Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1978/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia WSA del. Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 29/14 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1) postanawia sprostować z urzędu w zaskarżonym wyroku oczywistą omyłkę w ten sposób, że pominąć przy określeniu przedmiotu postępowania wyrazów "zasiłku celowego i"; 2) oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 29/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, oddalił skargę (pkt 1) oraz przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 2).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

J.S. wnioskiem z dnia 29 lipca 2013 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie w sierpniu 2013 r. specjalnego zasiłku celowego w wysokości 400 zł na wykupienie leków oraz szczepionki.

Prezydent [...], po rozpatrzeniu w/w wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmówił J.S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w wysokości 400 zł na zakup leków i szczepionki. Na skutek wniesienia przez stronę od powyższej decyzji – w części dotyczącej specjalnego zasiłku celowego – odwołania, sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], które decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przedstawiło zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 dalej w skrócie u.p.s.), w tym art. 7 i art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz art. 41 pkt 1 u.p.s. Podało, iż w sprawie jest niesporne, że J.S. jest emerytem z ustalonym na stałe znacznym stopniem niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz płaci alimenty na syna J.S. w wysokości 100,00 zł miesięcznie. Dochód odwołującego w miesiącu poprzedzającym złożenie w/w wniosku, na który składa się emerytura w wysokości 1163,48 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, wynosi łącznie 1216,40 zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej – 542 zł. Emerytura jest zajęta egzekucją komorniczą w wysokości 346,01 zł prowadzoną na wniosek [...]. Jest także właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w [...]. Z tych nieruchomości na wniosek w/w [...] jest prowadzona egzekucja komornicza oraz rozpoczęta licytacja.

J.S. zamieszkuje z córką, która prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w mieszkaniu spółdzielczym bez tytułu prawnego do jego zajmowania. Z tytułu opieki nad ojcem pobiera ona specjalny zasiłek opiekuńczy i partycypuje w opłatach za mieszkanie. Z powodu zadłużenia czynszowego jest orzeczona eksmisja i oczekuje on na przydział lokalu socjalnego.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], w przypadku J.S. nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. uzasadniający przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie art. 41 pkt 1 u.p.s. W ocenie skarżącego organy orzekające w sprawie nie uwzględniły, że jest on osobą bardzo schorowaną, niepełnosprawną, korzysta ze stałej opieki oraz ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem, a tym samym w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 pkt 1 w związku z art. 7 i art. 100 ust. 1 u.p.s., polegające na odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, mimo zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, z pominięciem dobra osoby korzystającej z pomocy społecznej – jej zdrowia, w sytuacji gdy skarżący jest chory, a wobec braku możliwości zakupu szczepionki, nie mógł poddać się operacji, bez przeprowadzenia analizy czy istniałaby możliwość udzielenia mu pomocy w innej formie lub wysokości – decyzje zostały zatem wydane w sposób arbitralny; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 7 i art. 8 w związku z art. 24 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013r.poz.267 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.), polegające na udziale w postępowaniu pracownika organu, wobec którego istnieją okoliczności mogące wywoływać wątpliwość co do jego bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu sprawy; b) art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegające na nierozpatrzeniu sprawy w sposób pełny, wyczerpujący, przede wszystkim poprzez pominięcie przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego faktu, że zastosowana jest wobec niego egzekucja sądowa i oczekuje on na przyznanie lokalu socjalnego, wobec czego nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na zakup szczepionki i leków; c) art. 8, art. 9, art. 11 K.p.a. polegające na arbitralnym rozstrzygnięciu sprawy, co stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, niewyjaśnieniu skarżącemu w sposób jasny i rzeczowy zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy i nieinformowaniu skarżącego o okolicznościach mogących mieć wpływ na jego prawa, bez przeprowadzenia analizy czy istniałaby możliwość udzielenia pomocy w innej formie lub wysokości; d) art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. w związku z art. 15 K.p.a., poprzez brak ponownego rozpoznania sprawy przez SKO w [...], co potwierdza uzasadnienie decyzji ograniczone w istocie do przytoczenia motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku przedstawił stan prawny dotyczący m.in. rodzaju świadczeń z pomocy społecznej oraz stan faktyczny sprawy. Stwierdził, iż organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do przyznania J.S. pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. i zasadnie rozważyły możliwość przyznania mu specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. Wyjaśnił, że powołany przepis dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wymaga wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi o zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, którego nie sposób przewidzieć, ani mu zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, które najczęściej jest wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Musi mieć ono charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. jest znajdowanie się wnioskodawcy w szczególnej sytuacji życiowej, a nie jego dochód. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika również, iż decyzja w tym przedmiocie jest podejmowana przez organ administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy orzekające prawidłowo stwierdziły, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Brak było zatem podstaw do przyznania J.S. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 400 zł na zakup leków oraz szczepionki.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, który w czerwcu 2013 r. wyniósł 1216,48 zł. Ponadto posiada on nieruchomości w [...], których wartość została określona na kwotę 141.518,00 zł. Córka skarżącego, prowadząca osobne gospodarstwo, z tytułu opieki nad nim do lipca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł i zgodnie z jego oświadczeniem pomaga mu oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący podał, że ponownie nabyła ona prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponadto z analizy akt sprawy wynika, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, stan ogólny jego zdrowia określany jest jako dość dobry, o czym świadczy m.in. znajdująca się aktach sprawy, przedstawiona przez skarżącego, kserokopia zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 10 kwietnia 2013 r. Z załączonych do skargi materiałów wynika również m.in., że skarżący w 2011 r. przechodził szczepienie przeciwko [...] i jest objęty stałą opieką lekarską.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja skarżącego, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. W rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., za zdarzenie o charakterze szczególnym nie można uznać konieczności zakupu lekarstw i szczepionki. Zwłaszcza, że jak wyżej wskazano, sytuacja zdrowotna skarżącego, leczącego się od wielu lat i pozostającego pod specjalistyczną opieką lekarką, nie jest sytuacją nadzwyczajną i niecodzienną. Skarżący jest objęty systematyczną pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej [...] i specjalne zasiłki celowe w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. były mu już udzielane (fakt znany Sądowi z urzędu – uzasadnienie wyroku NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1388/12) z przeznaczeniem na zakup szczepionki i leków (np. decyzja z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] przyznająca specjalny zasiłek celowy w wysokości 150 zł, decyzja z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] przyznająca zasiłek w wysokości 140 zł, decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] przyznająca pomoc w wysokości 250 zł).

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że pomoc społeczna ma udzielać podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Specjalny zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – skarżący przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności musi udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe są kierowane do najbardziej potrzebujących świadczeniobiorców znajdujących się w sytuacji kryzysowej, a nie do osób wnioskujących o fakultatywne świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, mające stały dochód i przekraczające kryterium dochodowe, których sytuacja osobista od dłuższego czasu nie uległa zasadniczej zmianie.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo uznały, że nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego i odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Nie dopatrzył się również naruszenia powołanych w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 5 maja 2014 r. przepisów K.p.a. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko.

Odnosząc się do zarzutu kwestionującego bezstronność i obiektywizm pracownika organu, tj. Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej OPS [...] uznał, że jest on bezzasadny. J.S. jest stałym podopiecznym Ośrodka. Wskazany pracownik, działający z upoważnienia [...], brał udział w wydawaniu wielu decyzji, zarówno odmawiających przyznania wnioskowanych przez skarżącego świadczeń, jak i decyzji przyznających stosowną pomoc. Wynika to m.in. z załączonych przez skarżącego do skargi kserokopii decyzji [...]. Powyższe decyzje, przyznające J.S. określone świadczenia, zostały wydane przez działającego z upoważnienia [...]. Trudno zatem zaaprobować twierdzenie skarżącego, że pomiędzy nim a wskazanym pracownikiem istnieje konflikt oraz że pracownik ten nie ma obiektywnego podejścia do sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji zarzuty te są bezpodstawne. Skarżący posiadający stały dochód przekraczający kryterium dochodowe wielokrotnie wnioskuje o przyznanie pomocy pieniężnej z pomocy społecznej mimo, że możliwości tej pomocy są ograniczone. Fakt, że nie wszystkie jego wnioski są uwzględniane jest zatem tego normalnym następstwem. Taki stan rzeczy nie uprawdopodabnia wątpliwości, co do bezstronności pracownika organu wydającego dla skarżącego decyzje negatywne. W takim przypadku odmienne, subiektywne, przekonanie skarżącego jest zatem niewystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.S., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 p.p.s.a. i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z:

1. art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 8 K.p.a. w zw. z art. 24 § 3 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane bez wyjaśnienia okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do bezstronności i obiektywizmu pracownika organu pierwszej instancji przy rozpoznawaniu sprawy,

- co w konsekwencji mogło doprowadzić do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

2. art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane bez rozpatrzenia sprawy w sposób pełny i wyczerpujący, przede wszystkim poprzez pominięcie przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego faktu, że stosowana jest wobec niego egzekucja sądowa i oczekuje on na przyznanie lokalu socjalnego, wobec czego nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na zakup szczepionki i leków;

3. art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 11 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane w sposób arbitralny z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, nie wyjaśnieniu skarżącemu w sposób jasny i rzeczowy zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy i nie informowaniu skarżącego o okolicznościach mogących mieć wpływ na jego prawa, bez przeprowadzenia analizy czy istniałaby możliwość udzielenia pomocy skarżącemu w innej formie lub wysokości;

4. art. 107 § 1 § 3 K.p.a. i w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo iż decyzje te zostały wydane przy braku ponownego rozpoznania sprawy przez SKO [...], co potwierdza uzasadnienie decyzji – ograniczone w istocie do przytoczenia motywów rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to art. 41 pkt 1 w zw. z art. 7 i art. 100 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, polegające na odmowie przyznania skarżącemu zasiłku, mimo zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, z pominięciem dobra osoby korzystającej z pomocy społecznej – jej zdrowia, w sytuacji gdy skarżący jest chory, a wobec braku możliwości zakupu szczepionki (kolejnych dawek), nie mógł poddać się operacji, bez przeprowadzenia analizy czy istniałaby możliwość udzielenia pomocy skarżącemu w innej formie lub wysokości.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał m.in., że pomimo podniesienia, że w sprawie zachodzą okoliczności, które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności organu – [...], Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (działającej z upoważnienia [...] w postępowaniu w pierwszej instancji), kwestia ta nie została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśniona. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, poprzestanie przez Sąd na konstatacji, że wskazana pracownica organu brała udział w wydawaniu licznych decyzji odnoszących się do skarżącego, w tym przyznających mu pomoc, przez co zarzut braku obiektywizmu jest bezzasadny, zdaje się co najmniej przedwczesne. Zważyć bowiem należy, że wcześniej – pomimo identycznej i znanej organowi sytuacji majątkowej skarżącego oraz równie licznej liczby klientów Ośrodka, pomoc była mu przyznawana. Nie jest zatem pewne, czy na rozstrzygnięciu sprawy przez organ pierwszej instancji nie zaważyły argumenty pozamerytoryczne. Skarżący na wskazaną pracownicę organu składał bowiem skargi, zarzucając jej nieprawidłowe wykonywanie obowiązków. Także adnotacje dokonywane przez skarżącego na pismach kierowanych do organu nie pozostawiają wątpliwości co do negatywnego nastawienia skarżącego do pracownicy organu.

Ponadto skarżący wskazał, że obecnie nie posiada majątku, który mógłby przeznaczyć na zakup leków i szczepionki, która powinna być podana w kilku dawkach. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura w stosunku do której jest prowadzona egzekucja. Znalazł się w szczególnej sytuacji – wskutek licznych chorób i konieczności poddania się operacjom, nie był w stanie wykupić leków i szczepionki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., to jednak istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który zaaprobował stwierdzenie organu, że nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie J.S. specjalnego zasiłku celowego oraz nie uchylił wydanych w sprawie decyzji, mimo naruszenia przez organy szczegółowo wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Na wstępie podać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzając, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, iż brak jest podstaw do przyznania J.S. pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie zauważył, że przedmiotem zaskarżonej decyzji, z uwagi na zakres odwołania, był wyłącznie specjalny zasiłek celowy, a nie zasiłek celowy. W związku z powyższym w sentencji zaskarżonego wyroku nieprawidłowo określił przedmiot sprawy "zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego". Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu, na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., sprostował oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku i orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, iż w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, z wyjątkiem art. 24 § 3 K.p.a., są bowiem procesową konsekwencją dokonanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zakwestionowanego przez autora skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia art. 41 pkt 1 u.p.s. w zw. z art. 7 u.p.s. i art. 100 ust. 1 u.p.s. nie mogły osiągnąć zamierzonego skutku. Przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja jej autora stanowi wyłącznie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który uznał, że w rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu, w stosunku do którego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. prawa nie narusza. Powołany przepis posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Specjalny zasiłek celowy może być przyznany stronie tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. Uprawnienie do otrzymania tego rodzaju zasiłku dotyczy osób, których dochody przekraczają kryterium ustawowe oraz spełniają przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku. W doktrynie przyjmuje się, że ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Taką też wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego wyrazem są m.in. wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11. Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zasadnie stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Wskazywana przez skarżącego, a znana organom, jego sytuacja zdrowotna i materialna, w tym posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, nie jest sytuacją wyjątkową, a konieczność zakupu lekarstw i szczepionki, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacjach wyłącznie wyjątkowych, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (por. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z akt sprawy wynika, że skarżący regularnie korzysta z różnych form pomocy opieki społecznej.

Ponadto wskazać należy, iż decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego zostaje wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza ono przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego (w tym przypadku art. 41 pkt 1 u.p.s.) pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 K.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Nie wynika to z prostego odczytania treści art. 7 K.p.a. Wskazać należy, iż zarówno pojęcia interesu społecznego jaki słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie akcentuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10).

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok nie narusza również powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 24 § 3 K.p.a., art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., art. 8, art. 9, art. 11 K.p.a., art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. Przypomnieć należy, iż o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotny wpływ na wynik sprawy to taki, w którym istnieje związek przyczynowy pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego, który uzasadnia istnienie choćby hipotetycznej możliwości odmiennego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2010r., sygn. akt II FSK 1333/09). Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest zatem wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, również w odniesieniu do uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy (art. 176 p.p.s.a.). Skarżący zobowiązany jest do wykazania, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego byłby inny (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 315/11). W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej takiego wpływu naruszenia powołanych przepisów postępowania na wynik sprawy nie wykazał.

W związku z powyższym przechodząc do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 24 § 3 K.p.a. jedynie ubocznie wyjaśnić należy, iż prowadzenie postępowania administracyjnego, gromadzenie materiału dowodowego oraz podejmowanie rozstrzygnięć nie uprawdopodabnia braku bezstronności wskazanego pracownika. Niezadowolenie skarżącego z wydanych w jego sprawach rozstrzygnięć i związane z tym żądanie odsunięcia określonego pracownika od prowadzenia jego spraw nie jest wystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika przez bezpośredniego przełożonego – art. 24 § 3 K.p.a. Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że ogólnikowe zarzuty podważające prowadzenie sprawy przez pracowników organu w sposób obiektywny i rzetelny, nie uzasadniają żądania wyłączenia tych pracowników w trybie art. 24 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 1989 r., IV SA 324/89 niepubl.).

W kwestii zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., art. 8, art. .9, art. 11 K.p.a., art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że organy orzekające nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanki określonej w art. 41 pkt 1 u.p.s. warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.