Wyrok NSA, sygn. akt I OW 20/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 611
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - t. j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Siekierczyn o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Siekierczyn a Prezydentem Miasta Wrocław w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Wrocław jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2022 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siekierczynie, działający z upoważnienia Wójta Gminy Siekierczyn, wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Siekierczyn a Prezydentem Miasta Wrocław w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siekierczynie wskazał, że J. P. jest zameldowany w Gminie Siekierczyn, natomiast od ponad 30 lat zamieszkiwał wraz ze swoją przyjaciółką we Wrocławiu przy ul. [...]. W dniu 25 października 2021 r. został przyjęty do szpitala im [...] w T. w celu leczenia, po którego zakończeniu poinformował lekarzy, że nie może powrócić do swojego dotychczasowego miejsca zamieszkania, o czym szpital zawiadomił Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu, po ustaleniu adresu stałego zameldowania J. P., pismem z dnia 29 listopada 2021 r. działając na podstawie art. 65 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), przekazał dokumenty w tej sprawie Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Siekierczynie twierdząc, że J. P. jest osobą bezdomną.

Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siekierczynie, powołując się na art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) wyjaśnił, że bezspornie za miejsce zamieszkania i centrum życiowe J. P. należy uznać miasto Wrocław, gdzie przebywał stale przez ostatnich ponad 30 lat, zaś jego obecne przebywanie w szpitalu w T. wynika tylko i wyłącznie z sytuacji zdrowotnej. Powołane wyżej przepisy jasno wskazują, że miejsce zameldowania nie ma żadnej doniosłości na gruncie procedury administracyjnej. Miejsce zamieszkania należy oceniać na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740 ze zm.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W ocenie Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siekierczynie, J. P. z Gminą Siekierczyn łączy jedynie fakt braku przemeldowania po rozwodzie. Powyższy stan faktyczny nie budzi więc wątpliwości, a rozbieżności istnieją tylko przy jego prawnej interpretacji. Nawet gdyby twierdzenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, jakoby J. P. był osobą bezdomną, okazało się prawdziwe, nie zmienia to faktu, że zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy byłby właśnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu.

W aktach sprawy brak jest odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 655) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.

Spór o właściwość obejmuje sytuację prawną, w której w odniesieniu do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która powinna zostać usunięta na skutek podjętych w tym kierunku środków prawnych. Spór o właściwość ma miejsce, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracyjnych występuje wobec rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, czyli wtedy, gdy mamy do czynienia z tożsamością sprawy, którą zajmują się co najmniej dwa organy. Spory o właściwość (spory kompetencyjne) można podzielić na kilka rodzajów. Przyjmując kryterium oceny przez same organy administracyjne ich właściwości do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co do której spór powstał, można wyodrębnić spory pozytywne, czyli takie, w których co najmniej dwa organy uważają się za właściwe do rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy oraz spory negatywne, w których organy nie uważają się za właściwe do rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2018, s. 149-150).

W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny i powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

Przystępując do rozstrzygnięcia tego sporu należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 u.p.s. określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.). W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21).

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że jakkolwiek ostatnim miejscem zameldowania J. P. był Siekierczyn [...], to jednak przed pobytem w szpitalu w T. zamieszkiwał on we Wrocławiu przy ul. [...] i to właśnie Wrocław należy uznać za dotychczasowy ośrodek jego osobistych i majątkowych interesów. Znajduje to potwierdzenie m.in. we wniosku Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] stycznia 2022 r. [...] o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych, skierowanego do kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówki Terenowej w T., jak również w notatkach służbowych pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Siekierczynie, którzy ustalili, że wedle byłej żony J. P. od kilkudziesięciu lat nie zamieszkuje on w Siekierczynie. Fakt zamieszkiwania przez J. P. został ponadto potwierdzony przez Panią D., która wyjaśniła pracownikowi socjalnemu, że J. P. rzeczywiście mieszkał z nią przy ul. [...] we Wrocławiu. Należy zauważyć, że te ustalenia faktyczne nie zostały podważone przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu z uwagi na fakt, że w aktach sprawy brak jest odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.

W związku z powyższym, uwzględniając normę wynikającą z art. 101 ust. 1 u.p.s, organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Wrocław.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.