Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt SA/Bk 1624/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2004-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 601  Budownictwo, nadzór architektoniczno-budowlany i specjalistyczny, ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Powołane przepisy: article: art. 48
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz 1126
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity.
Teza: W sytuacji, gdy w czasie wykonywania robót budowlanych inwestor dysponował ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę, która w późniejszym czasie została wyeliminowana z obrotu prawnego - nie można mu zarzucić samowoli budowlanej.

TEZY

W sytuacji, gdy w czasie wykonywania robót budowlanych inwestor dysponował ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę, która w późniejszym czasie została wyeliminowana z obrotu prawnego - nie można mu zarzucić samowoli budowlanej.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA S. Prutis, Sędziowie NSA A. Sobolewska-Nazarczyk, D. Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant E. Trzeciak, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2004 roku sprawy ze skargi A. K., B. K., C. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.-


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 11 października 1999 r. A. K. i B. K. zażądali od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. nakazania odłączenia przyłącza kanalizacyjnego do budynku mieszkalnego R. B. od studzienki kanalizacyjnej zlokalizowanej na działce wnioskodawców.

Postępowanie było zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie sądowoadministracyjne w innej sprawie, a po podjęciu postępowania zainicjowanego wnioskiem z 11.10.1999 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. decyzją

nr [...] z dnia [...] lipca 2001 r. z powołaniem się na art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe.

Żądania wnioskodawców (powyższe zostało rozszerzone o nakazanie oczyszczenia studzienki kanalizacyjnej oraz zwrot kosztów i strat w kwocie 10.000,- zł) zaliczył do żądań cywilnoprawnych, dochodzonych przed sądem powszechnym.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. i B. K. oraz C. K. domagali się jej uchylenia jako krzywdzącej i stronniczej. Zarzucili nienależyte rozpoznanie sprawy i brak oceny materiału dowodowego. Postawili pytanie – "po co w ogóle było wszczynane postępowanie i wznawianie skoro zostało umorzone."

Po rozpoznaniu powyższego odwołania P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśnił, że Kierownik Urzędu Rejonowego w S., decyzją z dnia [...] września 1995 r. nr [...], wydał Komitetowi Społecznemu Budowy Kanału Sanitarnego pozwolenie na budowę kanału sanitarnego wraz z przyłączami domowymi w ulicy K. i A. w S. Zgodnie z ww. pozwoleniem na budowę w roku 1995 r. został zrealizowany kanał sanitarny, a w roku 1996 R. B. wykonał przyłącze kanalizacyjne przydomowe przebiegające od własnego budynku mieszkalnego usytuowanego na działce nr [...] w S. przy ul. K. [...] do studzienki przepływowej usytuowanej na działce nr [...] przy ul. K. [...], od której to studzienki wybudowane zostało (zgodnie z projektem) jedno wspólne przyłącze połączone z główną siecią kanalizacyjną położoną w ulicy K.

Postępowanie zainicjowane przez A. i B. K. o "odłączenie przyłącza" było zawieszone z uwagi na zawisłość postępowania w sprawie IV SA 1993/99 dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1995 r. Po wydaniu wyroku w spawie IV SA 1993/99 uchylającego decyzje I i II instancji stwierdzające nieważność decyzji z dnia [...].09.1995 r. postępowanie o "odłączenie przyłącza" zostało podjęte.

Organ odwoławczy podzielił ocenę co do zaistnienia podstaw do umorzenia niniejszego postępowania. Wskazał, że skoro roboty budowlane zostały wykonane zgodnie

z pozwoleniem na budowę, to brak jest podstawy prawnej do prowadzenia postępowania przez organy nadzoru budowlanego. Natomiast roszczenia odszkodowawcze mogą być dochodzone w postępowaniu sądowym. Powołał się na uzasadnienie wyroku w sprawie

IV SA 1993/99.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wnieśli A., B. i C. K. zarzucając naruszenie art. 2, 5, 21, 32 pkt. 1 i art. 64 Konstytucji R.P., naruszenie art. 6, 7, 8, 12, 28, 35 § 1, 61 § 1 i 77 § 1 k.p.a. oraz rażące naruszenie art. 158 § 1 Kodeksu cywilnego.

Domagali się uchylenia decyzji obu instancji, bezzwłocznego odłączenia samowolnego

i bezprawnego przyłącza, oczyszczenia studzienki, pociągnięcia do odpowiedzialności karno-dyscyplinarnej winnych w sprawie, a także dostarczenia dowodu prawa dysponowania nieruchomością nr geod. [...] przy ul. K. [...] przez R. B., jak też przez pracowników urzędu – Panią Ł. i Panią R.

W ocenie skarżących decyzja, jak też całość postępowania administracyjnego dowodzi, iż w państwie polskim panuje samowola, bezprawie i bezkarność. Bulwersującym jest, iż kierownik Ł. nie mając żadnych praw dysponowania "przekazał" decyzją [...] z dnia [...].09.1995 r. nieruchomość skarżących nr geod. [...] R. B. Całość postępowania rażąco narusza autorytet, zaufanie i wiarygodność organu administracji państwowej (art. 8 i 9 k.p.a.). Dowodzi, iż pracownicy organu państwowego nie znają, lub nie chcą znać podstawowych praw i obowiązków wynikających z zajmowanych stanowisk, a skutkami i kosztami z nich powstałymi obciążają obywateli.

Skarżący dowodzili, że nie wyrażali i nie wyrażają zgody na podłączenie kanalizacyjne z posesji sąsiada do studzienki na ich działce, zatem została ona wybudowana samowolnie. Organy administracyjne, jak wskazano, nierówno traktują strony postępowania. W pozostałej części skargi zgłoszono zarzuty do imiennie wskazanych pracowników nadzoru budowlanego.

W odpowiedzi P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wnosił

o oddalenie skargi.

Wskazał, że C. K. nie przysługuje status strony postępowania, gdyż nie posiada on żadnych praw do nieruchomości nr [...] w S. Natomiast zarzuty merytoryczne skargi są niezasadne.

W uzupełnieniu skargi podtrzymano jej zarzuty, a nadto skarżący wnosili o:

1. "dostarczenie dowodu "bezprzedmiotowości" czyli nieistnienia przyłącza kanalizacyjnego Pana B. od ich studzienki kanalizacyjnej przy ul. K. [...],

2. zwrócenie poniesionych kosztów i strat w kwocie 10.000,- zł,

3. rozstrzygnięcie sprawy i nieprzekazywanie do urzędu w S. z uwagi na zarzuty mu stawiane."

Zarzucono dodatkowo:

1. "nieznajomość treści wyroku sygn. akt IV SA 1993/99 z dnia 05 kwietnia 2001 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie,

2. wydanie decyzji [...] z dnia [...] września 2001 r. bez całkowitej znajomości sprawy,

3. nieznajomość art. 32 ust. 4 pkt. 2 prawa budowlanego,

4. stronniczość."

W tym miejscu należy zauważyć, że w związku z art. 1-3 oraz art. 97 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. nr 153, poz. 1271) – z uwagi na datę rozstrzygania w sprawie - właściwym pozostawał wojewódzki sąd administracyjny, jako sąd pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlegała oddaleniu.

Organy nadzoru budowlanego miałyby podstawę do ingerencji jedynie w sytuacji stwierdzenia popełnienia samowoli budowlanej znajdującej swoją regulację w art. 48 lub art. 50 i 51 ustawy – Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (tekst jednolity:

Dz.U. Nr 106 z 2000 r., poz. 1126 ze zmianami, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania w postępowaniu administracyjnym). Wniosek bowiem A. K. i B. K. z dnia 11 października 1999 r. wszczynający postępowanie "o odłączenie bezprawnie podłączonej kanalizacji ściekowej Pana B." w istocie stanowił żądanie nakazania rozbiórki tej kanalizacji.

Tak, jak już wyjaśnił stronom Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku

z dnia 5 kwietnia 2001 r. w sprawie IV SA 1993/99 przyłącze kanalizacyjne stanowi urządzenie budowlane, a nie obiekt budowlany (art. 3 pkt. 9 ustawy – Prawo budowlane). Taki charakter miało niezależnie od zmian ustawy prawo budowlane. Wykonanie urządzenia budowlanego nie jest budową obiektu budowlanego lub jego części

w rozumieniu art. 48 prawa budowlanego. Wymagało pozwolenia na budowę wg stanu prawnego obowiązującego do zmiany ustawy – Prawo budowlane ustawą z dnia

22 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 111, poz. 726) i gdyby w tym stanie prawnym inwestor wykonał przyłącze bez pozwolenia na budowę – dopuściłby się samowoli budowlanej podlegającej regulacji art. 50 i art. 51 prawa budowlanego, a nie art. 48 tej ustawy.

Prawidłowo oceniono w zaskarżonej decyzji, iż inwestor R. B. żadnej samowoli budowlanej nie popełnił (także polegającej na istotnych odstępstwach od pozwolenia na budowę znajdującej regulację w art. 50 i 51 ustawy).

Poza sporem pozostaje fakt wydania ostatecznej decyzji – pozwolenia na budowę z dnia [...] września 1995 r. nr [...], która obejmowała budowę kanału sanitarnego

w ul. K. i A. w S. od studzienki zlokalizowanej w ul. A. naprzeciwko posesji nr [...] do końca ulicy K. wraz z przyłączami domowymi.

Załączniki graficzne nr 1 i 2 do tej decyzji wskazują na usytuowanie zarówno samej głównej linii kanalizacyjnej, jak i studzienek kanalizacyjnych, jak też przyłączy domowych. Nie ulega wątpliwości, że dla działek nr [...] przewidziana została wspólna studzienka usytuowana na działce skarżących. Dokumentacja powyższa (oryginał) znajduje się w sprawie IV SA 732-734/03 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dołączonych do skargi aktach postępowania administracyjnego, z których dowód dopuszczono także w sprawie niniejszej. Z dokumentacji tamtej także wynika, że właściciele poszczególnych działek nadto dysponowali projektami budowlanymi przyłączy – zgodnie z pkt. 4.4 projektu budowlanego "głównego" (budowy kanału sanitarnego). Taki projekt budowlany przyłącza został złożony do akt administracyjnych w sprawie IV SA 732-734/03 także przez skarżących. Z jego części graficznej wynikają zgodne z pozwoleniem na budowę z dnia [...].09.1995 r. rozwiązania usytuowania wspólnej studzienki na ich działce, linia przyłącza, jak i linia przyłącza na działce sąsiada – tak samo zgodna z decyzją o pozwoleniu na budowę z dnia [...].09.1995 r., dochodząca do studzienki kanalizacyjnej na działce p. K.

Poza sporem pozostaje fakt wykonania zarówno kanalizacji "głównej", jak

i podłączenia się do niej właścicieli poszczególnych nieruchomości. Z twierdzeń skarżących wynika, że R. B. wykonał swoje przyłącze w 1996 roku. Ze złożonych do akt administracyjnych w sprawie IV SA 732/734/03 oświadczeń innych mieszkańców ulicy K. w S. wynika nawet, że roboty budowlane przy budowie przyłączy były wspólnie prowadzone przez właścicieli obu nieruchomości nr [...].

Z dokumentów w postaci notatki służbowej z dnia 17.12.1998 r. i pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji z dnia 2.03.1998 r. nr [...] wynika zgodność wykonania przyłącza przez R. B. z wymogami pozwolenia na budowę z dnia [...].09.1995 r. oraz odbiór spornego przyłącza przez Pracownię "G." w dniu 22.07.1996 r., a przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w dniu 24 lipca 1996 roku.

Z akt administracyjnych w sprawie IV SA 732-734/03 wynika, że na oględziny w dniu 17.12.2001 r. żadna ze stron nie stawiła się, mimo powiadomienia.

Także z dokumentów w postaci zawiadomienia o zakończeniu budowy z dnia 22.01.1998 roku, protokołu z końcowego odbioru z dnia 16.11.1995 roku i dokumentacji inwentaryzacyjnej, dziennika budowy – wynika wykonanie robót budowlanych z decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia [...].09.1995 r. zgodnie z jej wymogami. W tym miejscu trzeba zauważyć, że w decyzji – pozwoleniu na budowę z dnia [...] września 1995 r. nie nałożono na inwestora obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie. W pkt. 6 nałożono wyłącznie obowiązek zawiadomienia o zakończeniu budowy. Takie zawiadomienie Społeczny Komitet Budowy Kanalizacji złożył dnia 22.01.1999 r. i z dnia 8.02.1999 r. pochodzi adnotacja organu administracji architektoniczno-budowlanej: "zakończenie budowy kanału sanitarnego w ul. K. przyjęto do użytkowania". Niewykonanie w terminie zawiadomienia o zakończeniu budowy, a przystąpienie do użytkowania – nie stanowiłoby podstawy nakazania rozbiórki, czego oczekują skarżący, nawet gdyby w późniejszym terminie zawiadomienie nie zostało złożone.

Skoro inwestor na sporne roboty budowlane miał w dacie wykonywania pozwolenie budowlane i nie odstąpił od jego wymogów, zasadnie oceniły organy nadzoru budowlanego w sprawie niniejszej brak podstaw do swojej ingerencji. Ocena ta nie narusza prawa. Obecne podważanie prawidłowości pozwolenia na budowę z dnia [...].09.1995 r. nie może zmienić podanej wyżej oceny.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że w sytuacji gdy inwestor w czasie wykonywania robót budowlanych dysponował pozwoleniem na budowę, które następnie później zostało wyeliminowane z obrotu prawnego – nie można mu zarzucić samowoli budowlanej podlegającej regulacji art. 48 prawa budowanego

(np.: SA/Bk 1730/01, SA/Bk 917/02).

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela to stanowisko. R. B. wykonał sporne przyłącze w dacie ważności pozwolenia na budowę z dnia [...].09.1995 r.

i zgodnie z wymogami tego pozwolenia. Dlatego postępowanie organów nadzoru budowlanego nie mogło zakończyć się żądanym przez skarżących wynikiem w postaci nakazania rozbiórki. Pozostałe roszczenia – odszkodowawcze tak, jak już wskazano

w uzasadnieniu wyroku w sprawie IV SA 1993/99 – podlegają kognicji sądów powszechnych.

W tym miejscu należy wskazać, iż skarżący zainicjowali postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę, niemniej miało to bezspornie miejsce po zakończeniu wykonania spornych robót. Wielokrotnie w postępowaniu o stwierdzenie nieważności były decyzje uchylane, ale wszystkie orzeczenia zapadały po wykonaniu robót przy spornym przyłączu. I tak decyzją z dnia [...].07.1999 r. Wojewoda P. stwierdził nieważność pozwolenia na budowę, którą to decyzję Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzją z dnia [...].09.1999 r.

nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5.04.2001 roku w sprawie IV SA 1993/99 uchylił obie decyzje. Wcześniej postanowieniem z dnia 28.01.2000 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji – zatem stwierdzenie nieważności obowiązywało od dnia [...].09.1999 r. do dnia [...].01.2000 r. Rewizja nadzwyczajna od wyroku w sprawie IV SA 1993/99 została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25.04. 2002 r., a wyrokiem z dnia 21.06.2002 r. w sprawie IV SA 2592/01 odmówiono wznowienia postępowania w sprawie IV SA 1993/99. Obecnie w toku jest postępowanie przed sądem administracyjnym (IV SA 732-734/03) ze skargi p. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...].01.2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody P. z dnia [...].10.2002 r. stwierdzającą wydanie pozwolenia na budowę z dnia [...].09.1995 r. z naruszeniem prawa.

Jak wyżej wskazano – tamte postępowania pozostają bez wpływu na ocenę, czy inwestor R. B. działał w warunkach samowoli budowlanej w dacie wykonywania robót w 1996 roku, skoro zostały wszczęte po wykonaniu robót przy budowie spornego przyłącza.

Z wyżej wskazanych powodów skarga A. K. i B. K. podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).

Odnośnie skargi C. K., to mimo jego subiektywnego przekonania co do statusu strony, nie ma on interesu prawnego i nie może skutecznie występować jako strona postępowania. W dacie wnoszenia skargi obowiązywała ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Zgodnie z art. 33 ust. 1 cyt. ustawy o NSA Sąd wszczynał postępowanie na podstawi skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. Uprawnionym podmiotem był ten, kto miał własny interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności (art. 34 ust. 2 ustawy o NSA).

C. K. na datę wnoszenia skargi nie posiadał żadnego uprawnienia do nieruchomości nr [...] w S., bowiem kilka lat wstecz przeniósł jej własność na rzecz córki A. K. i syna B. K. (akt notarialny z dnia 5 maja 1998 r. nr rep. A [...]). W ewidencji gruntów jako właściciele nieruchomości w częściach w równych po ½ każdy figurują A. i B. K. i oni są osobami uprawnionymi do wniesienia skargi.

W dacie orzekania obowiązywała ustawa z dnia 30.08.2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i miała zastosowanie z mocy art. 97 § 2 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyżej powołanej. Także zgodnie z art. 50 § 1 tej ustawy legitymacja czynna (uprawnienie do wniesienia skargi) C. K. przedstawiała się tak samo, bowiem także w obecnym stanie prawnym uprawnionym do wniesienia skargi jest ten, kto ma interes prawny. C. K. tego interesu prawnego nie ma, bowiem aktualnie nie posiada żadnego tytułu prawnego do nieruchomości.

Dlatego jego skarga podlegała oddaleniu w braku legitymacji do wniesienia skargi.