Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 635/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 3a
journal: Dz.U. 2002 nr 76 poz 693
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych - tekst jednolity
article: art. 118
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Danuta Kania, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłaty odsetek ustawowych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłaty [...] M.J. odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych należności, dotyczących zwrotu kosztów wyżywienia oraz zakwaterowania za okres odbywanych w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w O. w [...], tj. od dnia [...] lutego 2002 r. do dnia [...] czerwca 2003 r.

Decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] (punkt [...]) M.J. został skierowany, od dnia [...] lutego 2002 r. do dnia [...] czerwca 2003 r., na odbywane w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w O. w [...] ([...]), poprzedzonych kursem języka [...].

Po powrocie do kraju, w dniu [...] września 2003 r. oficer zwrócił się z wnioskiem do Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego o wypłacenie mu należności z tytułu nieotrzymywania bezpłatnego wyżywienia w czasie odbywania szkolenia za granicą (z wyłączeniem 65 dni, gdy otrzymywał wyżywienie od strony [...]) oraz z tytułu zwrotu kosztów zakwaterowania (w kwocie 6465,76 euro), jak również z tytułu zwrotu kosztów przejazdu do miejsca zamieszkania po zakończeniu szkolenia.

Ostatnie żądanie było rozpatrywane w odrębnym postępowaniu, natomiast oficer podtrzymywał wniosek o wypłacenie mu należności z tytułu nieotrzymywania bezpłatnego wyżywienia w czasie odbywania szkolenia za granicą oraz z tytułu zwrotu kosztów zakwaterowania. Sprawa roszczenia o zapłatę wymienionych należności była wielokrotnie przedmiotem postępowań administracyjnych, w wyniku których każdorazowo odmawiano zainteresowanemu wypłacenia wymienionych należności. Organ wojskowy pozostawał w przekonaniu, że należności te oficer otrzymał od strony [...].

W wyniku kolejnego postępowania przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie Dyrektor Departamentu Kadr decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. odmówił uwzględnienia roszczenia.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez oficera odwołania, Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 października 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1433/11 uwzględnił skargę i uchylił wymienione decyzje. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 października 2012 r. o sygn. akt I OSK 91/12 oddalił złożoną przez Ministra Obrony Narodowej skargę kasacyjną.

Kierując się prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1433/11, Dyrektor Departamentu Kadr decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] przyznał oficerowi kwotę 20.684,27 euro z tytułu nieotrzymywania bezpłatnego wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywanych w trybie stacjonarnym studiów podyplomowych w O. w [...] w okresie od dnia [...] lutego 2002 r. do [...] czerwca 2003 r.

W dniu [...] marca 2011 r. w treści odwołania od jednej z decyzji wydanych w sprawie objętej wnioskiem strony z dnia [...] września 2003 r. oficer wniósł o zapłatę odsetek ustawowych z tytułu opóźnienia w wypłacie wspomnianych należności "od chwili wymagalności do chwili zapłaty".

Dyrektor Departamentu Kadr decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] odmówił oficerowi przyznania i wypłaty odsetek ustawowych od należności głównej. Oficer odwołał się od decyzji Dyrektora Departamentu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] do Ministra Obrony Narodowej, podtrzymując zgłaszane roszczenie. Minister Obrony Narodowej decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1277/13, uwzględnił skargę M.J. na wyżej wymienione decyzje. Wskutek wniesienia przez pełnomocnika Ministra Obrony Narodowej skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd ten wyrokiem z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I OSK 492/14, oddalił skargę kasacyjną.

W konsekwencji oddalenia skargi kasacyjnej ponownie rozpatrzono wniosek oficera z dnia [...] marca 2011 r. o przyznanie odsetek za zwłokę od nieterminowo wypłaconych należności głównych. Dyrektor Departamentu Kadr decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] odmówił oficerowi przyznania i wypłaty odsetek ustawowych od kwoty należności głównej.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podniesiony przez stronę zarzut dotyczący wskazania daty zgłoszenia roszczenia odsetkowego (daty wszczęcia postępowania w tej sprawie) – tj. dzień [...] kwietnia 2004 r. - jest nietrafny z uwagi na fakt, że roszczenie odsetkowe zawarte w treści skargi z dnia 8 kwietnia 2004 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zostało zgłoszone przed właściwym organem wojskowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie jest bowiem właściwym organem wojskowym, a poza tym – jak podkreślił organ I instancji – sądy administracyjne nie orzekają ad meritum. W ocenie zawartej w uzasadnieniu decyzji Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] października 2015 r. nr [...] roszczenie oficera w przedmiocie przyznania i wypłaty odsetek ustawowych od kwoty należności głównej uległo przedawnieniu.

Oficer złożył do Ministra Obrony Narodowej odwołanie od decyzji Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] października 2015 r. nr [...].

W uzasadnieniu odwołania podniósł, że naruszenie prawa jakiego dopuścił się organ I instancji polega na odmowie wypłaty odsetek ustawowych z tytułu opóźnienia w wypłacie należności przyznanych decyzją Dyrektora Departamentu Kadr z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] naliczonych od dnia wymagalności. Podniesiony przez organ I instancji zarzut przedawnienia roszczenia (wypłaty odsetek ustawowych) stoi zarówno w sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy, jak również nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa materialnego.

Minister Obrony Narodowej w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. stwierdził, że odwołanie oficera nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ wskazał, że art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) jest przepisem intertemporalnym (przepisem przejściowym), zgodnie z którym sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem [...] lipca 2004 r. prowadzi się nadal według przepisów dotychczasowych. Wojskowy organ kadrowy orzekający ponownie w tej sprawie, zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] marca 2011 r., będzie obowiązany za podstawę rozstrzygnięcia przyjąć art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.).

Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej będąc związany oceną prawną zawartą w wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1277/13 i podejmując decyzję z dnia [...] października 2015 r. nr [...], ponownie rozpatrzył wniosek oficera z dnia [...] marca 2011 r. w sprawie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie należności głównej.

Istotnym zagadnieniem było ustalenie okresu, w jakim organ pozostawał w zwłoce z wypłatą oficerowi należności zagranicznych. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 ust. 3a powołanej ustawy o uposażeniu żołnierzy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe.

Stypendium miesięczne wypłacane jest z góry, w pierwszym dniu roboczym każdego miesiąca, w którym odbywa się szkolenie. Wobec czego za dzień wymagalności wypłaty zwiększonego stypendium o koszty wyżywienia należało uznać pierwszy dzień każdego miesiąca, w którym oficer przebywał na szkoleniu za granicą.

Ponadto, inne należności pieniężne wymienione w art. 2 ust. 2 powołanej ustawy o uposażeniu żołnierzy – do których należy zaliczyć koszty zakwaterowania – wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym żołnierz spełnił warunki uzasadniające otrzymanie tych należności.

Jako dzień wymagalności wypłaty zwrotu kosztów zakwaterowania, w świetle braku szczególnych przepisów regulujących tą kwestię, należało uznać 14 dzień każdego miesiąca, w którym oficer przebywał na szkoleniu za granicą.

Odsetki ustawowe od nieterminowo wypłaconych należności przysługują od następnego dnia licząc od dnia wymagalności należności głównej, tj. w przypadku zwrotu kosztów wyżywienia był to najczęściej drugi dzień miesiąca natomiast należności za zwrot zakwaterowania przypadały na piętnasty dzień miesiąca.

Odsetki ustawowe przyznawane są na wniosek strony, organ nie ma obowiązku naliczania ich z urzędu. Dopiero rozpoznając żądanie strony, podejmuje decyzję o zasadności złożonego wniosku. Zdaniem organu roszczenie oficera o wypłatę odsetek ustawowych naliczonych od nieterminowo wypłaconych należności za miesiące od lutego 2002 r. do czerwca 2003 r. uległo przedawnieniu. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Roszczenie o wypłatę odsetek od tych należności również ulega przedawnieniu w terminie trzech lat od dnia wymagalności należności głównej.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wszczęcie postępowania w sprawie zapłaty odsetek od należności głównej z tytułu uposażenia i innych należności pieniężnych następowało z chwilą wysunięcia przez żołnierza zawodowego żądania zapłaty tych odsetek pod adresem właściwego organu wojskowego, a roszczenie to winno być rozstrzygnięte w drodze decyzji administracyjnej. Odsetki te powstają i stają się wymagalne osobno za każdy dzień opóźnienia, począwszy od bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia głównego, aż do dnia jego zapłaty lub wygaśnięcia.

Bieg ich przedawnienia rozpoczyna się osobno w każdym dniu opóźnienia poprzedzającego dzień, w którym dane świadczenie okresowe stało się wymagalne. W związku z tym roszczenie o zapłatę odsetek przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia, tak samo jak przedawnia się świadczenie okresowe.

Organ II instancji podniósł zarzut przedawnienia, twierdząc, że skoro dniem wymagalności świadczenia głównego jest pierwszy lub czternasty dzień roboczy danego miesiąca, w którym żołnierz nabył uprawnienie do danej należności, to dniem od którego przysługuje stronie roszczenie o wypłatę odsetek naliczanych ustawowo, jest następny dzień przypadający po tym dniu. Przyjmując zatem trzyletni okres przedawnienia, wskazać należy, że roszczenie o wypłatę odsetek naliczonych w ten sposób z tytułu nieterminowo wypłaconych należności ulegało przedawnieniu.

Oficer wystąpił z roszczeniem o wypłatę odsetek w dniu [...] marca 2011 r., dlatego też roszczenie o wypłacenie odsetek naliczonych ustawowo od nieterminowo uregulowanych należności, których termin wypłacenia upływał z dniem [...] czerwca 2003 r., uległo przedawnieniu.

Organ wskazał, że roszczenie o wypłatę odsetek naliczonych ustawowo od nieterminowo wypłaconych należności z tytułu zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania uległo przedawnieniu zgodnie ze szczegółowo określonymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji terminami. Do sformułowanego przez stronę roszczenia o odsetki za opóźnienie z tytułu nieterminowo uregulowanych należności, jako stanowiącego roszczenie okresowe, stosuje się samodzielny termin przedawnienia wynikający z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 124 ze. zm.). Wskazany w art. 118 powołanej ustawy termin jest niezależny od terminu przedawnienia należności głównej, z tym że roszczenie takie przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego, a w wypadku gdy roszczenie główne wygasło na skutek zapłaty przed upływem terminu przedawnienia, a termin przedawnienia roszczenia głównego już upłynął, nadal stosuje się termin trzyletni przedawnienia roszczeń odsetkowych.

Roszczenie odsetkowe zawarte w treści skargi strony z dnia 8 kwietnia 2004 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zostało zgłoszone przed właściwym organem wojskowym. Organ nadmienił, że oficer zgłosił przed organem wojskowym, w różnych datach, dwa odrębne roszczenia, wszczynając każdorazowo odrębne postępowanie administracyjne. W dniu [...] września 2003 r. złożył wniosek o należność główną z tytułu nieotrzymywania bezpłatnego wyżywienia w czasie odbywania szkolenia za granicą i z tytułu zwrotu kosztów zakwaterowania, natomiast w dniu [...] marca 2011 r. (w treści odwołania od decyzji Dyrektora Departamentu Kadr nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r.) roszczenie o wypłatę odsetek od tej należności głównej.

W sprawie wszczętej wnioskiem z dnia [...] września 2003 r. (tj. roszczenia o należność główną) Dyrektor Departamentu Kadr wydał decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. w pełni rozstrzygającą o zgłoszonym roszczeniu. Dyrektor Departamentu Kadr wydając decyzję z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłaty oficerowi kwoty odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych należności, działał na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Organ I instancji zastosował się również do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1277/13, a wydane rozstrzygnięcie pozostaje również w zgodzie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt I OSK 492/14.

M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2016 r.

Skarżonym decyzjom zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

‒ art. 9 ust. 3a ustawy o uposażeniu żołnierzy niezawodowych przez odmowę wypłaty odsetek ustawowych, pomimo że organy wojskowe pozostawały w zwłoce w wypłacie zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas studiów,

‒ art. 9 ust. 1 i 3 ww. ustawy poprzez wadliwe przyjęcie, że w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia o wypłatę odsetek, gdyż organy zignorowały okresowy charakter odsetek ustawowych i w związku z tym błędnie ustaliły daty ich wymagalności.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, tj.:

‒ art. 6 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez podjęcie rozstrzygnięć, które nie znajdują uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji MON z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] października 2015 r. Wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie, że stronie należą się odsetki za zwłokę w wypłacie zwrotu kosztów wyżywienia oraz zwrotu kosztów zakwaterowania podczas studiów.

Skarżący wniósł również o zawarcie w uzasadnieniu wydanego wyroku oceny prawnej wytycznych i wskazówek, którymi powinien kierować się organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zdaniem skarżącego bezsporne jest, że przepisami właściwymi do rozpatrzenia roszczenia o odsetki ustawowe z tytułu opóźnienia w wypłacie należności głównej są przepisy ustawy o uposażeniu żołnierzy niezawodowych. Należność główna została wypłacona w dniu [...] kwietnia 2013 r. Zestawiając daty wymagalności zwrotu kosztów wyżywienia (pierwszy dzień każdego miesiąca przebywania szkoleniu) oraz kosztów zakwaterowania (czternasty dzień każdego miesiąca przebywania na szkoleniu) z datą zapłaty, oczywistym jest, że organy wojskowe pozostawały w zwłoce z wypłatą należności głównej. Nie negując faktu zwłoki, organy odmawiają zapłaty należnych odsetek, zasłaniając się przedawnieniem roszczeń.

Skarżący zgodził się z organami I i II instancji, oraz z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, według której odsetki od uposażenia żołnierzy zawodowych mają charakter cywilnoprawny i mają swoje źródło w art. 481 Kodeksu cywilnego, a ponadto są świadczeniami okresowymi, co rodzi konsekwencje w przedmiocie ustalenia zarówno dnia wymagalności, jak i terminu przedawnienia.

Skarżący zauważył, iż odnośnie daty wymagalności i rozpoczęcia biegu przedawnia roszczeń o odsetki ustawowe organ I instancji powołuje się na wykładnię Sądu Najwyższego, wyrażoną w uchwale z dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt III CZP 42/04 (OSNC 2005 nr 9 poz. 149). Jednak w rozstrzygnięciu przedmiotowego wniosku organ zmienia wykładnię na krańcowo odmienną, stwierdzając, że odsetki powstają i stają się wymagalne osobno za każdy dzień opóźnienia. Organ stwierdził też, że bieg ich przedawnienia rozpoczyna się osobno w każdym dniu opóźnienia poprzedzającego dzień, w którym dane świadczenie okresowe stało się wymagalne. W związku z tym roszczenie o zapłatę odsetek przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia, tak samo jak przedawnia się świadczenie okresowe.

Skarżący zauważył, że w treści tej samej decyzji organ stwierdził, że roszczenie o wypłatę odsetek od tych należności ulega przedawnieniu w terminie 3 lat od dnia wymagalności należności głównej. Jednocześnie organ nie przytoczył żadnego przepisu prawa na poparcie tego twierdzenia.

Skarżący podkreślił, że jest bezsporne, iż z żądaniem odsetek ustawowych wystąpił w dniu [...] marca 2011 r. W tej dacie przedawnione były już roszczenia odsetkowe powstałe do [...] marca 2008 r., gdyż ustawowy termin 3 lat od ich powstania już upłynął, a bieg przedawnienia nie został przerwany. W przypadku roszczeń powstałych po dniu [...] marca 2008 r. żądanie wypłacenia odsetek ustawowych przerwało skutecznie bieg ich przedawnienia. Powyższe oznacza, że skarżący ma prawo do wypłacenia odsetek ustawowych za nieterminową wypłatę należności głównej za okres od [...] marca 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r.

Podsumowując skarżący stwierdził, że w trakcie postępowania administracyjnego organy obu instancji dopuściły się naruszeń przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia skarżonych decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W wyroku z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt I OSK 492/14, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy art. 9 ust. 3a i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 z późn. zm.). Przedstawiony pogląd prawny jest zarówno dla Sądu rozpatrującego niniejszą skargę, jak dla orzekających w sprawie organów, wiążący. Stosownie do art. 9 ust. 3a w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nadanym ustawą zmieniającą z dnia 9 października 2015 r. (Dz. U. 2015 r. poz. 1830): "W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie". W myśl natomiast art. 9 ust. 4 ustawy: "Od decyzji wydanych przez organy wojskowe w sprawach określonych w ust. 1 żołnierz może wnieść, w terminie 7 dni od daty doręczenia mu decyzji, odwołanie do organu wojskowego wyższego stopnia na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także skargę do sądu administracyjnego".

Zdaniem Sądu trafnie organy przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 118 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że dla roszczeń o świadczenia okresowe termin przedawnienia wynosi trzy lata.

Kwestią sporną jest natomiast sposób liczenia tego terminu. Zdaniem bowiem Ministra Obrony Narodowej, skoro należność główna przedawnia się z upływem trzech lat (art. 9 ust. 1 cyt. ustawy pragmatycznej z 17 grudnia 1974 r.), to również roszczenie o odsetki przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia roszczenia głównego, a w przypadku, gdy roszczenie główne wygasło na skutek zapłaty przed upływem terminu przedawnienia, a termin przedawnienia roszczenia głównego już upłynął, nadal stosuje się trzyletni termin przedawnienia roszczeń odsetkowych. Organy przyjęły przy tym, iż termin wypłaty ostatniej należności głównej upłynął w dniu [...] czerwca 2003 r., zaś roszczenie o odsetki zostało złożone skutecznie dopiero w dniu [...] marca 2011 r., wcześniej bowiem złożone żądanie (w dniu [...] kwietnia 2004 r.) zawarte było w treści skargi wniesionej do WSA w Warszawie i nie było złożone przed właściwym organem wojskowym. W ocenie organu doszło do przedawnienia roszczeń o odsetki ustawowe.

Skarżący twierdzi zaś, że skuteczne złożenie przez niego roszczenia o odsetki w dniu [...] marca 2011 r. spowodowało, iż przedawniły się roszczenia o odsetki powstałe do dnia [...] marca 2008 r., gdyż ustawowy termin 3 lat od ich powstania już upłynął, a bieg przedawnienia nie został przerwany. Natomiast w przypadku roszczeń powstałych po [...] marca 2008 r. żądanie złożone w dniu [...] marca 2011 r. skutecznie przerwało bieg ich przedawnienia, co oznacza, że, zdaniem skarżącego, należą mu się odsetki ustawowe za nieterminową wypłatę należności głównej za okres od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2013 r.

Rozważając powyżej przedstawioną kwestię, zwrócić należy uwagę na to, iż konstrukcja odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego odpowiada warunkom stawianym świadczeniom okresowym. W doktrynie podkreśla się, iż odsetki za opóźnienie nie różnią się tak bardzo od innych postaci świadczeń okresowych, by można było mówić o jakiejś ich wyjątkowości (tak: Tomasz Paładyna "Przedawnienie roszczeń o zapłatę odsetek za opóźnienie", Przegląd Sądowy, maj 2012, s. 78). Świadczenie to powstaje i staje się wymagalne okresowo, w tym przypadku z upływem każdego kolejnego dnia opóźnienia. Słusznie też zauważa się, że skoro odsetki wymagalne są osobno za każdy dzień opóźnienia, to układają się w szereg następujących kolejno po sobie w równych odstępach czasu wymagalnych świadczeń, a w konsekwencji każde jest przedmiotem odrębnego roszczenia (uzasadnienie uchwały SN z 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 149).

Jednocześnie nie sposób zakwalifikować ich do kategorii świadczeń jednorazowych. Świadczenie to nie powstaje przecież jednorazowo, lecz powiązane jest z czynnikiem czasu, którego upływ decyduje o wielkości roszczenia (A. Pyrzyńska, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 r., [III CZP 42/04, OSP 2006, nr 1, s. 9. Tak też Sąd Najwyższy w uzasadnieniu glosowanej uchwały, tamże, oraz w uzasadnieniu wyroku z 19 stycznia 1990 r., tamże). Warto przy tym zauważyć, że nie ma w naszym prawie domniemania jednorazowego charakteru świadczenia. Tym samym także odsetki za opóźnienie zaliczyć należy do grupy świadczeń okresowych.

Z okresowego charakteru tego świadczenia płyną określone konsekwencje. Odsetki powstają i stają się wymagalne osobno za każdy dzień opóźnienia, począwszy od bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia głównego aż do dnia jego zapłaty lub wygaśnięcia (T. Dybowski, A. Pyrzyńska, w: System..., red. E. Łętowska, s. 258; L. Stecki, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 1991 r., III CZP 21/91, s. 8). Powstają więc narastająco. Bieg ich przedawnienia rozpoczyna się osobno w każdym dniu opóźnienia. W związku z tym roszczenie o zapłatę odsetek przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia (Tak: Sąd Najwyższy w uchwale z 5 kwietnia 1991 r., III CZP 21/91, tamże oraz w uchwale z tej samej daty, III CZP 20/91, tamże; Sąd Apelacyjny w [...] w uzasadnieniu wyroku z [...] lipca 1991 r.; przywołane za: T. Paładyna "Przedawnienie roszczeń o zapłatę odsetek za opóźnienie", Przegląd Sądowy, maj 2012, s. 78).

Kwestia, wokół której koncentruje się spór prawny w niniejszej sprawie, to kwestia terminu przedawnienia roszczeń o świadczenia uboczne (w tym przypadku o odsetki ustawowe), w sytuacji gdy roszczenie o świadczenie główne wygasło przed upływem terminu jego przedawnienia wskutek wykonania, jak to nastąpiło w rozpoznawanej sprawie. Trzeba bowiem pamiętać, iż roszczenia o świadczenia główne, tj. o należności z tytułu nieotrzymania bezpłatnego wyżywienia oraz z tytułu zwrotu kosztów zakwaterowania podczas odbywania studiów podyplomowych w O. w [...] od [...] lutego 2002 r. do [...] czerwca 2003 r., wygasło wskutek zapłaty w dniu [...] kwietnia 2013 r. – przed upływem terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia został przecież przerwany w dniu [...] września 2003 r., kiedy to skarżący zwrócił się do Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego o wypłacenie ww. należności. Stosownie natomiast do art. 124 § 2 k.c. w razie przerwania biegu przedawnienia przez czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Poruszany problem był przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który w powoływanej już w treści uzasadnienia niniejszego wyroku – uchwale 7 sędziów z dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt III CZP 42/04, wyjaśnił to sporne zagadnienie. Dlatego też celowym wydaje się przytoczenie obszernego fragmentu uzasadnienia uchwały SN, pozwoli to bowiem na rozwianie wątpliwości związanych wykładnią art. 118 k.c.

I tak Sąd Najwyższy stwierdził, iż: "Szeroko także jest przyjęta współcześnie w poszczególnych systemach prawnych oraz w obrocie międzynarodowym, wywodzona z akcesoryjności reguła, że wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przedawniają się roszczenia o świadczenia uboczne, choćby nawet nie upłynął jeszcze termin ich przedawnienia. Regułę tę należy uznać za obowiązującą również w prawie polskim, pomimo niewyrażenia jej wprost w Kodeksie cywilnym. Przemawiają za tym następujące argumenty.

Przytoczona wcześniej w uwagach prawnoporównawczych ratio tej reguły ma charakter uniwersalny i jest w pełni aktualna na gruncie prawa polskiego, gdyby bowiem roszczenie uboczne nie przedawniało się wraz z przedawnieniem roszczenia głównego, dłużnik dla obrony przed nieprzedawnionym roszczeniem ubocznym musiałby, ze względu na uzależnienie powstania roszczenia ubocznego od istnienia roszczenia głównego, wdać się w spór co do przesłanek roszczenia głównego, a to przekreślałoby znaczenie przedawnienia się roszczenia głównego.

Niewysłowienie omawianej reguły w przepisie Kodeksu cywilnego ma uzasadnienie historyczne. Twórcy Kodeksu zobowiązań traktowali ją za tak dalece oczywistą, że uznali wysłowienie jej w przepisie za zbędne. Stosowanie jej nie budziło wątpliwości również po wejściu w życie Przepisów ogólnych prawa cywilnego. W okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie Kodeksu cywilnego nie ujawniły się więc potrzeby wprowadzenia przepisu wyraźnie wypowiadającego omawianą regułę. W tej sytuacji za nieprzekonywające należy uznać kwestionowanie obowiązywania w prawie polskim tej reguły za pomocą argumentu, że twórcom Kodeksu cywilnego znany był § 224 Kodeksu cywilnego [...], a mimo to nie zamieścili jego odpowiednika.

Stosowanie tej reguły kontynuowane było w obrocie gospodarczym przez państwowe komisje arbitrażowe także podczas obowiązywania Kodeksu cywilnego. Odmawianie jej teraz uznania, pomimo wieloletniego stosowania również na gruncie Kodeksu cywilnego, byłoby szczególnie niezrozumiałe ze względu na jej szeroką współcześnie akceptację w innych systemach prawnych oraz obrocie międzynarodowym.

Odrębną kwestią jest zakres zastosowania tej reguły. W szczególności wyłania się pytanie, czy należy nią objąć, tak jak przyjmowało orzecznictwo państwowych komisji arbitrażowych, również przypadki, w których roszczenie o świadczenie główne wygasło przed upływem terminu jego przedawnienia, np. na skutek wykonania, czy też, tak jak się przyjmuje na gruncie niektórych obcych ustawodawstw, przypadki te powinny być wyłączone spod działania omawianej reguły. Za trafną należy uznać drugą ewentualność, gdyż przedawnienie się roszczeń ubocznych wraz z przedawnieniem się roszczenia głównego przyjmuje się dlatego, żeby przy okazji sporów o roszczenia uboczne nie dochodziło do przekreślenia znaczenia przedawnienia się roszczenia głównego. We wskazanych przypadkach argument ten odpada. Na czoło wysuwa się nie upływ terminu przedawnienia roszczenia głównego, lecz następujące przed upływem tego terminu zdarzenie powodujące wygaśnięcie roszczenia głównego, np. uczynienie zadość temu roszczeniu (wykonanie świadczenia głównego). Wspomniane zdarzenie potwierdza, że roszczenie główne istniało i tym samym daje podstawę do uznania, iż pozostałe w mocy roszczenia uboczne uległy z chwilą tego zdarzenia niejako przekształceniu w roszczenia główne. W związku z tym przedawnienie ich powinno być odtąd rozpatrywane samodzielnie.

'c

o <

<

c

f £

Podobnie, nie do pogodzenia z celem omawianej reguły byłoby stosowanie jej wtedy, gdy przed przedawnieniem się roszczenia głównego doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia o świadczenie uboczne. W takiej sytuacji odpada potrzeba ochrony dłużnika przed dochodzeniem roszczenia ubocznego po upływie terminu przedawnienia roszczenia głównego, gdy nie upłynął jeszcze własny termin przedawnienia roszczenia ubocznego. Szczególnie widoczne jest to w przypadku przerwania biegu przedawnienia roszczenia o świadczenie uboczne przez wytoczenie powództwa o to roszczenie. W tym przypadku nie można osiągnąć celu w postaci zapobieżenia sporom o roszczenie uboczne związane z przedawnionym roszczeniem głównym, skoro spór o to roszczenie rozpoczął się jeszcze przed upływem terminu przedawnienia roszczenia głównego".

Skoro zatem przed upływem terminu przedawnienia roszczenia głównego przerwano bieg przedawnienia roszczeń o należności uboczne (odsetki ustawowe), co nastąpiło w dniu [...] marca 2011 r., a jednocześnie roszczenie o odsetki przedawnia się osobno za każdy dzień opóźnienia (co zresztą organ przyznaje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), to błędny jest pogląd organu, że roszczenie o zapłatę przedmiotowych odsetek ustawowych uległo w całości przedawnieniu. Zapłata w dniu [...] kwietnia 2013 r. należności głównej (data uznania rachunku bankowego skarżącego) spowodowała, że organ pozostawał w zwłoce do dnia [...] kwietnia 2013 r.

Począwszy od dnia opóźnienia wypłaty każdego ze składników należności głównej do dnia zapłaty (tj. do [...] kwietnia 2013 r.) codziennie powstawały odrębne roszczenia o odsetki ustawowe, każde z nich wymagalne z dniem powstania i od tego dnia rozpoczynające bieg swojego przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia roszczenia o odsetki przerwany został w dniu [...] marca 2011 r., a zatem najstarsze istniejące roszczenia o zapłatę odsetek – w stosunku do których nastąpiło przerwanie biegu ich przedawnienia – powstały w dniu [...] marca 2008 r. Roszczenia o odsetki ustawowe, które powstały w dniu [...] marca 2008 r. przedawniły się bowiem w dniu [...] marca 2011 r.

W świetle powyższych wywodów uznać należy, iż zarówno zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (który to przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie w związku z orzeczeniem NSA zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt I OSK 492/14) w związku z art. 118 Kodeksu cywilnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy, będąc związane wyrażonym w uzasadnieniu niniejszego wyroku poglądem prawnym, winny dokonać obliczenia kwoty należnych i nieprzedawnionych odsetek ustawowych za okres opóźnienia w spełnieniu należności głównych, tj. za okres od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2013 r. włącznie.

Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.