Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1016/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie/zarządzenie referendarza sądowego - SPP
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 1, art. 260 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 02 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. i A. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odtworzenia urządzenia wodnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 02 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Po 1016/15, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania J. L. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, skarżący J. L. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości (...) zł. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazał na niskie dochody z gospodarstwa zaniżone poniżej średniej krajowej z uwagi na coroczne zalewanie gruntów, wysokie koszty utrzymania rodziny oraz zły stan zdrowia członków rodziny. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Oświadczył, że jedynym dochodem rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości (...) zł miesięcznie. Nadto skarżący oświadczył, że ponosi koszty leczenia w wysokości (...) zł na rok, koszty rehabilitacji (...) zł, ubezpieczenie majątku (...) zł na rok, opłata za media (...) zł. W części dotyczącej posiadanego majątku skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni 150 m² w S. o wartości około (...) zł, gospodarstwo rolne o arealne 12,21 ha, grunty rolne o powierzchni 12,21 ha, 4 budynki gospodarcze, urządzenia i maszyny do produkcji rolnej oraz 20 szt. warchlaków, 20 szt. prosiąt, 20 tuczników, 3 lochy i 3 szt. bydła. Pozostali domownicy nie posiadają odrębnego majątku i wszyscy utrzymują się z gospodarstwa rolnego.

Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

W odpowiedzi skarżący podał, że w gospodarstwie rolnym zajmuje się produkcją tuczników i przychód ze sprzedaży w 2014 r. oraz w okresie od stycznia do listopada 2015 r. wyniósł łącznie (...) zł. Do tego doliczyć należy dopłaty w wysokości (...) zł w 2014 r. oraz zasiłek rodzinny na córkę w wysokości (...) zł miesięcznie. Łączne przychody wyniosły w okresie ostatnich 23 miesięcy (...) zł miesięcznie. Następnie skarżący wyliczył koszt nakładu pracy domowników w gospodarstwie rolnym w okresie ostatnich 23 miesięcy na łączną kwotę (...) zł oraz koszty zakupów do gospodarstwa rolnego – suma kosztów prowadzenia gospodarstwa wyniosła (...) zł. Skarżący wyliczył również miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny na kwotę około (...) zł (woda i kan., prąd, śnieci, telefon i Internet, podatek gruntowy, ubezpieczenie emerytalne, chorobowe, kominiarz). Skarżący oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada lokat bankowych, ani rachunków oszczędnościowych, nie ma kredytów i pożyczek. Posiada samochód osobowy marki Skoda z 2005 r. Skarżący podsumował wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego i domu na łączną kwotę (...) zł miesięcznie. Przyjął zyskowność pracy w gospodarstwie na kwotę -(...) zł miesięcznie. Nadto podał, że ponosi koszty zakupu żywności, leków i opłaty weterynaryjne.

Jak następnie wyjaśniono, skarżący w toku postępowania przedłożył kserokopie: dowodów zapłaty ubezpieczenia KRUS, faktury i dowody wpłaty za media, faktur za zakup środków do produkcji rolnej, wyciągów z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym z saldem na dzień 26 listopada 2015 r. w wysokości (...) zł. Z wyciągów z tego rachunku wynikają wpływy w łącznej w wysokości (...) zł i wypłata (...) zł w styczniu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w lutym 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w marcu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w kwietniu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w maju 2014 r. wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w czerwcu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w lipcu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w sierpniu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł we wrześniu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w październiku 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w listopadzie 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w grudniu 2014 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w styczniu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w lutym 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w marcu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w kwietniu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w maju 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w czerwcu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w lipcu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w sierpniu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł we wrześniu 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w październiku 2015 r., wpływy (...) zł i wypłata (...) zł w listopadzie 2015 r.

Nadto z rachunków wynika, że skarżący uzyskuje świadczenie rodzinne w wysokości (...) zł miesięcznie oraz zasiłek chorobowy w wysokości średnio (...) zł miesięcznie w 2015 r., dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków na dojazd do szkoły w wysokości (...) zł, (...) zł, a także zwrot akcyzy za paliwo.

Zdaniem referendarza, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżący prowadzi działalność rolniczą polegającą na produkcji i sprzedaży trzody chlewnej, która przynosi stałe comiesięczne przychody w wysokości rzędu około (...) zł. w okresie od stycznia 2014 r. do listopada 2015 r. Nadto do dochodów skarżącego doliczyć należy dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencji Rynku Rolnego w łącznej kwocie (...) zł rocznie oraz środki uzyskiwane z tytułu zwrotu podatku akcyzowego od paliw wykorzystanych w rolnictwie. Skarżący uzyskuje świadczenie rodzinne i dodatki do tego świadczenia na córkę w związku z jej kształceniem i dojazdem do szkoły w wysokości średnio (...) zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć należy, że dla skorzystania przez rolnika z pomocy społecznej bierze się pod uwagę inne kryteria dochodowe (statystyczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustalanego w drodze rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej), niż przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy w ramach prawa pomocy, gdzie ocenia się rzeczywistą wysokość środków finansowych jakimi wnioskodawca realnie dysponuje.

Z wyciągów z rachunku bankowego wynika również, że skarżący uzyskuje co miesiąc zasiłek chorobowy w wysokości średnio (...) zł., co rekompensuje stałe miesięczne koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego ponosi on koszty związane z zakupem środków do produkcji rolnej w wysokości około (...) zł miesięcznie oraz stałe miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości (...) zł. Skarżący do kosztów prowadzenia działalności rolniczej doliczył koszty pracy dwóch osób w okresie ostatnich 23 miesięcy w łącznej wysokości (...) zł, jakkolwiek koszty te w istocie nie zostały poniesione przez skarżącego, stanowią bowiem hipotetyczne wyliczenie wartości pracy świadczonej przez skarżącego i członków jego rodziny we własnym gospodarstwie rolnym. Pomijając tą pozycję w zestawieniu kosztów w gospodarstwie, to realne koszty jego prowadzenia oraz utrzymania rodziny wynoszą, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, łącznie około (...) zł miesięcznie. Wyliczone przez skarżącego przychody z gospodarstwa oraz pozostałe dochody jakie uzyskuje skarżący z innych tytułów, w łącznej kwocie (...) zł miesięcznie, przewyższają zatem całkowite realnie ponoszone koszty. Doliczając pozostałe konieczne wydatki na żywność, leki, ubiór, środki chemiczne przyjąć należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować (...) zł na poniesienie wpisu od skargi oraz ewentualnych dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przy czym koszty sądowe będą rozłożone w czasie.

Referendarz zauważył przy tym, że skarżący wyliczył znaczne koszty działalności rolniczej związane z zakupem środków produkcji, to w istocie zostały one poniesione, o czym świadczą załączone faktury, zatem skarżący dysponował realnie środkami finansowymi na pokrycie tych wydatków. Nie podał, by miał jakieś zaległości płatnicze, zajęcia komornicze, a na rachunku bankowym nie było sald ujemnych. Działalność rolniczą nadal kontynuuje i pokrywa z jej przychodów wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa oraz utrzymania czteroosobowej rodziny. Zatem duże, w ocenie skarżącego, koszty działalności rolniczej nie oznaczają jeszcze utraty płynności finansowej. Skarżący oświadczył, że nie ma pożyczek, czy kredytów, nie jest zatem zmuszony do korzystania z tego rodzaju wsparcia.

Mając na względzie powyższe okoliczności referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uznał, że skarżący nie spełniał przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych.

W terminowo wniesionym sprzeciwie J. L. zakwestionował stanowisko referendarza. Skarżący wyjaśnił, że uznając wyliczone przychody z gospodarstwa w kwocie (...) zł miesięcznie oraz przyjmując koszty jego prowadzenia w kwocie (...) miesięcznie, gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje ujemnym bilansem w wysokości -(...) zł, co przekłada się na roczną stratę w wysokości (...) zł. Na potwierdzenie powyższej okoliczności skarżący dokonał obliczenia cen tucznika i ponoszonych kosztów oraz wskazał na swoją sytuację zdrowotną oraz związane z nią koszty leczenia. Skarżący podkreślił wreszcie, że z uwagi na podtapianie gruntów uzyskuje on pomniejszone plony, co również wpływa na stan jego gospodarki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd rozpoznając sprawę wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie jak w stanie prawnym obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. rozpoznaje sprawę na nowo.

Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zasadą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10).

Podkreślić również należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

W niniejszej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którym jest wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł.

W toku postępowania prowadzonego przed referendarzem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustalono sytuację majątkową i rodzinną skarżącego J. L. Ustalenia te, obszernie przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, Sąd podziela i przyjmuje za własne. W opinii Sądu, referendarz sadowy prawidłowo uznał, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżący prowadzi działalność rolniczą polegającą na produkcji i sprzedaży trzody chlewnej, która przynosi stałe comiesięczne przychody w wysokości rzędu około (...) zł. w okresie od stycznia 2014 r. do listopada 2015 r. Nadto do dochodów skarżącego doliczyć należy dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencji Rynku Rolnego w łącznej kwocie (...) zł rocznie oraz środki uzyskiwane z tytułu zwrotu podatku akcyzowego od paliw wykorzystanych w rolnictwie. Skarżący uzyskuje świadczenie rodzinne i dodatki do tego świadczenia na córkę w związku z jej kształceniem i dojazdem do szkoły w wysokości średnio (...) zł miesięcznie. Z wyciągów z rachunku bankowego wynika również, że skarżący uzyskuje co miesiąc zasiłek chorobowy w wysokości średnio (...) zł., co rekompensuje stałe miesięczne koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego ponosi on koszty związane z zakupem środków do produkcji rolnej w wysokości około (...) zł miesięcznie oraz stałe miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości (...) zł. Skarżący do kosztów prowadzenia działalności rolniczej doliczył koszty pracy dwóch osób w okresie ostatnich 23 miesięcy w łącznej wysokości (...) zł. Referendarz prawidłowo uznał, że koszty te w istocie nie zostały poniesione przez skarżącego, stanowią bowiem hipotetyczne wyliczenie wartości pracy świadczonej przez skarżącego i członków jego rodziny we własnym gospodarstwie rolnym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, iż takie stanowisko ma oparcie w charakterze rodzinnych gospodarstw rolnych, których funkcjonowanie opiera się na pracy członków rodziny rolnika. Pomijając zatem tą pozycję w zestawieniu kosztów w gospodarstwie, to realne koszty jego prowadzenia oraz utrzymania rodziny wynoszą, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, łącznie około (...) zł miesięcznie. Wyliczone przez skarżącego przychody z gospodarstwa oraz pozostałe dochody jakie uzyskuje skarżący z innych tytułów, w łącznej kwocie (...) zł miesięcznie przewyższają zatem całkowite realnie ponoszone koszty. Doliczając pozostałe konieczne wydatki na żywność, leki, ubiór, środki chemiczne przyjąć należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować (...) zł na poniesienie wpisu od skargi. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy ponadto fakt, że w dalszym ciągu kontynuuje działalność rolniczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia

/-/ D. Rzyminiak - Owczarczak