Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 891/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych: 1. Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi, 2. S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1783/11 w sprawie ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt IV SA/Wa 32/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie częściowo uwzględnił skargę Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej, uchylając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w zakresie dotyczącym działki o nr ewidencyjnym 58 o powierzchni 25,76 ha i oddalając skargę w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego działki o nr ewidencyjnym 17/4 o powierzchni 4,8 ha, stwierdzając przy tym, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, a także zasądzając od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi kwotę 440 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], uznającą, że zespół pałacowo – parkowy stanowiący część majątku L. Gm. P., oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr 17/4 o pow. 4,8 ha i działka 58 o pow. 25,76 ha nie podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że wnioskiem z dnia 15 stycznia 2001 r. spadkobiercy dawnych właścicieli majątku L. wystąpili do Wojewody Mazowieckiego o uznanie, że część nieruchomości ziemskiej L., stanowiąca obecnie działkę nr 17/4 o pow. 4,8 ha i działkę nr 58 o pow. 25,76 ha nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż stanowi zespół pałacowo – parkowy, niezwiązany funkcjonalnie z pozostałą częścią nieruchomości o charakterze rolnym, na co wskazuje jej wcześniejszy oraz obecny sposób wykorzystania.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] odmówił uznania, że część majątku L. Gm. P., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr 17/4 o pow. 4,8 ha i działka nr 58 o pow. 25,76 ha nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że mimo iż nie zachowały się mapy majątku L., to w oparciu o dostępne dokumenty, tj. aktualne mapy oraz dokonaną wizję terenową stwierdzono, że budynek pałacu znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie dużego kompleksu budynków gospodarczych, co uzasadnia, że przedmiotowy zespół pałacowo – parkowy był w dacie jego przejęcia funkcjonalnie i gospodarczo związany z całą nieruchomością, dla której pałac był ośrodkiem centralnym i stanowił do 1945 r. rezydencję właścicieli. Cały majątek ziemski L. obejmował 1025,90 ha powierzchni, a zatem przekraczał powierzchnię ogólną 100 ha i podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego wniósł S. G., podnosząc, iż przedmiotowy zespół nie stanowił nieruchomości ziemskiej, gdyż nie był wykorzystywany rolniczo, o czym świadczy jego faktyczne wydzielenie z pozostałej części nieruchomości murem o wysokości dwóch metrów. W związku z tym nie pozostawał funkcjonalnie związany z majątkiem L. i nie podlegał działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołujący podniósł, że organ, wydając zaskarżoną decyzję, pominął kwestię wydzielenia faktycznego parku z pałacem, która to część nieruchomości służyła wyłącznie do celów mieszkalnych i reprezentacyjnych, natomiast administracja i zarządzanie majątkiem odbywało się w budynkach sąsiednich na obecnych działkach nr 32/2 i 32/7, położonych poza murem odgradzającym dwór. Odwołujący przyznał jednocześnie, że nie nastąpiło wyodrębnienie prawne części dworsko – parkowej, tj. działek nr 17/4 oraz nr 58.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2003 r.

Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. stwierdził z urzędu nieważność swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. z uwagi na skierowanie jej do osób nieżyjących.

Rozpoznając ponownie sprawę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2003 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, podkreślając, iż należy zbadać związek funkcjonalny objętego wnioskiem zespołu pałacowo – parkowego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Wojewoda Mazowiecki, rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uznał, że zespół pałacowo – parkowy stanowiący część majątku L. Gm. P., oznaczony aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr 17/4 o pow. 4,8 ha i działka nr 58 o pow. 25,76 ha nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na rezydencjonalny charakter i brak związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej L.

Odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2009 r. wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi, zarzucając, że zaskarżona decyzja została oparta wyłącznie na zeznaniach świadka J. K., który w momencie wybuchu wojny miał 12 lat, z jednoczesnym pominięciem tak ważnych dowodów, jak "Wykaz inwentarza majątku L. na dzień 30 czerwca 1945 r.", z którego wynika, że w dacie przejęcia park posiadał powierzchnię 3,85 ha, natomiast las przy parku 1,14 ha, co w obecnym stanie geodezyjno – prawnym odpowiada powierzchni działki 17/4, tj. 4,8 ha, a jako odrębny składnik przejmowanego majątku wymienia się pałac. Strona odwołująca się podniosła również, iż Wojewoda Mazowiecki przyjął, wydając zaskarżoną decyzję, że zespół pałacowo – parkowy składał się z obecnych działek nr 17/4 i 58, o łącznej pow. 30,56 ha. Przeciwko przyjętemu przez organ stanowisku przemawia natomiast kształt i powierzchnia działki nr 58 oraz fakt, iż na działce tej nigdy nie było lasu, a jej użytki sklasyfikowane są jako Lz, czyli tereny zadrzewione. Agencja Nieruchomości Rolnych we wniesionym odwołaniu podniosła ponadto, iż organ, wydając zaskarżoną decyzję, mimo, iż nie zachowały się mapy nieruchomości z roku 1945 r., nie wziął pod uwagę aktualnych map, z których jednoznacznie wynika, iż budynek pałacu znajdujący się na działce nr 17/4 umiejscowiony jest w bezpośrednim sąsiedztwie dużego kompleksu zabudowań gospodarczych usytuowanych na działkach 17/3 i 17/5, co oznacza, że zarówno zabudowania gospodarcze, jak i pałac znajdowały się wcześniej na jednej działce oznaczonej nr 17, a skoro tak, to stanowiły jedną całość gospodarczą. Podział nieruchomości nastąpił natomiast w latach 90. XX wieku. Na poparcie podnoszonej tezy braku wydzielenia gospodarczego i prawnego pałacu od pozostałej części nieruchomości strona odwołująca się wskazała na oświadczenie S. G. zawarte w pierwotnym wniosku, z którego wynika że do 1945 r. pałac stanowił rezydencję właścicieli majątku.

Utrzymując w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 maja 2009 r., organ naczelny stwierdził, że stanowiąca byłą własność spadkobierców Z. G. nieruchomość ziemska L. Gm. P., o ogólnej pow. 1025,90 ha została przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa w części na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w części – na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. nr 15, poz. 82).

W myśl art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, przechodziła ona wówczas z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51), strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. o sygn. akt I OPS 2/06, stwierdzającą, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, jak również, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" powołanego dekretu.

Organ naczelny wskazał, że złożony w niniejszej sprawie wniosek dotyczył stwierdzenia, że część przejętej na rzecz Państwa nieruchomości ziemskiej L., tj. zespół dworsko – parkowy położony na jej terenie, stanowiący obecnie działkę nr 17/4 oraz działkę nr 58, nie polegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu.

Minister stwierdził, że organ wojewódzki, wydając decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nie uchybił przepisom procedury administracyjnej, stanowiącym podstawę prowadzonego postępowania oraz wydania zaskarżonej decyzji. Organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Odnosząc się do meritum sprawy, Minister stwierdził, że organ I instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zasadnie przyjął, iż pomiędzy objętym wnioskiem zespołem pałacowo – parkowym, składającym się z działek ewidencyjnych nr 17/4 oraz nr 58, a pozostałą częścią przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej L., nie istniał związek funkcjonalny. Zespół pałacowo – parkowy stanowił część rezydencjalną, będącą siedzibą kolejnych właścicieli nieruchomości, zaś w 1939 r. pałac został zajęty na potrzeby okupanta i stał się komendą formacji nadzorujących posterunki graniczne. Do wniosku takiego prowadzą spójne, wzajemnie się uzupełniające dowody, jak wyjaśnienia złożone przez wnioskodawcę oraz świadków oraz pozostałe dokumenty, w tym aktualne mapy oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1962 r. o uznaniu założenia pałacowo – parkowego w L., składającego się z pałacu, stróżówki, ogrodzenia pałacowego i parku, za zabytek. Złożone w toku postępowania wyjaśnienia oraz poczynione przez organ ustalenia wskazują również na fakt, iż dawni właściciele posiadali niezależne źródła utrzymania.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w odwołaniu argumentów dotyczących działki nr 58 o pow. 25,76 ha, jej kształtu oraz klasyfikacji użytków, Minister stwierdził, że zgodnie z art. 63 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ administracji jest związany treścią żądania strony. Organ nie może więc ograniczać żądania lub interpretować w sposób dowolny, niezgodny z zakresem wniosku. Skoro wniosek dotyczył zbadania, czy zespół pałacowo – parkowy, składający się z wymienionych działek, podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to w takim zakresie organ administracji był zobowiązany zbadać sprawę.

Jeśli chodzi o kształt działki nr 58, to wraz z działką 17/4 stanowi – również obecnie – pewien kompleks. W sąsiedztwie działki nr 17/4, na której usytuowany jest pałac są działki nr 17/3 oraz nr 17/5, na których znajdują się zabudowania gospodarcze. Nie świadczy to jednak o istnieniu związku funkcjonalnego, którego nie można ograniczać wyłącznie do kryterium terytorialnego. Usytuowanie działki nr 58, jej klasyfikacja, jako terenu zadrzewionego, wskazuje, że wraz z obecną działką nr 17/4 mogła stanowić w dacie przejęcia i stanowi obecnie część zadrzewionego kompleksu, a więc utwierdza w przekonaniu, że przedmiotowy obszar wchodził w skład zespołu pałacowo – parkowego.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 grudnia 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi. W skardze podniesiono, że organ nie wyjaśnił, na czym konkretnie polega rzekomy brak związku funkcjonalnego między kompleksem pałacowo – parkowym a gospodarstwem rolnym. Skarżąca wskazała, że zarówno zespół dworsko – parkowy, jak i działka nr 58 nie były prawnie wyodrębnione od majątku ziemskiego, a więc stanowiły jego część składową i wraz z pozostałą częścią majątku podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Zdaniem skarżącej, organ bezpodstawnie przyjął, że zespół dworsko – parkowy składał się z dwóch działek nr 17/4 i nr 58 o łącznej powierzchni aż 30,56 ha. Szczególnie odnośnie działki nr 58 brak jest konkretnych ustaleń umożliwiających zakwalifikowanie tej działki jako części zespołu dworsko – parkowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 12 maja 2010 r. o sygn. akt IV SA/Wa 286/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 maja 2009 r. Sąd powołał się na tezy postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08) i wywiódł z nich, że w obecnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne, nie zaś organy administracji publicznej działające w oparciu o przepisy kpa. Z tego względu Sąd stwierdził nieważność obydwu decyzji, uznając, że zostały one wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez S. G., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 września 2011 r. o sygn. akt I OSK 1595/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. NSA powołał się na uchwałę z dnia 10 stycznia 2011 r. o sygn. akt I OPS 3/10 i stwierdził, iż nie nastąpiła utrata mocy obowiązującej § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, co oznacza, że wadliwe było stanowisko Sądu, iż zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej. NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę, Sąd musi dokonać merytorycznej oceny decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę, uznał skargę za uzasadnioną w części dotyczącej działki oznaczonej nr ewidencyjnym 58, bowiem, jego zdaniem, organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i w tym zakresie uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 11 maja 2009 r. Odnośnie natomiast działki o nr ewidencyjnym 17/4, Sąd oddalił skargę, podzielając wywody organów, iż nieruchomość ta nie podlegała działaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Sądu, przyjęta w zaskarżonej decyzji koncepcja rozumienia przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej jest prawidłowa. W szczególności rozważania Wojewody Mazowieckiego w pełni realizują wypracowaną przez sądy administracyjne wykładnię pojęcia "nieruchomości rolnej" oraz "związku funkcjonalnego", tj. powiązań pomiędzy całą nieruchomością rolną a pałacem i parkiem, które nie służyły do celów produkcji rolnej, lecz pełniły funkcję mieszkalną, reprezentacyjną i rekreacyjną. Sąd zgodził się z poglądem zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji co do charakteru części nieruchomości ziemskiej L., obejmującej zespół pałacowo – parkowy. Ta część nieruchomości ziemskiej w L. nie miała charakteru rolniczego i nie była oraz nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej i jednocześnie nie pozostawała w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym prowadzonym w majątku L. Sąd wskazał, że z ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, że na jej terenie nie znajdowały się żadne urządzenia służące do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mianowicie na działce nr 17/4 o pow. 4,8 ha znajdował się pałac i stróżówka. Orzeczeniem z dnia 23 marca 1967 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej uznało założenie pałacowo –parkowe w L., w skład którego wchodził pałac, stróżówka, ogrodzenie pałacowe oraz park, za zabytek. Natomiast w innej części nieruchomości (obecnie odrębne działki ewidencyjne 17/3 i 17/5) wzniesiono urządzenia do obsługi prowadzonej na gruntach rolnych działalności rolniczej, takie jak chlewnia, obora, stodoła, cielętnik, magazyn, kuźnia, wiata i garaże. Natomiast sam pałac i park w żaden sposób nie służyły do prowadzenia działalności rolniczej lub rolniczo –wytwórczej. W tej części majątku przed II wojną światową mieszkała jedna ze spadkobierczyń właścicielki całego majątku Z. G. – T. G. oraz brat męża Z. G. – biskup rezydent M. G., będący jednocześnie profesorem historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ponadto, pałac zamieszkiwały i wykonywały w nim swoje obowiązki osoby do obsługi tego obiektu oraz jego mieszkańców. Całym majątkiem L. zarządzał plenipotent, który nadzorował pracę rządców poszczególnych folwarków składających się na cały majątek. Plenipotent utrzymywał bezpośrednie kontakty z właścicielami. W imieniu spadkobierców majątkiem zarządzał H. K. Natomiast kwestie już czysto gospodarcze związane z prowadzeniem działalności rolniczej, w tym i hodowlą, znajdowały się w rękach rządców. Jednym z nich był ówcześnie B. B. Rządca administrował gospodarstwem, jego biuro mieściło się w budynkach znajdujących się poza terenem kompleksu pałacowo – parkowego i pełnił rolę najemnego wyspecjalizowanego pracownika. Tymczasem pałac pozostawał organizacyjnie niezależny od całego majątku i pełnił funkcję reprezentacyjną i rezydencyjną jako miejsce zamieszkiwania (prowadzenia trybu życia właściwego dla tej klasy społecznej), nie tylko zresztą, właścicieli dóbr.

Zdaniem Sądu, organ zbadał również związek terytorialny pałacu z resztą majątku. Ustalił także, że część nieruchomości stanowiąca park i pałac oddzielona była od reszty zabudowań gospodarczych murem. W rozważaniach przeprowadzona została również analiza powiązań finansowych pomiędzy majątkiem a zespołem pałacowo – parkowym. Dochody z majątku w części przeznaczone były na utrzymanie pałacu, niemniej jednak właściciele L. posiadali inne źródła dochodów, zwłaszcza że nie mieszkali oni w majątku (za wyjątkiem T. G.).

WSA w Warszawie zaznaczył, że analizując wypracowane przez orzecznictwo kryteria wzajemnych powiązań pałacu z resztą majątku, organ doszedł do uzasadnionego wniosku, że zespół pałacowo – parkowy mógł funkcjonować niezależnie od majątku ziemskiego. Skoro nie istniał związek funkcjonalny, pałac z parkiem nie mogły zostać potraktowane jako obiekty przeznaczone do produkcji rolnej. W tym zakresie, w ocenie Sądu, organ szczegółowo przeanalizował zeznania świadków oraz dokumenty zgromadzone w aktach, przy czym prowadzenie postępowania wyjaśniającego było utrudnione ze względu na brak map aktualnych na dzień przejęcia majątku w trybie dekretu. W opinii Sądu, nie można jednak czynić zarzutu, że z powodu niekompletności tego materiału, który nie jest wynikiem opieszałości lub bezczynności organu, ustalenia faktyczne nie są rzetelne lub wiarygodne, bowiem organ wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe, zaś jego ustalenia znalazły odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu.

Sąd podkreślił, że jedyną kwestią niewyjaśnioną w sposób zadawalający, choć decydującą o treści wydanego przez Sąd rozstrzygnięcia, jest ustalenie, czy park rozciągał się terytorialnie również na działkę nr 58 o pow. 25,76 ha. Działka ta ma stosunkowo dużą powierzchnię oraz jej położenie w stosunku do działki zabudowanej pałacem może budzić wątpliwości co do jej charakteru, tj. czy był to park powiązany funkcjonalnie z pałacem. Minister, rozpatrując sprawę, stwierdził, iż usytuowanie działki nr 58 oraz jej klasyfikacja, jako terenu zadrzewionego, wskazuje, że wraz z działką nr 17/4 mogła stanowić w dacie przejęcia część zadrzewionego kompleksu, a więc utwierdza w przekonaniu, że przedmiotowy obszar wchodził w skład zespołu pałacowo – parkowego. Sąd zwrócił uwagę, że organ administracji dokonuje ustaleń na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie zaś w oparciu o przypuszczenia lub założenia. Natomiast ustalenie, że działka nr 58 "mogła" stanowić park powiązany z pałacem jest jedynie hipotezą, która nie została poparta dowodami, wskutek czego organ wyprowadził daleko idący wniosek o wyłączeniu całej działki spod działania dekretu.

WSA w Warszawie wyjaśnił, że według obecnej ewidencji gruntów działka nr 58 to teren Lz – zadrzewiony. Rolą organu było zatem bezsporne ustalenie, że w dacie przejęcia na cele reformy rolnej teren był zadrzewiony w sposób pozwalający na przyjęcie, że stanowił on park jako uzupełnienie zabudowy pałacowej i służył wyłącznie do celów rekreacyjnych. W szczególności zaś park nie służył celom prowadzenia gospodarki leśnej, lecz rekreacji i uzupełnieniu kompozycji architektonicznej, tworząc jeden kompleks określany mianem zespołu pałacowo –parkowego.

W ocenie Sądu, konieczne jest zbadanie wieku istniejących zadrzewień, aby ustalić, jaki miały one charakter w 1944 r., a także, czy w ogóle istniały. Obecny bowiem stan zagospodarowania tego terenu nie może przesądzać o tym, jaki charakter miała działka ponad 65 lat temu (grunt rolny, leśny, parkowy). Wątpliwości co do powierzchni parku znajdują swoje źródło – po pierwsze – w orzeczeniu uznającym pałac i park za zabytek. Z kolei z inwentaryzacji przeprowadzonej na potrzeby tego postępowania wynika, że ochroną konserwatora zabytków został objęty park, ale jedynie w granicach działki nr 17/4. Zdaniem Sądu, nie oznacza to oczywiście, że park nie rozciągał się również na działkę nr 58, jednakże taki fakt musi wyraźnie i w sposób pozytywny wynikać z innych dowodów. Po drugie, organ przesłuchał świadków, jednakże z zaprotokołowanych zeznań nie można bezspornie ustalić, aby wypowiadając się o parku związanym z pałacem, mieli na uwadze tak duży obszar, tj. działkę nr 58. Wypowiedzi te na pewno odnoszą się do parku znajdującego się bezpośrednio przy pałacu na działce nr 17/4 i w tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organu. Organ przywołał zeznania świadka J. K., który twierdził, że oś parku stanowiła aleja grabowa, w czasie kampanii wrześniowej park i teren otaczający pałac zostały zbombardowane, co skutkowało dużym zniszczeniem parku, dalej na terenie parku znajdowała się stróżówka, a w jego otoczeniu mieściły się droga, część administracyjna, szkoła, kancelaria i mieszkania administracji majątku. W ocenie Sądu, wypowiedź powyższa dowodzi, że jako park został potraktowany przez świadka jedynie teren obecnej działki nr 17/4, wszak wyprowadzenie wniosku z tak złożonych zeznań, że świadek miał na myśli również obszar działki nr 58, jest nieuprawnione.

WSA w Warszawie skonstatował, że nie można uznać, iż także działka nr 58 stanowiła element zespołu pałacowo – parkowego L. Organ bowiem musi dysponować pozytywnymi informacjami, że park ten miał tak dużą powierzchnię, tj. dużo ponad 25 ha. Zdaniem Sądu, świadkowie muszą wyraźnie wskazać, że opisując park, mieli na uwadze w istocie duży kompleks leśny i muszą ten kompleks dokładnie umiejscowić w przestrzeni. W tym celu konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego i ustalenie, że po pierwsze w 1944 r. działka nr 58 była obsadzona drzewami, po drugie zaś, że zadrzewienie to miało charakter parkowy, nie zaś związany z produkcją leśną. Nie można bowiem wykluczyć, że w tym celu konieczne będzie dokonanie oględzin spornego terenu.

Dlatego też, przyjmując, że organ w tej części rozstrzygnięcia uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił w tym zakresie zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, stosując w tym względzie art. 145 § 1 pkt 1 "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), natomiast w części dotyczącej działki nr 17/4 oddalił skargę na podstawie art. 151 tej ustawy. O kosztach Sąd orzekł na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś o wstrzymaniu wykonania decyzji w części uwzględniającej skargę, a więc odnośnie działki nr 58, w oparciu o art. 152 przedmiotowej ustawy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie w części oddalającej skargę i o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku złożył także S. G., wnosząc o jego uchylenie w części uchylającej zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji oraz o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według obowiązujących norm.

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi zaskarżonej części wyroku zarzuciła naruszenie prawa procesowego, a to: art. 135 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuchylenle w całości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], mocą której stwierdzono, że działka nr 17/4 nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, przy dowolności jego ocen, co doprowadziło do błędnej wykładni przepisów dekretu i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; niewłaściwe przyjęcie, iż do oceny niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania art. 2 ust. 1 dekretu w brzmieniu nadanym mu przez dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; art. 80 kpa, poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, tj. bezpodstawne przyjęcie, że aktualny stan zagospodarowania działki nr 17/4 o pow. 4,8 ha nie odpowiada stanowi jej zagospodarowania z daty przejęcia majątku L. na rzecz Skarbu Państwa w roku 1945.

Zaskarżonej części wyroku Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi postawiła ponadto zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię: art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, polegającą na przyjęciu, że przedmiotowa nieruchomość podlegała wyłączeniu spod działania ww. przepisu; § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, polegające na uznaniu, że możliwe jest złożenie wniosku o wyłączenie spod działania dekretu części nieruchomości bez dowodów stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju; § 8 i § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. sprawie wykonania dekretu PKWN, polegające na uznaniu, że pomiędzy zespołem dworsko – parkowym (dz. nr 17/4) a pozostałą częścią majątku rolnego nie istniał związek funkcjonalny.

S. G. zaskarżonej części wyroku zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, względnie niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie, w jakim Sąd, dokonując oceny funkcjonalnego związku części nieruchomości ziemskiej L., stanowiącej obecnie działkę nr 58 o pow. 25,76 ha, z pozostałą częścią nieruchomości o charakterze rolnym, przyjął, że nie został przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wojewodę Mazowieckiego dostatecznie wykazany brak rolniczego charakteru tej nieruchomości, wynikający z jej parkowego charakteru.

Ponadto, S. G. zaskarżonej części wyroku zarzucił naruszenie prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego w zakresie dotyczącym działki nr 58 o pow. 25,76 ha, pomimo że z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania wynika, iż działka ta, łącznie z działką nr 17/4, stanowiła jednolity kompleks pałacowo – parkowy i nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej L. o charakterze rolniczym;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez przyjęcie, że podejmując w sprawie decyzje, organy uchybiły wskazanym przepisom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynikało, że działka nr 58 o pow. 25,76 ha, łącznie z działką nr 17/4, stanowiła jednolity kompleks pałacowo – parkowy i nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej L. o charakterze rolniczym;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez wadliwe przedstawienie stanu faktycznego sprawy, wynikającego z treści decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, i oparcie tezy o jedynie hipotetycznym uzasadnieniu przez organ swoich ustaleń, opartym wyłącznie o przypuszczenia lub założenia, a w konsekwencji oparcie samego skarżonego rozstrzygnięcia na interpretacji sformułowania, że "usytuowanie działki nr 58 oraz jej klasyfikacja, jako terenu zadrzewionego, wskazuje, że wraz z działką nr 17/4 mogła stanowić w dacie przejęcia część zadrzewionego kompleksu", w oderwaniu od pozostałej części uzasadnienia ww. decyzji, z której wynika pewność organu co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyrażająca się w sformułowaniu, iż powyższe "utwierdza w przekonaniu, że przedmiotowy obszar wchodził w skład zespołu pałacowo – parkowego";

d) art. 151 w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 134 § 1 i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie przez Sąd I instancji kontroli działalności organów administracji publicznej w części zaskarżonego rozstrzygnięcia i nieoddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Warszawie Filia w Łodzi była bezzasadna i podlegała oddaleniu w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skargach podstaw kasacyjnych.

Skargi kasacyjne analizowane pod tym kątem nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługują na uwzględnienie.

Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż tylko w przypadku prawidłowo przeprowadzonego postępowania przez Sąd I instancji, możliwe było wydanie zaskarżonego wyroku.

Zarzuty obu skarg kasacyjnych podniesione w tym zakresie, jakkolwiek wyrażają odmienne twierdzenia z racji sprzecznych stanowisk skarżących, potraktowane łącznie dotyczą w istocie całego zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji i zmierzają do wytknięcia Sądowi uchybień polegających na błędnej ocenie legalności podjętych w sprawie decyzji. W związku z tym należy wyjaśnić, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale jedynie w przypadku, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia procedury, to wyrok, jaki by zapadł, byłby zupełnie odmiennej treści. Tymczasem autorzy obu skarg kasacyjnych nie wykazali takiej zależności ani w samych podstawach kasacyjnych, ani w ich uzasadnieniu. Niewykazanie rzeczonej zależności wynika jednak z faktu, że Sąd I instancji w pełni zasadnie uznał, iż wydane w sprawie decyzje są prawidłowe, a przedstawione w motywach zaskarżonego wyroku przepisy prawa i ich właściwa interpretacja nie dają podstaw do jego kwestionowania.

Sąd I instancji, oceniając legalność podjętych w sprawie decyzji, przyjął, że stanowisko organów administracji jest prawidłowe, jeśli chodzi o działkę nr 17/4, na której posadowiony jest pałac z parkiem, wskazując, że istotnie między folwarkiem majątku L. a pałacem i parkiem nie zachodził związek funkcjonalny, który pozwalałby na uznanie, że kompleks pałacowo – parkowy stanowił nieruchomość ziemską i mógł być wykorzystywany na cele reformy rolnej.

Przepis art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13) ma charakter materialnoprawny, w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51), który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Jednakże dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis art. 1, część druga. Już ze wstępu do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiada celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach "a", "b", "c", "d" i "e" w art. 1 ust. 2 dekretu. Punkty "a", "b" i "c" tego ustępu nie budzą wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to znaczy o grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo – warzywniczej. Natomiast dwa następne punkty "d" i "e" są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości, niż nieruchomości ziemskie, na przykład pałaców, dworów czy też budynków mieszkalnych. Nie zwraca się jednak uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny. To, że w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno – kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych czy też różnych organizacji społecznych, świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, a rzeczywiste cele działania ówczesnych władz były odległe od wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. o sygn. akt I OPS 2/06, publ. ONSAiWSA 2006/5/123, Prok. i Pr. – wkł. 2006/10/33). Oczywiście nie oznacza to jednak, że nie mogły być na wskazanej podstawie przejmowane wszelkie tereny nieruchomości ziemskich, które byłyby w jakikolwiek sposób zabudowane.

Próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomość ziemska" na potrzeby dekretu podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. o sygn. akt W 3/89 (publ. OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale, przez to pojęcie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, ponieważ ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego. Na poparcie tezy, że na cele reformy rolnej określone w punktach "d" i "e" w art. 1 ust. 2 dekretu mogły być również przejmowane pałace, dwory czy budynki mieszkalne, przywołuje się niekiedy przepisy § 44 pkt 3 i 4 rozporządzenia. Jednakże pomija się przy tym, że postanowienia rozporządzenia, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem. Z postanowień rozporządzenia – aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu – aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. o sygn. akt III ARN 23/92, publ. OSP 1993, nr 3, poz. 47).

Jeśli zatem kompleks pałacowo – parkowy nie wchodził w skład nieruchomości ziemskich, bo nie pozostawał w związku funkcjonalnym z folwarkiem majątku i nieruchomościami bezpośrednio służącymi produkcji rolnej, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, to tym samym nie podpadał pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. WSA w Warszawie trafnie zatem wskazał, że w sytuacji, gdy zespół pałacowo – parkowy mógł funkcjonować niezależnie od majątku ziemskiego, pałac z parkiem nie mogły zostać potraktowane jako obiekty przeznaczone do produkcji rolnej.

Sąd I instancji zakwestionował natomiast prawidłowość rozstrzygnięcia organów administracji w zakresie działki nr 58, w szczególności, zdaniem Sądu, w sprawie nie zostało dokładnie wyjaśnione, czy działka ta była parkiem i nie była związana z pozostałą częścią majątku, służącą produkcji rolnej, albo też była działką leśną, służącą tejże produkcji. Ze stanowiskiem tym w istocie należy się zgodzić, wszak istnienie w sprawie wątpliwości co do tego, jaki charakter miała przedmiotowa działka, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy istotnie wespół z kompleksem pałacowo – parkowym, znajdującym się na działce nr 17/4, tworzyła nierozerwalną całość, czy też jej ówczesne przeznaczenie czyniło z niej nieruchomość ziemską, podlegającą działaniu przepisów dekretu. Przede wszystkim wątpliwości w tym zakresie budzi duża powierzchnia działki i sposób jej zagospodarowania oraz wykorzystywania, co oznacza, że orzekające w sprawie organy winny w tym zakresie poczynić właściwe ustalenia, prowadzące do jednoznacznych wniosków.

W takim stanie rzeczy, zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, podniesione w skargach kasacyjnych, nie mogły odnieść oczekiwanego skutku.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.