Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 621/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 2, art. 16
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
article: art. 11 ust. 4
journal: Dz.U. 2003 nr 153 poz 1503
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - tekst jednolity
article: art. 34
journal: Dz.U. 2008 nr 45 poz 271
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2014 roku sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej - oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Sądu Apelacyjnego w Ł. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 24 stycznia 2014 r. (doprecyzowanym pismem z dnia 11 lutego 2014 r.) radca prawny Z. S. zwróciła się do Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt X GC 319/10 t.j. postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii instytutu naukowo-badawczego obejmującego tezę dowodową, opinii jeśli została wydana na zlecenie sądu i złożona do akt sprawy, korespondencji pomiędzy instytutem naukowo-badawczym a sądem oraz orzeczenia kończącego postępowanie w I instancji.

Prezes Sądu Okręgowego w Ł. udostępnił informację publiczną w zakresie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sygn. akt X GC 319/10, zaś decyzją z [...] nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2, art. 10, art. 14 ust. 2 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.) w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 2003 poz. 1503 ze zm.) oraz art. 104, art. 105 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), odmówił udostępnienia informacji w pozostałym zakresie. Wskazał, że wnioskowane dokumenty stanowią zbiór tego rodzaju dokumentów, których ujawnienie nie tylko mogłoby, ale wręcz naruszałoby interes indywidualnego przedsiębiorcy nawet w sytuacji, gdyby dokonano w tym zakresie stosownej anonimizacji dokumentów. Zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. wszelkie informacje związane z udziałem przedsiębiorcy w postępowaniu sądowym stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ujawnienie informacji o toczących się postępowaniach może stanowić zagrożenie dla interesów przedsiębiorcy poprzez między innymi osłabienie ich wiarygodności, zmniejszenie zdolności kredytowej, zdolności negocjacyjnej co w konsekwencji może rzutować na zawieranie umów na korzystnych warunkach. Wyjaśnił, że ustawodawca z jednej strony ustanawia odpowiedzialność deliktową na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji za ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, a z drugiej strony, ogranicza ujawnienie tych informacji poprzez art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, co stanowi o spójności systemu prawnego służącego ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z. S. zaskarżając ją w części odmawiającej udzielenia informacji publicznej i podnosząc zarzut naruszenia: art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 11 ust. 4 u.z.n.k. poprzez błędne przyjęcie, że wnioskowana informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa, podczas gdy strony nie podjęły żadnych kroków mających na celu zachowanie jej w poufności; art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez niewykazanie w jaki sposób naruszałoby tajemnicę przedsiębiorstwa udostępnienie wnioskowanych dokumentów; art. 61 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. poprzez odmowę dostępu do informacji, która podlega ujawnieniu. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie udostępnienia przez Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. wnioskowanej informacji publicznej.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Sądu Apelacyjnego w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotem żądania w sprawie o sygn. akt X GC 3197 10 była ochrona patentu przysługującego powodowi, który pozwani mieli naruszać poprzez oferowanie, używanie, wprowadzanie do obrotu i import produktów leczniczych zawierających ściśle określoną substancję, w tym produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu na podstawie wskazanych w pozwie zezwoleń. Pozwany 1 miał być podmiotem, na rzecz którego wydano pozwolenie o dopuszczeniu do obrotu wskazanych produktów, pozwany 2 - ich wytwórcą. Postępowanie toczyło się według przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych (dział IVa k.p.c.). W toku całego postępowania żadna ze stron nie wnosiła o odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych z uwagi na możliwość ujawnienia okoliczności stanowiących tajemnicę jej przedsiębiorstwa, w trybie obowiązującego wówczas przepisu art. 41010 k.p.c. Strony tylko raz wypowiedziały się co do możliwości ujawnienia okoliczności stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa - dotyczyło to wniosku dowodowego powoda o dokonanie oględzin fabryki pozwanego 2 oraz dokumentów odzwierciedlających przebieg produkcji produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu. Zastrzeżenia składane przez tego pozwanego nie dotyczyły jednak składu, czy też szerzej - właściwości produktów leczniczych przez niego wytwarzanych, lecz samej organizacji i przebiegu produkcji czy też źródeł zaopatrzenia. Ostatecznie jednak, wobec zakończenia postępowania jego umorzeniem na skutek cofnięcia pozwu, wniosek dowodowy strony powodowej nie został zrealizowany. Teza dowodowa dla instytutu naukowo-badawczego, zawarta w postanowieniu sądowym obejmowała szereg różnych zagadnień, przy czym sprowadzała się do tożsamości substancji czynnej zawartej w produktach leczniczych oferowanych przez stronę pozwaną z substancją czynną w produktach oferowanych przez powoda, chronionych patentem. Opinia instytutu naukowo-badawczego miała być sporządzona na podstawie m.in. dokumentacji nadesłanej przez Urząd Rejestracji Leków, Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dotyczącej udzielenia pozwoleń na dopuszczenie produktów leczniczych do obrotu, które uzyskali na swoją rzecz odpowiednio pozwany 1 i powód.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Ł. stwierdził, że bezsprzecznie każde orzeczenie sądowe, jak i opinia biegłego stanowi - co do zasady - informację publiczną. W sprawie X GC 319/10 występował po stronie powodowej jeden podmiot, a po stronie pozwanej dwa podmioty. Są one spółkami prawa handlowego, zatem ryzyko ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa należy omówić odrębnie w odniesieniu do każdego z nich. Organ wskazał, że informację można uznać za chronioną na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji tylko wówczas, jeśli jest ona poufna. Pozostałe przesłanki w postaci braku ujawnienia informacji i podjęcia działań zabezpieczających są jedynie konsekwencją przesłanki poufności. W rezultacie, interpretując art. 11 ust. 4 u.z.n.k., można sformułować tezę, że tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi poufna informacja posiadająca wartość gospodarczą, a w szczególności informacja techniczna, technologiczna lub organizacyjna. Co do pojęcia informacji posiadającej wartość gospodarczą w rozumieniu art. 11 ust. 4 u.z.n.k. zauważył, że w doktrynie i orzecznictwie obowiązuje jego liberalna wykładnia, zgodnie z którą za całkowicie wystarczające w tej mierze należy uznać istnienie nawet nieznacznej lub jedynie potencjalnej wartości ekonomicznej informacji, której wykorzystanie przez innego przedsiębiorcę mogłoby zaoszczędzić mu wydatków lub zwiększyć jego zyski w relacjach z innymi uczestnikami obrotu. Przedmiotem żądania w sprawie X GC 319/10 była ochrona patentu przysługującego powodowi, który miałby zostać naruszony przez pozwanych poprzez oferowanie, używanie, wprowadzanie do obrotu i import produktów leczniczych zawierających substancję czynną tożsamą z substancją chronioną patentem. W świetle treści pozwu uzyskanie stosownego pozwolenia na wprowadzenie do obrotu produktów leczniczych, co miałoby naruszać prawa powoda wynikające z patentu, nastąpiło jedynie na rzecz pozwanego 1. Pozwany 2 jest, lub miał być jedynie jego producentem. Mając na uwadze treść tezy dowodowej oraz fakt, że pozwany 2 miał być wytwórcą produktów leczniczych, na których pozwolenie na dopuszczenie do obrotu uzyskał pozwany 1, to zarówno postanowienie dowodowe, jak i opinia instytutu naukowo-badawczego oraz korespondencja między instytutem a sądem, mogły zawierać informacje techniczne, technologiczne, handlowe lub organizacyjne przedsiębiorstwa pozwanego 2. W odniesieniu do informacji, zawartych we wnioskowanych dokumentach, stanowiących potencjalnie tajemnicę przedsiębiorstwa powoda, nie mają one charakteru poufnego w związku z ogłoszeniem o zgłoszeniu wynalazku w trybie art. 43 Prawo własności przemysłowej i uzyskaniem decyzji o udzieleniu patentu na podstawie art. 52 p.w.p., podlegającemu wpisowi do rejestru patentowego (art. 53 p.w.p.). W myśl art. 54 p.w.p. udzielenie patentu stwierdza się przez wydanie dokumentu patentowego, zaś częścią składową dokumentu patentowego jest opis patentowy obejmujący opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. Opis patentowy jest publikowany przez Urząd Patentowy. Udostępnienie dokumentów zawartych w aktach zgłoszenia następuje natomiast w trybie art. 251 p.w.p. W rezultacie w grę wchodzi natomiast możliwość naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa pozwanego 1. Ryzyko takiego naruszenia, zdaniem organu, należy wiązać z tym, że w sprawie X Gc 319/10 instytut naukowo-badawczy miał wydać opinię na podstawie dokumentów dotyczących postępowania o uzyskanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych, prowadzonego w trybie przepisów ustawy z 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne. W myśl art. 34 tej ustawy, rejestr oraz dokumenty przedłożone w postępowaniu w sprawie dopuszczenia do obrotu są dostępne dla osób mających w tym interes prawny, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz ochronie własności przemysłowej. Wprawdzie instytut miał wydać opinię także na podstawie dokumentów dotyczących postępowania o uzyskanie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego na rzecz powoda, ale produkt ten jest już objęty ochroną patentową, a co za tym idzie informacje mogące stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa powoda przestały mieć charakter poufny w związku z ogłoszeniem o zgłoszeniu wynalazku i uzyskaniem decyzji o udzieleniu patentu w trybie przepisów ustawy - Prawo własności przemysłowej. Przepis art. 34 u.p.f. określa zasady dostępu do informacji zawartych w rejestrze oraz dokumentach przedłożonych w postępowaniu w sprawie dopuszczenia do obrotu. Publiczny dostęp do tych informacji ma na celu zapewnienie przejrzystości i jawności postępowań dotyczących dopuszczenia do obrotu nowych leków. Podstawowym ratio legis tej regulacji jest konieczność zapewnienia ochrony zdrowia publicznego oraz bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych. W celu jego realizacji konieczne jest przy tym, by udzielane informacje były wiarygodne i pełne. Ograniczeniem dla możliwości upublicznienia rejestru oraz odpowiednich dokumentów są prawa wyłączne przysługujące wnioskodawcy w zakresie ochrony informacji niejawnych oraz własności przemysłowej. Przepis art. 34 u.p.f. przenosi na grunt procedury krajowej zasadę wyrażoną w art. 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz. Urz. UE L 145 z dnia 31 maja 2001 r., s. 43), mającego zastosowanie w odniesieniu do procedury centralnej. Zgodnie z tą zasadą instytucje europejskie powinny odmówić prawa dostępu do dokumentów, jeśli ich ujawnienie może spowodować zagrożenie interesów handlowych osób fizycznych lub prawnych, łącznie z własnością intelektualną, o ile nie stanowi to naruszenia interesu publicznego związanego z ich ujawnieniem. Wobec podobnego brzmienia obu przepisów, reguły interpretacyjne wypracowane na gruncie powyższej regulacji w procedurze centralnej mogą być, zdaniem organu, stosowane analogicznie w celu dokonania wykładni art. 34 u.p.f. Wniosek o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego powinien zawierać m.in. Charakterystykę Produktu Leczniczego (art. 10 ust. 2 pkt 11), a jej elementy wymienia art. 11 ust. 1. Dane zawarte w Charakterystyce Produktu Leczniczego są jawne (art. 11 ust. 5); jawne są też dane objęte pozwoleniem (art. 23 ust. 1a). Organ wskazał, że w postępowaniu o wydanie pozwolenia na wprowadzenie produktu leczniczego do obrotu podmiot odpowiedzialny, składając wniosek, może wystąpić do Prezesa Urzędu z wnioskiem o nieujawnianie informacji zawartych w raporcie oceniającym stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 u.z.n.k., w szczególności informacji dotyczących źródeł zaopatrzenia, niemniej jednak w poprzednim stanie prawnym po wydaniu pozwolenia raport oceniający udostępniało się na podstawie przepisów o dostępie do informacji publicznej (art. 8 ust. 1c), zaś w aktualnym stanie prawnym raport oceniający wraz z uzasadnieniem oraz streszczeniem jest publikowany na stronie internetowej Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, a w razie zgłoszenia wniosku, po usunięciu informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Wnioskodawca (podmiot odpowiedzialny) inicjując postępowanie o wydanie pozwolenia o dopuszczenie produktów leczniczych do obrotu ma zatem możliwość podjęcia działań w celu zabezpieczenia poufności informacji zawartych w części dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia wniosku. Natomiast część informacji zostaje upubliczniona i ma charakter jawny.

Podsumowując rozważania organ wskazał, że w wyniku dokonania poszerzonych ustaleń faktycznych, odnoszących się do treści akt sprawy X GC 319/10 i odwołując się do odmiennej argumentacji jurydycznej uznał skargę za niezasadną. Po pierwsze, jeden z pozwanych składał zastrzeżenia co do dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, powołując się na tajemnicę prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa, co oznacza, że podjął starania zmierzające do ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa, co z kolei spełnia jedną z przesłanek kreujących definicję tajemnicy przedsiębiorstwa. Nie jest natomiast rzeczą organu administracyjnego podejmującego działania w trybie u.d.i.p. ustalenie, na ile wydana w sprawie opinia dane objęte tajemnicą zawiera i - tym samym - na ile udostępnienie opinii stanowiłoby ujawnienie tajemnicy przedsiębiorcy w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.z.n.k. Po drugie, opinia wydana została m. in. w oparciu o dane zawarte w aktach postępowań prowadzonych przed innymi organami, na podstawie u.z.n.k. i u.p.f. Ani sąd ani prezes sądu, działający jako organ stosujący u.d.i.p. nie jest dysponentem tych akt, a zatem również informacji w tych aktach zawartych. Już z tego powodu nie może ich ujawniać, a udostępnienie opinii biegłego stanowi pośrednią formę udostępnienia tych danych. Brak wniosku o odbycie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych (art. 153 § 11 k.p.c.) nie jest zatem prawnie relewantny. Po trzecie, postępowanie prowadzone w trybie u.p.f. zakłada możliwość utajnienia danych na wniosek strony. Udostępnienie informacji nawet pośrednie (poprzez udostępnienie opinii biegłego) stanowiłoby nieprzewidziane w u.p.f. ujawnienie danych, która to decyzja należy wyłącznie do organu prowadzącego to postępowanie. Po czwarte, udział przedsiębiorcy w procesie sądowym, stanowi element tajemnicy przedsiębiorstwa. Udostępnienie tezy dowodowej, korespondencja między sądem a biegłym, wreszcie treść opinii biegłego ujawnia sposób działania przedsiębiorcy, zakres danych, które decyduje się on udostępnić, wybór określonej taktyki procesowej, fakt, czy przedsiębiorca korzysta ze zwolnienia od kosztów etc.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła Z. S.. W treści skargi podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji i zarzuciła dodatkowo naruszenie art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 11 ust. 4 u.z.n.k. oraz art. 153 § 11 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę uchylenia decyzji I instancji, mimo, że organ potwierdził, że strony nie podjęły kroków mających na celu zachowanie informacji w poufności, naruszenie art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 11 ust. 4 u.z.n.k. wraz z art. 34 u.p.f. poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji odmowę uchylenia decyzji organu I instancji, mimo, że organ II instancji potwierdził, że strony nie podjęły kroków w celu zachowania informacji w poufności, naruszenie art. 16 ust. 2 pkt 2 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej, w której uzasadnieniu nie wskazano podmiotów, ze względu na których dobra wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji oraz naruszenie art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji wydanie decyzji, która uzasadnia odmowę udzielenia informacji ze względu na niedysponowanie całością akt sprawy, a tym samym dokonanie odmowy przy braku istnienia odpowiedniej podstawy prawnej. Wobec powyższego skarżąca wniosła o zastosowanie przez organ samokontroli w trybie art. 54 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nadto o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Wyjaśniła, że w sprawie nie może być mowy o naruszeniu tajemnicy powoda, bowiem organ II instancji sam wykluczył taką możliwość. Ponadto, w przypadku interesów pozwanego 1 rozstrzygnięcie zostało uzasadnione nie tyle ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa, co przepisami prawa farmaceutycznego. W przypadku pozwanego 2 z kolei, organ II instancji w sposób lakoniczny wypowiedział się co do ujawnienia treści wnioskowanych dokumentów, które mogłyby zawierać informacje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa, ponadto nie uprawdopodobnił nawet potencjalnej wartości gospodarczej tej informacji oraz negatywnego wpływu udzielenia informacji na sytuację przedsiębiorcy. Skarżąca dodała, że samo kwestionowanie wniosku dowodowego nie wyczerpuje znamion podjęcia niezbędnych kroków mających na celu zachowanie informacji w poufności, ponadto teza dowodowa zakreślona przez sąd sprowadzała się do ustalenia tożsamości substancji czynnej zawartej w produktach leczniczych chronionych patentem, a zatem organizacja, przebieg produkcji lub zaopatrzenia nie mają znaczenia dla ustalenia, czy strony podjęły próbę zachowania w poufności informacji w dokumentacji objętej wnioskiem o udzielenie informacji publicznej dotyczącej cech fizykalnych danej substancji, a nie sposobu jej produkcji. Odnosząc się do powołanego przez organ II instancji rozporządzenia nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 2001 r., wskazała, że interes publiczny przemawia jednoznacznie za zobowiązaniem organu do przekazania żądanych dokumentów w trybie dostępu do informacji publicznej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (ust. 2). Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego Państwa (ust. 3).

Ponadto przypomnieć wypada, że ustawa z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), służy realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat funkcjonowania organów władzy publicznej. Używając w art. 2 ust. 1 pojęcia "każdemu", ustawodawca precyzuje zastrzeżone w Konstytucji obywatelskie uprawnienie wskazując, że każdy może z niego skorzystać na określonych w tej ustawie zasadach. Regulacja ta określa zatem tryb i zasady dostępu do informacji, mających walor informacji publicznych, wskazuje, w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą zostać udostępnione. Oczywiście ustawa znajduje zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy spełniony jest jej zakres podmiotowy i przedmiotowy.

W rozpoznawanej sprawie istotnie został spełniony zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy, co zresztą sporne nie jest. Prezes Sądu jest organem władzy publicznej w świetle art. 4 ust. 1 ustawy, a zatem jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu. Z kolei akta sprawy sądowej co do zasady zawierają informacje o działalności organów publicznych w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. W omawianej sprawie, działania organu - Sądu Okręgowego w Ł. sprowadzały więc się w istocie do umorzenia postępowania sądowego na skutek cofnięcia pozwu i zaakceptowania decyzji strony powodowej jako zgodnej z prawem. Warto zaznaczyć, że Prezes Sądu Okręgowego w Ł. udostępnił natomiast orzeczenie kończące postępowanie w sprawie XGC 319/10.

Sporna w niniejszej sprawie jest natomiast kwestia zasadności odmowy udostępnienia żądanej przez skarżącą informacji publicznej w postaci opinii instytutu naukowo-badawczego, korespondencji między sądem a instytutem oraz postanowienia o dopuszczeniu tego dowodu wraz z tezą dowodową.

Sąd rozpoznający sprawę niniejszą opierał się na pełnym materiale dowodowym tj. aktach sprawy Sądu Okręgowego w Łodzi X Wydziału Gospodarczego sygn. akt X GC 319/10, a w szczególności postanowieniu o dopuszczeniu dowodu w postaci opinii instytutu naukowo-badawczego (tom VIII akt sądowych – str. 1554-1557) oraz opinii instytutu (tom XI akt sądowych – str. 2005-2022).

Warto w tym miejscu nadmienić, że zasady uzyskania dostępu do informacji zawartych w aktach sprawy cywilnej określają przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.). Zgodnie z art. 525 k.p.c. akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy (pkt 1) oraz otrzymywanie zapisu dźwięku z akt sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przepisy tej ustawy nie naruszają innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Ponieważ skarżąca nie była uczestnikiem postępowania toczącego się przed sądem powszechnym i nie miała zapewnionego dostępu do akt sprawy w innym trybie, zatem w realiach niniejszej sprawy nie mogło nastąpić wyłączenie stosowania przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Odnosząc się do spornego zagadnienia po pierwsze wskazać należy, iż stosownie do art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (tu prawa do informacji publicznej) mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym Państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Z przepisu tego wynika, że każdy obywatel może korzystać z konstytucyjnych wolności i praw w granicach zakreślonych przez ustawę, albowiem chroniąc sferę wolności obywatelskich, Konstytucja dopuszcza także ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych praw i wolności, stanowiąc, że "mogą być ustanawiane tylko w ustawie", jak choćby właśnie w art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Istotne przy tym jest, że ograniczenia w zakresie korzystania z praw i wolności mogą być wprowadzane tylko wówczas, gdy są konieczne w demokratycznym Państwie w celu zapewnienia jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, ochrony wolności i praw innych osób.

Po wtóre, artykuł 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi, że prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

W przedmiotowej sprawie Prezesi Sądów Okręgowego i Apelacyjnego stoją na stanowisku, że udostępnienie informacji żądanej przez skarżącą naruszałoby chronioną prawem tajemnicę przedsiębiorstwa.

Na tajemnicę przedsiębiorstwa składają się takie informacje należące do tegoż podmiotu, których przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie albo nabycie od osoby nieuprawnionej zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy.

Ocena prawna zaskarżonych decyzji, oparta na pełnym materiale dowodowym, na który składają się również żądane przez skarżącą dokumenty, winna być dokonana z uwzględnieniem poglądu, iż odmowa udostępnienia informacji publicznej z powołaniem się na tajemnicę przedsiębiorstwa wymaga odniesienia się do definicji legalnej tajemnicy przedsiębiorstwa, następnie zbadania treści żądanej informacji w świetle przesłanek zamieszczonych w tej definicji, a dopiero w następstwie tego wykazanie, że zaistniały wszystkie wymienione w niej przesłanki do wydania decyzji o odmowie dostępu do informacji publicznej na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeżeli są to informacje o charakterze technicznym, technologicznym, organizacyjnym przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą; są to informacje poufne tzn. nie zostały ujawnione do wiadomości publicznej (np. poprzez ogłoszenie o zgłoszeniu wynalazku w trybie art. 43 ustawy Prawo własności przemysłowej) a przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania poufności takich informacji. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek dyskwalifikuje daną informację jako tajemnicę przedsiębiorstwa.

Warunkiem uznania informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa jest, jak już wspomniano, by przedsiębiorca podjął co do tych informacji działania niezbędne w celu zachowania ich poufności (art. 11 ust. 4 u.z.n.k.). Przepis ten nie precyzuje jednakże, jakim działaniom ochronnym muszą być poddane informacje, by można je było uznać za tajemnicę przedsiębiorstwa. W tym zakresie można jedynie posiłkować się treścią Porozumienia w sprawie Handlowych Aspektów Praw Własności Intelektualnej z 1994 r. (ang. Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights,TRIPS) – stanowiącego załącznik do porozumienia w sprawie utworzenia Światowej Organizacji Handlu (WTO), do którego Polska przystąpiła w 2000 r. Przewiduje ono stosowanie zasady równego traktowania podmiotów wszystkich krajów członkowskich TRIPS, w zakresie ochrony własności intelektualnej. Przepis art. 39 Porozumienia również nie precyzuje jakie mają to być działania, wskazuje jedynie, że powinny to być działania "odpowiednie" oraz "rozsądne w danych okolicznościach".

Zastrzeżenie tajemnicy stanowi wyjątek od zasady jawności i z tego względu organ dysponujący informacją nie może polegać na oświadczeniu przedsiębiorcy, ale powinien samodzielnie dokonać oceny złożonego przez przedsiębiorcę zastrzeżenia pod kątem istnienia tajemnicy przedsiębiorstwa (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II SAB/Łd 50/14 publ. LEX nr 1479575). Wspomniana ocena jest o tyle istotna z punktu widzenia ochrony informacji, że przedsiębiorca nie jest stroną postępowania o udostępnienie informacji publicznej i nie może w tym postępowaniu zamanifestować poufności danych jego dotyczących. Dlatego też badanie czy określone dane są tajemnicą przedsiębiorcy w dokumentach zawierających specjalistyczną nomenklaturę często przekracza możliwości organu. Zwrócić więc trzeba też uwagę, iż sądy rozpatrując merytorycznie sprawy dotyczące ochrony patentów zawsze korzystają z wiedzy fachowej - biegłych sądowych, czasem rzeczników patentowych, a rozstrzygnięcia ich są wywarzeniem zebranych dowodów specjalistycznych a niekiedy wprost przyjęciem rozwiązania wskazanego przez biegłego. Organ ( Prezes Sądu ) nie ma nigdy takich instrumentów dokonując oceny materiału na skutek rozpatrywania wniosku o udzielenie informacji publicznej. Sprawa sądowa będąca przedmiotem wniosku o udzielenie z niej informacji publicznej nigdy nie jest prowadzona też pod kątem przepisów ustawy o udzieleniu informacji publicznej. Powyższe nakłada na organ szczególną rozwagę w procesie rozpatrywania wniosku i udzielania informacji publicznej. Wskazówką w tym procesie, dla organu powinny być zachowania procesowe wyrażane w sprawie głównej, której informacja dotyczy, gdzie przedsiębiorcy wyrażają w bardzo różny sposób dbałość o swe interesy i interesy firmy, a które to zachowania da się już przełożyć dokonując ich interpretacji na prawo odmowy udzielenia informacji z uwagi na tajemnicę przedsiębiorcy, o której mowa w art. 5. ust.2.

Warto w tym miejscu również wskazać, że w toczącej się przed sądem powszechnym sprawie o zakazanie naruszeń prawa do patentu pozwane zostały dwa podmioty - pozwany 1 to podmiot, na rzecz którego wydano pozwolenie o dopuszczeniu do obrotu wskazanych produktów, a pozwany 2 to ich wytwórca.

Żądana przez skarżącą informacja w postaci opinii instytutu dotyczy informacji o przebiegu produkcji leku, który został poddany kontroli pod względem naruszenia praw chronionych patentem. W związku z tym, że porównywany produkt jednego z pozwanych - pozwanego 2 (wytwórcy), nie został objęty zgłoszeniem wynalazku, a tym samym informacje dotyczące tego przedsiębiorcy nie zostały upublicznione, to uznać należy je za poufne. Informacje obejmujące zespół elementów tworzących proces technologiczno-produkcyjny, w tym rozwiązania dotyczące wykorzystywanych urządzeń, dokumentacja techniczna, sposób (metody) produkcji czy użyte materiały (środki) składają się właśnie na tajemnicę przedsiębiorcy. Ponadto, podkreślić trzeba, że w tym zakresie pozwany 2 przejawiał wolę ochrony informacji, sprzeciwiając się przeprowadzeniu oględzin jego fabryki – jego zastrzeżenia dotyczyły m.in. przebiegu produkcji leku. W odpowiedzi na pozew (k. 879 akt sądowych, tom V) wyraźnie wskazano, że dopuszczenie dowodu z oględzin fabryki i dokumentów odzwierciedlających przebieg produkcji produktów leczniczych zmierzają do pozyskania przez stronę przeciwną prawnie chronionej tajemnicy przedsiębiorstwa w zakresie know-how produkcyjnego. Ponadto nie budzi wątpliwości, że cechy fizykalne danej substancji wynikające z użytych do produkcji danej substancji materiałów (środków, składników) składają się na szeroko pojęty proces technologiczno-produkcyjny. Zastrzeżenia dotyczące zachowania w tajemnicy m.in. sposobu produkcji danej substancji nieodłącznie odnoszą się zatem do jej składu tj. cech fizykalnych. Stanowisko w tym zakresie pozwany 2 podtrzymał również na etapie późniejszym postępowania w piśmie z dnia 18 maja 2011 r. (k. 1276 akt sądowych, tom VII). Nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku zarzut strony skarżącej o braku znaczenia zastrzeżenia dokonanego przez pozwanego 2 dla ustalenia próby podjęcia zachowania w poufności informacji objętej wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej. W tym sensie, wobec nieprecyzyjnego sformułowania art. 11 ust. 4 u.z.n.k. trudno podzielić stanowisko strony skarżącej, że samo kwestionowanie wniosku dowodowego nie wyczerpuje znamion podjęcia niezbędnych kroków mających na celu zachowanie informacji w poufności.

W przedmiotowej sprawie organ II instancji zbadał dokonanie zastrzeżenia przez pozwanego 2 i uznał, że informacje żądane przez skarżącą mieszczą się w jego zakresie i jednocześnie wypełniają przesłankę tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 u.z.n.k. Z takim stanowiskiem należy się zgodzić. Dane dotyczące procesu technologicznego stanowią dla przedsiębiorców istotną wartość gospodarczą. Wbrew twierdzeniom skarżącej trudno więc kwestionować w tej sytuacji wartość gospodarczą tych informacji.

Przyjęte przez sąd stanowisko zdaje się potwierdzać sama skarżąca, według której jawność żądanych informacji wynika z patentu. To prawda, że od dnia ogłoszenia zgłoszonego rozwiązania osoby trzecie mogą się zapoznać z informacjami dotyczącymi dokonywanego zgłoszenia, jednak założenie to nie może odnieść skutku w niniejszym stanie faktycznym. Po pierwsze bowiem, jak już wspomniano, zgłoszenie patentowe nie dotyczyło wytwórcy leku tj. pozwanego 2, nadto gdyby skarżącej chodziło o udostępnienie właśnie tych upublicznionych informacji to nie zachodziłaby potrzeba uzyskania ich w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Mając powyższe na uwadze uznać należy za prawidłowe stanowisko organu II instancji, że udostępnienie opinii instytutu mogłoby naruszyć tajemnicę przedsiębiorcy jakim jest pozwany 2 – wytwórca leku, bowiem w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 11 ust. 4 u.z.n.k. Te uwagi można odnieść również do postanowienia dopuszczającego dowód z opinii instytutu. Teza dowodowa zawarta w postanowieniu sądowym sprowadzała się bowiem do tożsamości substancji czynnej zawartej w produktach leczniczych oferowanych przez stronę pozwaną z substancją czynną w produktach oferowanych przez powoda, chronionych patentem. Wskazane informacje dotyczą zatem również podmiotu, którego tajemnica mogłaby doznać uszczerbku na skutek ich udostępnienia.

Podzielić należy też pogląd Prezesa Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym na skutek udostępnienia żądanej informacji mogłoby dojąć do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa pozwanego 1. Dane jego dotyczące podlegają ochronie na podstawie przepisu art. 34 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem rejestr oraz dokumenty przedłożone w postępowaniu w sprawie dopuszczenia do obrotu są dostępne dla osób mających w tym interes prawny, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz ochronie własności przemysłowej. Jak wynika natomiast z dokumentów przedłożonych do akt sądu powszechnego, m.in. na podstawie których opinię sporządzał biegły, dotyczą one preparatów, których dokumentacja należy do informacji poufnych. Takie zastrzeżenie wynika wprost z Opisu Ogólnych właściwości i Struktury tych produktów leczniczych (m.in. akta sprawy X GC 319/10, str. 1011, tom VI).

W odniesieniu do żądania udostępnienia korespondencji między instytutem a sądem, zdaniem sądu korespondencja ta nie nosi znamion informacji publicznej. Takiej treści nie noszą bowiem zarządzenia o wezwaniu instytutu do wyznaczenia rzeczoznawcy, który podjąłby się sporządzenia opinii czy też zarządzenia wzywające do sporządzenia opinii w określonym przez sąd terminie. Ponadto podkreślenia wymaga, że akta sądowe jako zbiór dokumentów i informacji nie stanowią w całości informacji publicznej. Wnioskodawca może wskazać we wniosku konkretną interesującą go informację zawartą w aktach, co pozwoli zobowiązanemu podmiotowi udzielić tej informacji lub wydać decyzję o odmowie na podstawie art. 16 u.d.i.p. (vide wyrok z dnia 21 czerwca 2012r. sygn. akt I OSK 757/12, odpowiednio uchwała w składzie 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013r. sygn. akt I OPS 7/13 i przytoczone w uzasadnieniu orzeczenia, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pytanie objęte wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej powinno dotyczyć zatem konkretnych faktów, przy czym żądanie skarżącej o udostępnienie bliżej nieokreślonych informacji w postaci "korespondencji między instytutem a sądem" nie odpowiada bliższej analizie art. 6 u.d.i.p.

Podsumowując, wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Motywy ich podjęcia zostały w pełni wyjaśnione, zaś przytoczona argumentacja jest wyczerpująca. Za nieuzasadnione należy zatem uznać zarzuty zawarte w skardze. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów uchybień, co oznacza, że sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Z tych względów, stosując art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł, jak w sentencji wyroku.

B.A.