Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3946/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Spółka z o.o. P. z siedzibą w W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 8.885,66 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 21.366,47 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy z saldem minus 35,53 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż z uwagi na trudną sytuację finansową, Spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego.

Zarządzeniem z dnia 25 listopada 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dokumentów, pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej.

W odpowiedzi skarżąca nadesłała pismo z dnia 1 grudnia 2015 r., do którego załączyła kopie: zeznań podatkowych CIT-8 za 2013 i 2014 rok, bilansów za 2013 i 2014 rok, rachunku zysków i strat za 2013 r., jednostronnego rachunku zysków i strat z uwzględnieniem bufora za 2014 r., deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do września 2015 r., wyciągów z rachunku bankowego z okresu od 1 sierpnia do 31 października 2015 r. listy środków trwałych Spółki.

Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2015 r. ponownie wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia dodatkowych dokumentów.

Pismem z dnia 18 stycznia 2016 r. Spółka wyjaśniła, iż posiada środki trwałe w postaci samochodu V., którego wartość księgowa wynosi obecnie 0 zł z uwagi na amortyzację, a także w postaci dwóch automatów o wartości po 4.442,83 zł każdy, natomiast nie posiada innych środków trwałych. Nadto wyjaśniła, iż nie posiada zasobów pieniężnych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, zaś jej transakcje handlowe regulowane są w formie gotówki lub poprzez płatności za pośrednictwem poczty.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 1.080 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi.

Nadto, z urzędu wiadomym jest, że Spółka zainicjowała w tutejszym sądzie łącznie 8 postępowań, w których wezwano ją do opłacenia wpisów sądowych w następujących kwotach: 1.080 zł – V SA/Wa 3930/15; 1.500 zł – V SA/Wa 3991/15; 400 zł – V SA/Wa 3942/15; 1.080 zł – V SA/Wa 3943/15; 720 zł – V SA/Wa 3944/15; 1.080 zł – V SA/Wa 3946/15; 720 zł – V SA/Wa 4064/15 oraz 720 zł – V SA/Wa 4065/15. Suma wszystkich wpisów sądowych ciążących na Spółce wynosiła 7.300 zł, przy czy wskazać należy, iż w dwóch sprawach skargi Spółki zostały odrzucone (V SA/Wa 3930/15 i V SA/Wa 3944/15), co oznacza, że ewentualne wpisy sądowe od skarg kasacyjnych w tych dwóch sprawach będą wynosić połowę kwoty wpisu należnej od skargi.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem.

Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ono majątek w postaci środków trwałych, których wartość – według oświadczenia złożonego we wniosku PPPr, jak również według bilansu za 2014 r. wynosi 8.885,56 zł, zatem przewyższa opłatę sądową w wysokości 1.500 zł, jak również łączną kwotę wpisów sądowych w wysokości 7.300 zł.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Zauważyć następnie należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Z analizy dokumentów złożonych w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 133.562,50 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 154.928,97 zł. Istotne jest przy tym to, że w pierwszym kwartale 2015 r. Spółka kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, co wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7.

Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Warte podkreślenia jest przy tym to, iż postanowienie to zapadło po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniejszego postanowienia odmawiającego zwolnienia Spółki z kosztów sądowych, a następnie zostało utrzymane przez sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. o sygn. akt II GZ 709/14.

W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.

Wobec powyższego nie może również znaleźć uznania okoliczność, że Spółka w 2014 roku poniosła stratę podatkową. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W pełni aprobując powyższe poglądy stwierdzić należy, że oceniając przesłanki przyznania Spółce prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej.

Niezależnie od podniesionych wyżej powodów odmowy udzielenie Spółce prawa pomocy, przypomnieć również należy znany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r., sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14).

Odnosząc się z kolei do oświadczeń Spółki w zakresie obrotu środkami pieniężnymi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (dokonywanie transakcji handlowych), stwierdzić należy, że nie sposób uznać ich za wiarygodne. Zauważyć bowiem należy, że z jednej strony Spółka deklaruje dostawy towarów oraz świadczenie usług, co wynika z deklaracji VAT-7 za 2015 r., a nadto oświadcza, że nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, podczas gdy analiza przedstawionych wyciągów z rachunku Spółki za okres od 1 sierpnia do 31 października 2015 r. wykazuje tylko jedną operację finansową, będącą wpłatą własną w wysokości 100 zł (21 października 2015 r.). Skoro zatem Spółka nie dokonywała operacji na rachunku bankowym, odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, a nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody, to musiała w tym okresie dysponować środkami finansowymi, innymi aniżeli te, które zgromadziła w badanym okresie na rachunku bankowym. W tym zakresie Spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Zwrócić należy również uwagę, iż Spółka oświadcza w piśmie z dnia 18 stycznia 2016 r., że nie posiada innych rachunków bankowych niż rachunek, z którego wyciągi przedstawia, by w następnym zdaniu stwierdzić, że nie posiada zasobów pieniężnych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych. Nawet gdyby uznać, że użycie liczby mnogiej w tym ostatnim zdaniu, stanowiło omyłkę językową, to pamiętać należy, iż na rachunku bankowym, z którego wyciągi Spółka przedstawia nie dokonywano transakcji z innymi przedsiębiorcami. Kończąc ten wątek przypomnieć jeszcze raz należy, iż prawo pomocy przysługuje wyłącznie wtedy, gdy osoba prawna nie dysponuje środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na koszty postępowania sądowego, a nie wtedy gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne cele.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.