Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 942/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 61a § 1 i art. 105 § 1, art. 107 § 1, art. 138 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.18, art. 34 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jerzy Drwal, WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. J.-J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] [...]; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. przyznaje radcy prawnemu M. K. R., wykonującej zawód w ramach kancelarii radcy prawnego, wynagrodzenie w kwocie [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (dalej jako organ bądź DIS), po rozpatrzeniu zażalenia M. J. (dalej jako zobowiązana bądź skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako organ I instancji) z dnia 18 kwietnia 2013 r. w przedmiocie zarzutów zobowiązanej dotyczących postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...]:

- na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.13.267 – dalej jako k.p.a.) oraz art.18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.12.1015 ze zm. – dalej jako u.p.e.a.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...];

- na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art.18 u.p.e.a. uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie dotyczącym zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...] i przekazał w tej części sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy:

Zobowiązana, pismem z dnia 30 stycznia 2013 r., wniosła o nieprowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...]. Twierdziła bowiem, że te tytuły wykonawcze nie zostały jej doręczone. Podpisy, które mają poświadczać ich doręczenie nie zostały przez nią złożone. W odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego, zobowiązana, w piśmie z dnia 18 marca 2013 r., wyjaśniła, że są to zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji oraz dodatkowo wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które, w jej ocenie, jest niedopuszczalne.

Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne przyjął, że zgłoszone zarzuty stanowią uzupełnienie zarzutów, jakie zobowiązana złożyła w kwietniu 2011 r. i na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 w związku z art. 33 i art. 34 § 4 u.p.e.a. postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013 r. powziął następujące rozstrzygnięcia:

- odmówił uwzględnienia zarzutów zobowiązanej odnośnie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...],[...],[...],[...], z uwagi na uchybienie terminowi do ich wniesienia;

- na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów i umorzył postępowanie ze względu na bezprzedmiotowość.

Organ I instancji argumentował, że nie było podstaw do uwzględnienia zarzutów zobowiązanej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ zostały one zgłoszone z uchybieniem ustawowemu terminowi 7 dni. W ocenie organu egzekucyjnego, doręczenie poszczególnych tytułów wykonawczych zostało dokonane skutecznie i następowało w 2001 r., w 2004 r. i w 2005 r. Organ egzekucyjny dokonał samodzielnej analizy podpisów składanych przez zobowiązaną z tymi, mającymi dokumentować doręczenie wymienionych tytułów wykonawczych. Na tej podstawie doszedł do przekonania, że nie budzi wątpliwości w sprawie fakt i data doręczenia zobowiązanej tych tytułów wykonawczych. Wobec tego, zdaniem organu I instancji, zasadne jest stwierdzenie, że zarzuty zostały złożone z uchybieniem ustawowemu terminowi 7 dni.

Zobowiązana nie zgodziła się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego i złożyła zażalenie, w którym konsekwentnie twierdziła, że tytuły wykonawcze, objęte zarzutami, nie zostały jej doręczone, zaś analiza organu I instancji w zakresie autentyczności podpisów, które jej się przypisuje, wyprowadzone z niej wnioski, są dowolne, nie mają potwierdzenia w dowodach.

DIS, podejmując zaskarżone postanowienie argumentował, że stosownie do wiążącego stanowiska w sprawie sygn. I SA/Lu 600/11, zakończonej prawomocnym wyrokiem, w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...]nie może być wątpliwości, że zarzuty zostały złożone z uchybieniem ustawowemu terminowi, stąd zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów złożonych przez zobowiązaną. Jednocześnie organ zauważył, że w postanowieniu organu I instancji zostały zawarte rozstrzygnięcia: odmawiające uwzględnienia zarzutów (w trybie art. 34 § 4 u.p.e.a.), odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów (art.61a k.p.a.) oraz umarzające postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość (art. 105 § 1 k.p.a.). Ocenił, że nie są one tożsame. Każde z nich zostało przewidziane dla innych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Zauważał, że podjęcie w sprawie jednego z nich wyklucza możliwość zastosowania pozostałych. Z tych też względów, zdaniem organu, należało konwalidować sformułowanie sentencji postanowienia organu I instancji w części, odnoszącej się do zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], co polegało na odmowie wszczęcia postępowania w sprawie.

Ustosunkowując się natomiast do rozstrzygnięcia organu I instancji, dotyczącego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], DIS stanął na stanowisku, zgodnie z którym nie ma dowodów, potwierdzających skuteczne doręczenie zobowiązanej wymienionych tytułów wykonawczych. Ocenił bowiem, że samodzielna analiza i porównanie podpisów zobowiązanej z tymi na tytułach wykonawczych, na dowodach doręczeń, stanowi jedynie domniemanie organu I instancji i nie może być traktowane jako dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. W konsekwencji, zdaniem DIS, wobec braku w aktach sprawy wiarygodnych dowodów, potwierdzających doręczenie zobowiązanej tych tytułów wykonawczych, niemożliwe było zweryfikowanie czy zarzuty zobowiązanej zostały zgłoszone w terminie prawem przewidzianym.

Zobowiązana złożyła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. Zarzuciła organowi nierozstrzygnięcie istoty sprawy, naruszenie przepisów postępowania tj. art. 77 § 1, art. 75 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe prowadzenie postępowania dowodowego, polegające na pominięciu wyjaśnień zobowiązanej, co doprowadziło do błędnej odmowy wszczęcia postępowania. Skarżąca sformułowała również zarzut naruszenia art. 61a k.p.a oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.).

Uzasadnienie skargi zasadniczo stanowi powtórzenie argumentacji, toku rozumowania jakie zobowiązana przedstawiała organom. Podkreślała, że w styczniu 2013 r. zgłosiła nowe, odrębne zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionych w nich tytułów wykonawczych. Jej zdaniem, stanowisko przyjęte przez organ w zaskarżonym postanowieniu narusza prawa strony postępowania egzekucyjnego i nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.

Odpowiadając na skargę, DIS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko oraz argumentację faktyczną i prawną, przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zauważyć, że skargą zostało objęte postanowienie DIS w całości. Wobec tego należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ale w części.

Przede wszystkim ocenę prawną wypada rozpocząć od porównania treści rozstrzygnięć zawartych w postanowieniu organu I instancji z tymi, zawartymi następnie w postanowieniu DIS. Otóż organ I instancji, w odniesieniu do wszystkich czterech tytułów wykonawczych, postanowił odmówić uwzględnienia zarzutów, odmówić wszczęcia postępowania i umorzyć postępowanie w związku z tymi zarzutami. DIS z kolei postanowił utrzymać w mocy postanowienie organu I instancji w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów w odniesieniu do dwóch tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...]. W dalszej kolejności uchylił postanowienie organu I instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia odnośnie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...].

Z powyższego porównania wynika więc jednoznacznie, że DIS nie objął swoim rozstrzygnięciem odmowy uwzględnienia zarzutów i umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z zarzutami, dotyczącymi tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...]. Wobec tego w tym zakresie postanowienie organu egzekucyjnego pozostało w obrocie prawnym. Natomiast uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia zostało tak sformułowane przez DIS, że objęło wszystkie trzy rozstrzygnięcia organu I instancji (tj. odmowę uwzględnienia zarzutów, odmowę wszczęcia i umorzenie postępowania), ale jedynie w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...].

W tych okolicznościach kontrolowanej sprawy, wywołanej zarzutami zobowiązanej, DIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji odnośnie odmowy wszczęcia postępowania, a jednocześnie nie wyeliminował z obrotu prawnego rozstrzygnięcia organu I instancji o odmowie uwzględnienia zarzutów i o umorzeniu postępowania wywołanego tymi zarzutami, dotyczącymi tych samych tytułów wykonawczych, tj. o nr: [...] i [...]. Jak słusznie zauważa DIS, odmowa uwzględnienia zarzutów, odmowa wszczęcia postępowania i wreszcie umorzenia postępowania to rozstrzygnięcia dla odrębnych, zasadniczo różnych sytuacji faktycznych i prawnych, które się wykluczają. Wystarczy porównać treść art. 34 § 4 u.p.e.a. z art. 61a § 1 i art. 105 § 1 k.p.a. Między tymi rozstrzygnięciami istnieje zakresowa rozdzielność. Zatem nie można uznać za odpowiadającą prawu sytuację, w której, w odniesieniu do zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], DIS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie tych zarzutów i nie orzekł w żaden sposób w kwestii pozostałych rozstrzygnięć organu I instancji, zasadniczo wykluczających to utrzymane w mocy. Można podsumować takie postępowanie organu, jako jedynie częściowe rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy w drugiej instancji, co należy kwalifikować jako istotne naruszenie art. 15, art. 138 § 1 k.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a. Nie można bowiem domniemywać ani uchylenia, ani utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji. Jeśli DIS nie godził się z odmową uwzględnienia zarzutów i z umorzeniem postępowania w sprawie zarzutów odnośnie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, to tej treści stanowisko organu nie znalazło odzwierciedlenia w rozstrzygnięciu. Innymi słowy, DIS nie był uprawniony by wybrać jedno z kilku wykluczających się rozstrzygnięć organu I instancji co do tych samych tytułów wykonawczych i tylko o tym jednym wybranym orzec, bez odniesienia się do pozostałych, jeśli art. 138 k.p.a. w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a. miał być zastosowany prawidłowo. Natomiast, co do zasady, to rozstrzygnięcie organu wyznacza granice uzasadnienia, nie odwrotnie (por. art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Stwierdzona istotna wada rozstrzygnięcia organu II instancji w kwestii zarzutów zobowiązanej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...] nie pozwala na tym etapie przesądzić jakiej treści rozstrzygnięcie powinien organ przyjąć odnośnie tych zarzutów, czy rzeczywiście zasadna będzie odmowa wszczęcia postępowania. Organ powinien bowiem (w rozumieniu obowiązku) w pierwszej kolejności zastosować odpowiednio art. 138 k.p.a., w sposób adekwatny do ustaleń faktycznych i oceny prawnej oraz do treści rozstrzygnięć powziętych przez organ I instancji w postanowieniu objętym zażaleniem.

Dla dopełnienia oceny prawnej trzeba zwrócić uwagę, że w sprawie sygn. I SA/Lu 600/11, w sposób prawomocny, a przez to wiążący, została przesądzona kwestia, które tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej, a w odniesieniu do których fakt i data doręczenia wymaga wyjaśnienia. Ze stanowiskiem, przyjętym w prawomocnym wyroku sądowym, ani zobowiązana, ani organ, ani też sąd w sprawie niniejszej nie są uprawnieni podejmować polemikę. Jeśli skarżąca z tym stanowiskiem się nie zgadzała, to była uprawniona składać przewidziany prawem środek zaskarżenia. Zatem, jak długo DIS prawidłowo odczytuje stanowisko przyjęte w sprawie sygn. I SA/Lu 600/11, tak długo nie można skuteczne postawić mu zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. Nadmienić wypada, że skarżąca nie skonkretyzowała na czym polegał błąd organu przy odczytywaniu treści uzasadnienia wyroku w wymienionej wyżej sprawie, a ściślej rzecz ujmując, w którym miejscu argumentacja organu jest niezgodna z wiążącym stanowiskiem zaprezentowanym w sprawie sygn. I SA/Lu 600/11 (por. orzeczenie w sprawie I SA/Lu 999/12 ze skargi zobowiązanej).

Na zakończenie trzeba zauważyć, że skarżąca nie formułowała zarzutów ściśle odnośnie uchylenia postanowienia organu I instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdy chodzi o zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] oraz [...]. Tej treści rozstrzygnięcie organu w istocie odpowiada stanowisku skarżącej. Wobec tego sąd nie kwestionował w tym zakresie legalności zaskarżonego postanowienia, stojąc na stanowisku, że byłoby to niedopuszczalne z uwagi na obowiązujący zakaz orzekania na niekorzyść skarżącej określony w art. 134 § 2 p.p.s.a.

Natomiast kwestia potraktowania pisma zobowiązanej ze stycznia 2013 r. jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to przedmiot odrębnego postępowania przed organem egzekucyjnym, a stosownie do okoliczności dopiero przyszłej i odrębnej sądowej kontroli legalności. W tej sprawie przedmiotem zaskarżonego postanowienia były zarzuty zobowiązanej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i ten przedmiot wyznaczał granice nin. sądowej kontroli legalności w rozumieniu art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.

Dlatego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w tej części, w której organ utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r. o nr [...]. Natomiast w pozostałym zakresie skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach, tj. o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, uzasadnia art. 250 tej ustawy.