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Zdaniem organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że przedstawiony wyżej stan faktyczny dowodzi, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, jednakże zakres tej opieki obejmuje czynności, które są wykonywane także przez osoby opiekujące się rodzicami i pracujące zawodowo. Czynności takie jak: pomoc przy higienie osobistej, przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, ustalanie wizyt lekarskich czy wykupywanie recept oraz spacery nie należą do tej kategorii czynności które muszą być wykonywane całodobowo. Większość z nich wykonuje się o określonych porach zwykle rano lub wieczorem. Matka skarżącej potrzebuje z pewnością opieki ale nie jest osobą obłożnie chorą, zaś nadciśnienie i cukrzyca to choroby które dotykają także ludzi aktywnych zawodowo i fizycznie. Organ zauważył nadto, że rodzina osoby wymagającej opieki (w postaci osób zobowiązanych do alimentacji w takim samym stopniu jak skarżąca) to także siostra i brat skarżącej. Po stronie żadnej z tych osób nie występują przeszkody o charakterze obiektywnym (niezależnym od nich) które uzasadniałyby zwolnienie się z obowiązku alimentacyjnego jaki ciąży na nich względem matki. Z akt sprawy (w szczególności z oświadczeń składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania nie wynikają bowiem obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że żadne z dzieci J. M. nie może wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem matki a jedynie może to czynić skarżąca. Żadne z rodzeństwa skarżącej - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazywana w niniejszym postępowaniu przeszkoda w możliwości sprawowania przez pozostała dwójkę dzieci J. M. opieki nad matką, to w szczególności pobyt za granicą. Okoliczność ta nie stanowi jednak - w ocenie Kolegium - obiektywnej przeszkody do spełnienia przez rodzeństwo skarżącej swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Wskazać bowiem należy, że wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w sytuacji, gdy niemożliwe jest świadczenie osobistej pomocy może polegać także na zapewnieniu na swój koszt sprawowania opieki przez inną osobę. Dwoje dzieci osoby wymagającej opieki mieszka i pracuje za granicą (w Wielkiej Brytanii) i przeznaczenie przez każdą z nich już choćby tylko po 100 funtów miesięcznie - zważywszy na aktualne różnice kursowe-stanowiłoby ok 1/2 kwoty wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można, zatem nie zauważyć, że kwestia opieki nad matką może zostać rozwiązana w ramach środków będących w dyspozycji osób zobowiązanych do alimentacji.

Z akt sprawy nie wynika aby skarżąca kiedykolwiek była aktywna zawodowo, a zatem trudno uznać, iż musiała zrezygnować z pracy w związku ze sprawowaną opieką. Z kolei fakt jej niepodejmowania - zważywszy na zakres tej opieki oraz możliwości pozostałego zobowiązanego do alimentacji rodzeństwa - trudno powiązać przyczynowo ze sprawowaną opieką nad matką. W konsekwencji - nie kwestionując faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką Kolegium uznało, że w ustalonym stanie faktycznym przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach J. M. W rezultacie odbywałby się to kosztem tych osób, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji albo nawet są takie osoby ale ich stan zdrowia uniemożliwia sprawowanie opieki) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku skarżącej nie ma takiej konieczności, a zatem organ pomimo częściowo błędnego uzasadnienia w postaci błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – co do zasady postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana również przez pozostałe dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie ze złożonym przez pełnomocnika skarżącej wnioskiem (przy braku żądania pozostałych stron przeprowadzenia rozprawy), jak stanowi art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła, co do zasady, osoba uprawniona - córka, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 czerwca 2020 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 12 kwietnia 2020 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 maja 2020 r.

Zdaniem Sądu zasadnie więc podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wskazanym wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia

tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało z Kolegium, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej po ukończeniu przez nią 25 roku życia, nie mogła stanowić samoistnej przesłanki odmowy przyznania z tego względu przedmiotowego świadczenia, w konsekwencji ten błąd organu pierwszej instancji nie mógł zatem stanowić wystarczającej podstawy do uchylenia z tego powodu decyzji pierwszoinstancyjnej.

Orzekające w sprawie organy obydwu instancji podjęły jednakże trafne i prawidłowe, negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcia, gdyż rzeczywiście nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przecież przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Podkreślić także należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny - w zależności od tego, kto sprawowania opieki się podejmie.

Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma prawo decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis).

Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie przez orzekające organy wynika, że osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności względem matki skarżącej, oprócz skarżącej, są jej pozostałe dzieci: córka R. H. i syn K. M., którzy nie mogą sprawować opieki nad matką albowiem przebywają za granicą ( w Wielkiej Brytanii) i tam pracują.

Okoliczności te mają więc znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą - wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne - a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zasadne jest bowiem stanowisko Kolegium, że w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych w drodze sądowej. Podkreślić zatem należy, że wykonywanie pracy, czy inne zajęcie, nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Praca zarobkowa nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego, jak Sąd już podkreślił, świadczenie to nie jest skierowane do tej osoby w rodzinie, która podejmie się opieki nad niepełnosprawną osobą. Jest ono skierowane dla określonej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych kategorii osób. To nie rodzina ma więc o tym decydować, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa (por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz, Warszawa 2017; dostęp el./Legalis). Rację ma więc Kolegium argumentując, że praca zawodowa pozostałych dzieci matki skarżącej - siostry i brata - nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki. To że osoby te pracują zawodowo i dodatkowo jeszcze poza granicami kraju, wobec czego nie mogą osobiście sprawować opieki nad matką, nie uprawnia do przyznania "automatycznie" świadczenia pielęgnacyjnego także zobowiązanej do alimentacji - skarżącej. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia te osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na przykład na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opiekę matce zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Wyłącznie deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda czy też brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i własnej decyzji, nie są wystarczające dla przełamania ustawowych reguł przyznawania świadczenia (por. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1210/21; LEX nr 3323066). Sąd podziela zatem dominujący w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (por. m. in.: wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości, przebywanie i praca poza granicami kraju, niewątpliwie mogą utrudniać sprawowania opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają.

Podkreślić jednakże przy tym należy, żaden z organów, ani Sąd nie negują stanu zdrowia i trudnej sytuacji z tym związanej matki skarżącej.

Podnieść jednak należy, że - jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszym rodzicem (rodzicami), bądź takiego zorganizowania koniecznej opieki nad niepełnosprawnym poprzez opłacenie i zapewnienie niezbędnej opieki wykonywanej przez osobę trzecią, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto, biorąc pod uwagę stan zdrowia matki skarżącej, która nie jest jednak osobą obłożnie chorą, trafna jest ocena Kolegium w zaskarżonej decyzji, że takie czynności jak: pomoc przy higienie osobistej, przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, ustalanie wizyt lekarskich czy wykupywanie recept oraz spacery nie należą do tej kategorii czynności, które są tak absorbujące w czasie, iż wykluczają podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym rozmiarze czasu pracy. Matka skarżącej potrzebuje z pewnością opieki, ale takie choroby jak nadciśnienie i cukrzyca, dotykają również ludzi aktywnych zawodowo i fizycznie. Natomiast jeśli chodzi o kwestię przebytego udaru mózgu, czy aspektów zaników pamięci, to Sąd zdaje sobie sprawę z trudności z tym związanych. Zwrócić należy jednak uwagę, że nawet takie problemy są do rozwiązania w ramach terapii zajęciowej, jako element terapii poudarowej dostosowanej indywidualnie do dysfunkcji matki skarżącej, która mogłaby być sfinansowana ze środków przeznaczonych przez osoby zobowiązane do alimentacji. Terapia taka łączy zabiegi fizjoterapeutyczne z wykonywaniem typowych codziennych czynności, a dzięki temu pomaga choremu w odzyskiwaniu samodzielności. Pomaga ona pacjentom odzyskać sprawność w wielu obszarach życia zarówno podstawowych, takich jak: higiena osobista, ubieranie się, spożywanie posiłków, przyjmowania leków czy komunikacji z innymi ludźmi, jak i bardziej zaawansowanego funkcjonowania w społeczeństwie: zarządzania finansami, reakcji na zagrożenia czy rozwiązywania problemów. Sąd zdaje sobie również sprawę, że mogą występować dysfunkcje narządu ruchu czy zaburzenia poznawczo-behawioralne po udarze mózgu i w związku z tym nie zawsze można przywrócić wszystkie wcześniejsze sprawności. W takich sytuacjach terapia zajęciowa pomaga wypracować umiejętności zastępcze. Przykładowo, pacjent, który na skutek udaru utracił czucie w połowie ciała, może uczyć się wykonywania wielu czynności na nowo przy użyciu jednej ręki (por. m. in. Magdalena Giełbaga-Nowak w artykule "Powrót do pełni sił po udarze - czy jest możliwy?" na stronie:www.posilkiwchorobie.pl). Jak wynika z akt matka skarżącej jest osobą chodzącą, więc część niezbędnych czynności higienicznych porannych, czy związanych z przygotowaniem w tych godzinach posiłków, mogłyby być wykonywane przed podjęciem przez skarżącą obowiązków zawodowych. Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie pozostałych posiłków, czy np. sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. Istotne jest jeszcze to, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż obecnie podjęcie przez nią pracy, choćby w ograniczonym wymiarze, jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką z uwagi na jej stan zdrowia, który uniemożliwia jej całkowicie samodzielne funkcjonowanie.

Zasadnie więc argumentuje Kolegium, że w świetle regulacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Zdaniem Sądu kwestionowana skargą decyzja jest więc prawidłowa, a postawione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i ich zastosowanie, nie znajdują uzasadnienia.

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie, w tym wypadku za granicą kraju (w Wielkiej Brytanii), czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Stąd złożenie oświadczenia przez drugą z córek matki skarżącej oraz przez samą wymagającą opieki ((k. 25 i 24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), z których treści wynika, że siostra skarżącej oraz jej brat nie mogą sprawować opieki nad matką ponieważ pracują i przebywają w Londynie, nie mogły mieć wpływu na prawidłowość podjętych rozstrzygnięć. Pomimo, że w Kodeksie postępowania administracyjnego obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), to nie mniej jednak, nic nie stało na przeszkodzie, by to osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie mogła wykazać, że istnieją np. obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką przez pozostałych. Tyle tylko, że skoro osoby te uważają, że nie mogą jej sprawować, bo pracują poza granicami kraju, to dopuszczalne jest domniemanie, iż stan ich zdrowia pozwala na wykonywanie pracy. Przyznanie zatem w takich okolicznościach stanu faktycznego i prawnego skarżącej przedmiotowego świadczenia byłoby nie tylko, jak zasadnie podniosło Kolegium, niezgodne z przepisami prawa, to również niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Doszło by de facto do niczym nieuzasadnionego i niesprawiedliwego zarazem przerzucenia na barki wszystkich podatników realizacji obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na wszystki8ch dzieciach matki skarżącej.

W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało więc wydane po prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Nie można więc, skutecznie zarzucić naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. SKO miało więc wszelkie podstawy do skorzystania z przyznanej organowi odwoławczemu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wobec tego skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.