Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 387/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a,  art. 25 ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371); dalej: ustawa o kombatantach, po rozpoznaniu wniosku M. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...] o pozbawieniu strony uprawnień kombatanckich.

W stosunku do strony wszczęto postępowanie weryfikacyjne na podstawie przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W jego toku ustalono, że weryfikowany posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w W. z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej oraz działalności w ruchu oporu.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] pozbawił stronę uprawnień kombatanckich.

Strona w ustawowym terminie wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, z którego treści wynika, iż nie zgadza się z wydaną decyzją.

Jak wskazał organ orzekający, zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) tej ustawy odczytywanym samodzielnie osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet gdyby okoliczności faktyczne, które legły u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane.

Kierownik Urzędu wskazuje, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 r. do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego; do 1954 r. podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991 r. (sygn. akt II UZP 7/91, publ. OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Wolno zatem wskazać, że wnioskodawca zwalczał osoby stawiające sobie za cel wyzwolenie Polski spod okupacji radzieckiej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 1999 r. (sygn. akt V SA 1663/98, publ. Lex nr 49270) wskazał: służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2000 r. (sygn. akt V SA 423/00, publ. Palestra 2001/7-8/205) wskazał: “Z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej."

Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem ze zgromadzonych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, że strona służbę wojskową pełniła w [...] Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego od [...] do [...]. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że powyższa jednostka w latach 1949-1950 brała udział w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowego podziemia zbrojnego: Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ruchem Oporu Armii Krajowej, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość". Również w aktach sprawy znajduje potwierdzenie to, iż strona brała udział w walce z "reakcyjnym podziemiem". Informacja tego rodzaju zawarta jest w punkcie 17 deklaracji członkowskiej b. ZBoWID, zaświadczeniu z dnia [...] wystawionym przez WKU P. Nadmienić trzeba także, iż wnioskodawca w życiorysie, który znajduje się w aktach ZBoWiD pisał, iż brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w czasie swej służby w KBW (“...brałem udział z bronią w ręku przeciwko bandom reakcyjnego podziemia na terenie woj. krakowskiego...").

Jak dalej wskazał organ orzekający, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 lutego 2005 r. (sygn. akt OSK 1126/04, publ. Lex nr 165721) sformułował tezę: Zwrot “zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego należy interpretować rozdzielnie. Oznacza to, że wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. Ten tok rozumowania został wyrażony nie tylko w przywołanym wyroku zawierającym niezwykle obszerne uzasadnienie zawierające przegląd poglądów prezentowanych w doktrynie i judykaturze w aspekcie wykładni analizowanego przepisu, lecz również w innych orzeczeniach: wyrok NSA z dnia 25 lutego 1999 r., sygn. akt V SA 1663/98, publ. Lex nr 49270; wyrok NSA z dnia 20 października 2000 r., sygn. akt II SA/Gd 1115/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA/Lu 540/99, niepubl.; wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 2106/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r. sygn. akt V SA 227/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 423/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt SA/Rz 116/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA/Ka 1480 /99, niepubl. Zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach spójnik “i" w zwrocie “zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowym sama współpraca z organami represji (niezależnie od stosunku prawnego leżącego u podstaw pracy lub współpracy) nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i charakter zatrudnienia w tych organach chodzi (wyrok TK z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt K 15/93; publ. OTK ZU 1994/1/4). W aktualnie obowiązującym stanie prawnym zaistnienie podstaw do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach stanowi barierę do zachowania (uzyskania) uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach nie mogą skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego przez art. 21 ust. 3 pkt 1 tej ustawy. Zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeżeliby fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane. Osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu.

Nadto, Kierownik Urzędu podał, iż w aktach sprawy znajduje się Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych nr [...]. Analiza treści protokołu każe uznać, że nie jest on decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego, co wynika również z przepisów Instrukcji Wykonawczej do Regulaminu weryfikacji uprawnień i wydawania zaświadczeń o uprawnieniach kombatanckich. W omawianym dokumencie nie wskazano podstawy prawnej wydania rozstrzygnięcia. Wymieniony Protokół... może być co najwyżej rozpatrywany w kategoriach dokumentu utrwalającego określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Można również za poglądami doktryny uznać, że dokument ten stanowi tzw. "nieakt" administracyjny, tj. czynność mającą jedynie pewne pozory aktu administracyjnego (decyzji), lecz nie będącej nim. "Nieakt" nie jest w ogóle aktem administracyjnym i nie mają do niego zastosowania reguły dotyczące aktów wadliwych. "Nieakt" nie może więc być uchylony ani zmieniony, nie można też stwierdzić jego nieważności. Nie wywołuje on żadnych skutków prawnych (Marek Wierzbowski (red.): Prawo administracyjne, Warszawa 2001, s. 301).

Z kolei, zaświadczenie o uprawnieniach kombatanckich wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów na podstawie Protokołu z przeglądu akt weryfikacyjnych obrazowało jedynie stan akt sprawy, utrwalało określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Powyższy pogląd podzielił m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 674/07 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 994/08.

Na powyższą decyzję skargę do tutejszego Sądu złożył M. P. W skardze podniósł, iż wydana decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca. M.in. wskazał, że w latach 1949-1951 odbywał zasadniczą służbę wojskową i nie miał możliwości odmowy co do przydziału do formacji wojskowej. Była to wyłącznie służba wartownicza obiektów przemysłowych i nie brał udziału w żadnej akcji operacyjnej przeciwko oddziałom podziemia. Pełnił funkcję pisarza Kompanii, a także był magazynierem żywnościowym w załogach ochronnych zakładów przemysłowych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatntów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administraycjny zważył, co następuje:

Po myśli art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach osoba, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzedów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej nie może uzyskać uprawnień kombatanckich.

Zgodnie zaś z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione m.in. w wyżej cytowanym przepisie prawa.

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił skarżącego uprawnień kombatanckich. W toku przeprowadzonego postępowania stwierdzono, że skarżący uzyskał rzeczone uprawnienia z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej oraz działalności w ruchu oporu. Zatem, podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowiło ustalenie, że skarżący, prócz uzyskania uprawnienia do dodatku kombatanckiego z tytułu działalności w ruchu oporu, równocześnie nabył te uprawnienia z tytułu udziału w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowego podziemia, w walce z "reakcyjnym podziemiem". Jego żródłem była znajdująca się w aktach administracyjnych dokumentacja, a mianowicie: zaświadczenie wystawione w dniu [...] przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P., z którego wynika, że od dnia [...] do dnia [...] pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostce, która brała udział w walce z reakcyjnym podziemiem; Deklaracja członkowska Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, w której sam skarżący oświadczył, iż pełniąc służbę w "KBW [...]" brał czynny i systematyczny udział w likwidacji reakcyjnego podziemia; orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu ZBoWiD w W. z dnia [...], w którym jako okresy działalności kombatanckiej określono nie tylko okres działalności skarżącego w ruchu oporu ale i okres walki o utrwalanie władzy ludowej; oświadczenie złożone przez skarżącego w dniu [...], w którym zdając relację z przebiegu służby w "[...] KBW" również potwierdził swe uczestnictwo w walkach zbrojnych przeciwko bandom reakcyjnego podziemia na terenie województwa krakowskiego. Zresztą podobnej treści oświadczenie skarżący złożył w dniu [...]

Ponadto, mimo podniesienia przez skarżącego, iż przypisanie mu działalności o utrwalanie władzy ludowej było niezgodne z prawdą i podczas służby wojskowej pełnił inne obowiązki niż walka z formacjami zbrojnymi, organ orzekający ustalił również, że będący formacją wojskową powołaną do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także zapewnienia porządku publicznego, wchodzący w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego [...] Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego mp. K., w okresie, w jakim służył w nim skarżący, brał udział w walkach zbrojnych m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ruchem Oporu Armii Krajowej, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość".

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz brzmienie przywołanych przepisów ustawy o kombatantach należało więc zaaprobować zaskarżone rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu skarżącego przyznanych mu uprawnień kombatanckich. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie może ulegać wątpliwości, że skarżący uzyskał swe uprawnienia m.in. z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Rację ma Kierownik Urzędu stwierdzając, iż skarżący tylko z racji pełnienia służby wojskowej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Z kolei, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach osoba, której dotyczy ten przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet, gdyby okoliczności faktyczne, które legły u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane.

Podkreślić także należy, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, sam fakt udziału, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich z tytułu utrwalania władzy ludowej.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych.

W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.