Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 345/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne wszczęte zostało wnioskiem T. G. ( dalej: strona, skarżący) z dnia 7 września 2020 r. , adresowanym do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. , o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem – R. G. ( dalej: ojciec strony, skarżącego).

Decyzją z dnia [...] nr [...],wydaną z powołaniem się na przepisy art. 2 pkt 2, art.3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) , art.,32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm" ) dalej: u.ś.r., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy J., .pracownik Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w J. ( dalej: organ I instancji) odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką sprawowaną nad ojcem z tym uzasadnieniem, że ojciec strony jest żonaty, a jego małżonka pracuje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego - w ocenie organu I instancji -nie ma podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia synowi osoby niepełnosprawnej. Natomiast organ nie posiada kompetencji do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem możliwości sprawowania opieki nad mężem.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej ,podnosząc zarzut błędnego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. poprzez stwierdzenie ,że nie może być zastosowany w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się zstępny, gdyż naruszałoby to konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. ( dalej: Kolegium, organ II instancji) decyzją dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w całości. W motywach decyzji Kolegium przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. , określającego krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne , a następnie przywołało treść art.17 ust.5 u.ś.r. , w którym ustawodawca wskazał w jakich okolicznościach świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Stosownie do tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ II instancji powołał się też na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104)., którym orzeczono, że art. 17 ust. I b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji W konsekwencji w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku, przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności i przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej .

Odnosząc się do okoliczności istotnych dla nabycia prawa do świadczenia w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że osoba wymagająca opieki ojciec strony ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. (legitymuje się Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania Niepełnosprawności w O. z dnia[...] - Znak [...]). Ojciec strony został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 6 sierpnia 2014 r., ale nie da się ustalić daty, od kiedy istniej niepełnosprawność, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez instytucje pomocy społecznej. Orzeczono również, że w stosunku do ojca strony istnieje konieczność stałej lub długotrwałej pomocy opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Osobą sprawującą opiekę nad nim jest obecnie jego syn. Kolegium zauważyło, że w uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej stwierdzono wprawdzie , iż sprawuje on opiekę nad ojcem, ale wynika z niej również, że zakres sprawowanej opieki nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia. Ojciec strony je samodzielnie i jest w stanie wykonać większość czynności życia codziennego, wymaga wsparcia np. przy przesiadaniu się na wózek, korzystaniu z toalety, myciu itp.

W związku z powyższym organ II instancji podkreślił, że jedną z okoliczności warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.. Opieka ta ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca i wyrażać się w zaangażowaniu całodobowym ze strony opiekuna i podejmowaniu przez niego wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, m.in. takich jak utrzymanie higieny osobistej, ubieranie i rozbieranie, pomoc przy wstawaniu z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, pielęgnacja, pomoc przy podawaniu posiłków i przyjmowaniu napojów, pomoc przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Na stałość wyżej wskazanych zabiegów opiekuna względem osoby niepełnosprawnej wskazuje zasadniczo, m.in., wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie jednego gospodarstwa domowego przez osobę sprawującą opiekę i osobę niepełnosprawną. Stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie jej we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność. Wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia.

Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji ,wedle której ojciec strony nie wymaga opieki, która uzasadnia rezygnację przez syna z zatrudnienia lub nie podejmowanie zatrudnienia. Pomocy ojcu strony może również udzielić np. opiekunka w ramach usług opiekuńczych.

Niezależnie od tego powyższego , organ II instancji podkreślił ,że ojciec strony pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem również z tego powodu organ nie ma podstaw do przyznania stronie świadczenia. Według Kolegium "pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. au.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (...). Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym." (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r" I OSK 2462/19, LEX nr 2798595).

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na fakt, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych polegających na sprawowaniu opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem

Organ II instancji wskazał ,że ojciec strony jest żonaty, jego żona żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co więcej - pracuje zawodowo. W takiej sytuacji, zdaniem Kolegium, nie ma możliwości przyznania stronie - jako synowi osoby wymagającej opieki - świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ odwoławczy zwrócił również uwagę na to, że taka decyzja podyktowana jest ważnymi względami polityki społecznej. Liberalna wykładnia wskazanego powyżej przepisu prowadzi bowiem do niekorzystnych skutków społecznych, powoduje bowiem, że osoba młoda zamiast pracować i zdobywać środki utrzymania zostaje pozbawiona tej możliwości i "wypchnięta" z rynku pracy, co może mieć dla niej poważne konsekwencje.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący wniósł o :

1/ uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

2/ zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

3/ skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarga oparta została na zarzucie rażącej obrazy przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust la u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wraz z uzasadnieniem zawartym w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021, poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności .przez sąd. Jednocześnie rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.

W badanej sprawie spór między stroną a organami dotyczy spełnienia przez skarżącego przesłanek do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z art. 17 u.ś.r. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Zdaniem organów obu instancji skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jedynie dla porządku podkreślić należy, że w kwestii niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W tym zakresie organ II instancji trafnie zauważył, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje powyższe stanowisko wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Przechodząc do spornej w badanej sprawie kwestii, zauważyć należy ,że punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego w kontekście wystąpienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stwierdzenie jej zaistnienia uniemożliwiała przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym zakresie wypada przytoczyć treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na które powołały się organy obu instancji, określone zostały w ustępie 5 pkt 2 cytowanego przepisu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zatem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga w tym miejscu zaakcentowania , że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W materiale aktowym analizowanej sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że matka skarżącego nie jest w stanie opiekować się swoim mężem. Przeciwnie wskazuje on na to ,że pomimo ,iż jest emerytką , jest osobą aktywną zawodowo, pracuje w charakterze księgowej przez 5 dni w tygodniu. Podnoszone przez stronę powody , dla których jego matka , pomimo posiadania uprawnień do świadczenia emerytalnego , podjęła się ona pracy zarobkowej pozbawione są doniosłości prawnej . Fakt bowiem posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie zwalnia żony z obowiązku opieki nad niepełnosprawnym mężem. W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem fakt , że wymagający opieki ojciec skarżącego ( l. 68) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 60 roku życia (sierpień 2014 r.). W tym czasie jego małżonka była w wieku 61 lat. Z wywiadu środowiskowego wynika , że rozpoznano u niej cukrzycę , ma problemy z kręgosłupem , cierpi na nadczynność tarczycy .Przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył we wrześniu 2020 r. Nie ma w materiale aktowym jakichkolwiek innych dowodów i zaświadczeń lekarskich wskazujących na stan zdrowia matki skarżącego za okres od momentu stwierdzenia u ojca skarżącego znacznego stopnia niepełnosprawności . W związku ze stanem swojego zdrowia matka skarżącego nie wystąpiła z wnioskiem o orzeczenie stopnia jej niepełnosprawności. . A zatem w żaden sposób nie wskazano i nie wykazano z jakich obiektywnych przyczyn żona nie może sprawować opieki nad chorym mężem.

Jak wynika z ujawnionych okoliczności sprawy , wraz z osobą wymagającą opieki zamieszkiwała wspólnie nie tylko jego małżonka, ale również dorosły syn. Zatem - w ocenie Sądu- nic nie stało na przeszkodzie , aby w ramach stworzonej przez nich rodziny i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego , podzielić opiekę nad ojcem / mężem bez konieczności rezygnacji czy też niepodejmowania pracy przez skarżącego .

W tym miejscu przypomnieć jedynie należy, że celem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc państwa w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną w przypadku konieczności rezygnacji ze źródła utrzymania, tj. kiedy praca zarobkowa uniemożliwia sprawowanie tej opieki, bardzo często całodobowo. Wymaga też podkreślenia, że celem ustawodawcy nie było przyznanie tego świadczenia dowolnemu członkowi rodziny, któremu w danym czasie (nie pracuje, ma czas i możliwości) odpowiada opiekowanie się osobą niepełnosprawną. Wskazanie szeregu obligatoryjnych przesłanek ma zatem za zadanie wyeliminować sytuacje, w których rodzina się umawia kiedy i komu opieka nad osobą wymagającą opieki opłaca się najbardziej.

Ma zatem rację Kolegium , kiedy wywodzi, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawiałaby się sytuacja, gdyby oboje małżonkowie byli niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wykluczałoby dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Na takie sytuacje ustawodawca wprowadził wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.

Jednakże w stanie faktycznym badanej sprawy , w szczególności przy uwzględnieniu faktu aktywności zawodowej małżonka osoby wymagającej opieki , nie budzi wątpliwości, że pozostawanie ojca skarżącego w związku małżeńskim, gdy małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (vide wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020r., sygn. akt. I OSK 599/20).

Odnosząc się do przywołanego przez pełnomocnika skarżącego orzeczenia na poparcie zarzutu zastosowania przez organ błędnej wykładni, Sąd aprobuje pogląd wyrażany w orzecznictwie, wedle którego możliwe jest niekiedy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi będącemu członkiem rodziny, nawet jeżeli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli zachodzą wyjątkowe okoliczności, że małżonek niepełnosprawnego (najczęściej z uwagi na bardzo zły stan zdrowia) nie może tej opieki faktycznie nad niepełnosprawnym świadczyć. W takich okolicznościach za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu niż małżonek członkowi rodziny przemawia to, że w zupełnym braku możliwości wsparcia niepełnosprawnego przez małżonka, bieżący obowiązek alimentacyjny opieki przechodzi w świetle ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) na najbliższą rodzinę. Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 764/21, zgodnie z którym istnieją racje, które nakazują rozważyć, czy najbliżsi członkowie rodziny nie są prawnie przymuszeni do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na pilną konieczność opieki nad niepełnosprawnym, a w konsekwencji, czy nie powinni być wobec tego wsparci przez Państwo w formie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wartości wynikające z samej Konstytucji (art. 69).

Zdaniem Sądu z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w ujawnionych okolicznościach analizowanej sprawy . Sąd nie dopatrzył się w rodzinie skarżącego takich szczególnych i wyjątkowych okoliczności rodzinnych i osobistych, zwłaszcza w kontekście zaistnienia ustawowej przesłanki rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia celem opieki nad ojcem.

Przede wszystkim należy wskazać, że ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącego z dnia 21 września 2020r. wynika, że w kwietniu 2020r. został on zwolniony z pracy i od tego okresu nie jest nigdzie zatrudniony i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Oznacza to ,że skarżący nie był zmuszony do bezwzględnej rezygnacji z pracy. Choroba ojca nie powinna również wpłynąć na jego możliwość poszukiwania zatrudnienia. Osoba wymagająca opieki ma małżonkę, która nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Sąd zdaje sobie sprawę, że matka skarżącego zapewne nie jest w stanie wykonywać wszystkich czynności opieki nad mężem, lecz - z powodu braku stosownych dowodów - jej stanu zdrowia nie można traktować jako tożsamego ze znaczącą niepełnoprawnością. W okolicznościach badanej sprawy, potrzeba wsparcia matki skarżącego przy kompleksowej opiece nad mężem, nie powinna być utożsamiana z sytuacją, w której skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej.

Konkludując , w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca uzyskanie przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem Sądu , wskazywanie na zły stan zdrowia i jednoczesne wykonywanie pracy zarobkowej , nielegitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być w żadnym razie uznawane za przesłankę niemożności świadczenia opieki przez żonę nad niepełnosprawnym mężem. Zważywszy , że sprawowanie opieki nie musi ograniczać się tylko do osobistych starań, lecz może polegać również na finansowaniu usługi opieki, bądź dzieleniu jej z bezrobotnym synem, który jednocześnie może próbować podejmować zatrudnienie w różnych formach, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium.

Z tych względów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.