Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 2102/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi [...] [...]. D., USA na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Urzędu Patentowego na rzecz [...] [...]. D., USA kwotę 1300 zł (jeden tysiąc trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 1995 r. pełnomocnik T. INC. D., USA, zwanej dalej "skarżącą", zgłosił do Urzędu Patentowego wniosek o udzielenie patentu na wynalazek pod tytułem "Sposób wytwarzania klinkieru cementowego" (zgłoszenie nr [...]).

W świetle zastrzeżeń patentowych, ostatecznie sprecyzowanych i nadesłanych przy piśmie z dnia [...] lipca 2000 r., a to w następstwie zastrzeżeń Urzędu Patentowego kwestionującego zdolność patentową zgłoszonego wynalazku, a to z uwagi na niespełnianie przez niego kryterium nieoczywistości:

1. Sposób wytwarzania klinkieru cementowego w wydłużonym piecu obrotowym mającym wlot i wylot, nachylonym w dół od poziomu w kierunku wylotu, w którym do wlotu pieca wprowa-dza się strumień materiału wsadowego zawierającego tlenek wapnia, a do wylotu pieca doprowadza się ciepło, znamienny tym, że do wlotu pieca dodaje się żużel stalowniczy, który następnie przesuwa się w piecu wraz z materiałem wsadowym w kierunku gorącego wylotu pieca, przy czym żużel stalowniczy jest rozdrobniony i przesiany tak, że zawiera cząsteczki o maksymalnej średnicy [...] mm, zaś większość całkowitej masy żużla stalowniczego ma postać cząsteczek większych niż przechodzące przez sito o rozmiarze [...].

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się żużel stalowniczy, zawierający ortokrzemian dwuwapniowy 2CaO.Si02.

3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że żużel stalowniczy i materiał wsadowy wprowadza się do pieca obrotowego osobny- mi strumieniami.

4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że żużel stalowniczy i materiał wsadowy miesza się przed wprowadzeniem do pieca obrotowego.

5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że materiał wsadowy i żużel stalowniczy wprowadza się do pieca obrotowego w stanie mokrym.

6. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że materiał wsadowy i żużel stalowniczy wprowadza się do pieca obrotowego w stanie suchym.

Przesyłając nową wersję zastrzeżeń patentowych skarżąca nie podzieliła stanowiska Urzędu Patentu w kwestii braku nieoczywi-

stości rozwiązania zgłoszonego do ochrony w świetle wcześniejsze-go stanu techniki. We wszystkich znanych wcześniej zastosowa- niach żużla stalowniczego przy produkcji klinkieru cementowego, był on, jak wskazano, wprowadzany do pieca w postaci drobno zmielonego proszku. W sposobie według niniejszego wynalazku żu-żel stalowniczy wprowadza się do górnego końca (wlotu) pieca obrotowego, w postaci cząstek, których średnica dochodzi do [...] mm i uziarnienie większości masy podawanego żużla jest większe niż przechodzące przez sito [...]. W żadnym z przeciwstawionych przez Departament dokumentów należących do stanu techniki nie wspomniano o uziarnieniu dodawanego żużla stalowniczego. W niektó-rych dokumentach mowa jest jedynie o dodawaniu zmielonego żuż- la. Drobno zmielony żużel dodawany w znanych rozwiązaniach powodował zatykanie pieca ponieważ topiący się zmielony żużel ma tendencję do osiadania na jego ściankach. W celu uniknięcia tej niedogodności opracowano sposób znany od ok. 40 lat, opisany na przykład w dokumencie patentowym z 1952 r. US [...], w którym drobno zmielony żużel podawany jest do gorącego końca (wy- lotu) pieca. Praktyka ta stosowana była szeroko przez wiele lat, co dowodzi, że uważano, iż nawarstwianie się żużla i zatykanie pieca zachodzi niezależnie od uziarnienia stosowanego żużla, jeżeli wprowadza się go do górnego końca (wlotu) pieca. Dotychczas nie zdawano sobie sprawy z faktu, że duże cząsteczki żużla (do [...] mm) to-pią się wolniej, a wskutek tego nie zdążą się osadzić, a przeciwnie przyczyniają się do oczyszczania powstałych osadów. Właśnie szczególny dobór uziarnienia żużla w połączeniu z wprowadzaniem go do górnego końca (wlotu) pieca, stanowi nowatorskie rozwiąza- nie - istotę wynalazku, która daje nieoczekiwany efekt w postaci nie powstawania osadu i nie zatykania pieca. Dodatkową zaletą sposobu według wynalazku jest to, że jest ona prostsza i mniej energochłon- na ponieważ nie wymaga drobnego mielenia żużla.

W kolejnym piśmie z dnia [...] października 2000 r., ustosunkowującym się do zastrzeżeń Urzędu Patentowego zawartych w piśmie z dnia [...] sierpnia 2000 r., skarżąca podtrzymała wniosek o udzielenie patentu na wnioskowane rozwiązanie. Nie podzieliła zarzutów Urzędu Patentowego jakoby rozwiązanie opisane w zgłoszeniu P-[...] nie nadawało się do opatentowania, jako wynikające w sposób oczywisty ze znanego stanu techniki, a także z uwagi na znane sposoby wytwa- rzania klinkieru cementowego z zastosowaniem jako jednego z kompo-

nentów żużla. Natomiast rodzaj żużla i jego uziarnienie stanowi dobór najkorzystniejszy, dokonany na drodze doświadczalnej.

Według skarżącej sposób według wynalazku charakteryzuje się kombinacją trzech cech, a mianowicie zastosowaniem w procesie wytwarzania klinkieru cementowego żużla stalowniczego, jego rozdrobnieniem do postaci cząsteczek o wielkości ziaren o maksymalnej śred-nicy [...] mm oraz w większości powyżej rozmiaru [...]. Żużel dodawany jest u wlotu pieca obrotowego. Kombinacja tych cech daje nieoczeki-wany efekt polegający na uniknięciu tworzenia się osadów w piecu obrotowym i zatykania go, występujące w znanych sposobach, w których dodawano drobno zmielony żużel wielkopiecowy u wlotu pieca.

Urząd Patentowy, jak to podniosła skarżąca, nie bierze pod uwagę, że w zastrzeżeniach patentowych zgłoszenia P-[...] mówi się wyłącznie o żużlu stalowniczym, natomiast w większości z przeciwstawień nawet nie wspomniano o żużlu stalowniczym. I tak w materiałach należących do stanu techniki, cytowanych przez Urząd Patentowy, wymienione są następujące przypadki stosowania żużli, jako dodatków do mieszaniny surowcowej do wytwarzania klinkieru cementowego:

* [...] zastosowano żużel piankowy, nie wspominając o stosowaniu żużla stalowniczego, który nie jest żużlem piankowym,

* [...] zastosowano piasek żużlowy, nie wspominając o żużlu stalowniczym,

* [...] zastosowano żużel wielkopiecowy, drobno zmielony. Nie wspomniano o żużlu stalowniczym,

* [...] zastosowano granulowany żużel pomiedziowy, nie zaś żużel stalowniczy,

* [...] zastosowano granulowany żużel konwertorowy, ale nie wspomniano o wielkości granulek żużla ani o sposobie jego wprowadzania do procesu,

* w publikacji J. Sulikowskiego "Cement produkcja i zastosowa-nie" mowa jest o zastosowaniu wielu rodzajów żużli wielkopiecowych do produkcji klinkieru cementowego. Biorąc pod uwagę przydatność do tej produkcji omówiono cechy fizyczne i chemiczne wielu rodzajów żużli, jednak nie żużla stalowniczego.

Skarżąca przyznała, że znane były próby stosowania żużla stalowniczego, lecz jedynie w postaci drobno zmielonej i dodawa-nego do dolnego gorącego końca pieca, gdyż przy dodawaniu go do

górnego wlotu pieca, powstawały w piecu osady powodujące zaty- kanie go.

Według skarżącej żużel wielkopiecowy nie jest żużlem stalowniczym. Żużel wielkopiecowy jest dużo miększy i łatwiejszy do rozdrobnienia, przy czym zawiera on tylko około [...] % Fe. Żużel stalowniczy jest specyficznym materiałem o wyjątkowej twardości, przez co jest on wyjątkowo trudny do zmielenia lub granulowania i zawiera około [...]% Fe. W związku z powyższym dla specjalisty oczywiste jest, że w przypadku sposobów, w których zaleca się stosowanie żużla wielkopiecowego, żużel stalowniczy zdecydowanie nie nadaje się do stosowania. To właśnie decyduje o nieoczywistości rozwiązania przedstawionego w zgłoszeniu P-[...]. Wynaleziono bowiem sposób wytwarzania klinkieru cementowego, w którym można zastosować żużel stalowniczy właśnie wyłącznie dzięki temu, że dodaje się go w postaci dużych cząstek o szczególnym rozmiarze i do górnego końca pieca - co ułatwia proces wypalania, zamiast go utrudniać, jak to miało miejsce w znanych rozwiązaniach, w których do górnego końca pieca dodawano drobno zmielony żużel.

Reasumując, według skarżącej, w jej wynalazku zastosowano:

* żużel stalowniczy - nie zaś wielkopiecowy, jak w sposobach opisanych w przeciwstawionych materiałach.

* konkretną wielkość cząstek wspomnianego żużla, zaś dobór wielkości cząstek wcale nie jest kwestią zwykłego doboru. We wszystkich znanych sposobach wspomina się o "granulowaniu", "mieleniu" itp., lecz nigdzie nie sugeruje się nawet, że jakieś konkretne wielkości cząstek mają jakikolwiek wpływ na prze- bieg procesu, nie mówiąc już o podaniu wielkości tych cząstek.

* wprowadzanie żużla do górnego końca pieca, co właśnie w przypadku cząstek żużla stalowniczego o opisanych wyżej wielkościach dało nieoczekiwany efekt.

Jak podkreślono sporny wynalazek uzyskał ochronę patento- wą w około 10 krajach m.in. w Japonii, Rosji i USA, gdzie udziele-nie patentu poprzedza szczegółowe i rygorystyczne badanie merytoryczne zgłoszenia.

Decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] lutego 2001 r. Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek. We-dług tego organu z polskiego opisu patentowego nr [...], nr [...] znany jest sposób wytwarzania klinkieru cementowego z zastosowa-

niem żużla wielkopiecowego (patrz opis nr [...]) i żużla konwertorowego (patrz opis nr [...]). Z pozycji literaturowej J. Sulikowskie-go pt "Cement, produkcja i zastosowanie "Arkady", Warszawa 1981 str. 49-51 znany jest żużel wielkopiecowy jako składnik mieszanki surowcowej przeznaczonej do wytwarzania klinkieru portlandzkiego, a także znany jest skład chemiczny żużla, a mianowicie zawiera on między innymi tlenek wapniowy, krzemionkę, tlenek glinu, jak i znany jest ich wpływ na syntetyzowanie klinkieru portlandzkiego. Ponadto w świetle polskiego opisu patentowego nr [...] znany jest pochylony piec obrotowy do wytwarzania klinkieru cementowego, w którym surowce są doprowadzane do jego górnej części i pod wpływem grawitacji przemieszczają się do jego "gorącej" części dolnej, gdzie jest odbierany gotowy produkt. Na uwagę zasługuje przy tym fakt, iż stosownie do powyższej pozycji znane jest stosowanie żużla bezpośrednio w postaci granulowanej, a nie zmielonej (patrz str. 274).

Również z polskich opisów patentowych nr [...], nr [...], nr [...] znane są sposoby wytwarzania klinkierów cementowych z zastosowaniem różnych rodzajów żużli, w różnych postaciach w tym w postaci: gruboziarnistej, ziarnistej oraz w postaci piasku. Z polskiego opisu nr [...] oraz z polskiego opisu nr [...] znane są zestawy surowcowe do wytwarzania klinkierów cementowych z zastosowaniem żużla granulowanego, względnie kawałkowego.

Urząd Patentowy nie zanegował otrzymanych efektów ekonomicznych i uzyskanych korzyści technologicznych według projektu, jednakże przy rozpatrywaniu zgłoszenia bierze się pod uwagę rozwiązanie techniczne, które jest przedmiotem badań merytorycznych. Skarżąca przedstawiła znany sposób wytwarzania klinkieru cementowego, w typowym piecu obrotowym z zastosowaniem typowych surowców. Dobór zaś rodzaju żużla i jego uziarnienia stanowi dobór optymalny, najkorzystniejszy dla rozwiązania według zgłoszenia, co wynika w sposób oczywisty z przeciwstawionych opisów patentowych i przeciwstawionej pozycji literaturowej.

Urząd Patentowy nie podzielił stanowiska skarżącej, że przeciwstawione materiały albo w ogóle nie dotyczą żużla stalowniczego, którego zastosowanie jest istotą wynalazku albo różnią się innymi istot-nymi cechami sposobu. Z polskiego opisu patentowego nr [...] znany jest bowiem zestaw surowcowy do wytwarzania klinkieru portlandzkiego zawierający żużel konwertorowy będący żużlem stalowniczym. Tak więc zastosowanie przez skarżącą w sposobie według wyna-

lazku żużla stalowniczego nie stanowi o nieoczywistości rozwiązania. Argument skarżącej odnoszący się do wielkości ziaren stosowanego w sposobie żużla także nie zmienił stanowiska Urzędu Patentowego co do nieoczywistości rozwiązania. Z polskich opisów patentowych nr [...][...][...][...] znane są sposoby wytwarzania klinkierów z zastosowaniem żużli w różnych postaciach w tym jako piasku, w postaci gruboziarnistej, granulowanej i w postaci kawałkowej. Ponadto z przeciwstawionej pozycji książkowej J. Sulikowskiego Pt "Cement, produkcja i zastosowanie" znany jest dobór, stopnia zmielenia składników klinkieru w tym i żużla. Dobór ten jest doborem optymalnym (patrz przeciwstawiona pozycja literaturowa str. 275) i nie stanowi o nieoczywistości rozwiązania.

Z polskiego opisu patentowego nr [...] (patrz przykłady wykonania) znane jest otrzymywanie klinkieru portlandzkiego z zestawu surowcowego zawierającego obok kamienia wapiennego i wapnia, żu- żel konwertorowy, przy czym surowce miele się, a następnie równocześnie wypala na klinkier. Żużel według powyższego opisu patentowego jest wprowadzony do zestawu surowcowego już na początku procesu wytwarzania klinkieru, a więc analogicznie jak w sposobie według rozwiązania. Jak wynika z opisu patentowego nr [...] (patrz str. 2) obecność w zestawie surowcowym między innymi żużla powstałego w procesie wytwarzania stali w konwektorach powoduje obniżenie zuży-cia energii cieplnej, obniżenie temperatury spiekania oraz powoduje wzrost wydajności pieców obrotowych.

Z polskiego opisu patentowego nr [...] znany jest natomiast piec obrotowy do wytwarzania klinkieru z doprowadzaniem surowców do jego górnej części. W rezultacie, w ocenie Urzędu Patentowego, skarżąca ubiega się o objęcie znanego sposobu wytwarzania klinkieru cementowego z zastosowaniem typowego komponentu czyli żużla, stalowniczego. Dobór zaś wielkości cząstek żużla, stanowi dobór o charakterze technologicznym. Uzyskane zaś efekty ekonomiczne są analogiczne do znanych z przeciwstawionego polskiego opisu patentowego nr [...] i nie świadczą o nieoczywistości rozwiązania. Stąd zgłoszony wynalazek nie spełnia przesłanek do udzielenia patentu na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Stosownie do tego przepisu wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techni- ki i mogące się nadawać do stosowania.

W obszernym odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie zgodziła się z argumentacją Urzędu Patentowego, podnosząc następujące zarzuty:

* Sposób wytwarzania klinkieru cementowego z zastosowaniem różnego rodzaju żużla jest znany, czego skarżąca nie kwestionu- je, jednakże w redakcji zastrzeżenia 1 wzmianka o zastosowaniu żużla stalowniczego umieszczona została w części przedzna-miennej.

* W powołanej publikacji "Cement produkcja i zastosowanie" jest mowa o zastosowaniu wielu rodzajów żużla, również żużla stalowniczego, lecz żużle te są przed wypaleniem mielone (na str. 174 pisze się bowiem, że produkt mielenia wprowadza się do następnego młyna wraz z niezmielonym żużlem wielkopiecowym). Nic nie sugeruje, że najkorzystniejszym doborem technologicznym byłoby pozostawienie żużla w postaci cząstek o średnicy do [...] mm. Przeciwnie, powtórzone jest wielokrotnie, że im drobniej zmielony żużel tym wyższa jest wytrzymałość otrzymanego cementu.

* Wzmianka o piecu obrotowym, który, co oczywiste jest znany, umieszczona jest w części przedznamiennej zastrz. 1 w celu określenia znanych cech sposobu według wynalazku.

* Zgodnie z wcześniejszymi wyjaśnieniami skarżącej w opisie [...] podano sposób z wykorzystaniem piasku żużlowego, w którym mieszankę surowcową spieka się na ruszcie. W opisie [...] wskazano sposób, w którym stosuje się żużel piankowy, spiekany wraz z innymi składnikami mieszanki surowcowej na taśmie bez końca, zaś w opisie [...] żużel wielkopiecowy drobno zmielony. Są to więc sposoby całkiem inne niż sposób według spornego wynalazku, w którym stosuje się żużel stalowniczy, o średnicach cząstek do [...] mm, spiekany w piecu obrotowym, nie zaś na ruszcie. Ponadto żużel stalowniczy jest specyficznym materiałem o wyjątkowej twardości, który zawiera około [...]% żelaza, jest wyjątkowo trudny do zmielenia, w związku z czym nie nadawałby się do zastosowania w żadnym ze sposobów opisanych w w/w opisach patentowych. Nie można więc twierdzić, że specjalista, opierając się na tych opisach patentowych, wywnioskowałby w sposób oczywisty, że można również zastosować w nich żużel stalowniczy o średnicy cząstek do [...] mm.

Przeciwnie, odrzuciłby taką możliwość, poszukując żużla miękkiego i łatwego do zmielenia.

* W opisie [...] wymienia się zastosowanie do produkcji cementu żużla pomiedziowego nie zaś stalowniczego. W opisie [...] mowa jest zaś o zestawie surowcowym do produkcji cementu, zawierającym żużel konwertorowy i nie wspomina się o wielko-ści jego cząstek. Natomiast we wszystkich zamieszczonych w opisie przykładach zaznaczono, że konieczne jest mielenie całe- go żużla - przeciwnie niż w sposobie według wynalazku skarżą-cej.

* Natomiast sposób według zgłoszenia P-[...] jest nowy i nieoczywisty, dzięki zastosowaniu twórczej kombinacji następujących cech: zastosowanie żużla stalowniczego, nie zaś jakiegokolwiek żużla wielkopiecowego, jak w przedstawionych materiałach, zastosowanie żużla o średnicach cząstek dochodzących do [...] mm, których większość ma rozmiar większy niż przechodzące przez sito [...] - nie zaś żużla drobno zmielonego. Ponadto żużel ten jest wprowadzany do górnego końca pieca obrotowego - nie zaś wypalany na przykład na ruszcie

W rezultacie, stosując sposób według wynalazku, uzyskuje się nieoczekiwany efekt, polegający na tym, że proces wypalania ułatwiony jest przez twarde, duże cząstki żużla stalowniczego, przemieszczające się z góry do dołu pieca. Cząstki żużla dzięki swojej twardości i wielkości oczyszczają piec, co przeciwdziała jego zatykaniu, jak to miało miejsce w znanych dotychczas sposobach. Efekt ten nie został ujawniony ani zasugerowany w żadnym z przeciwstawionych materiałów.

Skarżąca podkreśliła, iż na ten sam wynalazek uzyskano ochronę patentową m.in. w USA, Kanadzie, EP, Japonii, Meksyku, Federacji Rosyjskiej i RPA.

Ostateczną decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2003 r. [...] utrzymano w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2001 r., odmawiająca udzielenia patentu na omawiany wynalazek.

Według Urzędu Patentowego przeszkodą do udzielenia patentu stanowią polskie opisy patentowe nr [...] (Dl) oraz nr [...] (D2). I tak opis Dl przedstawia stosowanie żużla konwertorowego jako surowca przy wytwarzaniu klinkieru portlandzkiego. Bezdyskusyjny jest przy tym fakt, że żużel konwertorowy jest żużlem stalowniczym. Zgodnie z danymi zamieszczonymi w treści Dl żużel może być stoso-

wany w bardzo szerokich granicach granulacji, od postaci bardzo drob- nej (zmielony żużel stosowany w przykładach) do postaci żużla kawałkowego poprzez postać żużla granulowanego. W świetle powyższego określona przez skarżącą granica wielkości cząstek jako "cząsteczki o maksymalnej średnicy [...] mm", która stanowi część istoty zgłoszonego wynalazku, mieści się w ww. zakresie określonym w Dl. Natomiast Urząd Patentowy nie rozpatrywał zawężenia wielkości cząstek określonego jako "cząsteczki większe niż przechodzące przez sito o rozmiarze 200". Dane te bowiem nie zostały ujawnione w pierwotnej wersji dokumentów patentowych w dacie zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym i stanowią niedopuszczalne uzupełnienie wprowadzone w trakcie postępowania w świetle art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ponadto dane zamieszczone na str. 7 opisu wynalazku (wersja pierwotna) w. 2-3 d. dotyczą segregacji sitowej cząsteczek materiałów w odniesieniu do znanego stanu techniki, a nie sposobu według wynalazku. Natomiast informacje zamieszczone w treści D2 przedstawiają wytwarzanie klinkieru cementowego w piecu obrotowym, w którym zastosowano analogiczne (jak w rozwiązaniu według wynalazku) dodawanie surowców do wlotu pieca i przesuwanie ich w trakcie pracy wraz z materiałem wsadowym w kierunku wylotu pieca.

W rezultacie, według Urzędu Patentowego, zgłoszone do ochro- ny rozwiązanie stanowi kompilację cech technicznych znanych z Dl i D2. Uzyskany przez to efekt techniczny, jaki stanowi ułatwione wypalanie, uzyskane przez zastosowanie dużych i twardych cząstek żużla stalowniczego, które przemieszczając się z góry do dołu pieca przeciwdziałają jego zatykaniu, jest efektem oczekiwanym. Wynika to z faktu, że w opisie Dl zalecane jest stosowanie żużla konwertorowego w po- staci "kawałków".

W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podtrzymując wcześniejsze stanowisko w sprawie, skarżąca w pierwszej kolejności zarzuciła błędność stanowiska Urzędu Patentowego co do kwestii zmiany zastrzeżenia patentowego odnoszącego się do uziarnienia stosowalnego żużla stalowniczego, co zdaniem tego organu naruszało przepis art. 37 ust. 1 p.w.p. Zamieszczenie w zastrzeżeniu patentowym zapisu dotyczącego wielkości uziarnienia wynika z opisu wynalazku. Urząd Patentowy, podnosząc wspomniany zarzut bez umożliwienia skarżącej zajęcia stanowiska w tej kwestii, naruszył prawo. Ponadto, co zarzuca skarżąca, Urząd Patentowy nie

przeanalizował stanowiska skarżącej przedstawionego w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej w kwestii nieoczywistosci rozwiązania zgłoszonego do ochrony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie:

* ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a.,

* ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a.,

* ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające usta-wę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p.

Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontro-la aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Ustawa Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Ma więc w niniejszej sprawie zastosowanie w tym względzie powołana ustawa o wynalazczości. Jednakże do zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, nie-rozpatrzonych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepis art. 37 ust. 2 p.w.p. Zgodnie z ust. 1 art. 37 p.w.p. do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu zgłaszający może, z zastrzeże- niem ust. 2, wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia, które nie mogą jednakże wykraczać poza to, co zostało ujawnione jako przedmiot rozwiązania w opisie wynalazku w dniu dokonania zgłoszenia. W świetle zaś ust. 2 powołanego artykułu zmiana zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony może być dokonana tylko do czasu ogłoszenia o zgłoszeniu i przy zacho- waniu ograniczenia określonego w ust. 1. Natomiast stosownie do art. 316 ust. 4 p.w.p. postępowanie związane ze zgłoszeniem wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego i topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym toczy się od dnia wejścia w życie ustawy według jej przepisów.

W pierwszej kolejności zachodzi potrzeba ustosunkowania się do zarzutu skarżącej, kwestionującej stanowisko Urzędu Patentowego w kwestii nieskuteczności dokonanej przez skarżącą zmiany zastrzeżenia patentowego, odnoszącej się do wielkości uziarnienia stosowanego żużla stalowniczego, jako naruszającej art. 37 p.w.p.

Stosownie do art. 46 ust. 1 p.w.p. w uzasadnionych przypadkach Urząd Patentowy, sprawdzając, czy spełnione zostały ustawowe wa-runki wymagane do uzyskania patentu, może wezwać zgłaszającego do nadesłania w wyznaczonym terminie, pod rygorem umorzenia postępowania, dokumentów i wyjaśnień dotyczących tego zgłoszenia oraz do wprowadzenia określonych poprawek lub uzupełnień w dokumenta-cji zgłoszenia, a także do nadesłania rysunków, które nie są niezbędne do zrozumienia wynalazku, jeżeli jest to potrzebne dla należytego przedstawienia wynalazku lub konieczne z innych względów. Zdaniem Sądu Urząd Patentowy nie jest związany swymi zastrzeżeniami zgłoszonymi w powyższym trybie. Może od nich odstąpić, m.in. uznając zasadność argumentów zgłaszającego. Urząd Patentowy może również zgłaszać nowe zastrzeżenia, tym bardziej w sytuacji, gdy pojawiają się nowe wątpliwości, czy zgłoszone rozwiązanie spełnia ustawowe wa-

runki do jego opatentowania. Jednakże z tego powodu organ ten nie może wydać decyzji o odmowie udzielenia patentu, o ile uprzednio nie wyznaczył zgłaszającemu terminu do zajęcia stanowiska co do zebra-nych dowodów i materiałów mogących świadczyć o istnieniu prze- szkód do uzyskania patentu (art. 49 ust. 1 p.w.p.). Wydanie decyzji w pierwszej instancji miało miejsce w dniu [...] lutego 2001 r., a więc przed wejściem w życie ustawy Prawo własności przemysłowej (22 sierpnia 2001 r.), toteż przepis art. 49 ust. 1 p.w.p. nie mógł być w sprawie zastosowany. Jednakże, zważywszy na powołany przepis art. 316 ust. 4 p.w.p., Urząd Patentowy w postępowaniu odwoławczym miał obowiązek przepis ten zastosować i wezwać skarżącą do zajęcia stanowiska w kwestii naruszenia art. 37 ust. 2 p.w.p., czego nie uczynił.

W niniejszej sprawie Urząd Patentowy omawiany wyżej zarzut dotyczący niezgodnej z prawem zmiany zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony podniósł po raz pierwszy dopiero w decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2003 r. [...], utrzymującej w mocy wcześniejszą decyzję, w której odmówiono udzielenia wnioskowanego patentu. Takiego zarzutu nie postawiono więc skarżącej w decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] lutego 2001 r.

Wyłania się istotne dla sprawy zagadnienie, czy Urząd Patento- wy miał podstawy do podniesienia omawianego zarzutu po raz pierw- szy w postępowaniu odwoławczym. Przesądzenie tego może mieć dla sprawy istotne znaczenie. Pomijając już kwestię, że Urząd Patentowy nie przeprowadził w tym zakresie dostatecznego postępowania i sprawa ta wymaga wyjaśnienia, zarzut podniesiony dopiero w orzeczeniu dru- goinstancyjnym w istotnym bowiem stopniu pogorszył sytuację procesową skarżącej w porównaniu do tej, która stanowiła podstawę dla wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Podniesiony w decyzji ostatecznej zarzut prowadzi do ograniczenia lub wręcz zniweczenia możliwości ochrony wynalazku z innych powodów niż te, które analizował organ wydający decyzję w pierwszej instancji. Zważywszy, iż Urząd Paten-towy w postępowaniu odwoławczym, w przeciwieństwie do stanowiska zajętego w decyzji pierwszoinstancyjnej, uczynił ze wspomnianego zarzutu użytek na niekorzyść skarżącej, legalność takiego stanowiska należałoby oceniać według kryteriów wskazanych w art. 139 k.p.a., mającym zastosowanie w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, stosownie do art. 152 p.w.p. Zgodnie z art. 139 k.p.a., normującym przesłanki dopuszczalności wydania w postępowaniu odwoławczym decy-

zji na niekorzyść strony odwołującej się (zakaz reformationis in peius) organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub ra- żąco narusza interes społeczny. Innymi słowy, decydując się po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym na postawienie zgłaszającemu wynalazek do opatentowania zarzutu z art. 37 ust. 2 p.w.p., dotyczące- go niezgodnej z prawem zmiany zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony, Urząd Patentowy powi-nien rozważyć, czy gdyby zgłaszający wykazał zaistnienie wszystkich innych przesłanek dla opatentowania wynalazku, ewentualna decyzja udzielająca patent rażąco naruszałoby prawo (art. 139 k.p.a.). Rażące naruszenie prawa winno być wówczas analizowane według kryteriów wypracowanych na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Ponadto, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie skarżąca w do- brym stopniu wykazała, że żaden z przeciwstawionych jej przez Urząd Patentowy materiałów nie oddaje w dostatecznym stopniu istoty wynalazku stanowiącego przedmiot zgłoszenia skarżącej. Wynalazek skar-żącej spełnia zatem kryteria nowości w dacie jego zgłoszenia w stosun- ku do dotychczasowego stanu techniki. Natomiast zgłoszony do ochro- ny wynalazek stanowi w dość dużym stopniu kompilację cech technicznych znanych z wcześniejszych rozwiązań, co jest bezsporne w sprawie, i jednocześnie pozwala na uzyskanie wymiernych korzyści technicznych i ekonomicznych. Na korzyści te wielokrotnie powoływa- ła się skarżąca, a których zresztą Urząd Patentowy nie kwestionował, a wręcz sam na nie wskazywał. Spór między skarżącą a Urzędem Patentowym w rzeczy samej koncentrował się na zagadnieniu, czy owe wymierne korzyści techniczne i ekonomiczne wynalazku skarżącej są oczywiste dla przeciętnego znawcy przedmiotu z daty zgłoszenia wynalazku do ochrony patentowej. Urząd Patentowy, mimo podnoszenia przez skarżącą licznych argumentów na korzyść nieoczywistości wynalazku, ograniczył się jedynie do zanegowania tego stanowiska. Nato- miast Urząd Patentowy nie przedstawił w tym względzie jakiegokol- wiek uzasadnienia, co odnosi się w szczególności do zaskarżonej decy- zji.

Zdaniem Sądu osiągnięcie przez wynalazek zgłoszony do ochro- ny większej wydajności (efektywności) w zakresie użytych środków technicznych w porównaniu do znanych już rozwiązań, stanowi istotny argument na rzecz patentowalności tego rozwiązania. Na wspomniany wyżej efekt wynalazku, w kontekście spełnienia kryterium braku nie-

oczywistości wynalazku w stosunku do znanego stanu techniki, wskazywała Metodyka badań zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Wydawnictwa Urzędu Patentowego W-wa 1993 r.). Dla sprawy nie może być również całkowicie obojętne uzyskanie na sporny wynalazek patentów w takich krajach jak USA, w Japonii, a także uzyskanie na to rozwiązanie patentu europejskiego.

W tym stanie sprawy zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 litera c p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.s.a.