Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 365/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celnego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Asesor WSA Krzysztof Targoński Asesor WSA Mirosław Kupiec (spr.) Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. J. na zarządzenie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uregulowania statusu celnego towaru 1. uchyla zaskarżone zarządzenie, 2. stwierdza, że zaskarżone zarządzenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Naczelnika Urzędu Celnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia [...].2001 r. w wyniku kontroli przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w M. warsztatu [...] należącego do J. S. położonego w M. ujawniono między innymi samochód osobowy marki [...] typu [...] o nr nadwozia [...], który został zajęty na potrzeby postępowania karnego w oparciu o protokół zabezpieczenia z tego samego dnia. W ramach czynności wyjaśniających od właściciela warsztatu uzyskano informację, że samochód ten sprowadził do jego warsztatu M. J., mieszkający na terenie Niemiec, który zostawił go celem dokonania naprawy usuwając tablice rejestracyjne.

Postanowieniem z dnia [...] r. wszczęto dochodzenie o przestępstwo z art. 88 § 1 i2 k.k.s. (sygn. akt [...]) zagrożone obligatoryjnym przepadkiem przedmiotów przestępstwa. W toku tego postępowania ustalono, że przedmiotowy samochód był zarejestrowany na terenie Niemiec pod numerem [...] (Fahrzeugbrief z dnia [...] r.) skąd w dniu [...].2000 r. został wyrejestrowany (pismo z dnia [...].2001 r. Europejskiego Rejestru Pojazdów). Po przedstawieniu zarzutów M. J. skierowano akt oskarżenia do sądu zarzucając mu popełnienie przestępstwa z art. 88 § 1 i 2 k.k.s. polegające na tym, że w [...] 2001 r. w M. będąc uprawnionym do korzystania z procedury odprawy czasowej towaru w postaci samochodu osobowego marki [...] rok produkcji [...] o wartości szacunkowej [...] zł podlegającego reglamentacji pozataryfowej, określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. objętego tą procedurą na podstawie zgłoszenia dokonanego w formie ustnej, pozostawił go nie dokonując jego powrotnego wywozu. Po zwrocie sprawy przez Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z dnia [...] r. umorzono śledztwo w tej sprawie, a samochód osobowy przekazano Urzędowi Celnemu w K. celem uregulowania statusu celnego. Postępowanie zostało umorzone ze względu na to, że w chwili kiedy wydawano to postanowienie przedmiotowy czyn nie zawierał znamion czynu zabronionego, gdyż zakaz wynikający z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. obowiązywał do dnia 31 grudnia 2001 r. Postanowienie to uprawomocniło się dnia [...] r. o czym Prokuratura Rejonowa w M. poinformowała Urząd Celny.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. dnia [...] 2004 r. działając na podstawie art. 77 § 1 ustawy z dnia 19 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm., zwaną dalej Kodeksem celnym) zarządził sprzedaż tego towaru znajdującego się w magazynie Depozytowym Izby Celnej w K. pod warunkiem nadania mu przez nabywcę przeznaczenia celnego – powrotny wywóz. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia zaznaczono, że towar ten w momencie ujawnienia na polskim obszarze celnym , tj. [...] 2001 r. podlegał reglamentacji pozataryfowej wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych samochodów (Dz.U. Nr 158, poz. 1053, zwanego dalej Rozporządzeniem), tj. zakazowi przywozu samochodów osobowych, w przypadku których upłynęło co najmniej 10 lat od roku następnego po roku produkcji lub co do których nie można ustalić roku produkcji. W związku z tym orzeczono na podstawie art. 77 § 1 pkt 1 lit. d Kodeksu celnego. W pouczeniu poinformowano stronę o prawie wniesienia skargi w następujący sposób: "(...) do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach (...) po uprzednim wezwaniu Naczelnika Urzędu Celnego w K. do usunięcia naruszeń prawa. Wezwanie to winno nastąpić w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu niniejszego pisma informującego o sprzedaży towaru (...). Skarga może być wniesiona po upływie 30 dni od dnia doręczenia wezwania (...)." Orzeczenie to zostało doręczone pełnomocnikowi strony dnia [...] 2004 r.

W piśmie z dnia [...] 2004 r. pełnomocnik M. J. złożył wniosek o usunięcie naruszeń prawa poprzez uchylenie powyższego zarządzenia i wydanie samochodu celem jego wywozu zagranicę. W uzasadnieniu zaznaczono, że samochód został pozostawiony w warsztacie J. S., ponieważ w trakcie podróży okazało się, że samochód wymagał naprawy koniecznej dla jego normalnego użytkowania. Zamierzał on po dokonaniu zarejestrowania samochodu na siebie jako właściciela i jego naprawie wywieźć go z powrotem do RFN. Wskazano też, że w dniu [...] 2001 r. funkcjonariusze Policji zatrzymali przedmiotowy samochód i mimo umorzenia postępowania karnego samochód ten nie został wydany stronie. Odnośnie wydanego zarządzenia zauważono, że powrotny wywóz samochodu nie nastąpił, ponieważ uniemożliwiono dokonanie niezbędnej naprawy poprzez jego zajęcie. Zdaniem pełnomocnika wydanie zarządzenia o sprzedaży samochodu w trybie art. 77 Kodeksu celnego bez umożliwienia skarżącemu dokonania powrotnego wywozu samochodu stanowi rażące naruszenie przepisów art. 56, art. 77 i art. 147 Kodeksu cywilnego.

Naczelnik Urzędu Celnego w K. nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu. Uznał, że okoliczności faktyczne występujące w niniejszej sprawie wyczerpały dyspozycję art. 77 § 1 pkt 1 lit. d Kodeksu celnego, zgodnie z którym organ celny winien podjąć niezbędne działania, włącznie ze sprzedażą towarów w celu uregulowania sytuacji towarów, które nie mogły zostać zwolnione ze względu na to, że są przedmiotem zakazów i ograniczeń wynikających ze środków polityki handlowej. Jeśli chodzi o pouczenie o środku zaskarżenia, to wskazano, że wprawdzie błędnie pouczono stronę w świetle art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) o terminie wniesienia wezwania (30 dni zamiast 14 dni) ale to pouczenie nie może stronie szkodzić stosownie do art. 214 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., zwaną dalej O.p.) w przypadku, gdy strona dostosowała się do pouczenia i wniosła wezwanie w terminie po upływie 27 dni od dnia, w którym dowiedziała się o wydaniu aktu. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi dnia [...] 2004 r.

W skardze złożonej w Urzędzie Celnym w K. dnia [...] r. na powyższy akt pełnomocnik skarżącego wniósł o "uchylenie zarządzenia Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. znak [...] o sprzedaży samochodu [...]" zarzucając mu:

1/ obrazę przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 58, 59, 77 pkt 1 lit. d, 145 § 1 oraz art. 147 Kodeksu celnego przez przyjęcie że skarżący naruszył zakaz przywozu na polski obszar celny samochód, co do którego upłynęło co najmniej 10 lat od roku następnego po roku produkcji,

2/ niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

3/ sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału w sprawie.

W uzasadnieniu skargi wskazał on, że przedmiotowy samochód został kupiony przez skarżącego w dniu [...] r. Samochód został wprowadzony na polski obszar celny w drodze odprawy celnej czasowej w oparciu o art. 145 § 1 Kodeksu celnego, a następnie pozostawiony w warsztacie J. S. przez skarżącego, gdyż w trakcie podróży okazało się, że wymagał naprawy, która była konieczna dla jego normalnego użytkowania. Wobec konieczności dokonania zmian w aktach rejestrowych - wyrejestrowania i zarejestrowania na nowego właściciela - samochodu skarżący zdjął tablice rejestracyjne celem ich okazania w niemieckim urzędzie, gdyż tego wymagały niemieckie przepisy.

Podkreślono też, że skarżący zamierzał po zarejestrowaniu samochodu na siebie i dokonaniu naprawy umożliwiającej jazdę, wywieźć go z powrotem do RFN. Jednakże już w dniu [...].2001 r. funkcjonariusze Policji zatrzymali przedmiotowy samochód w warsztacie samochodowym w M.. W wyniku tego zatrzymania wszczęto przeciwko skarżącemu postępowania karne. Przedmiotowy samochód od dnia jego zatrzymania pozostawał we władaniu początkowo Policji, a później Urzędu Celnego. Po umorzeniu postępowania karnego przedmiotowy samochód nie został wydany skarżącemu mimo jego wniosków lecz dalej pozostaje w dyspozycji organów celnych.

Ustosunkowując się do wydanego aktu jeszcze raz zaznaczono, że Urząd Celny bezpodstawnie przyjął, iż naruszony został zakaz przywozu. Samochód został wprowadzony przez skarżącego w drodze odprawy czasowej na polski obszar celny i miał, po dokonaniu koniecznej naprawy, zostać powrotnie wywieziony z polskiego obszaru celnego. W trakcie niezbędnej naprawy Policja w dniu [...] 2001 r. zatrzymała i zabezpieczyła samochód uniemożliwiając jego wywóz. Zdaniem skarżącego uniemożliwiono mu dokonanie niezbędnej naprawy samochodu i jego powrotny wywóz z polskiego obszaru celnego. Zwrócono uwagę, że skarżący do chwili obecnej nie może dysponować samochodem i spełnić wymogów nałożonych art. 145 Kodeksu celnego, to jest powrotnie wywieźć samochód z polskiego obszaru celnego do Niemiec, gdyż samochód nadal znajduje się w dyspozycji organu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzono, że wydanie zarządzenia o sprzedaży samochodu w trybie art. 77 Kodeksu celnego bez umożliwienia skarżącemu dokonania powrotnego wywozu samochodu stanowi rażące naruszenie wyżej powołanych przepisów Kodeksu celnego, a uznanie przez Urząd Celny, ż skarżący naruszył zakaz przywozu na polski obszar celny samochód co do którego upłynęło co najmniej 10 lat od roku następnego po roku produkcji, zdaniem pełnomocnika jest bezpodstawne, gdyż skarżący nigdy nie miał zamiaru wprowadzić na stałe przedmiotowego samochodu na polski obszar celny, a odprawa celna miała charakter czasowy i skarżący chciał i nadal chce wywieźć samochód z powrotem do RFN.

Odpowiadając na skargę Naczelnik Urzędu Celnego w K. wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że zgodnie z art. 145 § 1 Kodeksu celnego procedura odprawy czasowej pozwala na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu bez dokonywania żadnych zmian, z wyjątkiem zwykłego zużycia wynikającego z używania tych towarów, z całkowitym lub częściowym zwolnieniem od cła i bez stosowania wobec nich środków polityki handlowej. Wskazał też, że zgodnie z § 144 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2003 r. w prawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 201, poz. 1955) przedmiotem odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła mogą być towary określone w § 12 tego rozporządzenia, jeżeli będą spełniały łącznie następujące warunki:

1/ zostaną przywiezione przez osobę mającą swoja siedzibę lub miejsce omieszkania poza polskim obszarem celnym lub

2/ zostaną przywiezione przez osobę krajową, przebywającą za granicą w związku z zatrudnieniem, studiami, działalnością naukowo-badawczą lub leczeniem, jeżeli w tym okresie przybywają na polski obszar celny,

3/ towary, powinny zostać powrotnie wywiezione lub otrzymać nowe przeznaczenie celne, najpóźniej w dniu w którym osoba, która je przywiozła opuszcza polski obszar celny.

Według organu warunki te nie zostały przez M. J. spełnione, gdyż skarżący opuścił polski obszar celny, a wprowadzony przez niego w trybie odprawy czasowej samochód pozostał na polskim obszarze celnym. Stwierdził też, że przedmiotowy samochód w momencie ujawnienia na polskim obszarze celnym tj. [...].2001 r. podlegał reglamentacji pozataryfowej wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19.12.1997 r. w sprawie czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych samochodów (Dz.U Nr 158 poz. 1053), tj. zakazowi przywozu samochodów osobowych, w przypadku których upłynęło co najmniej 10 lat licząc od roku następnego po roku produkcji albo nie można ustalić roku produkcji.

Wskazano też ogólnie na uchwałę Sądu Najwyższego (sygn. akt III CZP 44/02), z której wynika, że podstawę orzeczenia przepadku rzeczy na rzecz Skarbu Państwa towaru objętego zakazem wynikającym ze środków polityki handlowej stanowi przepis art.77 § 2 Kodeksu celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie podstawą do wydania zaskarżonego aktu z zakresu administracji publicznej był art. 77 § 1 pkt 1 lit d Kodeksu celnego, który stanowi, że Organ celny podejmuje, z zastrzeżeniem art. 59, niezbędne działania, włącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania sytuacji towarów, które nie mogły zostać zwolnione ze względu na to, że (...) są przedmiotem zakazów i ograniczeń wynikających ze środków polityki handlowej. Opisywany zakaz wynikał z regulacji Rozporządzenia obowiązującego do 31.12.2001 r., zgodnie z którym do tego czasu ustanowiono zakaz przywozu samochodów osobowych, w przypadku gdy od roku następnego po roku produkcji pojazdu samochodowego, nadwozia lub podwozia upłynęło co najmniej 10 lat albo nie można ustalić roku ich produkcji.

Przepis art. 77 § 1 w swojej treści odsyła do art. 59 Kodeksu celnego, który, jak się wydaje, jest rozwinięciem powyższego przepisu w zakresie "niezbędnych działań". Z § 1 art. 59 Kodeksu celnego wynika, że Jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne uzależniają posiadanie, obrót lub rozpowszechnianie towarów od spełnienia określonych wymogów, to przywóz lub wywóz tych towarów może być dokonany pod warunkiem ich spełnienia. W wypadku niespełnienia tych wymogów organ celny cofa towar za granicę lub na polski obszar celny, chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują jego przepadek albo inny sposób postępowania. Natomiast według § 2 tego przepisu Jeżeli cofnięcie towaru, o którym mowa w § 1, jest niemożliwe lub niedopuszczalne, organ celny może:

1) dokonać sprzedaży towaru osobie, która zapewnia spełnienie wymogów określonych w § 1 w terminie wyznaczonym przez organ celny albo gdy osoba ta zobowiąże się do dokonania powrotnego wywozu towaru, albo

2) nakazać zniszczenie towaru, w wypadku gdy dokonanie sprzedaży towaru będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.

W przypadku sprzedaży towarów przepisy ją regulujące wynikały z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosownie do art. 274¹ § 1 Kodeksu celnego. Wówczas sprzedaż towaru była równoznaczna z dopuszczeniem towaru do obrotu, chyba że towar został sprzedany pod warunkiem dokonania powrotnego wywozu (§ 2 art. 247').

Z powyższych przepisów wynika, że aby organ celny mógł dokonać uregulowania sytuacji towarów poprzez sprzedaż towarów niekrajowych objętych zakazem musiał najpierw podjąć niezbędne działania w postaci np. cofnięcia towaru za granicę, a jeśli było to niemożliwe lub niedopuszczalne nakazania dokonania powrotnego wywozu towaru poza polski obszar celny, czyli nadania towarowi nowego przeznaczenia celnego. Nawet przy sprzedaży nabywca mogł być zobowiązany do dokonania jego powrotnego wywozu na podstawie warunku narzuconego przez organ celny. O przeznaczeniu celnym towaru organ winien orzec w formie decyzji (art. 65 § 3 Kodeksu celnego) po wszczęciu postępowania w tym zakresie. Element powrotnego wywozu zawiera również procedura odprawy czasowej (art. 145 § 1 Kodeksu celnego). W takiej sytuacji organ celny wyznacza termin, w którym towary przywożone powinny zostać powrotnie wywiezione lub otrzymać nowe przeznaczenie celne (art. 147 § 1 Kodeksu celnego). Decyzja o przeznaczeniu celnym powinna być w pierwszej kolejności kierowana do właściciela towaru lub podmiotu, który dokonał przywozu towaru. Wynika to z wnioskowania, że jeśli nabywca towaru jest zobowiązany do dokonania powrotnego wywozu, to tym bardziej właściciel lub inne podmioty występujące przy przywozie. Jeśli decyzja nakazująca powrotny wywóz towarów nie zostanie wykonana w określonym terminie organ podatkowy będzie zobowiązany do stwierdzenia jej wygaśnięcia na podstawie art. 258 § 1 pkt 2 O.p. w związku z art. 262 Kodeksu celnego (zob. wyrok NSA z dnia 23.05.2001 r. V S.A. 2320/00, LEX nr 109286).

Dopiero wówczas można przejść do następnego etapu, a mianowicie sprzedaży takiego towaru, jako środka najdalej idącego w ramach postępowania administracyjnego zastosowanego w celu przymusowej realizacji określonego obowiązku. W doktrynie podkreśla się, że również przed sprzedażą (rozumianą jako zespołem czynności podejmowanych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) działanie organu powinno przybrać formę decyzji (H.Wojtachnio w: J.Borkowski, J.Chlebny, J.Chromicki, R.Hauser, H.Wojtachnio Kodeks celny. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 2001, s.157 i nast.; F.Prusak Kodeks celny. Komentarz, Muza 2000, s. 436: Prawo celne Wydawnictwo Prawnicze 2000, s. A70). Taka forma rozstrzygnięcia i jej kontrola ze strony sądu na etapie postępowania sądowoadministracyjnego jest gwarancją ochrony konstytucyjnego prawa własności wyrażonego w art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji. Wówczas podstawą prawną do wydania decyzji o sprzedaży byłby art. 207 § 1 O.p. w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Rozstrzygnięcie "sprawy" co do istoty opierałoby się na spełnieniu przesłanek z art. 77§ 1 Kodeksu celnego.

Ostatecznie jeśli i to postępowanie nie doprowadzi do uregulowania sytuacji towaru, gdy nie znajdzie się nabywca towaru, dopiero wówczas może nastąpić przepadek towaru na rzecz Skarbu Państwa orzekany nie w postępowaniu administracyjnym a w postępowaniu sądowym (art. 77 § 2 Kodeksu celnego) zgodnie z art. 46 Konstytucji. Wówczas wcześniej należy stwierdzić wygaśnięcie decyzji o sprzedaży ale w oparciu o przesłankę bezprzedmiotowości z art. 258 § pkt 1 O.p.

W przedmiotowej sprawie zaskarżony akt nazwany początkowo przez pełnomocnika, a następnie również przez organ celny zarządzeniem nie może być uznany za decyzję wydaną w ramach przeznaczenia celnego, czy też w ramach sprzedaży towaru objętego zakazem. Organ celny nie wszczął z urzędu postępowania i nie wydał decyzji w określonej kolejności: po pierwsze w sprawie nakazania powrotnego wywozu samochodu osobowego zajętego na potrzeby postępowania karnego, które zostało umorzone i po drugie w sprawie sprzedaży. Po umorzeniu postępowania karnego zajęty samochód był w dyspozycji organu celnego, dlatego organ ten mógł go wydać właścicielowi po nadaniu mu nowego przeznaczenia celnego związanego z posiadaniem towaru będącego przedmiotem zakazu przywozu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należało stwierdzić, że organ celny wydając zaskarżony akt administracyjny dotyczący obowiązków wynikających z przepisów prawa inny niż decyzja i postanowienie, nazwany przez strony błędnie zarządzeniem (forma ta nie jest przewidziana w zakresie formy rozstrzygnięć w przepisach procesowych), naruszył prawo zawarte w powyższych przepisach. W związku z tym Sąd uwzględniając skargę uchylił ten akt działając na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O braku wykonalności uchylonego aktu Sąd orzekł stosownie do art. 152 tej ustawy. Koszty postępowania sądowego w kwocie [...]zł (wpis – [...]zł, koszty zastępstwa procesowego - [...] zł i opłata skarbowa z tytułu pełnomocnictwa – [...] zł) zostały zasądzone od organu celnego zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i 3 powyższej ustawy.