Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 609/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 i ust. 2, art. 3, art. 4 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 250
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi W. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. – M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 609/19

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...]r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 5 ust. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie potwierdzenia W. G. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że materiał dowodowy znajdujący się aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej przepisami ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W załączonym przez stronę piśmie z dnia 22.06.2018 r. Instytut Pamięci Narodowej wskazał, iż w dostępnym zasobie archiwalnym nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność W. G. w rozumieniu przepisów ww. ustawy. Informacji o działalności opozycyjnej strony nie odnaleziono również w Encyklopedii Solidarności i Biuletynie Informacji Publicznej IPN Z akt sprawy wynika, że W. G. przekazał do zasobu IPN fotografie wykonane w czasie kampanii wyborczej w 1989 r., jedna ww. dokumenty również nie zawierają informacji spełniających warunki określone w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji.

Organ prowadząc postępowanie wnikliwie zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawca wskazał, min. że aktywnie działał w organizacji i tworzeniu w zakładzie pracy NSZZ Solidarność oraz Związkach Rolników Indywidualnych, współdziałał w kolportowaniu bibuły KOR, ROPCIO. W. G., wskazał również na okoliczność udziały w nieformalnych spotkaniach po mszach świętych w kościele ojców Jezuitów w Ł., gdzie miał otrzymywać ulotki "bibułę". Strona wskazuje również na okoliczność podlegania represjom tj. zwolnienia z pracy w związku z prowadzoną działalnością polityczną.

Na wnioskowane okoliczności strona przedłożyła zaświadczenie IPN z dnia [...] r. o nadaniu stronie statusu pokrzywdzonego, listę przekazanych IPN pojedynczych egzemplarzy wydawnictw bezdebitowych z okresu 1981-1983 oraz 1989 r. i lat późniejszych, świadectwa pracy i dokumentację pracowniczą m.in. orzeczenie Terenowej Komisji Zakładowej z dnia [...] r. oraz wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] r. dotyczące opóźnionego wydania świadectwa pracy. Strona na prowadzenia działalności opozycyjnej przedłożyła oświadczenia świadków B. D. (córka), J. K. i W.S.

B. D. w oświadczeniu pisemnym wskazała, że ojciec był zawsze antykomunistą, nie należał do żadnej partii, od początku zaangażowany był w działalność związkową w Solidarności przed jak i po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczył w nieformalnych spotkaniach po mszach świętych w Kościele Ojców Jezuitów, jak i organizowanych u siebie w domu. Córka strony wskazała, że ojciec był inwigilowany i pozbawiany premii w zakładzie pracy, nakładano na niego kary nagany. Z kolei Pani J. K. w oświadczeniu pisemnym z dnia 16.08.2018 r., że W. G. był zaangażowanym działaczem Solidarności przed wprowadzeniem stanu wojennego, a także w trakcie trwania stanu wojennego. Strona miała przekazywać świadkowi różnego rodzaju bibułę i wydawnictwa bezdebitowe. Pani W. S. w oświadczeniu pisemnym z dnia 18.08.2018 r. wskazała, że "w podanym okresie czasu" W. G. był czynnym i aktywnym działaczem Solidarności Walczącej i NSZZ Solidarność, brał udział w mszach świętych odprawianych przez ojca M., a następnie uczestniczył w spotkaniach z działaczami Solidarności, skąd przynosił znaczki i bibułę, którą przekazywał min. p. S., a ta z kolei przekazywała ją dalej odpowiednim osobom.

W tym stanie rzeczy organ orzekający wystąpił z prośbą o zaopiniowanie wniosku strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł.. [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] r. jednogłośnie zaopiniowała negatywnie przedstawiony wniosek W. G. szeroko motywując swe uzasadnienie.

Zdaniem członków Rady dokumentacja, jak i protokół z wysłuchania wnioskodawcy, nie dają podstaw do zaprzeczenia faktowi uczestniczenia przez niego w opisywanych wydarzeniach mających miejsce w okresie po wprowadzeniu stanu wojennego. Jednak, zdaniem Rady, rola W. G. w tych wydarzeniach jest niewystarczająca dla potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Ponadto należy zauważyć, że Rada chciała wysłuchać świadków, którzy wcześniej dołączyli swoje oświadczenia do wniosku W. G. Wnioskodawca, dowiedziawszy się, o zamiarze zaproszenia przez Radę świadków: J. K. i W. S., stanowczo zaoponował, twierdząc, że wiek obu pań nie pozwala na ich uczestnictwo w wysłuchaniu.

Ponadto opisane we wniosku uczestnictwo Wnioskodawcy w kolportowaniu "bibuły" KOR, ROPCiO w okresie przed powstaniem NSZZ "Solidarność" nie zostało przez niego w jakikolwiek sposób udowodnione ani uprawdopodobnione. Udzielanie przez stronę w październiku 1980 r. pomocy i wsparcia w organizowaniu się NSZZ "Solidarność" w Zakładach Przemysłu Filcowego, jak i jego działalność w tym nowoutworzonym związku zawodowym, w okresie jego legalnej działalności, nie mieści się w kryteriach określonych przez ustawę o działaczach opozycji (...). Za taką działalność nie można uznać także jego uczestnictwa w tworzeniu i organizowaniu struktur zakładowych NSZZ "Solidarność" na terenie Ł. oraz wspomaganie organizowania się NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych, czy też NZS na Politechnice [...] i Uniwersytecie [...]. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę zaangażowania w tworzenie i działalność związkową w latach 1980-1981, czyli podczas gdy związek ten został już formalnie zalegalizowany, wskazać należy, iż okoliczność ta nie stanowi podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

W złożonych do wniosku dokumentach W. G. wskazał, że po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczył w spotkaniach po niedzielnych mszach świętych w sali katechetycznej kościoła ojców Jezuitów w Ł. Działalność miała polegać na kolportażu, zbieraniu pieniędzy na rzecz internowanych i przebywających w ukryciu działaczy Solidarności. Na wnioskowane okoliczności prócz oświadczeń własnych strona nie przedłożyła żadnych dowodów.

Ponadto działalność strony "polegająca na przewożeniu po 2, 3 ulotki [...] z różnych miejsc, z G., z G. czy ze S. [...] i dawałem zebranym w sali katechetycznej, otrzymywałem od nich tak samo" nie mieści się w przepisach ustawy o działaczach opozycji... Z kolei wnioskowana przez stronę działalność polegająca na zbieranie datków na rzecz internowanych i przebywających w ukryciu działaczy "Solidarności" miała polegać na " dawaniu przez stronę datków", a nie zbieraniu. Pieniądze na ten cel zbierały podczas mszy świętych kobiety do puszek". Szef Urzędu jest przekonany, że taka działalność, choć szlachetna, nie spełnia kryteriów określonych przez ustawę.

W. G. miał uczestniczyć także w spotkaniach z prelegentami i w dyskusjach na temat sytuacji związków zawodowych i ich działaczy, jakie odbywały się w sali Duszpasterstwa Akademickiego "A" w kościele oo. Salezjanów pw. św. Teresy w Ł. Uczestniczenie w tego rodzaju spotkaniach nie może być uznane za wystarczające do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej, ponieważ nie było zagrożone odpowiedzialnością karną.

W swoich dokumentach oraz podczas wysłuchania Wnioskodawca mówił również o swojej działalności w organizacji Solidarność Walcząca, wymieniając często nazwisko P. J., z którym miał w tej organizacji działać. Należy zaznaczyć, że P. J., członek Rady Konsultacyjnej zaprzeczył udziałowi Pana W. G. w [...] Oddziale SW Jego nazwisko nie zostało również umieszczone w książce W. D.-Ł. "Solidarność Walcząca Oddział Ł. w latach 1985-1990". Ponadto jeden z członków Rady, który udzielał pomocy autorowi książki w zbieraniu materiałów, dysponuje wykazem zaprzysiężonych członków [...] Oddziału SW oraz osób z nimi współpracujących, w którym również nazwisko wnioskodawcy nie występuje.

W. G. poświęcił wiele miejsca w swoim wniosku opisowi represji jakich miał doznać w związku ze swoją działalnością opozycyjną. Jako pierwszą z nich wymienił rozwiązanie z nim 28 II 1981 r. umowy o pracę w Zakładach Przemysłu Filcowego w Ł. z dniem 31 III 1981 r. Wnioskodawca załączył do swojego wniosku, jako dowód, wypowiedzenie umowy o pracę, jednak w żaden sposób nie udowodnił, iż wypowiedzenie to miało związek z wzięciem udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zwalniający go zakład uzasadnił swoje zwolnienie przyczynami natury organizacyjnej. Z załączonej fragmentarycznie dokumentacji nie wynika, ażeby Wnioskodawca w swoim odwołaniu się od tego zwolnienia wskazywał jako przyczynę swojego zwolnienia wzięcie udziału w wystąpieniu wolnościowym. Spór między Wnioskodawcą, a Zakładami Przemysłu Filcowego, jaki toczył się przed Terenową Komisją Odwoławczą ds. Pracy i przed Sądem Pracy dotyczył w całości zasadności powołania się przez zakład pracy na przyczyny natury organizacyjnej. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż z wniosku W. G. ani z załączonych do niego dokumentów nie wynika, żeby w owym czasie razem z nim zwolniono z pracy inne osoby ustosunkowane opozycyjnie do panującego systemu. Organ nie może także uznać represyjnego charakteru trybu i przyczyn rozwiązania umów o pracę z żadnym, z kolejno zatrudniających go zakładów, na co wskazywał W.G., bowiem analiza tych wszystkich przypadków prowadzi do całkowicie odmiennych wniosków. Otóż rozwiązanie umowy o pracę z trzema kolejnymi zakładami: w 1984 r. z Przedsiębiorstwem Zwalczania Szkodników Żywności w Ł., w tym samym roku z Przedsiębiorstwem Transportu Samochodowego "B" w Ł. oraz w 1986 r. z Fabryką Maszyn Jedwabniczych "C" w Ł. następowało za każdym razem na wniosek zainteresowanego.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca wymienił osoby mogące potwierdzić prowadzenie przez niego działalności opozycyjnej m.in. P. J. i M. M., w związku z czym organ orzekający pismem z dnia 06.02.2019 r. wezwał wnioskodawcę o uzupełnienie materiału dowodowego o ww. oświadczenia świadków, jak i uszczegółowienie dotychczas złożonych oświadczeń świadków W. S., J. K. (wskazanie konkretnego czasookresu prowadzonej działalności, wykonywanych wspólnie czynności, jak i ich częstotliwości.

W dniu 15.03.2019 r. W. G. przesłał do Urzędu dodatkowe dowody z dokumentu w tym oświadczenia: P. J., J. K. i W.S.

W oświadczeniu pisemnym z dnia 12.03.2019 r. P. J. wskazał, że pana W. G. poznał dopiero w marcu 1989 r. jako działacza Solidarności "Nasza działalność wówczas skupiała się na krytyce obrad Okrągłego Stołu i propagowaniu bojkotu wyborów (..) P.G. roznosił nasze ulotki i pisma Solidarności Walczącej min. w trakcie spotkań po niedzielnych mszach świętych u oo. Jezuitów oraz wśród znanych sobie działaczy Solidarności (..)

W uzupełniającym oświadczeniu pisemnym z dnia 28.02.2019 r. J. K. wskazała, że strona często przebywała w towarzystwie swoich braci (B. i J.), świadek często bywała w jego domu rodzinnym, gdzie przekazywał jej bibułę i literaturę Solidarności Walczącej, które otrzymywał od kolegów w kościele ojców Jezuitów. Świadek bibułę miała otrzymywać od strony, co najmniej raz w miesiącu w latach 1982-1990. Z kolei świadek W. S. w oświadczeniu uzupełniającym z dnia 25.02.2019 r. wskazała, że potwierdza wcześniej złożone oświadczenie oraz działalność opozycyjną strony w okresie od 1 marca 1981 r. do 4 czerwca 1989 r. Świadek wskazała, że w latach osiemdziesiątych strona kilkakrotnie zmieniała pracę, co miało związek z prezentowanymi przez nią poglądami politycznymi. Strona miała przekazywać p. S. prasę Solidarności Walczącej, bibułę i inne komunikaty, które przekazywała dalej osobom z jej otoczenia. Wskazała również, że W. G. przywoził z W. komunikaty o działalności Radia Solidarność oraz uczestniczył w spotkaniach po mszach świętych u ojców Jezuitów.

Mając powyższe na uwadze organ orzekający w celu zweryfikowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego postanowieniem z dnia [...] r. orzekł o przeprowadzeniu dowodu z powołanych przez stronę świadków tj. P. J., B. D., J. K. oraz W. S.

W dniu 06.05.2019 r. wpłynęły do Urzędu dokumenty złożone przez stronę do IPN w dniu 21.03.2001 r. podczas ubiegania się o status osoby pokrzywdzonej oraz dodatkowe oświadczenia świadków: A. P., Z. K. oraz B. P. W jednobrzmiących oświadczeniach pisemnych świadkowie potwierdzili wspólne uczestnictwo wraz z ze stroną od 1982 r. w "zorganizowanej grupie" na mszach za Ojczyznę odprawianych przez ojca M. o godz. 10.00. Po mszy zawsze mieli pobierać bibułę i znaczki rożnych organizacji opozycyjnych, które przekazywali dalej w kręgach sąsiedzkich. Świadkowie mieli też prowadzić rozmowy min. w mieszkaniu strony oraz brać udział w wiecach i pikietach.

Ww. okoliczności zdaniem organu nie mieszczą się w katalogu działalności opozycyjnej uprawniającej do nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Organ nie wyklucza wykonywania przez stronę ww. czynności, jednak mając na uwadze zbyt mały zakres wykonywanych i podejmowanych działań (przekazywanie bibuły w kręgach sąsiedzkich) oraz faktu uczestnictwa w mszach świętych za Ojczyznę wskazać należy, że czynności te nie są, zdaniem organu, wystarczające do nabycia wnioskowanego statusu. Strona podczas wysłuchania przez Radę Konsultacyjną jednoznacznie wskazała, że pobierała 2-3 ulotki, które przekazywała dalej.

Ponadto podczas przesłuchania w [...] Urzędzie Wojewódzkim w dniu 10.05.2019 r., J. K. wskazała, że W. G. poznała w latach siedemdziesiątych, jest matką chrzestną jego córki i podczas uroczystości rodzinnych otrzymywała od strony bibułę przed jak i prawdopodobnie podczas trwania stanu wojennego raz-dwa razy w miesiącu, które przekazywała również koleżance. Świadek zeznała, że materiały strona pobierała od kolegów podczas mszy świętych. Świadek wskazała, że nie wie wśród kogo strona rozprowadzała ulotki-chyba koleżankom na uroczystościach w domu i wśród rodziny.

Pozostali świadkowie wezwani na przesłuchanie tj. P. J., B. D. powiadomieni o terminie przesłuchania prawidłowo nie stawili się na przesłuchanie. Świadek W. S., złożyła oświadczenie pisemne, które podczas przesłuchania zostało przekazane przez stronę i dołączone do sprawy. W treści ww. oświadczenia świadek wskazała, że nie mogła stawić się w dniu 10 maja 2019 r. na przesłuchaniu ze względu na swój stan zdrowia, jednak potwierdza w dalszym ciągu podnoszone przez stronę okoliczności w tym otrzymywanie bibuły od strony przynajmniej raz-dwa razy w miesiącu.

Mając powyższe na uwadze organ orzekający powiadomił stronę o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., tj. możliwości zapoznania się, wypowiedzenia i zgłoszenia żądań co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Pan G. w piśmie z dnia 14.06.2019 r. (data wpływu do Urzędu) wskazał, że działalność komunistyczną prowadził w okresie od marca 1989 r. do 1993 r. w tym działalność z P.J.

Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak dostatecznych dowodów potwierdzających w sposób spójny i niebudzący wątpliwości prowadzenie przez stronę działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy. Oświadczenia strony jak i świadków nie są w tym zakresie precyzyjne i nie pozwalają w sposób jednoznaczny określić faktycznego czasu prowadzenia działalności opozycyjnej przez stronę.

W żadnym dowodzie z dokumentu m.in. informacjach nadesłanych z Instytutu Pamięci Narodowej, czy po dokonaniu sprawdzeń w Encyklopedii Solidarności i innych publikacjach książkowych nazwisko strony nie występuje.

Ogólnikowe stwierdzenie, pojawiające się w pierwotnym wniosku że W. G. był "zawsze antykomunistą" czy "aktywnym działaczem" nie jest wystarczającym dowodem w sprawie. Sami świadkowie nie posiadają statusu działaczy opozycji antykomunistycznej, jak i nie figurują jako tacy w żadnej dostępnej Urzędowi bazie ( Biuletyn Informacji Publicznej IPN, Encyklopedia Solidarności) prócz P. J., który to poznał stronę dopiero w marcu 1989 r. Zatem nawet gdyby zaliczyć stronie ww. okres prowadzenia działalności opozycyjnej, to nie wypełnia ustawowego wymogu prowadzenia działalności przez okres co najmniej 12 miesięcy.

W związku z powyższym organ uznał, iż w niniejszej sprawie brak dostatecznych dowodów świadczących o prowadzeniu przez stronę działalności opozycyjnej w rozumieniu przepisów ustawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawca doznał również represji określonych w art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Z dokumentów, jak i wyjaśnień dokonywanych przez stronę jednoznacznie wynika, że zwolnienia strony z pracy odbywały się na jego własną prośbę , w ramach porozumienia stron, a okolicznościami spornymi, które były zgłaszane przez stronę do Terenowej Komisji Zakładowej czy Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, były czynności organizacyjne, a nie względy polityczne. Na podnoszoną okoliczność inwigilacji strona prócz oświadczeń własnych nie przedłożyła żadnych dowodów.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. G. zarzucił, że organ nie dokonał prawidłowej oceny przedstawionych przez niego okoliczności i dowodów, wskazał na fakt inwigilowania, karania naganami, upomnieniami czy pozbawianiem premii.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690).

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku, łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu wspomnianych 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 roku do dnia 12 grudnia 1981 roku (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 roku do dnia 4 czerwca 1989 roku:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 roku o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zgodnie zaś z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 roku, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2).

Z treści przepisów wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyr. WSA w Lublinie z dnia 7 grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17, WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, CBOSA). Podnieść również należy, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

W tym kontekście przede wszystkim należy wskazać, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ – zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Powyższy przepis wyraźnie nakazuje, aby organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty oraz dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji administracyjnej mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że analiza akt administracyjnych wskazuje, iż strona skarżąca przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] r., w której stwierdzono, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nie zaistniała zatem przesłanka negatywna, uniemożliwiająca uzyskanie żądanego statusu.

Odnosząc się natomiast do przesłanek pozytywnych, to jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ podzielił stanowisko Rady Konsultacyjnej, która nie kwestionuje faktu uczestniczenia przez skarżącego w opisywanych przez niego wydarzeniach, jednak w ocenie Rady rola skarżącego w tych wydarzeniach nie jest wystarczająca do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W żaden sposób organ nie wyjaśnił jednak, jaki należy przyjąć miernik (czy też próg minimalny) dla oceny, czy zaangażowanie danej osoby w działalność opozycyjną kwalifikuje ją do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Jest to o tyle istotne, że decyzja wydawana przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ma charakteru uznaniowego.

Organ wskazał ponadto, że brak jest dowodów, które potwierdzałyby w sposób niebudzący wątpliwości prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy, gdyż oświadczenia strony, jak i świadków nie są w tym zakresie precyzyjne. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że oczywiście na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających okoliczności, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Jednak w sytuacji, gdy pisemne oświadczenia przywoływanych przez skarżącego świadków wydają się organowi nieprecyzyjne, obowiązkiem organu jest uzyskanie dodatkowych informacji. Wobec powyższego w ocenie sądu nie zasługuje na aprobatę zaniechanie przesłuchania świadków w osobach A. P., Z. K. i B. P. Organ oparł się jedynie na ograniczonych w swej treści pisemnych oświadczeniach, podczas gdy uzyskane podczas wysłuchania odpowiedzi na konkretne pytania, istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Nie znajduje również uzasadnienia zaniechanie dążenia do przesłuchania przez organ P. J., o co wnosił skarżący, zwłaszcza w sytuacji, gdy osoba ta jest członkiem Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w Ł.

P. J. w pisemnym oświadczeniu wskazał, że poznał skarżącego w marcu 1989 r. i potwierdził, że skarżący roznosił ulotki i pisma m.in. w trakcie spotkań po niedzielnych mszach u oo. Jezuitów oraz wśród znanych sobie działaczy Solidarności. W odniesieniu do tego oświadczenia, organ zawarł na s. 5 zaskarżonej decyzji konstatację, że "nawet gdyby zaliczyć stronie ww. okres prowadzenia działalności opozycyjnej, to nie wypełnia ustawowego wymogu prowadzenia działalności opozycyjnej przez okres co najmniej 12 miesięcy". Organ dokonał zatem zróżnicowania działalności skarżącego na tę sprzed marca 1989 r. i po marcu 1989 r., chociaż prima facie działalność ta w swym rodzaju i charakterze wydaje się być tożsama. Jednocześnie organ nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że zakres działalności skarżącego wypełnia znamiona działalności opozycyjnej w okresie od marca 1989 r., zaś w okresie wcześniejszym znamion tych nie wypełnia. Skoro z treści decyzji nie wynika przyczyna takiego zróżnicowania, należy uznać, że świadczy to o sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8 i art. 11 k.p.a.

W ocenie sądu wymaga ustalenia i rzetelnej oceny charakter działalności podejmowanej przez skarżącego od marca 1989 r., której świadkiem jest P. J., a która jest uznawana za działalność opozycyjną dającą podstawy do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, a następnie zestawienie cech tejże działalności z działalnością podejmowaną w okresie wcześniejszym, na okoliczność której skarżący przedstawia pozostałych świadków. W tym kontekście za istotne należy uznać przeprowadzenie dowodu z przesłuchania P. J., choć twierdzi on, że poznał skarżącego dopiero w marcu 1989 r.

Reasumując należy stwierdzić, że zaniechanie przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy o tym, że organ nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny.

W takiej sytuacji uznać należy, że odmowa przyznania wnioskowanego statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - była przedwczesna. Organ dopiero po przeprowadzeniu wszystkich dowodów, jakie miał do dyspozycji i weryfikacji wyjaśnień strony może podjąć decyzję, czy wskazywane przez stronę działania dają prawo do skutecznego ubiegania się o wnioskowane uprawnienia.

Powyższe dowodzi, że organ naruszył art. 7 oraz art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które nakładają obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania obligują zaś sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w osobie adwokata orzeczono, jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i ocenić cały materiał dowodowy, zgodnie z zawartymi w niniejszym uzasadnieniu wskazaniami.

A.B.