Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 67/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 5 sierpnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz C. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 5 sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania C. L. (dalej również jako "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - M. M.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 28 maja 2021 r. C. L. działając przez pełnomocnika profesjonalnego wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. M. (ur. [...] 1922 r.). Do wniosku dołączono dokumenty obejmujące m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 10 października 2012 r. (gdzie wskazano, że znaczny stopień niepełnoprawności M. M. datuje się od dnia 28 maja 2012 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić), przekaz pocztowy będący ostatnim odcinkiem wypłaconej C. L. emerytury w kwocie 1.066,30 zł (w maju 2021 r.) oraz decyzję ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o waloryzacji wysokości przyznanej jej emerytury. W złożonym wniosku pełnomocnik strony, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że posiadanie zasiłku dla opiekuna nie może skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), a także, iż w chwili obecnej brak jest konieczności składania wniosku o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 tej ustawy).

Decyzją z dnia 5 sierpnia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy P. działając w oparciu o art. 17 u.ś.r. odmówił C. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - M. M.

W sprawie ustalono, że wnioskodawczyni mieszka wspólnie z matką, która jest wdową oraz ze swoim synem (wnukiem M. M. - A. L.). Nie zakwestionowano, że wnioskodawczyni jako córka sprawuje aktualnie opiekę nad matką, zaznaczając, że wcześniej opiekę tą sprawował syn M. M. - G. M., który otrzymywał z tego tytułu w okresie od 2013 r. do marca 2021 r. zasiłek dla opiekuna. G. M. w związku z pogorszeniem swojego stanu zdrowia wystąpił jednak do organu o uchylenie decyzji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna, co ostatecznie nastąpiło w kwietniu 2021 r. Ustalono, że M. M. jest osobą schorowaną i wymagającą całodobowej pomocy drugiej osoby ze względu na zły stan zdrowia oraz wiek. Wnioskodawczyni w sposób ciągły pomaga niepełnosprawnej matce. Do czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię należy przygotowywanie posiłków oraz asystowanie przy ich spożywaniu, odpowiednie dawkowanie i podawanie leków, wykonywanie czynności higienicznych - kąpiel, ubieranie, zmiana pamperów. Jak wynika z wywiadu M. M. ma problemy z przemieszaniem się pod domu, w związku z czym czynność ta jest możliwa jedynie przy pomocy laski oraz wózka inwalidzkiego. Wnioskodawczyni dba o wizyty lekarskie matki, umawia je i wykupie leki, dba o zachowanie mieszkania w czystości, pierze prasuje, zmienia bieliznę pościelową, robi zakupy oraz załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Na tej podstawie stwierdzono, że opieka sprawowana przez C. L. nad matką jest wykonywana w sposób właściwy.

Niezależnie od tego organ uznał jednak, że jest zobligowany do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy u.ś.r. jak bowiem wynika z zebranej dokumentacji niepełnosprawność M. M. ustalono zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 28 maja 2012 r., a więc w wieku 90 lat. Ponadto wskazano, że C. L. jest uprawniona do emerytury z ZUS. Natomiast zgodnie z "art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury. Odnosząc się do zawartych we wniosku wskazań pełnomocnika skarżącej dotyczących braku przeciwskazań do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania zasiłku dla opiekuna i specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ wskazał, że nie ma informacji, aby C. L. była uprawniona do zasiłku dla opiekuna lub specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, bowiem jak wynika ze złożonego wraz z wnioskiem oświadczenia, że nie posiada prawa do świadczeń z tego tytułu (co potwierdził także wydruk CBB dotyczący wnioskodawczyni).

W złożonym odwołaniu pełnomocnik strony podniósł zarzut naruszenia przez organ art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez C. L. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez bezpodstawne uznanie, że niepełnosprawność powstała po 18 roku życia oraz pominięcie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazany przepis został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pełnomocnik strony wskazał, że jego prokonstytucyjna wykładnia oznacza, że wskazany przepis wyłącza prawo do świadczenie pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone praw do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości otrzymywanej emerytury.

Decyzją z dnia 30 września 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczono pełną treść art. 17 u.ś.r. wyróżniając ust. 5 pkt 1 lit. a tego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Kolegium bezspornie uznało, że M. M. (ur. w 1922 r.) posiada znaczny stopień niepełnosprawności stosowanie do wydanego na stałe orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. Organ zaznaczył, że wszystkie ustalenia w sprawie zostały dokonane w ramach zebranych dowodów, w tym wywiadu środowiskowego z dnia 6 lipca 2021 r. Na tej podstawie ustalono, że M. M. jest wdową, z uwagi na wiek (90 lat) i stan zdrowia wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawczyni prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Z akt sprawy wynika, że wcześniej opiekę nad niepełnosprawną babcią sprawował wnuk - G. M., który był uprawniony do zasiłku dla opiekuna. Jednak Kolegium wzięło pod uwagę, że C. L. jest uprawniona do emerytury (wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 1.066,30 zł miesięcznie). Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury.

Mając na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Kolegium wskazało, że jakkolwiek językowa wykładnia tego przepisu może prowadzić do wniosku, że jeżeli uprawniona strona ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, to jednak zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury.

W omawianym zakresie Kolegium wskazało, że podziela stanowisko zajmowane przez sądy administracyjne, że narusza zasadę równości taka wykładnia wskazanego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie (np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 października 2019 r., sygn. akt IISA/Go 521/19 czy wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19).

W ocenie Kolegium, do odmiennego wniosku nie prowadzi wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., w sprawie I OSK 254/20, postulujący rezygnację z prawa do emerytury przez osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z względu przede wszystkim dotyczącego zasad przeliczenia świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobierania równolegle świadczenia emerytalnego. W wyroku tym sąd nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania uprawnienia do emerytury. Wyrok wskazuje jednak na racje porządkowe dotyczące podstaw wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo Kolegium wskazało na pogląd WSA w Poznaniu zawarty w wyroku z 23 stycznia 2020 r., w sprawie IV SA/Po 824/19, o częściowo podobnym stanie faktycznym, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej, o ile jest możliwa. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu, w świetle ww. wyroku, można mówić również w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi przy tym istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ustawy. Pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe (emeryturę), jak w niniejszej sprawie, nie znajduje wprost uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych, zwłaszcza że strona może dokonać stosownego wyboru i zawiesić prawo do pobierania emerytury.

Końcowo podniesiono, że wnioskodawczyni nie zawiesiła prawa do pobierania emerytury.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działająca przez pełnomocnika C. L. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2021 r. lub ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

W skardze podniesiono zarzuty naruszenia prawa obejmujące:

- zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne ustalenie, że pobieranie przez C. L. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenie pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką;

- zarzut naruszenia art. 6, 7, 8, 9, 10, 77 oraz 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a.") poprzez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez nią emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Pełnomocnik strony podtrzymał zaprezentowane uprzednio w odwołaniu stanowisko, że pełna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy u.ś.r. powinna prowadzić do wniosku, że wskazany przepis pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Jednocześnie wskazano, że brak jest przekonywujących argumentów uzasadniających różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wykluczeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne oraz wykładnia literalna powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury. Pełnomocnik podkreślił, że w sytuacji, gdy organ stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury, powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. W ocenie pełnomocnika, dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony organ powinien bowiem podjąć działania, aby strona spełniała wszystkie ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, wskazując, że C. L. uprawniona jest do emerytury, a art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury, a jednoczenie skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika nie zawisła prawa do pobierania emerytury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej w tej sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd doszedł do wniosku, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca w dniu 28 maja 2020 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - M. M. (ur. [...]1922 r.), załączając m.in. do wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 31 października 2012 r. o stopniu niepełnosprawności, zaliczające matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności z informacją, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 maja 2012 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Z orzeczenia jednoznacznie wynika, że matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że wnioskodawczyni nie pracuje, prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe, prawidłowo opiekuje się nią.

Organ pierwszej instancji uznał, mając na względzie treść powyższego orzeczenia o niepełnosprawności, że nie można ustalić, czy niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Natomiast organ odwoławczy nie odniósł się do przedstawionego w tym przedmiocie przez organ pierwszej instancji stanowiska.

Odnośnie przedstawionego stanowiska, to poglądu organu pierwszej instancji nie można podzielić. Zdaniem Sądu, organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd orzekający w tym zakresie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Natomiast organy obu instancji zgodnie stwierdziły, że zachodzi negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia uregulowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury. Organ odwoławczy zaznaczył także, że skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego nie zawiesiła prawa do pobierania emerytury. Okoliczność pobierania emerytury z ZUS przez skarżącą pozostawała poza sporem.

Odnosząc się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dokonanej przez organy obu instancji, uznać należy, że nie zasługuje ona na aprobatę. Zdaniem Sądu, organy dokonały błędnej wykładni omawianego przepisu. Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Sądowi znane są orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki: z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 134/18; z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15; z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3269/15), w których opowiadano się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.

Jednakże, Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przedstawionego powyżej poglądu.

Sąd rozważając, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, miał na względzie, że sądy administracyjne w zakresie analizowanej materii dostrzegają potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej, systemowej (np. wyroki WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18; w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 137/19; w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 676/19; wyroki NSA: z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20).

W przywołanych wyżej wyrokach sądy stanęły na stanowisku, że wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej czy ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002 s. 65).

Argumentowano, że celowe jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Wskazywano, że odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w obecnych realiach, jako pozbawiającego świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej.

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która wskazywałaby na wyeliminowanie z kręgu osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Wskazywano, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary (np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99, z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy, umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Wskazywano również, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Nie przemawia za tym stan finansów państwa, o czym świadczy wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym. Ponadto celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; stanął na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego. Podziela natomiast stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 650/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., sygn. akt IVSA/Po 824/19; w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Należy zatem, wbrew wadliwym wywodom pełnomocnika strony skarżącej, uznać za prawidłowe rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego w całości (a nie tylko różnicy).

Niewątpliwie, powyższe rozważania przemawiają za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 291; dalej jako: "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy, czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywołany powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Prezentowany przez Sąd powyższy pogląd jest zbieżny ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w przywołanym już wyżej wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20.

Konstatując, w niniejszej sprawie organy obu instancji niezasadnie wykluczyły możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o nie, ma już przyznane prawo do emerytury. Przy czym, jak wynika z dokonanych rozważań w celu otrzymania tego świadczenia konieczne jest wcześniejsze zawieszenie prawa do emerytury. Tym samym dla oceny prawidłowości działania organów kluczowe pozostaje również czy skarżącej w toku postępowania, zarówno przez organem pierwszej, jak i drugiej instancji, zapewniono możliwość wyboru, pomiędzy przysługującymi jej świadczeniami i pouczono o prawie do zawieszenia świadczenia emerytalnego. Niewątpliwie o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Należy zaznaczyć że - celem - tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt I OSK 727/21).

Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt, organy w niniejszej sprawie nie poinformowały skarżącej o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. W ten sposób doszło, w ocenie Sądu, zarówno do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i prawa procesowego, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a.

Podnieść należy, wbrew stanowisku organu odwoławczego, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyłączają, ani też nie ograniczają zakresu zasady wyczerpującego informowania stron w sytuacji, gdy są one reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników. Niemniej, to przede wszystkim na zawodowym pełnomocniku a nie na organach ciąży obowiązek starannego działania i reprezentowania interesów mocodawcy. Nieuprawniona jest więc konkluzja pełnomocnika skarżącej, że "Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaniechało jednak podjęcia działań zgodnych ze słusznym interesem strony, co stanowi rażące uchybienie".

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (punkt pierwszy sentencji wyroku).

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione powyżej stanowisko Sądu oraz wykładnię prawa. Pamiętając, że fakt sprawowania właściwej i "ciągłej" opieki przez skarżącą oraz wykonywanie w jej ramach czynności, w sprawie nie był kwestionowany. Jak podkreślił organ pierwszej instancji, matka skarżącej jest osobą schorowaną, wymaga całodobowej opieki oraz pomocy drugiej osoby ze względu na zły stan zdrowia i wiek (ur. [...] 1922 r.).

Orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).