Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 105/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 199, art. 184 w zw. z art. 197
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 955/14 odmawiające przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r.

W dniu 8 grudnia 2014 r. skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierający żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

We wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz ojcem i matką. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (Zofii - 930,26 zł i Jana - 992,93 zł) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci - w łącznej wysokości 584 zł oraz zasiłek na trzecie i czwarte dziecko z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni.

Wskazał ponadto, że stan jego zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli. W. S. cierpi bowiem na zaburzenie równowagi i osłabienie pamięci, a w ostatnim czasie nasiliły się także zasłabnięcia i drętwienia kończyn. W. S. stwierdził również, że ma wykształcenie podstawowe i nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich spraw przed Sądem. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów.

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Wa 955/14 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia W. S. złożył sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 955/14 wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił W. S. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 16 czerwca 2014 r.

W ocenie Sądu skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz ponieść koszty związane w wyborem profesjonalnego pełnomocnika.

Sąd wskazał, że niniejsza sprawa o sygn. akt II SAB/Wa 955/14 jest jedną z ponad czterystu, które toczyły się albo też toczą w wyniku skarg W. S. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Biorąc pod uwagę nabyte przez skarżącego doświadczenie jak i fakt każdorazowego pouczania o przysługujących środkach zaskarżania orzeczeń stron działających bez profesjonalnego pełnomocnika, tłumaczenie skarżącego, że nie jest on w stanie samodzielnie bronić swoich praw jest – w ocenie Sądu – pozbawione podstaw.

Sąd zauważył, że sam skarżący zaznaczył, iż posiada majątek – gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, na którym może gospodarować w sposób przynoszący mu dochody. Zgodnie zaś z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skarżący ma bowiem możliwość rozporządzania posiadaną nieruchomością w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Zwiększone możliwości wykorzystania wskazanej nieruchomości daje też – w ocenie Sądu – położenie jej w sąsiedztwie dużego miasta. Zdaniem Sądu I instancji niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych.

W ocenie Sądu I instancji, W. S. nie wykazał także w sposób dostateczny, aby zły stan zdrowia uniemożliwiał jemu, bądź też jego żonie podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy zwolnienia lekarskie czy też dokumentacja medyczna nie dają podstawy do przyjęcia, iż obecny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia nawet podjęcie pracy w niepełnym wymiarze godzin np.: chałupniczej. Z załączonych dokumentów nie wynika też, aby w stosunku do skarżącego czy jego żony zostało wydane orzeczenie o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy.

Sąd wskazał, że stały miesięczny dochód rodziny skarżącego przekracza 2.000 zł netto, nie stanowi on jednak wyłącznego źródła utrzymania skarżącego i jego rodziny, bowiem środków utrzymania dostarcza również posiadane gospodarstwo rolne. Sąd podkreślił, że decydując się na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł W. S. podnosząc, że fakt, iż ma gdzie mieszkać i stara się utrzymać wielodzietną i wielopokoleniową rodzinę nie oznacza, że stać go na poniesienie kosztów procesu. Wskazał, że miesięczny dochód na ośmioosobową rodzinę wynosi 2.374,19 zł netto, co dowodzi życia w ubóstwie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione przez W. S. we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym, całkowitym zakresie. Również we wniesionym zażaleniu skarżący nie wykazał wystąpienia takich okoliczności, ograniczając się jedynie do polemiki z oceną wyrażoną przez Sąd I instancji. Skarżący i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny, który chociaż nie jest wysoki, to nie daje podstaw by stwierdzić, że skarżący żyje w ubóstwie. Oceniając sytuację materialną rodziny skarżącego nie można pomijać okoliczności, że W. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10, 8845 ha, w tym 1,6 ha lasu i jak podaje sam skarżący, chociaż gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, to zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że skoro skarżący nie rozporządza posiadanym gospodarstwem rolnym w sposób przynoszący mu dochody, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Podzielić należało też ocenę, że z przedstawionej przy wniosku dokumentacji lekarskiej nie wynika, że skarżący jest niezdolny do pracy.

Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2015 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.