Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 798/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynął wniosek W. S. (zwanej dalej "Wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") datowany na [...] kwietnia 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, R. S..

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. ([...]) Burmistrz Gminy P. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") – wskazując w podstawie prawnej na art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; dalej w skrócie "u.ś.r.") – odmówił Wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem R. S. ur. [...].05.1968 r.

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że ojciec R. S. – W. S. – ma ustalone prawo do emerytury. Syn R. S. – A. S. – od [...] listopada 2017 r. jest zatrudniony. Do [...] października 2019 r. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2017 r. Z uwagi na powyższe, zdaniem organu I instancji, na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wnioskodawczyni, jako osoba niespokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie zostały spełnione łącznie ww. warunki.

Odwołanie od tej decyzji wniosła W. S., reprezentowana przez r.pr. B.P.., która – zarzuciwszy naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra osoby niepełnosprawnej nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym bratem, pomimo że zobowiązani w pierwszej kolejności: ojciec niepełnosprawnego jest osobą w starszym wieku, schorowaną, pobierającą emeryturę i nie ma możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem oraz syn niepełnosprawnego, który pracuje i do [...].10.2019 r. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, również nie ma możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Burmistrza oraz orzeczenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze co do istoty sprawy przez ustalenie osobie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] października 2019 r.

W uzasadnieniu odwołania jego autorka – zastrzegłszy, że Skarżąca wraz z wnioskiem o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem, złożyła oświadczenie, że w przypadku przyznania na jej rzecz tego prawa, wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy – wyjaśniła, że zobowiązani do opieki nad R. S. w pierwszej kolejności:

- ojciec, W. S. – nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma ustalone prawo do emerytury, jest osobą w starszym wieku (ma [...] lat) i sam wymaga opieki osób trzecich, w związku z czym nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym synem;

- syn, A. S. – do [...] października 2019 r. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Obecnie czeka na termin ponownego stawienia się na komisję orzekającą. Jest zatrudniony od [...] listopada 2017 r. Z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie strony skarżącej, organ nie podjął jednak żadnych czynności, aby ustalić, w jakim stanie zdrowotnym znajduje się obecnie ojciec i syn R. S. [powinno być: "S. " – uw. Sądu] oraz czy zdrowotnie są oni w stanie się nim opiekować. Trudno realnie wymagać, aby to czynili: osoba w starszym wieku, która sama wymaga opieki, i syn, który nie jest w stanie sprawować opieki. Skarżąca podkreśliła, z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że pozostawanie w kręgu osób obowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy ojciec lub syn obowiązani do sprawowania opieki nie są obiektywnie zdolni tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w ich zastępstwie – siostra. Dopuszczalne jest przyznanie tego świadczenia wówczas, gdy ojciec lub syn osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych i nie wynikających z ich woli, nie są zdolni do sprawowania nad nim opieki.

Decyzją z [...] marca 2020 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza.

W uzasadnieniu decyzji, SKO stwierdziło, że Skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym bratem, jednakże ten ma jeszcze ojca (fakt, że w podeszłym wieku) oraz, co istotniejsze, syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A z art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (rodzeństwo jest spokrewnione w drugim stopniu) świadczenie przysługuje tylko w sytuacjach, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub niepełnosprawne w stopniu znacznym. R. S. posiada dwie osoby spokrewnione w pierwszym stopniu – ojca i syna – z których żaden nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, więc mogą sprawować opiekę nad R. S.. Praca nie jest przeszkodą w rozumieniu przepisów ustawy i nie powoduje przeniesienia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, Skarżąca, reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz [ust.] 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra osoby niepełnosprawnej nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym bratem, pomimo że zobowiązani w pierwszej kolejności: ojciec niepełnosprawnego jest osobą w starszym wieku ([...] lat), schorowaną, pobierającą emeryturę, nie mającą możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, oraz syn niepełnosprawnego, który pracuje i do [...] października 2019 r. legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a obecnie czeka na kolejne orzeczenie i nie ma możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem;

2) przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę skarżącą skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że zobowiązani w pierwszej kolejności nie mogą się tego obowiązku podjąć, i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Z powołaniem się na te zarzuty Skarżąca wniosła o "uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. o sygn. akt [...] i ustalenie na rzecz Pani W. S. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] kwietnia 2019 r.", a także o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi jej autorka powtórzyła, mutatis mutandis, argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu, by na zakończenie podkreślić, że z akt sprawy nie wynika, iż Skarżąca nienależycie wypełnia lub źle sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem i że organ miał lub ma zastrzeżenia do sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym – nie tylko od momentu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, ale także wcześniej, od czasu pobierania przez nią zasiłku opiekuńczego od [...] lipca 2013 r. Natomiast z akt sprawy wynika, że R. S. [powinno być: "S. " – uw. Sądu] wymaga, według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, m.in. "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Taką pomoc i opiekę sprawuje nad niepełnosprawnym bratem Skarżąca od ponad [...] lat.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi, podkreślił, że z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. jasno wynika, że siostra, jako osoba zobowiązana do alimentacji, ma prawo do świadczenia, jednakże pod warunkiem, że nie ma osób zobowiązanych do alimentacji bliżej lub nie mogą one się opiekować osobą niepełnosprawną – ustawodawca wymaga tu, by brak możliwości opieki udokumentowany był orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że takie osoby są i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – ojciec jest osobą w podeszłym wieku, ale nic nie wiadomo, by był niepełnosprawny w stopniu znacznym, syn natomiast legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (z informacji pełnomocnika Skarżącej wynika, że obecnie czeka na wydanie kolejnego orzeczenia). W ocenie SKO przeprowadzenie postępowania celem ustalenia, w jakim stanie zdrowotnym znajdują się obecnie ojciec i syn R. S. oraz czy są oni w stanie z przyczyn zdrowotnych sprawować opiekę, nie znajduje uzasadnienia w przepisach. Wręcz przeciwnie. Ani organ I instancji, ani SKO nie mają uprawnień do badania, czy dana osoba może, lub nie, ze względu na stan zdrowia, sprawować opiekę nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną. Z powołaniem się na wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2019 r. (II SA/Ol 496/19) organ II instancji stwierdził, że bez znaczenia w świetle tego wyroku byłyby ustalenia organów obu instancji w zakresie, którego wymaga pełnomocnik, gdyż ani pracownicy organu I instancji, ani członkowie orzekający w II instancji nie mają wiedzy pozwalającej ocenić, czy dana osoba ze względów zdrowotnych może sprawować opiekę czy nie. Z tego właśnie względu ustawodawca wymaga orzeczenia o konkretnym stopniu niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO z [...] marca 2020 r. ([...]) oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z [...] grudnia 2019 r. ([...]) w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności którejkolwiek z tych decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności – wbrew zarzutom skargi – organy administracji w wymaganym zakresie zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111; w skrócie "u.ś.r."), na czele z jej art. 17 ust. 1, określającym przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl tego przepisu: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."

Wnioskowane świadczenie może zostać przyznane, jeżeli są spełnione łącznie wszystkie przesłanki pozytywne określone w cytowanym przepisie, a zarazem nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych, wyszczególnionych zwłaszcza w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednakże "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga" (wyrok NSA z 02.02.2017 r., I OSK 2792/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

W kontrolowanej sprawie fakt sprawowania przez Skarżącą takiej opieki nad niepełnosprawnym bratem nie jest przedmiotem sporu i znajduje potwierdzenie choćby w tym, że nieprzerwanie od 2014 r Skarżąca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja Burmistrza [...] [...] z [...].06.2014 r.), którego podstawową przesłanką jest też – jak wynika expressis verbis z art. 16a ust. 1 u.ś.r. – sprawowanie opieki (stałej) na osobą niepełnosprawną (w stopniu znacznym).

W cytowanym art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. ustawodawca określił katalog osób uprawnionych do świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto w art. 17 ust. 1a u.ś.r., doprecyzował, że: "Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086, z późn. zm.; w skrócie "k.r.o."): "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo". Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, wskazując w art. 129 § 1, że: "Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi". Co jeszcze istotne w kontekście realiów kontrolowanej sprawy: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami" (art. 132 k.r.o.).

Z cytowanymi unormowaniami k.r.o. korespondują przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Właśnie te przepisy – wespół z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy – jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21.02.2019 r., I OSK 3804/18, CBOSA). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności, z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie jest w stanie takiej opieki sprawować (por. wyrok NSA z 07 maja 2020 r., I OSK 2831/19, CBOSA).

Wypada zauważyć, że w istocie podobna myśl legła u podstaw regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r., z której wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa ww. przepisu pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok WSA z 13.08.2019 r., II SA/Ol 496/19, CBOSA).

Na tym tle normatywnym należy stwierdzić, że w kontrolowanej sprawie jest poza sporem, iż względem R. S. obowiązek alimentacyjny jego syna, A. , oraz jego ojca, W. – z których żaden nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – "wyprzedza" obowiązek alimentacyjny jego siostry, W. .

W konsekwencji na gruncie literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust, 1a pkt 1 i 2 u.ś.r. nie może być wątpliwości, że Skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem – co też zostało przyznane w skardze (s. 3).

Sądowi w niniejszym składzie znane są wszakże liczne orzeczenia sądów administracyjnych (część z nich przywołano w skardze), w których akcentuje się konieczność szerszej wykładni ww. przepisów – nie ograniczającej się tylko do wyników wykładni językowej, ale uwzględniającej także wskazania płynące z wykładni systemowej (w tym odwołującej się do zasad konstytucyjnych) i celowościowej. W świetle tych ostatnich dyrektyw wykładni, obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą – a nie tylko orzeczona niepełnosprawność w stopniu znacznym – mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (por. wyroki NSA: 21.06.2017 r., I OSK 829/16; z 14.12.2018 r., I OSK 1939/18; z 16.04.2020 r., I OSK 1115/19; z 07.05.2020 r., I OSK 2831/19 – CBOSA). W uzasadnieniu takiego stanowiska podaje się, że pozbawienie krewnych dalszego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji RP). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, o której mowa w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z 16.04.2020 r., I OSK 1115/19, CBOSA; por. też wyrok NSA z 21.06.2017 r., I OSK 829/16, CBOSA).

W ocenie Sądu w niniejszym składzie nawet jednak oparcie się przez organy przy rozstrzyganiu kontrolowanej sprawy na postulowanej przez Skarżącą systemowej (w tym prokonstytucyjnej) i celowościowej wykładni art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. pozostałoby bez wpływu na wynik tej sprawy. Albowiem w sprawie tej nie zostało wykazane, że osoby spokrewnione w pierwszej kolejności z wymagającym opieki R. S. z obiektywnych względów nie mogą realizować obowiązku opieki nad nim.

Uwaga ta dotyczy głównie syna R. S. – A. – jako że w odniesieniu do jego ojca, W. , można zasadnie argumentować, iż z uwagi na jego podeszły wiek (81 lat) nie mógłby on już należycie sprawować opieki nad swym niepełnosprawnym synem, R. .

Oto bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że ustawodawca niejako z góry zakłada, iż każda osoba, która ukończyła 75 lat, wymaga zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, i w związku z tym domniemaniem wprowadził dwa różne świadczenia adresowane do tych osób, mając na celu wsparcie ich w ponoszeniu wydatków związanych z koniecznością korzystania z takiej pomocy. Pierwszym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Drugim świadczeniem jest dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia – zob. art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 53, z późn. zm.). Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 u.ś.r.). Oba te świadczenia mają ten sam cel – dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku od 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich, i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej – nawet nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – była zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14, CBOSA; por. też wyrok WSA z 23.04.2015 r., II SA/Po 122/15, CBOSA).

Powyższej argumentacji nie sposób już jednak odnieść do syna R. S. – A. – a to choćby z uwagi na jego młody wiek (ur. [...].04.1996 r.). Wypada przy tym zauważyć, że pomimo sygnalizowanego przez pełnomocnika Skarżącej złego stanu zdrowia A. S., nie legitymuje się on aktualnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, gdyż dotychczasowe, zaliczające do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas określony, wygasło z dniem [...] października 2019 r., a nowe, jak dotąd, nie zostało uzyskane – z bliżej nie wyjaśnionych przez pełnomocnika Skarżącej przyczyn – i to pomimo już znacznego upływu czasu od wygaśnięcia tamtego orzeczenia.

Co więcej, nawet wspomniane orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności A. S. zezwalało mu na świadczenie pracy (na zatrudnienie "na stanowisku przystosowanym lub w warunkach chronionych"), z której to możliwości A. S. faktycznie korzystał – i, jak wynikało z treści odwołania, nadal korzysta – pozostając aktywnym zawodowo od listopada 2017 r. Dlatego należy przychylić się do sugestii SKO, że to raczej wzgląd na wykonywanie pracy zarobkowej – która to okoliczność, sama w sobie, nie powoduje na gruncie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. przeniesienia obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby (por. wyrok WSA z 03.12.2019 r., II SA/Ol 850/19, CBOSA) – a nie stan zdrowia, w rzeczywistości uniemożliwia A. S. podjęcie się opieki nad ojcem, R. S..

Odmienne twierdzenia pełnomocnika Skarżącej w tym względzie jawią się jako ogólnikowe i gołosłowne. Dość powiedzieć, że na okoliczność stanu zdrowia A. S. pełnomocnik Skarżącej nie zaoferował żadnych dowodów, ani nie zgłosił żadnych wniosków.

W ocenie Sądu strona skarżąca, zwłaszcza reprezentowana – tak jak w kontrolowanej sprawie – przez pełnomocnika zawodowego, nie może poprzestawać na ogólnikowym zarzucie, że "organ nie podjął żadnych czynności, aby ustalić", w jakim stanie zdrowotnym znajdują się obecnie ojciec i syn R. S., i czy są oni w stanie się nim opiekować – bez jednoczesnego wskazania, jakie konkretnie dowody na ww. okoliczności organ mógł i powinien był przeprowadzić. Jak się bowiem trafnie przyjmuje w utrwalonym orzecznictwie sądowym, nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta ostatnia, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia. Nie można bowiem w takim przypadku założyć, że przy bierności strony, cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach (por. np. wyroki NSA: z 20.05.1998 r., I SA/Ka 1605/96; z 10.10.2007 r., II GSK 172/07; z 21.12.2007 r., II OSK 1783/06; z 07.12.2010 r., II OSK 1677/10; z 28.06.2011 r., II GSK 631/10; z 27.07.2011 r., II OSK 1560/10; z 09.09.2011 r., II OSK 1700/10; z 08.11.2013 r., II OSK 1291/12; z 08.12.2015 r., II OSK 910/14; z 11.04.2017 r., II OSK 2045/15; z 25.09.2018r., II OSK 2406/16 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.