Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 770/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135, art. 200 i art. 205 § 2, art. 119 pkt 2 i art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 28 stycznia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej H. R. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

H. R. (dalej jako "wnioskodawczyni", "strona" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 czerwca 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia 28 stycznia 2021 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 27 lutego 2020 r. H. R. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem R. R. (ur. 20 listopada 1976 r.).

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z dnia 29 września 2020 r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza [...] Dyrektor Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił wnioskodawczyni prawa do żądanego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na skutek odwołania wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. nr SKO [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium szczegółowo wskazało zakres postępowania wyjaśniającego, jaki powinien być przeprowadzony przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") działający z upoważnienia Burmistrza [...] Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], ponownie odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, iż wprawdzie w jego ocenie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez H. R., a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad R. R., jednak świadczenie to nie przysługuje z uwagi na okoliczność, iż znaczny stopień niepełnosprawności syna skarżącej powstał gdy miał on 34 lata, a więc po osiągnięciu przez niego 18 lub 25 roku życia, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, określoną wprost w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ podniósł także, iż wnioskodawczyni od 2011 r. pobiera świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w związku z koniecznością opieki nad R. R.. Przyznano jej prawo do zasiłku dla opiekuna w okresie do dnia 30 września 2023 r., a które wygasłoby w momencie ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pokreślił, że bezpośrednio przed objęciem opieki wnioskodawczyni nie była aktywna zawodowo.

Odwołaniem datowanym na dzień 15 lutego 2021 r. pełnomocnik H. R. zaskarżył decyzję z dnia 28 stycznia 2021 r. zarzucając, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym rozstrzygnięto o niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co stanowiło naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o powyższy zarzut, pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o uwzględnienie środka odwoławczego, uchylenie w całości decyzji wydanej przez Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie H. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

W toku postępowania odwoławczego wnioskodawczyni skierowała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pismo z dnia 7 czerwca 2021 r., zatytułowane "odpowiedź na wezwanie". Przedstawiła w nim swoją sytuację życiową. H. R. podała, iż ostatnie zatrudnienie zakończyła w 2005 r. Nie podejmowała kolejnego zatrudnienia w związku z pobieraniem renty rodzinnej. W roku 2010 jej syn uległ wypadkowi, w czasie którego skoczył na płytką wodę, w wyniku czego doznał całkowitego paraliżu dolnych kończyn. Doprowadziło to do jego całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Pomimo, iż porusza się on za pomocą wózka elektrycznego, wymaga całodobowej i długoterminowej opieki, która obejmuje każdorazową pomoc przy korzystaniu z toalety oraz dokonywaniu czynności higienicznych, w tym wymiany pieluchomajtek, pomoc przy zmianach pozycji, profilaktyka odparzeń i odleżyn, wymiana opatrunków, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, pranie, prasowanie, sprzątanie, pomoc przy wizytach lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wyjściach na spacery, wykonywanie czynności ogrodniczych według potrzeby, czytanie książek i pism urzędowych, robienie masaży, oklepywanie, układanie do snu według potrzeby, czuwanie podczas snu według potrzeby.

W przekonaniu wnioskodawczyni, obciążające ją obowiązki uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia w jakiejkolwiek formie, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wnioskodawczyni wskazała nadto, że zamieszkuje wspólnie z synem dzięki czemu może sprawować opiekę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium podało, iż w uzasadnieniu wskazanego wyroku Trybunał uznał, iż skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Ponadto Trybunał wyjaśnił, iż poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Organ wskazał, że orzecznictwo zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i wojewódzkich sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje, iż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny i w odniesieniu do tych osób, oceny spełniania przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonać z pominięciem tego przepisu.

W oparciu o przywołane orzecznictwo, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, iż okoliczność, że niepełnosprawność R. R. powstała po ukończeniu przez niego 18 - go roku życia nie stanowi podstawy do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Analizując ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy podkreślił, że nie jest ono przyznawane z tytułu samej opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż powinność ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz z uwagi na faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może ono w związku z tym być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, lecz stanowi rekompensatę za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jeżeli więc dojdzie do ustalenia, iż osoba sprawująca opiekę nie podejmuje zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, stan zdrowia czy wiek, a stan ten trwa od wielu lat, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

Organ odwoławczy w dalszej części uzasadnienia decyzji wskazał, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy jeszcze przed wypadkiem jej syna i nie pracowała przez okres ponad 5 lat przed podjęciem nad nim opieki. Wskazał również, iż w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że 63 – letnia osoba, która nie pracuje obecnie od ponad 16 lat, chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje go jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła z jakich powodów nie pracowała w okresie od 2006 r. do 2011 r., ani dlaczego po wielu latach utrzymywania się z zasiłku dla opiekuna i renty rodzinnej, zmieniła zdanie odnośnie własnej aktywności zawodowej i chciałaby aktualnie podjąć zatrudnienie, jak również jaką pracę mogłaby podjąć. Organ przywołał w uzasadnieniu wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) oraz z dnia 6 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 2950/15), w których NSA zaprezentował stanowisko, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, co ma częściowo zrekompensować przyznane świadczenie. Zdaniem NSA prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku, także czasowego, pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, pełnomocnik H. R. wskazał, że narusza ona przepisy prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na tej podstawie, pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie H. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W skardze wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co też miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a - c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie, organy obudwu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ich stanowisko było jednakże umotywowane odmiennie.

Działający z upoważnienia Burmistrza [...] Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] stanął na stanowisku, że zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez H. R., a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad R. R., natomiast zrealizowała się negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., polegająca na powstaniu niepełnosprawności syna skarżącej po ukończeniu przez niego 18 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przedstawiło z kolei argumentację, iż decydujący dla rozstrzygnięcia jest fakt, że skarżąca nie pracowała ponad 5 lat przed podjęciem opieki. W związku z tym nie można w realiach sprawy zważywszy na wiek skarżącej i długoletnią bierność zawodową uznać, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad synem R. R..

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska organu pierwszej instancji, należy wskazać, iż sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku, w jaki sposób należy interpretować art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Należy przyjąć, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje zgodny z Konstytucją RP w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu wyłącznie do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji powyższego, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako mające swoją podstawę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Po rozważeniu powyższego problemu ocenie poddać należało stanowisko organu odwoławczego, który wskazał jako negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na rzecz sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu odwoławczego nie zasługuje na aprobatę.

W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem, że skarżąca jako matka osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że syn skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały, długoterminowy i codzienny, trwa nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Okoliczności te zostały potwierdzone w toku postępowania i pozostają poza sporem.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobą jej wymagającą. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 857), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r.; sygn. akt I OSK 691/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności posiada bowiem walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Zasadą jest więc domniemanie jego zgodności z prawdą.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była uprzednio zatrudniona w charakterze bibliotekarki. Po pięcioletniej przerwie w zatrudnieniu podjęła opiekę nad synem, który doznał poważnych obrażeń na skutek wypadku. Było to zdarzenie losowe, które spowodowało niemożliwość poszukiwania i wykonywania przez nią pracy zarobkowej. Okres, w jakim skarżąca pozostawała bezrobotna nie jest na tyle długi, aby uznać za zasadne powzięte przez organ odwoławczy przypuszczenie, iż obecnie nie zdecydowałaby się na dalsze wykonywanie pracy. W przekonaniu Sądu wiek skarżącej (ur. w 1957 r.) oraz stan zdrowia, a nawet długi okres przerwy w zatrudnieniu, nie stanowią obecnie realnej przeszkody do jej aktywizacji zawodowej, którą w istocie uniemożliwia jedynie konieczność opieki nad R. R., będącym niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Samo wskazanie uprzedniej bierności zawodowej skarżącej - na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - nie może być uznane za przesłankę uzasadniającą kategoryczny brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością pojęcia zatrudnienia.

Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być bowiem dokonywana adekwatnie do czasu, w jakim dana osoba wystąpiła o przyznanie świadczenia. Na gruncie ww. regulacji, na równi z rezygnacją z zatrudnienia ustawodawca traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres obowiązków spoczywających na H. R., wynikający ze stanu zdrowia jej syna, niewątpliwie uniemożliwia jej obecnie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Bezspornym jest, że syn wnioskodawczyni posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który uniemożliwia mu samodzielną egzystencję, uzależniając go od nieustannej pomocy innych osób. Pozbawiony jest on w związku z tym zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi czynnościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Związek ten musi być bezpośredni i ścisły, co niewątpliwie ma miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy.

W ocenie Sądu za nieuzasadnione na tle realiów tej sprawy należy przyjąć odwołanie się organu odwoławczego do orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. wydanego w sprawie o sygnaturze I OSK 275/21. Respektując dokonaną przez NSA ocenę zauważyć należy, że stan faktyczny, na gruncie którego wydano powyższe rozstrzygnięcie, istotnie odbiega od ustalonego w toku rozpatrywanej sprawy. W konsekwencji, nie znajdzie tu analogicznego zastosowania argumentacja przytoczona przez skład orzekający. W sprawie zakończonej powyższym wyrokiem skarżąca, urodzona w 1975 r. pracowała jedynie w okresie od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1996 r. w wymiarze 1/2 etatu. W latach 1994-1995 otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, a w okresie: od 12 stycznia 1999 r. do 10 stycznia 2000 r. oraz od 4 lipca 2000 r. do 20 października 2005 r. była zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Rozpoczęła sprawowanie stałej opieki na niepełnosprawną matką dopiero od dnia 3 lutego 2011 r. W realiach tej sprawy istniał więc zasadniczo dłuższy odstęp czasowy pomiędzy zaniechaniem wykonywania pracy, a podjęciem opieki, co doprowadziło do uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że już w momencie objęcia opieki stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy.

W realiach rozpatrywanej obecnie sprawy skarżąca H. R. jako osoba obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lecz nie podejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad synem ma prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia wykazywanie przez skarżącą, jakiego rodzaju zatrudnienia lub pracy zarobkowej miałaby się podjąć, gdyż nie wymagają tego przepisy prawa materialnego.

W tej sytuacji przyjąć należało, że odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zachodzą przesłanki do jego przyznania, organ odwoławczy naruszył, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jako że nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów doprowadziło do odmowy ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, zasadnym jest uznanie, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ pierwszej instancji dopuścił się również, z przyczyn wyjaśnionych na wstępie rozważań prawnych zawartych w przedmiotowym uzasadnieniu, naruszenia art. 17 ust. 1b wskazanej ustawy.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt drugi sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata w wysokości 480 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wyrok w sprawie został wydany w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zobligowany jest uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a.