Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 144/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 ust.2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17. art. 20 ust.2 i ust 3, art. 23, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Burmistrz Ś. decyzją z [...].07.2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 17, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej u.ś.r.), § 2, § 10, § 11, § 13 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), art. 15zzzzzn ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz Zarządzenia Burmistrza Ś. Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. w sprawie upoważnienia Kierownika O. P. S. w Ś. do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji, odmówił przyznania R. P. (dalej skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust.1 pkt 1 u.ś.r. na osobę: P. M., ur. [...] r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że matka skarżącego (M. P.) jest osobą zamężną, a jej mąż M. P. także jest osobą przewlekle chorą. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż jest on jedyną osobą, która może zaopiekować się matką M. P.. Do wniosku dołączono orzeczenie o niepełnosprawności M. P. z którego wynika, że w jej przypadku nie można ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność.

Zgodnie z przedstawioną regulacją normatywną, a także przedłożonymi dokumentami uznano, iż mimo faktycznego sprawowania opieki przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia on warunków wynikających z przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego na M. P..

Organ ustalając brak uprawnień do przedmiotowego świadczenia miał na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod. poz. 1443. Zgodnie z pkt 2 tego wyroku: art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W opinii organu, Trybunał wskazał wyraźnie uzasadniając swój wyrok, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie wskazanym przez ustawodawcę." Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skutkiem tego wyroku nie jest zmiana (poprzez uchylenie) przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku strony. W ocenie O. P. S. w Ś. również sytuacja prawna osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad osobami niepełnosprawnymi, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 i 25 roku życia, nie uległa zmianie. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ponieważ do obecnej chwili ustawodawca nie zmienił w wyniku nowelizacji ustawy przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją, organ ustalając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) ma obowiązek zbadać, czy spełnione zostały warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17.

Zauważono, że zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS M. P., numer akt [...] z dnia [...].11.2019 r. nie można ustalić daty początkowej powstania niepełnosprawności i tym samym w ocenie organu I instancji nie została spełniona przesłanka zawarta w tym przepisie, a przyznanie świadczenia wymaga spełnienia łącznie wszystkich przesłanek zawartych w art. 17 ustawy.

Wobec powyższego należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego celem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł R. P. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji bezzasadnie w niniejszej sprawie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek strony było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tymczasem to ten przepis stał się podstawą wydania decyzji odmownej.

W związku z powyższym niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności M. P. nie mogła stanowić przesłanki negatywnej wykluczającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż - jak wywiedziono powyżej - okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygania w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne.

Przypomniano, że przytoczony powyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19 - cyt.: "Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.

Jak wynika z oświadczenia złożonego przez M. P. (które zostało dołączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) mąż R. P. jest inwalidą [...] grupy. W aktach sprawy znajduje się kopia wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r., w którym wskazano, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r. M. P. został uznany trwale za częściowo niezdolnego do pracy. W związku z tym, że M. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane synowi - R. P.. Co prawda w ww. oświadczeniu M. P. wskazała, że mąż jest schorowany i sam potrzebuje opieki, cierpi na nadciśnienie tętnicze, rwę kulszową, dnę moczanową, zwyrodnienie kręgosłupa i depresję, jednakże okoliczności te - w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. - nie mogą zostać uwzględnione. Wolą ustawodawcy bowiem było to, by stan zdrowia współmałżonka, uniemożliwiający jemu sprawowanie opieki nad żoną (mężem), był potwierdzony właściwym dokumentem, na podstawie badania lekarskiego, pozwalającego określić stopień niepełnosprawności. Organy administracji publicznej nie są bowiem kompetentne do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem jego możliwości sprawowania opieki nad inną osobą.

Dopóki więc R. P. nie wykaże, że mąż M. P., czyli M. P., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. P..

Pomimo zatem oparcia rozstrzygnięcia na niewłaściwej argumentacji co do przyczyn odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że organ I instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzje w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. P., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie R. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Poprzestanie na wykładni językowej i nie zastosowanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu w ocenie skarżącego nie wystarczające. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 04 lutego 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Artykuł 8 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Ś. z [...].07.2020 r. nr [...], odmawiającą przyznania R. P. (dalej skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust.1 pkt 1 u.ś.r. na osobę: P. M., ur. [...]

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111, dalej u.ś.r.).

Zgodnie z art.17 ust 1. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodzina zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd wskazuje, że wywody skargi dotyczące interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za zbędne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyraźnie wskazało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanego w sprawie o sygn. K-38/13 eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Tym samym Kolegium uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie jest podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd wskazuje, że przyczyną uzasadniającą odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest zaistnienie negatywnej przesłanki z artykułu 17 ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na podstawie art. 17 ust. 1a oraz zebranej dokumentacji ustalono, iż matka skarżącego M. P. jest osobą zamężną, a jej mąż M. P. także jest osobą przewlekle chorą. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż jest on jedyną osobą, która może zaopiekować się matką M. P..

Sąd podkreśla, że istotne dla rozstrzygnięcia, jest to, czy skarżący – R. P. (syn M. P.) ma prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką w sytuacji, gdy są inne osoby (mąż – M. P.) obciążone obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności przed R. P..

Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej w skrócie: "K.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny.

W aktach sprawy znajduje się kopia wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r., w którym wskazano, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r. M. P. został uznany trwale za częściowo niezdolnego do pracy. W oświadczeniu M. P. wskazała, że mąż jest schorowany i sam potrzebuje opieki, cierpi na nadciśnienie tętnicze, rwę kulszową, dnę moczanową, zwyrodnienie kręgosłupa i depresję. Brak jest jednak dokumentów potwierdzających te schorzenia. W związku z tym, że M. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane synowi - R. P..

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19 - cyt.: "Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ojcu na niepełnosprawnego syna, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i1a u.ś.r. Jako przykład podano wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. Anna Kawecka [w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie powinno zatem budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym."

Jak wynika z oświadczenia złożonego przez M. P. (które zostało dołączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) mąż R. P. jest inwalidą [...] grupy. W aktach sprawy znajduje się kopia wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r., w którym wskazano, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].10.1998 r. M. P. został uznany trwale za częściowo niezdolnego do pracy.

Sąd podziela pogląd organu, że z uwagi na to, że M. P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane synowi - R. P..

Sąd wziął pod uwagę, że w ww. oświadczeniu M. P. wskazała, że mąż jest schorowany i sam potrzebuje opieki, cierpi na nadciśnienie tętnicze, rwę kulszową, dnę moczanową, zwyrodnienie kręgosłupa i depresję, jednakże okoliczności te - w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. - nie mogą zostać uwzględnione. Wolą ustawodawcy bowiem było to, by stan zdrowia współmałżonka, uniemożliwiający jemu sprawowanie opieki nad żoną (mężem), był potwierdzony właściwym dokumentem, na podstawie badania lekarskiego, pozwalającego określić

stopień niepełnosprawności.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd, nie są kompetentne do oceny stanu zdrowia drugiego małżonka pod kątem jego możliwości sprawowania opieki nad inną osobą. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt 599/20 trafnie wskazał - cyt.: "(...) wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.'' W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.