Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1075/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, par. 2 pkt 4, art. 134, art. 200, art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 2, ust. 4, art. 104 ust. 1, ust. 5, ust. 7, art. 107 pkt 3, art. 60 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 2064
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.
article: art. 7 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury [...] sprawy ze skargi M. S. i G. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. M. na czynność materialno - techniczną Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. z dnia [...] r. w przedmiocie przeniesienia w drodze transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności materialno-technicznej, II. zasądza od Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w M. na rzecz skarżących M. S. i G. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. M. solidarnie kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2019 r. J. M. złożyła do [...] wniosek o transkrypcję holenderskiego aktu urodzenia córki [...], urodzonej [...] czerwca 2019 r. w H. . Do wniosku załączyła wyciąg z aktu oraz jego tłumaczenie. W przedłożonym do transkrypcji wyciągu z aktu urodzenia jako rodziców dziecka wpisano dwie matki: J. E. M. określona jako "matka, która urodziła dziecko" oraz M. J. S. – jako "matka".

Realizując powyższy wniosek Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w dniu

[...] września 2019 r. wydał wnioskodawczyni polski akt urodzenia dziecka, w którym

w miejsce "matki" M. J. S. wpisano nazwisko "M." jako nazwisko i nazwisko rodowe ojca oraz imię A. , jako imię ojca dziecka. W akcie zawarto wzmiankę, że imię oraz nazwisko ojca wpisano na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2224) Prawo o aktach stanu cywilnego dalej: "p.a.s.c.".

Powyższą czynność materialno-techniczną M. S. i G. S. reprezentowane przez J. M., zastępowaną przez adw. A. M. – jako ich pełnomocnika – dalej określane jaka "skarżąca" zaskarżyły skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając organowi naruszenie:

- art. 104 ust. 2 p.a.s.c. poprzez dokonanie ingerencji w treść transkrybowanego aktu urodzenia małoletniej [...] i wpisanie imienia ojca "A. " oraz nazwiska i nazwiska rodowego "M. " oraz całkowite pominięcie w polskim akcie urodzenia danych drugiej matki wskazanej jako rodzic w zagranicznym akcie urodzenia, podczas gdy p.a.s.c. nakłada na Kierownika USC obowiązek dokonania transkrypcji aktu urodzenia w całości, z zachowaniem funkcji, jaką pełnią poszczególne elementy jego treści,

- art. 61 ust. 2 p.a.s.c. poprzez jego błędne zastosowanie i wpisanie w akcie urodzenia tzw. danych kryjących ojca w sytuacji, w której znane są dane drugiego rodzica - matki, M. S., która na podstawie przepisów prawa holenderskiego uznała dziecko urodzone przez J. M.,

- art. 72 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka

(Dz. U. z 1991 r. Nr 120 poz. 526) poprzez nieuwzględnienie najlepszego interesu dziecka i uniemożliwienie małoletniej funkcjonowania jako córka tych samym rodziców, wskazanych we wszystkich dokumentach jednakowo, bez względu na to, w jakim państwie przebywa,

- art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) i art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka w zw.

z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, poprzez nieuznanie rodzicielstwa M. S. i tym samym ograniczenie prawa dziecka do poszanowania życia rodzinnego i zachowania tożsamości, której elementem jest więź z rodzicami, wyłącznie z powodu orientacji seksualnej rodziców,

- art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez ograniczenie małoletniej prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich UE z uwagi na konieczność posługiwania się dokumentami z różnymi danymi osobowymi rodziców.

W oparciu o postawione wyżej zarzuty skarżąca wniosła:

- na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie zaskarżonej czynności Kierownika USC w M. z dnia [...] września 2019 r. w części, w jakiej Kierownik USC dokonał ingerencji w treść zagranicznego aktu urodzenia, tj. na podstawie art. 61 ust. 2 p.a.s.c. wpisał imię ojca "A. " oraz nazwisko i nazwisko rodowe ojca "M. " oraz całkowicie pominął w polskim akcie urodzenia dane drugiej matki wskazanej jako rodzic w zagranicznym akcie urodzenia,

- na podstawie art. 146 § 2 p.a.s.c. o uznanie obowiązku Kierownika USC

w M. uzupełnienia aktu urodzenia G. S. o dane jej drugiej matki, M. S., poprzez wpisanie jej danych jako danych ojca,

- zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie

- o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego o treści:

"Czy w sytuacji, w której obywatel Unii korzysta ze swobody przemieszczania się, przebywając w państwie członkowskim innym niż to, którego obywatelstwo posiada, gdzie rozwinął i umocnił życie rodzinne, prawo Unii Europejskiej, a w szczególności gwarantowana art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej swoboda przemieszczania się, stoi na przeszkodzie odmowy uwzględnienia w transkrybowanym akcie urodzenia drugiej matki wyłącznie z tego powodu, że prawo tego państwa członkowskiego nie przewiduje możliwości wskazania w akcie urodzenia jako rodziców dwóch osób tej samej płci, co w konsekwencji prowadzi do wskazanie w dwóch aktach urodzenia różnych rodziców?"

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż J. M. i M. S. pozostają w trwałym związku od 2006 r. W 2018 r. zawarły związek małżeński w H. . Prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są współwłaścicielkami nieruchomości w P. i w H. . Mieszkając w [...], J. M. i M. S. wspólnie rozliczają podatki, spłacają kredyt na dom, wspólnie ponoszą koszty utrzymania założonej rodziny. W 2018 roku podjęły decyzję o jej powiększeniu - J. M., za zgodą swojej żony, M. S., poddała się procedurze sztucznego zapłodnienia i urodziła córkę - G. S.. G. zgodnie z prawem holenderskim została następnie uznana jako córka także przez M. S.. G. S. wychowywana jest wspólnie przez J. M. i M. S.. M. S. w [...] funkcjonuje jako drugi rodzic [...], m.in., G. S. jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym przez M. S..

Zdaniem skarżącej, akt urodzenia małoletniej [...] został transkrybownay do polskiego rejestru z bezprawną ingerencją Kierownika USC

w M. w jego treść. Małoletnia niewątpliwie ma interes prawny w tym, żeby doprowadzić do sytuacji, w której w jej polskim akcie urodzenia jako rodzice wskazane są te same osoby, co w holenderskim akcie urodzenia. O możliwości zaskarżenia transkrypcji, będącej czynnością materialno-techniczną, rozstrzygnął WSA w Krakowie w wyroku z dnia 4 czerwca 2019 r. (sygn. akt III SA/Kr 233/19), w którym sąd ten oddalił skargę prokuratora na dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, w którym jako rodziców wskazano dwie matki.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 p.a.s.c., transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk osób wskazanych

w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego.

Mając na uwadze powyższe uznać należy, że dokonanie transkrypcji z ingerencją w treść zagranicznego aktu urodzenia, nastąpiło z naruszeniem przepisów ustawy prawo o aktach stanu cywilnego w szczególności z ingerencją tak daleko idącą, jak zmiana danych jednego z rodziców dziecka. Z zagranicznego aktu urodzenia jednoznacznie wynika, że rodzicami G. S. są J. M. i M. S., przy czym J. M. jest matką, która dziecko urodziła a M. S. powinna zostać wskazana w akcie urodzenia jako drugi rodzic. Tymczasem nawet w odpisie zupełnym aktu urodzenia G. S. brak jest jakiejkolwiek informacji o tym, że w holenderskim akcie urodzenia jako druga matka wskazana jest M. S.. Co więcej, w odpisie skróconym aktu urodzenia jako ojca wskazano fikcyjne dane mężczyzny, co powoduje, że w rejestrze PESEL, a także we wszystkich wydanych G. S. dokumentach tożsamości wskazano dane innej osoby niż w holenderskim akcie urodzenia i w holenderskich rejestrach pomocy i zdrowia dziecka.

Skarżąca wskazuje dalej, że samo dokonanie transkrypcji z uwzględnieniem

w treści aktu urodzenia obu matek nie stanowi uznania rodzicielstwa pary tej samej płci. Transkrypcja bowiem nie wywołuje skutków prawnych. Skutki prawne może ewentualnie wywołać posługiwanie się przez skarżące aktem urodzenia G. S., czy polskim, czy to zagranicznym, przed organami administracji i sądami w innych postępowaniach. Kierownik USC nie bada zatem ewentualnych skutków prawnych wywoływanych przez wskazanie w akcie urodzenia dwóch kobiet jako rodziców. Sam fakt istnienia polskiego aktu urodzenia ze wskazaniem dwóch matek jako rodziców nie spowoduje, że małoletnia skarżąca będzie dziedziczyła na podstawie ustawy po matce, która jej nie urodziła - to sąd w postępowaniu spadkowym może dopiero rozstrzygnąć, jakie skutki prawne wywołuje wskazanie w akcie urodzenia także kobiety, która dziecka nie urodziła. Bez znaczenia pozostaje, czy skarżąca przed sądem spadkowym posługiwać się będą polskim, czy zagranicznym aktem urodzenia. Zagraniczny akt stanu cywilnego ma bowiem taką samą moc prawną, jak polski akt stanu cywilnego i jest jedynym dowodem zdarzenia w nim stwierdzonego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2012 r. sygn. III CZP 58/12, LEX nr 1227013).

O tym, że dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, w którym jako rodziców wskazano dwie matki, jest obowiązkiem Kierownika USC, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt

II OSK 2552/16. Stan faktyczny sprawy był podobny do stanu faktycznego niniejszej sprawy.

NSA nie wydał wytycznych co do tego, w jaki sposób technicznie należy transkrypcji dokonać, podkreślił jednakże, że w sytuacji transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego istnieje bezwzględny zakaz wprowadzania jakichkolwiek zmian w jego treści. Biorąc pod uwagę przytoczone orzecznictwo dotyczące transkrypcji aktów stanu cywilnego nie ulega wątpliwości, że obie matki - J. M. i M. S. - powinny zostać wskazane w polskim akcie urodzenia G. S. jako rodzice.

Wpisanie w przedmiotowym akcie urodzenia danych kryjących ojca jest niezgodną z art. 104 ust. 2 p.a.s.c. ingerencją w treść zagranicznego aktu urodzenia - w efekcie, polski akt urodzenia nie jest wiernym i literalnym przeniesieniem treści zagranicznego aktu urodzenia.

Brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 61 ust. 2 p.a.s.c.

Do ustalenia treści aktu urodzenia G. S. nie mają bowiem zastosowania przepisy polskiej ustawy o aktach stanu cywilnego ani też polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 3 p.a.s.c., akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Treść aktu urodzenia została już ustalona zgodnie z prawem holenderskim- transkrypcja nie jest rejestracją urodzenia G. S.. Instytucję transkrypcji należy bowiem odróżnić od rejestracji określonych zdarzeń, które nastąpiły za granicą.

Art. 61 ust. 2 P.a.s.c. znajduje zastosowanie w sytuacji, w której brak jest danych drugiego rodzica, tymczasem w niniejszej sprawie znane są dane drugiego rodzica G. S.. M. S. uznała dziecko urodzone przez J. M. i na tej podstawie powinna zostać wpisana w polskim akcie urodzenia jako drugi rodzic, podobnie, jak została wpisana jako druga matka w holenderskim akcie urodzenia.

W dalszej części skargi skarżąca obszernie uzasadniła pozostałe zarzuty skargi, tj. naruszenia art. 72 ust. 1 Konstytucji R.P. art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, a także naruszenia art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż organ kierował się przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy dział IA, która reguluje kwestie rodzicielstwa. (art. 619 oddziału 2 działu IA). niezależnie od formy jego ustalenia oraz art. 60 pkt 4 ustawy p.a.s.c.

W ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego oraz rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji wskazano co może być wpisane w akcie urodzenia, ponadto mając na względzie obowiązujące prawo rodzinne nie ma możliwości, aby zgodnie

z obowiązującymi przepisami wpisać do aktu urodzenia jako dane drugiego rodzica drugą matkę.

Aby doprowadzić do zgodności polskiego aktu urodzenia z przepisami prawa polskiego Kierownik USC na podstawie art. 61 ust. 2, uzupełnił z urzędu akt urodzenia, wpisując nazwisko matki dziecka M. jako nazwisko i nazwisko rodowe ojca oraz wpisując A. jako imię ojca dziecka, umożliwiając tym samym wydanie dziecku dokumentu potwierdzającego jego tożsamość i obywatelstwo polskie oraz nadanie numeru PESEL.

Mając powyższe na uwadze oraz ze względu na dobro dziecka, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...] dokonał transkrypcji aktu urodzenia G. S. z pominięciem danych, które nie występują w polskim akcie urodzenia, doprowadzając do zgodności polskiego aktu urodzenia z przepisami polskiego prawa.

Prokurator P. S., która zgłosiła swój udział

w sprawie, wniosła o uwzględnienie skargi, co do zasady, stwierdzając, iż zaskarżona czynność materialno-techniczna z dnia [...] września 2019 r., została dokonana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego w zw. z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe poprzez ich niezastosowanie i dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, pomimo zaistnienia przesłanek do wydania decyzji o odmowie wpisania do polskiego rejestru cywilnego zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice dziecka wpisane są osoby tej samej płci, albowiem transkrypcja taka jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym Prokurator wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności materialno-technicznej w całości, wskazując że przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 p.a.s.c. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 1792) nie dopuszcza transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. akt II OPS 1/19.

Prokurator wskazała także, iż pomimo iż skarżące przedmiotem skargi uczyniły tylko część czynności materialno-technicznej, przedmiotem rozpoznania sądu powinna być zgodność z prawem czynności w całości, tj. również w tej części, w której nie została ona zaskarżona. Zgodnie z treścią art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie jest bowiem związany granicami skargi, co oznacza dopuszczalność wykroczenia przez sąd administracyjny poza zakres zaskarżenia wynikający z merytorycznego aspektu wniosku skarżącego, ale w ramach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej zaskarżonym aktem lub czynnością. Czynność materialno-techniczna jest bowiem czynnością niepodzielną, nie zawierającą, jak w przypadku decyzji administracyjnej elementów, które mogą być przedmiotem odrębnych rozstrzygnięć. Uprawnienie jak i obowiązek sądu do zbadania legalności czynności materialno-technicznej w całości determinuje także rodzaj rozstrzygnięcia jakie może wydać sąd w przypadku uwzględnienia skargi , co uzasadnione jest treścią art. 146 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje :

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności), o ile ustawy nie stanowią inaczej.

Powyższa kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na wymienione w § 2 ww. przepisy akty i czynności organów administracji publicznej, w tym wskazane w pkt 4 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (ze wskazanymi w tym przepisie wyjątkami). Do czynności o których mowa w tym przepisie należy również czynność materialno-techniczna polegająca na transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dokonywana w trybie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2224) – dalej: p.a.s.c.

Dodać należy, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i granicami skargi.

Granice sprawy administracyjnej określa w tym przypadku treść wniosku skierowanego do organu o wydanie lub dokonanie określonego aktu. Uwzględnienie wniosku przez organ, zgodnie z jego treścią, może nastąpić tylko w sytuacji stwierdzenia (uznania) przez organ jego zgodności z prawem.

Przedmiotem niniejszej sprawy był wniosek skarżącej z dnia [...] września 2019 r. o dokonanie w trybie art. 61 p.a.s.c. transkrypcji zagranicznego (holenderskiego) aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wskazane były dwie osoby tej samej płci o transkrypcji holenderskiego aktu urodzenia dziecka, urodzonego przez matkę posiadającą obywatelstwo polskie, w którym jako rodzice wskazane były dwie osoby tej samej płci określone jako "matka, która urodziła" oraz "matka".

Dokonując transkrypcji Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wydał polski akt urodzenia dziecka, w którym kierując się treścią art. 61 ust. 4 p.a.s.c. w rubryce ojciec wpisał nazwisko matki oraz imię A. (tzw. dane kryjące).

Tylko w tym zakresie skarżąca, określona w zagranicznym akcie urodzenia jako "matka" wraz z dzieckiem, którego akt urodzenia był przedmiotem transkrypcji, zaskarżyła czynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Legitymacja skargowa skarżącej nie budzi zatem wątpliwości.

Skargę uznać należy za zasadną. Należy przyznać rację skarżącej oraz stanowisku Prokuratora Okręgowego, iż transkrypcja aktu urodzenia skarżącej

G. S. została dokonana z naruszeniem prawa. Zgodnie bowiem z art. 104

ust. 1 p.a.s.c. transkrypcja, o którą wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. zwróciła się do Urzędu Stanu Cywilnego [...] skarżąca, polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk wskazanych w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego.

Normatywna treść tego przepisu w zakresie objętym skargą nie budzi zatem wątpliwości. W procesie transkrypcji dokonujący jej kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie może dokonać żadnej merytorycznej, a także formalnej ingerencji w treść polskiego aktu, czyniąc go niezgodnym z treścią aktu przedstawionego do transkrypcji aktu zagranicznego.

Będąc związany treścią wniosku o transkrypcje zagranicznego aktu urodzenia, organ nie mógł zatem w tej procedurze zastosować przepisu art. 61 ust. 2 p.a.s.c. Jeśli - w ocenie organu – zagraniczny dokument, o którego transkrypcję wystąpiła strona, nie odpowiada wymogom polskiego prawa w zakresie określenia rodzicielstwa, jak również prawa o aktach stanu cywilnego, powinien był na podstawie art. 107 pkt 3 p.a.s.c. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. prawo prywatne międzynarodowe odmówić dokonania transkrypcji. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

W kwestii transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodziców wpisano dwie osoby tej samej płci jednoznacznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 2 grudnia 2019 r. sygn. II OPS 1/19, w której stwierdzono, iż przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (...) w związku z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792) nie dopuszcza transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci.

W uzasadnieniu uchwały NSA wnikliwie przeanalizował powyższą kwestię. Przypomniał, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane były dwa stanowiska.

W pierwszym wyrażono pogląd, że wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego treści zagranicznego aktu urodzenia, który obok matki (ojca) dziecka jako drugiego rodzica wymienia osobę tej samej płci, stanowiłoby naruszenie podstawowych zasad polskiego porządku prawnego.

Drugie stanowisko prezentuje m.in. wyrok NSA z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2552/16 (na który m.in. w swej skardze powołała się skarżąca) w którym stwierdzono, że odmowa transkrypcji i wydania polskiego aktu urodzenia jest naruszeniem praw dziecka wyrażonych w Konwencji o prawach dziecka.

Argumenty z tego wyroku zostały wykorzystane przez skarżącą

w niniejszej skardze.

Wskazana uchwała, której tezę z zawartą w niej argumentację Sąd orzekający

w niniejszej sprawie w pełni podziela, usuwa powyższe rozbieżności w orzecznictwie, zapewniając spójność obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej porządku (systemu) prawnego.

Zawarta w niej argumentacja niewątpliwie odnosi się także do niniejszej sprawyi niewątpliwie znajduje zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.

Należy zgodzić się z wyrażonym w uchwale stanowiskiem, iż transkrypcja aktu stanu cywilnego uregulowana przepisem art. 61 p.a.s.c. jest czynnością o charakterze deklaratoryjnym. Nie wiąże się z nią żaden skutek konstytutywny, a sporządzenie aktu transkrybowanego pozostaje bez wpływu na ocenę materialnoprawnych konsekwencji zdarzeń w nich stwierdzonych.

Konsekwencją tak rozumianego pojęcia transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego jest niedopuszczalność wprowadzania zmian w jego treści w toku wpisywania do polskiej księgi urodzeń, małżeństw i zgonów. Czynność polegająca na przeniesieniu zagranicznego odpisu aktu stanu cywilnego do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji ma charakter formalnoprawny i nie wymaga przeprowadzania postępowania dowodowego co do zaistnienia zdarzenia objętego zagranicznym dokumentem stanu cywilnego. Polega na zwykłym przeniesieniu treści zawartej w odpisie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiej księgi stanu cywilnego. Dokonując wpisu zagranicznego aktu stanu cywilnego organ nie może zatem podać innej treści aktu, niż treść wynikająca z tego dokumentu.

Organ ma jednak obowiązek dokonać kontroli przedłożonego do transkrypcji dokumentu pod względem formalnym, tzn. ustalić, czy dokument przedstawiony do transkrypcji jest odpisem aktu stanu cywilnego, czy jest to dokument oryginalny i czy został sporządzony w państwie, w którym dokonano pierwotnej rejestracji, a także ocenie pod względem zgodności z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie wynika z treści art. 104 ust. 5 i art. 107

pkt 3 p.a.s.c., a także art. 7 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe.

Zakres dopuszczalnych przez ust. 7 art. 104 p.a.s.c. modyfikacji w wyniku transkrypcji nie oznacza zatem możliwości tak daleko idących zmian, które prowadziłyby do sprzeczności treści aktu zagranicznego z polskim aktem stanu cywilnego, który powstał w wyniku transkrypcji.

W polskim akcie stanu cywilnego należy podać dane ojca. Nie mogą one być pominięte ze względu na treść 61 ust. 2 p.a.s.c. Jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca, imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania, imię ojca wybiera kierownik urzędu stanu cywilnego. W takim przypadku jako nazwisko ojca wpisuje się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka wraz ze stosowną adnotacją. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują też możliwości pozostawienia rubryki "ojciec" pustej.

W przedmiotowej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyraził też stanowisko, że obligatoryjność transkrypcji nie wyłącza stosowania przesłanek jej odmowy wymienionych w art. 107 p.a.s.c. W wyniku transkrypcji powstaje bowiem polski akt stanu cywilnego, który cechuje się szczególną mocą dowodową (art. 3 p.a.s.c.). Ustawodawca zobowiązał kierownika urzędu stanu cywilnego w postępowaniu w sprawie transkrypcji do oceny, czy zagraniczny dokument stanu cywilnego nie zawiera treści sprzecznych z polskim porządkiem prawnym lub czy nie zachodzą obawy co do jego prawidłowości (art. 107 pkt 1 - 3 p.a.s.c.). Obligatoryjność transkrypcji stwarza natomiast podwyższony standard dowodowy w wymienionych w art. 104 ust. 5 p.a.s.c. postępowaniach. Wymaganie dowodowe określone w analizowanym przepisie obejmuje przedstawienie transkrybowanego aktu jeżeli obywatel polski ubiega się o polski dokument tożsamości lub nadanie numeru PESEL. Nie wpływa to jednak na zasadę potwierdzoną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12 (OSNC z 2013 r., nr 5, poz. 55), że zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi

z polskimi dokumentami urzędowymi, a akt stanu cywilnego sporządzony za granicą stanowi dowód zdarzeń w nim stwierdzonych także wtedy, gdy nie został wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego. W odniesieniu do zagranicznych dokumentów stanu cywilnego zastosowanie znajduje reguła określona w art. 1138 k.p.c.

Klauzula porządku publicznego wyrażona w art. 107 pkt 3 p.a.s.c., tak jak i klauzula wyrażona w art. 7 prawa prywatnego międzynarodowego, stanowi zabezpieczenie przed skutkami zastosowania prawa obcego przewidującego rozwiązania sprzeczne z podstawowymi wartościami akceptowanymi w polskim porządku prawnym. Klauzula porządku publicznego gwarantuje ochronę krajowego porządku prawnego przed jego naruszeniem w postaci nadania skuteczności aktu stanu cywilnego nieodpowiadającemu fundamentalnym zasadom polskiego porządku prawnego.

Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, przez podstawowe zasady porządku prawnego należy rozumieć nie tylko fundamentalne zasady ustroju społeczno-politycznego, czyli zasady konstytucyjne, ale także naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa cywilnego, rodzinnego czy procesowego. Zgodnie z art. 18 Konstytucji małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Zasady wynikające z Konstytucji znajdują odzwierciedlenie w przepisach rangi ustawowej. Ustawodawca nie przewidział w nich możliwości wpisania do polskiego aktu stanu cywilnego jako ojca osoby płci żeńskiej. Zgodnie z art. 60 pkt 4 p.a.s.c. akt urodzenia zawiera nazwiska, imiona oraz nazwiska rodowe, daty i miejsca urodzenia rodziców dziecka. Rodzicami dziecka w prawie polskim mogą być tylko matka i ojciec. Polskie ustawodawstwo nie zna innej kategorii rodzica. Przepisy p.a.s.c. jako ojca wskazują mężczyznę.

Z tego względu skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego

w przedmiotowej uchwale uznał, że nie jest możliwe wpisanie w polskim akcie stanu cywilnego zamiast ojca dziecka, "rodzica", który nie jest mężczyzną, gdyż taka transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego.

Powyższa uchwała odpowiada również za podnoszone w skardze zarzuty dotyczące niedopuszczalności odmowy dokonania transkrypcji i wydania polskiego aktu urodzenia w okolicznościach niniejszej sprawy, gdyż spowodowałoby to naruszenie praw dziecka do polskiego obywatelstwa, dowodu osobistego i numeru PESEL, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397) w rejestrze PESEL gromadzone są dane obywateli polskich zamieszkujących poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z ubieganiem się o polski dokument tożsamości. O nadanie numeru PESEL występuje z urzędu organ wydający polski dokument tożsamości przekazując określone w ustawie dane ministrowi właściwemu do spraw informatyzacji, który nadaje numer PESEL w drodze czynności materialno-technicznej (art. 16 ust. 4 i art. 17 ust. 1 pkt 3, ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności). W ustawie tej nie powiązano nadania numeru PESEL z obowiązkiem transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, gdyż zgodnie z art. 8 pkt 8 tej ustawy w rejestrze gromadzi się tylko dane dotyczące aktu urodzenia i urzędu stanu cywilnego, w którym został on sporządzony, a zatem nie ma przeszkód podania danych zagranicznego aktu stanu cywilnego. Nadanie numeru PESEL następuje także na wniosek kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt urodzenia (art. 20 ust.1 p.a.s.c.). Jeżeli odmowa transkrypcji jest uzasadniona, podaniem w zagranicznym akcie urodzenia dziecka obok matki, obywatelki polskiej, jako drugiego rodzica, kobiety, to ze względu na obowiązek działania władzy publicznej zgodnie z najlepszym interesem dziecka, kierownik urzędu stanu cywilnego powinien jednocześnie wystąpić o nadanie dziecku numeru PESEL, gdyż jest organem, któremu ustawodawca przyznał kompetencje do wystąpienia o nadanie numeru PESEL w związku ze sporządzeniem polskiego aktu urodzenia dziecka. Prawidłowa wykładnia art. 104 ust. 5 p.a.s.c. nie może prowadzić do uzależnienia uzyskania przez obywatela polskiego dowodu tożsamości albo numeru PESEL od dokonania przez organ transkrypcji, która nie jest możliwa z tego powodu, że w zagranicznym akcie urodzenia dziecka podano zamiast danych ojca dane kobiety, która pozostaje w nieznanym polskiemu prawu związku partnerskim z matką dziecka będącą obywatelką polską.

W rozpoznawanej sprawie nie istnieją wątpliwości co do nabycia obywatelstwa polskiego przez dziecko – G. S.. Należy też stwierdzić, że to nie sama odmowa transkrypcji aktu urodzenia dziecka może powodować odpowiedzialność państwa za naruszenie Konwencji, ale jej skutki i brak ochrony przed negatywnymi konsekwencjami braku transkrypcji. Skutki te podlegać będą jednak ocenie w odrębnych indywidualnych postępowaniach, np. w związku z odmową wydania dowodu tożsamości lub paszportu. Z tego też względu podnoszone przez skarżącą argumenty o nieuwzględnieniu interesów dziecka i naruszeniu ochrony praw dziecka wynikających z Konwencji o prawach dziecka, a także postanowień Konstytucji powinny być brane pod uwagę w razie odmowy transkrypcji - w tych postępowaniach. Odmowa dokonania transkrypcji z powodu naruszenia zasad polskiego porządku prawnego nie jest zatem równoznaczna z naruszeniem konstytucyjnego i międzynarodowego obowiązku władz publicznych do uwzględnienia najlepszego interesu dziecka, gdyż zagraniczny akt urodzenia, nawet bez jego transkrypcji, jest wyłącznym dowodem zdarzeń w nim stwierdzonych i dziecko skarżącej może powołać się na taki akt w postępowaniach administracyjnych i sądowych, które dotyczą jego praw.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, iż z dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że ustawodawstwo dotyczące stanu cywilnego mieści się w kompetencjach państw członkowskich, co powoduje, że rozwiązania przyjęte w tym zakresie w poszczególnych państwach członkowskich różnią się zarówno co do treści, jak i formy oraz zakresu danych ujawnianych w krajowych rejestrach stanu cywilnego. Prawo Unii Europejskiej nie przewiduje bezwzględnego obowiązku uznania skutków zagranicznego aktu stanu cywilnego oraz jego przeniesienia do krajowego rejestru stanu cywilnego. Odmowa przeniesienia zagranicznego dokumentu do krajowego rejestru stanu cywilnego może być uzasadniona zastosowaniem krajowej klauzuli porządku publicznego. Trybunał dostrzegł, że rozstrzyganie kwestii związanych z przeniesieniem do krajowego rejestru stanu cywilnego danych wynikających z zagranicznego dokumentu urzędowego wymaga poszanowania słusznej równowagi sprzecznych interesów, tj. z jednej strony, ochrony uprawnień wynikających z prawa UE oraz, z drugiej strony, uzasadnionej ochrony przez państwo członkowskie jego tradycji (zob. wyrok w sprawie Runevic-Vardyn i Wardyn, C-391/09, ECLI:EU:C:2011:291, pkt 91).

Uchwała stwierdza też, że wynikające z art. 20 ust. 2 lit. a oraz art. 21 ust. 1 TFUE prawo do swobodnego przemieszczania się w ramach strefy Schengen również nie jest uzależnione od posiadania transkrybowanego aktu urodzenia, ale od posiadania dokumentu tożsamości, które potwierdza obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej. Dokumentami potwierdzającymi obywatelstwo polskie są paszport i dowód osobisty. Sprawa dotycząca odmowy wydania dokumentów, na podstawie których dziecko skarżącej będzie mogło swobodnie przemieszczać się na terytorium Unii Europejskiej to odrębna sprawa administracyjna. Dopiero na etapie odmowy wydania dokumentu tożsamości można rozważać naruszenie prawa obywatela UE do swobodnego przemieszczania się i rozważać celowość oceny przepisów krajowych, na podstawie których odmówiono skarżącej wydania dokumentu tożsamości z prawem Unii Europejskiej oraz z dotychczasowym orzecznictwem TSUE, w którym wyrażony został pogląd, że brak w ustawodawstwie krajowym przepisów przewidujących możliwość zarejestrowania związku partnerskiego nie wyłącza obowiązku uznania określonych skutków zawarcia takiego związku w innym państwie, którego ustawodawstwo takie związki dopuszcza. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zadania pytania prejudycjalnego Trybunałowi Sprawiedliwości

Unii Europejskiej, o co wnosiła skarżąca w sprawie, na kanwie której wydana została powyższa uchwała. Z tych samych względów Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do zadania wskazanego w skardze pytania do TSUE.

Niniejsza skarga dotyczy czynności materialno-technicznej (transkrypcji i aktu urodzenia), która – jak wykazano na wstępie niniejszych rozważań – została dokonana z naruszeniem mających zastosowanie w tej sprawie przepisów, w szczególności art. 104 ust. 1 p.a.s.c. Akt ten jest zatem wadliwy, wobec czego skargę należało uwzględnić.

Skarżące wniosły o stwierdzenie bezskuteczności skarżonej czynności materialno-technicznej jedynie w części dotyczącej wpisania w polskim akcie urodzenia dziecka, jako ojca dziecka, fikcyjnej osoby zamiast wpisanej w zagranicznym akcie stanu cywilnego drugiej matki jednakże w świetle jednoznacznej dyspozycji art. 146 § 1 p.p.s.a. to nie jest możliwe. Zgodnie z art.146 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Wskazany przepis nie przewiduje zatem stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności materialno-technicznej w części.

W sytuacji podtrzymywania skargi przez skarżącą i stwierdzenia zasadności zarzutu prawnej wadliwości skarżonego aktu lub czynności – Sąd zobowiązany jest do stwierdzenia bezskuteczności skarżonej czynności w całości.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie wskazanego wyżej przepisu orzekł jak

w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.