Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 650/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi A. M.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 7 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta R. – działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 23, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1466) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") – orzekł o odmowie przyznania A. M.-P. (dalej zwanej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę – J. M.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu 29 października 2019 r. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - J. M., legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2014 r., ze wskazaniem, że J. M. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 2000 r. Dodatkowo strona dołączyła do wniosku następujące dokumenty: oświadczenie z dnia 25.10.2019 r.; spis jakie czynności są wykonywane podczas opieki nad J. M. wraz z załącznikiem nr 1 informującym o osobach spokrewnionych (m.in. rodzeństwo, dzieci, rodzice, małżonek); odpis dokumentów tożsamości; zaświadczenie o stanie zdrowia z ZUS-u (w tym wyciąg z dokumentacji medycznej). A. M.-P. w treści uzasadnienia złożonego wniosku wskazała, że w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną zrezygnowała z zatrudnienia, jak również innej pracy zarobkowej, a także, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Strona oświadczyła, że z uwagi na wszystkie okoliczności oraz uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/18) należy przyjąć, że spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym świadczenia w formie składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni jest córką wymagającej opieki J. M. (lat 73); mieszkają pod różnym adresem. Zgodnie z ww. orzeczeniem lekarza orzecznika z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2014 r. matka A. M.-P. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2000 r., a orzeczenie wydane zostało trwale. Strona nie przedłożyła innej informacji o tym, że niepełnosprawność J. M. powstała do 25. roku życia.

Organ w dniu 19 grudnia 2019 r. pozyskał informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej, że A. M.-P. ma zawieszoną działalność gospodarczą, która na dzień pozyskania informacji była zawieszona od 30 września 2019 r., a była prowadzona od 4 kwietnia 2016 r. z dodatkowymi uprawnieniami od 8 czerwca 2017 r. do 30 września 2027 r. - zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży (wprowadzone przez Urząd Miasta W.). Ponadto organ z pobranych danych z systemu informatycznego ZUS oraz bazy Centralnego Wykazu Ubezpieczonych stwierdził, że A. M.-P. widniała w jako osobą mająca działalność gospodarczą.

Strona została wezwana do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w sprawie i nie stawiła się na wezwanie, które zostało odebrane 21 listopada 2019 r.

Dnia 27 stycznia 2020 r. organ otrzymał sporządzony przez MOPS w G. wywiad wraz z załącznikami przeprowadzony z A. M.-P. na okoliczność sprawowania opieki nad matką - J. M., który potwierdził, iż A. M.-P. sprawuje rzeczywistą opiekę nad matką.

Po analizie posiadanych dokumentów dnia 30 stycznia 2020 r. została wydana decyzja (nr [...]), którą organ odmówił A. M.-P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - J. M., która następnie – po złożeniu odwołania - została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2020 r. (nr [...]).

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 531/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta R. z dnia 30 stycznia 2020 r. (nr [...]), nakazując by organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy dokonał wnikliwej oceny wniosku skarżącej w celu stwierdzenia, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycje normy prawnej wynikającej z art. 17 u.ś.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Dnia 30 października 2020 r. organ zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu potwierdzenia sprawowania opieki przez A. M.-P. nad matką - J. M.

Dnia 27 listopada 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. otrzymał wywiad środowiskowy - część VIII - przeprowadzony z A. M.-P. na okoliczność sprawowania opieki nad matką, który ze względu na pandemię został przeprowadzony ze stroną przez telefon. W wywiadzie pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. podczas rozmowy telefonicznej stwierdził, że strona opiekuję się swoją niepełnosprawną mamą. Jak zostało to określone w wywiadzie "jest dyspozycyjna pod telefonem, gdyby brat zgłosił konieczność pomocy przy mamie, w czasie kiedy A. M.-P. nie ma pod adresem zamieszkania matki".

Dnia 27 listopada 2020 r. organ wezwał A. M.-P. do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w sprawie, w związku z ponownym rozpatrzeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką - J. M.

Dnia 21 grudnia 2020 r. do organu stawiła się A. M.-P. i złożyła oświadczenie, w którym napisała, że brat R. M. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu upośledzenia niepełnosprawności - II grupa, jak również, że rodzice J. M. nie żyją oraz że od października 2019 r. nie może podjąć zatrudnienia ze względu na opiekę nad niepełnosprawną mamą. Strona w oświadczeniu napisała, że nie ma innych osób spokrewnionych, które mogą sprawować opiekę nad mamą.

Organ ponownie zweryfikował bazę Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dnia 22 grudnia 2020 r., z której wynikało, że działalność A. M.-P. została wykreślona z dniem 17 stycznia 2020 r.

Mając powyższe na uwadze, organ zacytował art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r., wskazując, że w jego ocenie w sprawie zachodzą przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona nie spełnia warunków określonych w art. 17 u.ś.r.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 czerwca 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 29 października 2019 r. A. M.-P. zam. w R., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła do organu I instancji wniosek (wraz z załącznikami) dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz swojej matki zamieszkałej w G. - J. M. (ur. [...]1946 r.), z uwagi na konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Do wniosku dołączone zostały: oświadczenie strony do sprawy z dnia 25.09.2019 r. o czynnościach dokonywanych w ramach sprawowanej opieki nad matką; oświadczenie wnioskodawczyni do sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z którego m.in. wynika, że w mieszkaniu mamy nie ma warunków do tego żeby strona wraz z córką tam zamieszkały. Ponadto przedłożone zostały: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 10 października 2014 r. wskazujące na trwałą niezdolność J. M. do samodzielnej egzystencji od 2000 r. po przebytym udarze. Z wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że wnioskodawczyni rozpoczęła swoją działalność gospodarczą od 4 kwietnia 2016 r., którą od dnia 30 września 2019 r. zawiesiła. W dniu 20 stycznia 2020 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o stanie majątkowym i w tym samym dniu przeprowadzono w miejscu zamieszkania strony - w G. - wywiad środowiskowy. W toku tej czynności ustalono w oparciu o oświadczenia wnioskodawczyni, że J. M. jest po udarze niedokrwiennym lewostronnym i ma sparaliżowaną prawą stronę; ma problemy z mową i poruszaniem się. Samodzielnie nie opuszcza mieszkania. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, w przygotowywaniu posiłku oraz jego podaniu. Przy dłuższym wyjściu z domu, np. do lekarzy w G., korzysta z pampersów. Wymaga pomocy przy dojściu do toalety. Pomocy udziela jej wnioskodawczyni, która dojeżdża z R. do G. regularnie co drugi dzień i w dni wolne (soboty, niedziele i święta). Często niepełnosprawna mama zabierana jest do R. przez córkę. Wraz z niepełnosprawną matką w G. zamieszkuje jej syn (brat wnioskodawczyni), który posiada II stopień niepełnosprawności i może pomóc jedynie doraźnie np. przy ubieraniu matki. Ponadto rodzina korzysta z pomocy osoby obcej w sytuacji, gdy wnioskodawczyni nie ma w G. W czasie wywiadu obecna była także niepełnosprawna J. M., która potwierdziła sprawowanie opieki przez córkę.

W dniu 30 stycznia 2020 r. organ I instancji wydał decyzję odmawiająca przyznania wnioskowanego świadczenia, która następnie została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2020 r. Na decyzję Kolegium strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 27 lipca 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 531/20) uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium oraz decyzję organu I instancji wskazując m.in., że Kolegium w swojej decyzji dokonało badania spełnienia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jakim jest istnienie związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna w stopniu znacznym matką i że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego lub długotrwałego, podczas gdy powyższe kwestie nie były badane przez organ I instancji, co pozbawiło stronę możliwości odniesienia się do tej przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd uchylając obie decyzje podniósł, że organy winny dokonać wnikliwej oceny wniosku strony w celu stwierdzenia, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej z art. 17 u.ś.r. z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 28/13). Wyraził przy tym pogląd, że: "Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, jeżeli osoby wymienione w tym przepisie w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Innymi słowy - świadczenie to przysługuje nie za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej".

W toku ponownego postępowania organ I instancji w dniu 12 listopada 2020 r. przeprowadził środowiskowy wywiad rodzinny z wnioskodawczynią (przez telefon w związku ze stanem pandemii COVID-19). Podczas tego wywiadu ustalono, że J. M. jest osobą niepełnosprawną po udarze niedokrwiennym, który był w 2000 r. Ma sparaliżowaną prawą stronę ciała, problemy z mową i poruszaniem się. Choruje też na cukrzycę i nadciśnienie. Nie jest w stanie samodzielnie wychodzić z mieszkania na IV piętrze (bez windy). Wymaga stałej rehabilitacji i pomocy w dotarciu do lekarzy specjalistów, na badania czy rehabilitację. Ponadto wymaga pomocy przy czynnościach dnia codziennego: mycie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków. Podczas dojazdów do lekarzy korzysta z pampersów. Wymaga pomocy przy dojściu do toalety, myciu. Wnioskująca strona stara się w miarę potrzeb i możliwości być codziennie u mamy. Pomaga jej we wszystkich niezbędnych czynnościach, często zabierając do siebie do R., co umożliwia jej lepszą opiekę i szybszą pomoc. Na stałe z J. M. zamieszkuje jej syn (brat wnioskodawczyni), posiadający II grupę inwalidzką. Wspiera mamę np. przy ubieraniu. W sytuacji, gdy wnioskodawczyni nie może być u mamy, to korzysta z pomocy osoby obcej. Wnioskodawczyni na stałe mieszka w R. z niepełnoletnią córką, nie pracuje zawodowo, a wcześniej prowadziła działalność gospodarczą. Nie może podjąć pracy ze względu na opiekę nad matką; ponosi także koszty związane z dojazdami do placówek służby zdrowia, dojazdami do mamy, opłaca dodatkową opiekę do mamy. Obecnie codziennie dowozi mamę na rehabilitację i stara się, żeby ta rehabilitacja odbywała się w domu. Strona jest u mamy prawie każdego dnia, spędza też z nią weekendy i święta. Gdy strona nie może być u mamy, pomaga jej obca osoba prywatnie. Strona jest dyspozycyjna pod telefonem, gdyby brat zgłosił konieczność pomocy mamie. Rodzina nie korzysta ze świadczeń MOPR w G.

Organ ustalił, że strona wykreśliła swoją działalność gospodarczą z dniem 17 stycznia 2020 r. W dniu 21 grudnia 2020 r. strona złożyła oświadczenie wskazując, że brat R. M. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe na uwadze Kolegium, przywołując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwierdziło, że zasadnym jest odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niewykazanie przez stronę wnioskującą braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, mając na uwadze ustalony w toku postępowania zakres i częstotliwość sprawowanej przez stronę opieki.

Organ odwoławczy stwierdził, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wywieść wniosek, iż świadczenie pielęgnacyjne stanowi swoistą rekompensatę finansową z powodu utraconych przez osobę zobowiązaną do alimentacji dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w związku z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka utrata dochodów związana jest z zakończeniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowanie z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka oraz jej zakres musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona prowadziła sezonową działalność gospodarczą - Bar Mleczny [...] - w okresach od 08.05.2017 r. do 10.10.2017 r.; od dnia 21.05.2018 r. do 07.09.2018 r. oraz w okresie od 24.04.2019 r. do 30.09.2019 r. - do chwili zawieszenia tej działalności - oraz jej wyrejestrowania z dniem 17.01.2020 r.

Kolegium stwierdziło, że odnosząc powyższe ustalenia do faktu powstania niepełnosprawności u J. M. (czerwiec 2000 r.) zasadnym jest uznanie, iż w sprawie nie wystąpił kolejny warunek przyznania wnioskowanego świadczenia, jakim jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powyższe okresy prowadzonej działalności gospodarczej miały miejsce zarówno po przebytym w 2000 r. udarze, jak i po wydaniu w dniu 10 października 2014 r. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a tym samym nie sposób zasadnie twierdzić o utraconych dochodach z tytułu zaprzestania tej działalności gospodarczej, a tym samym o istnieniu prawa do ewentualnej rekompensaty za utracone z tego tytułu dochody.

Powyższy przepis ustawy wskazuje także na niemożność podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w stopniu uniemożliwiającym podjęcie takiego zatrudnienia. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym treści oświadczeń strony co do czynności związanych z opieką nad niepełnosprawną matką wynika, iż opieka strony jest opieką sporadyczną, nie zaś stałą lub długotrwałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z niepełnosprawną J. M. w G. mieszka jej syn (brat strony) i to on sprawuje na co dzień opiekę nad matką, zaś gdy sytuacja tego wymaga dzwoni do siostry. Ponadto strona mieszkająca w R. oświadczyła, że opłaca osobę trzecią do udzielania pomocy matce. Zasadnie należy więc uznać, że ustalony stan zdrowia J. M. wymaga stałej lub długotrwałej opieki, którą strona sprawuje wtedy, gdy odwiedza matkę lub zabiera ją do siebie do R.

Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że w sprawie brak jest wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zakresem i częstotliwością sprawowanej opieki strony nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że zakres sprawowanej opieki na to nie pozwala. Strona sprawuje opiekę nie codziennie i nie przez całą dobę. Tak sprawowana opieka pozwala więc stronie na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w wymiarze dostosowanym do częstotliwości sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.

W konsekwencji Kolegium stwierdziło niespełnienie jednego z warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem zakres sprawowanej przez stronę opieki pozwala na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając na uwadze czas przeznaczony na czynności związane z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która nie jest osobą leżącą tylko w miarę samodzielną i wykonującą czynności domowe w czasie, gdy córka jej nie odwiedza.

A. M.-P. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta R. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożliwością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny (rzeczywisty) brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, które są powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi zatem wynikać, że sprawujący opiekę rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim zakresie, który wyklucza mu możliwość wykonywania jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organów administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było ustalenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką skarżącej – J. M.), a jeżeli tak, to również ustalenie, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą koniecznej opieki rzeczywiście wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (aktywności zawodowej).

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca – A. M.-P. prowadziła sezonową działalność gospodarczą - Bar Mleczny [...] - w okresach: od maja do października 2017 r.; od maja do września 2018 r. oraz od kwietnia do września 2019 r. - do chwili zawieszenia tej działalności w dniu 30 września 2019 r., a następnie jej wyrejestrowania z dniem 17 stycznia 2020 r. Skarżąca zamieszkuje wraz z niepełnoletnią córką w R. przy ul. D. (mieszkanie własnościowe – 85 m²), natomiast matka skarżącej – J. M. zamieszkuje wraz z jej synem (bratem skarżącej) – R. M. w G.-W. przy ul. B. J. M. (ur. w 1946 r.) legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 października 2014 r., w którym stwierdzono, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 2000 r. W toku postępowania – w ramach przeprowadzonych wywiadów środowiskowych - ustalono, że J. M. jest osobą niepełnosprawną po udarze niedokrwiennym, który wystąpił w 2000 r.; ma sparaliżowaną prawą stronę ciała, problemy z mową i poruszaniem się; choruje także na cukrzycę i nadciśnienie; nie jest w stanie samodzielnie wychodzić z mieszkania na IV piętrze (bez windy). Wymaga stałej rehabilitacji i pomocy w dotarciu do lekarzy specjalistów, na badania czy rehabilitację, a także pomocy przy czynnościach dnia codziennego (dojście do toalety, mycie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków); podczas dojazdów do lekarzy korzysta z pampersów. Z wywiadu rodzinnego przeprowadzonego w dniu 20 stycznia 2020 r. wynika, że pomocy J. M. udziela skarżąca, która dojeżdża z R. do G. regularnie co drugi dzień i w dni wolne (soboty, niedziele i święta). Z kolei z wywiadu środowiskowego z dnia 11 listopada 2020 r. wynika, że skarżąca stara się w miarę potrzeb i możliwości być codziennie u mamy. Pomaga jej we wszystkich niezbędnych czynnościach i często zabiera ją do siebie do R., co umożliwia jej lepszą opiekę i szybszą pomoc. Na stałe z J. M. zamieszkuje jej syn (brat skarżącej), posiadający II grupę inwalidzką. Wspiera mamę np. przy ubieraniu. W sytuacji natomiast, gdy skarżąca nie może być u mamy, to korzysta z pomocy osoby obcej. Ponosi koszty związane z dojazdami do placówek służby zdrowia, dojazdami do mamy, a także opłaca dodatkową opiekę do mamy. Obecnie skarżąca codziennie dowozi mamę na rehabilitację i stara się, żeby ta rehabilitacja odbywała się w domu. Jest dyspozycyjna pod telefonem, gdyby brat zgłosił konieczność pomocy mamie.

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy i zgodny z zaleceniami wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 531/20) zgromadziły, a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad matką a koniecznością z tego powodu rezygnacji/niepodejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której - z uwagi w istocie na sposób sprawowanej opieki nad matką - można by przyjąć, że skarżąca zrezygnowała bądź też nie podejmuje zatrudnienia mając na celu konieczność sprawowania opieki nad matką. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt wykonywania (sprawowania) przez skarżącą opieki nad matką.

Podzielić należy bowiem w pełni stanowisko organów, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym treści oświadczeń strony co do czynności związanych z opieką nad niepełnosprawną matką, wynika, iż opieka strony jest opieką sporadyczną (niecodzienną), nie zaś stałą lub długotrwałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślono, że z niepełnosprawną J. M. w G. mieszka jej syn (brat skarżącej) i to on de facto sprawuje na co dzień nad matką podstawową opiekę, zaś gdy sytuacja tego wymaga dzwoni do siostry. Również sama skarżąca mieszkająca na co dzień ze swoją córką w R. przyznała, że opłaca osobę trzecią do udzielania pomocy przy matce. Pomimo tego, że niewątpliwie stan zdrowia matki skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki, to jednak skarżąca sprawuje tę opiekę wtedy, gdy odwiedza matkę lub zabiera ją do siebie do R. Brak jest zatem spełnienia wymogu istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną opieką nad matką, a ściślej mówiąc pomiędzy zakresem i częstotliwością sprawowanej opieki skarżącej nad niepełnosprawną matką a niemożnością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sposób sprawowanej opieki na to nie pozwala skarżącej. Co prawda ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Skarżąca sprawuje opiekę nad matką nie codziennie i nie przez całą dobę (chociażby z uwagi na dość znaczną odległość pomiędzy miejscem zamieszkania skarżącej i jej matki - ok. 35 km). W codziennym (bieżącym) sprawowaniu koniecznej opieki nad J. M. uczestniczy mieszkający wraz z nią jej syn – R. M., natomiast w miarę potrzeby także inne osoby opłacane przez skarżącą. Mając to na uwadze zgodzić należy się z konstatacją organów, że istniejąca sytuacja pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w wymiarze dostosowanym do częstotliwości sprawowanej osobiście przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze absorbuje jedynie niektóre dni lub część dnia i tym samym umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub też niepodejmowanie pracy w uwagi na konieczność sprawowania opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że czasokres, jak też zakres czynności opiekuńczych realizowanych osobiście przez skarżącą, nie wykluczałby możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Abstrahując więc od tego, że skarżąca od pewnego czasu nie wykazuje jakiejkolwiek aktywności zawodowej, to nawet gdyby skarżąca wykazała realny zamiar podjęcia zatrudnienia, to okoliczność, że może je godzić ze sprawowaniem opieki nad matką – zważywszy na sprawowaną opiekę nad matką także przez wspólnie z nią mieszkającego brata oraz osoby trzecie - wykluczałaby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).