Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1531/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędzia WSA Dorota Apostolidis Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2011 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta G. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] stwierdzającą, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] z całej nieruchomości o pow. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G., stanowiącej współwłasność[...], sprostowana postanowieniem z dnia [...] lutego 1965 r. nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r. nr [...], w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych nr: [...], zostały wydane z naruszeniem prawa oraz stwierdzającą nieważność ww. decyzji w pozostałej części - uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] i:

- stwierdził nieważność ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r. nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia działek oznaczonych obecnie nr: [...],

- stwierdził, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r. nr [...], zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej wywłaszczenia działek oznaczonych obecnie nr:[...],

- stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r. nr [...], w części dotyczącej odszkodowania.

3. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury podał, że pismem z dnia 31 maja 2008 r. B. P. wystąpił wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1965 r., w części dotyczącej odszkodowania.

Zawiadomieniem z dnia 18 lutego 2009 r. Minister Infrastruktury poinformował strony o wszczęciu z urzędu postępowania nadzorczego odnośnie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r., także w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Infrastruktury stwierdził, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul [...], sprostowana postanowieniem z dnia [...] lutego 1965 r., oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r., w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych szczegółowo wymienionych w tej decyzji, zostały wydane z naruszeniem prawa oraz stwierdził nieważność ww. decyzji w pozostałej części – wskazując w uzasadnieniu, iż brak było podstaw prawnych do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a tym samym do przyznania odszkodowania.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezydent Miasta G., zarzucając rażące naruszenie prawa, gdyż jego zdaniem podstawę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości stanowił art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Infrastruktury stwierdził, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (j.t. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zatem w aspekcie zgodności z tymi przepisami oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić zaskarżoną decyzję.

Z pisma Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1960 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, skierowanego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wynika, iż na przedmiotowym terenie znajdowały się wybudowane przez władze okupacyjne bliźniacze domki jednorodzinne.

Na podstawie art. 47 ust. 1 ww. ustawy, stanowiącym podstawę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości zgodnie z decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r., w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekraczała pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wliczało się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane było nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.

Zdaniem organu, przepis ten stanowił szczególną podstawę prawną do wywłaszczenia nieruchomości nie ze względu na konieczność zrealizowania na niej określonego celu, lecz dla uregulowania na rzecz Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości, na których wartość nakładów poczynionych przez władze okupacyjne lub przez instytucje państwowe albo przedsiębiorstwa państwowe przekraczała wartość nieruchomości.

Przepis ten został dodany do ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z dniem 9 lutego 1961 r. przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 5, poz. 32).

Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 ww. ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r., art. 1 pkt 12 miał również zastosowanie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.

Oznacza to, że również jeśli - tak jak w rozpatrywanej sprawie - postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 9 lutego 1961 r., to postępowanie to mogło być prowadzone na podstawie ww. art. 47 ust. 1 ustawy.

Niemniej jednak art. 47 ust. 1 tej ustawy stanowił, że wywłaszczenie na tej podstawie było możliwe tylko do dnia 31 grudnia 1964 r. Możliwość wywłaszczenia, czyli przymusowego odjęcia prawa własności nieruchomości w drodze administracyjnoprawnej, oznacza możliwość wydania w sprawie decyzji wywłaszczeniowej.

Postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy winno być zatem zakończone do dnia 31 grudnia 1964 r.

Kwestia, czy we wskazanym terminie postępowanie wywłaszczeniowe winno być zakończone decyzją ostateczną czy też wystarczyło zakończenie w tym terminie postępowania wywłaszczeniowego przed organem pierwszej instancji, nie ma rozstrzygającego znaczenia w niniejszej sprawie, skoro decyzja pierwszoinstancyjna Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. została wydana w dniu [...] stycznia 1965 r., a więc po upływie ustawowego terminu.

Skoro po dniu 31 grudnia 1964 r. nie było już zatem możliwe dokonanie wywłaszczenia na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy, mającego na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, to wszczęte przed tym dniem postępowanie wywłaszczeniowe winno być umorzone.

Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 tej ustawy, na obszarze miasta lub osiedla mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego, przy czym, o wywłaszczenie dla tych celów mógł ubiegać się tylko właściwy organ administracji prezydium rady narodowej danego miasta (osiedla).

A zatem skoro wywłaszczenie miało na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, to nie było podstaw do dokonania wywłaszczenia na cel wymieniony w art. 3 ust. 1 i 2 ww. ustawy wywłaszczeniowej.

Tak więc, zdaniem organu, zarówno decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r., jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem 47 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Odnosząc się do kwestii ustalenia odszkodowania organ zauważył, iż skoro po dniu 31 grudnia 1964 r. brak było podstaw do kontynuowania postępowania wywłaszczeniowego, to nie było również podstaw do ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

Gdy decyzja rozstrzyga o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania za przejętą nieruchomość, to kwestia odszkodowania stanowi wówczas element wtórny do samego wywłaszczenia - bez wywłaszczenia nie ma odszkodowania. Zniweczenie rozstrzygnięcia o wywłaszczeniu powoduje tym samym zniweczenie rozstrzygnięcia co do odszkodowania zawartego w takiej decyzji -uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności podlegają obydwa elementy decyzji (por. uchwała NSA z dnia 20 maja 2010 r. I OPS 14/09).

Uwzględniając powyższe okoliczności organ uznał, że decyzje z dnia [...] stycznia 1965 r. oraz z dnia [...] października 1965 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów ówcześnie obowiązującego prawa.

Na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Jednakże zgodnie z art. 156 § 2 kpa, nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie poglądem gdy cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie «nieodwracalny». Inaczej mówiąc - decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. "Odwrócenie" takiego skutku może wprawdzie nastąpić, ale na podstawie orzeczenia sądu w postępowaniu cywilnym, a nie w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym (uchwała 7 sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/92, publ. OSNC 1992/12/211; uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 1996 r. OPS 7/96, publ. ONSA 1997/2/49). Przy ocenie, czy określona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu (uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, publ. ONSA 2000/3/93; wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2002 r. I SA 1656/00, publ. LexPolonica nr 381584).

Organ podniósł, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wynika, że wywłaszczona nieruchomość stanowi obecnie działki ewidencyjne nr[...].

Prawo użytkowania wieczystego bądź własności działek ewidencyjnych nr:[...], na podstawie umów zawartych w formie aktu notarialnego, zostało przeniesione na rzecz osób fizycznych.

Tak więc, zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie w części dotyczącej wywłaszczenia ww. działek zaszły nieodwracalne skutki prawne, gdyż organ administracji publicznej nie jest władny do podważenia skutków prawnych wynikających z zawarcia umów cywilnoprawnych.

Natomiast decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1965 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości odpowiadającej obecnym działkom ewidencyjnym nr [...] - nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych i dlatego nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności powyższych decyzji w tej części.

W związku z zarzutem podniesionym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącym kwestii sprostowania oczywistej omyłki w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1965 r. organ wskazał, że sprostowanie dokonane w trybie art. 113 § 1 kpa staje się integralną częścią decyzji, co oznacza, że ocenie w niniejszym postępowaniu nadzorczym podlega decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z dnia [...] stycznia 1965 r. w brzmieniu nadanym przez postanowienie prostujące, niezależnie od kwestii oceny tego postanowienia.

II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu

1. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina Miasta G.; zarzucając naruszenie:

(1) art. 156 § 1 pkt 2 kpa,

(2) art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. z 1961 r. Nr 5, poz. 32 ze zm.),

(3) art. 77 § 1 kpa poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego,

(4) art. 80 kpa poprzez podjęcie zaskarżonych decyzji z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego -

- wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.

2. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

III. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu, stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ nie budzi wątpliwości.

3. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, jest formą nadzoru. Celem tego postępowania jest ustalenie, czy decyzja, o której stwierdzenie nieważności wniesiono, dotknięta jest którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa, przy czym, ocenie prawnej podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a nie poprzedzające ją postępowanie. Wyczerpujące wyliczenie podstaw nieważności oraz umocowanie organu do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku istnienia wskazanych w tym przepisie wad decyzji, nadaje postępowaniu przed organem administracyjnym charakter kasacyjny. Z tego też względu organ ten nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty. Art. 156 § 1 kpa, wyliczający przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie może być interpretowany rozszerzająco, ale dosłownie, czy wręcz ścieśniająco.

Prawidłowo Minister Infrastruktury stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ prowadzący to postępowanie ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 kpa, to znaczy, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak w postępowaniu odwoławczym, oraz, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub jego odmowy wbrew wszystkim przesłankom przepisu, i sąd podziela utrwalone już w tym zakresie i przytoczone przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych.

4. Prawidłowo organ uznał, że skoro wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), to w aspekcie zgodności z tymi przepisami oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić zaskarżoną decyzję.

Z akt sprawy wynika, że na przedmiotowym terenie znajdowały się wybudowane przez władze okupacyjne bliźniacze domki jednorodzinne.

Art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, będący podstawą wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości zgodnie z decyzją z dnia [...] stycznia 1965 r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzją z dnia [...] października 1965 r. w okresie do dnia 31 grudnia 1964 r. mogły być wywłaszczane grunty wraz z budowlami na tych gruntach, o ile budowle zostały wzniesione lub nadbudowane przez instytucje lub przedsiębiorstwa określone w art. 2 ust. 2 lub przez byłe władze okupacyjne, a wartość tych budowli lub nadbudowy przekraczała pozostałą wartość nieruchomości. Do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie wliczało się wartości wzniesionej budowli lub nadbudowy. Prawo Państwa do przejęcia na własność w trybie wywłaszczenia gruntu i budowli zachowane było nawet wówczas, kiedy roszczenia o nakłady z tytułu wzniesienia budowli lub nadbudowy uległy przedawnieniu.

Prawidłowo organ stwierdził, że powyższy przepis stanowił szczególną podstawę prawną do wywłaszczenia nieruchomości nie ze względu na konieczność zrealizowania na niej określonego celu, lecz dla uregulowania na rzecz Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości, na których wartość nakładów poczynionych przez władze okupacyjne lub przez instytucje państwowe albo przedsiębiorstwa państwowe przekraczała wartość nieruchomości.

Przepis ten został dodany do ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z dniem 9 lutego 1961 r. przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Słusznie Minister Infrastruktury stwierdził również, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r., art. 1 pkt 12 miał również zastosowanie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, co oznacza, że jeśli - tak jak w rozpatrywanej sprawie - postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 9 lutego 1961 r., to postępowanie to mogło być prowadzone na podstawie ww. art. 47 ust. 1 ustawy.

Skoro art. 47 ust. 1 ustawy stanowił, że wywłaszczenie na tej podstawie było możliwe tylko do dnia 31 grudnia 1964 r., to oznacza, że postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy powinno być zakończone do dnia 31 grudnia 1964 r.

Możliwość wywłaszczenia, czyli przymusowego odjęcia prawa własności nieruchomości w drodze administracyjnoprawnej oznacza możliwość wydania w sprawie decyzji wywłaszczeniowej - w niniejszej sprawie decyzja pierwszoinstancyjna została wydana w dniu [...] stycznia 1965 r., a zatem po upływie ustawowego terminu. Bez znaczenia jest zatem rozważanie, jak słusznie zauważył organ, czy we wskazanym terminie postępowanie wywłaszczeniowe winno być zakończone decyzją ostateczną czy też wystarczyło zakończenie w tym terminie postępowania wywłaszczeniowego przed organem pierwszej instancji, nie ma rozstrzygającego znaczenia, a wszczęte przed tym dniem postępowanie wywłaszczeniowe winno być umorzone.

5. Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, a stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy, na obszarze miasta lub osiedla mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego, przy czym, o wywłaszczenie dla tych celów mógł ubiegać się tylko właściwy organ administracji prezydium rady narodowej danego miasta (osiedla).

Zasadne jest stanowisko organu, że skoro wywłaszczenie miało na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, to nie było podstaw do dokonania wywłaszczenia na cel wymieniony w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej, a zatem decyzja z dnia [...] stycznia 1965 r. jak i utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] października 1965 r., zostały wydane z rażącym naruszeniem 47 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

6. Słusznie również Minister Infrastruktury stwierdził, że skoro po dniu 31 grudnia 1964 r. brak było podstaw do prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, to tym bardziej nie było podstaw do ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Gdy decyzja rozstrzyga o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania za przejętą nieruchomość, to kwestia odszkodowania stanowi wówczas element wtórny do samego wywłaszczenia - bez wywłaszczenia nie ma odszkodowania. Zniweczenie rozstrzygnięcia o wywłaszczeniu powoduje tym samym zniweczenie rozstrzygnięcia co do odszkodowania zawartego w takiej decyzji -uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności podlegają obydwa elementy decyzji (por. uchwała NSA z dnia 20 maja 2010 r. I OPS 14/09). Niniejszy skład orzekający w zupełności podziela to stanowisko.

7. Rację ma organ twierdząc, że zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie poglądem, gdy cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie «nieodwracalny». Inaczej mówiąc - decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. "Odwrócenie" takiego skutku może wprawdzie nastąpić, ale na podstawie orzeczenia sądu w postępowaniu cywilnym, a nie w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym (uchwała 7 sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r. III AZP 4/92, publ. OSNC 1992/12/211; uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 1996 r. OPS 7/96, publ. ONSA 1997/2/49). Przy ocenie, czy określona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie powinny być brane pod uwagę takie późniejsze zdarzenia, które mogą stwarzać przeszkody w przywróceniu uprawnień lub nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu (uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99, publ. ONSA 2000/3/93; wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2002 r. I SA 1656/00, publ. LexPolonica nr 381584).

Niniejszy skład orzekający w pełni podziela przedstawione przez organ orzecznictwo w tym zakresie.

Skoro więc prawo użytkowania wieczystego bądź własności działek ewidencyjnych nr:[...], na podstawie umów zawartych w formie aktu notarialnego, zostało przeniesione na rzecz osób fizycznych, oznacza to, że w części dotyczącej wywłaszczenia tych działek zaszły nieodwracalne skutki prawne, gdyż organ administracji publicznej nie jest władny do podważenia skutków prawnych wynikających z zawarcia umów cywilnoprawnych.

Skoro zaś decyzja z dnia [...] stycznia 1965 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] października 1965 r. części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości odpowiadającej obecnym działkom ewidencyjnym nr [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych – jak słusznie zauważył organ, nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności powyższych decyzji w tej części.

8. Nie są zasadne również pozostałe zarzuty skargi, bowiem Minister Infrastruktury dwukrotnie rozpoznając sprawę nie naruszył obowiązujących przepisów, w szczególności zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym art. 8 kpa, jak również art. 77 § 1, 80 i 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

9. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.