Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1135/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 153, art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 13 ust. 1, art. 13g ust. 1b pkt 2, art. 40c, art. 41 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 470
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 450
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1996 nr 235 poz 59 art. 3, art. 7, pkt 3.1 i 3.4 załącznika nr I
law: Dyrektywa Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiająca dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty  maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu  międzynarodowym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1065/17 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] maja 2016 r., nr [...]; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M.S. 1638 (tysiąc sześćset trzydzieści osiem) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1065/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] października 2011 r. w Płocku na drodze krajowej nr 60, 62 zatrzymano do kontroli zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego marki Scania o numerze rejestracyjnym [...] oraz naczepy ciężarowej CMT o numerze rejestracyjnym [...]. Zespołem pojazdów kierował K.D.. W wyniku ważenia po odjęciu możliwych błędów ważenia stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu o 1 t, przekroczenie dopuszczalnego nacisku na potrójnej osi pojazdu o 1,4 t oraz przekroczenie dmc o 3,35 t.

Pismem z [...] lutego 2012 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego zawiadomił M.S. (dalej "skarżący") jako podmiot, który dokonywał załadunku skontrolowanego pojazdu, o wszczęciu postępowania administracyjnego co do naruszeń wyszczególnionych w protokole kontroli (przekroczenia nacisków osi).

Decyzją z [...] marca 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej "GITD") utrzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] września 2013 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3120 zł.

Wyrokiem z 19 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1618/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję.

Zdaniem Sądu, powstały istotne wątpliwości, czy czyniąc ustalenia w kwestii zastosowanych w sprawie wag typu SAW 10C, organ odwoławczy powołał się na instrukcję dotyczącą wag innego rodzaju niż wagi SAW 10C. GITD powinien był wyjaśnić, czy dla wag SAW 10C, SAW/Seria II i SAW 10 istnieje jedna instrukcja, a wagi te to w gruncie rzeczy takie same wagi lub mają takie same zastosowanie, a pomiary przy ich pomocy odbywają się według jednolitej procedury.

Ponadto, Sąd uznał, że skoro M.S. miał odpowiadać jako załadowca, to obowiązkiem organu było wykazanie, że okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazywały, że skarżący miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego. Wyjaśnieniu tych okoliczności mogły służyć dowody z przesłuchania świadków, przeprowadzenia których organ odmówił. Z powyższych względów Sąd przyjął, że organy, ustalając stan faktyczny sprawy, nie dokonały tego z zachowaniem standardów prowadzenia postępowania administracyjnego wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej "k.p.a.").

Decyzją z [...] maja 2016 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektora Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3120 złotych.

Decyzją z [...] marca 2017 r. GITD utrzymał w mocy powyższą decyzję.

WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.

Zdaniem Sądu, organ nie naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") przy wydawaniu ponownie decyzji. Organ przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe mające na celu wyjaśnienie, czy wystąpiły przesłanki odpowiedzialności skarżącego jako załadowcy określone w art. 13g ust. 1b pkt 2 ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 ze zm.; dalej "u.d.p."). Ponadto, ustalił, do jakiego rodzaju pomiarów zostały przeznaczone użyte w przebiegu ww. kontroli pojazdu skarżącego wagi typu SAW 10C, w tym jaki jest ich zakres zastosowania. Oparł się na zapisach instrukcji obsługi tych wag i świadectwie homologacji, które to dokumenty organ prowadzący postępowanie dołączył do akt sprawy.

Na podstawie zeznań świadków, w tym K.D., organ uznał, że pojazd nie został zważony po załadunku, a załadowca nie podjął żadnych innych czynności mających na celu zweryfikowanie wielkości ładunku.

Zdaniem Sądu, z materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że strona jako załadowca miała wpływ, godziła się na powstanie stwierdzonych naruszeń. Jak wykazało postępowanie strona jako załadowca, po załadunku buraków na pojazd nie podjęła żadnych czynności celem weryfikacji, czy pojazd był normatywny. Załadunek odbywał się na polu, a zatem miejsce załadunku powodowało, że strona powinna była zachować szczególność staranności w wykonaniu załadunku, podjąć czynności, sposoby weryfikacji ilości dokonanego załadunku, aby pojazd był normatywy.

WSA uznał, że okoliczności kontroli nie budziły również wątpliwości. Kierowca został pouczony o zasadach kontroli nacisków osi, masy pojazdu, o przysługujących mu prawach w czasie kontroli, okazano mu świadectwa legalizacji przyrządów wykorzystanych do pomiarów, miał możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wag z treścią świadectw legalizacji, miał prawo złożyć wniosek o powtórny pomiar, o czym świadczy podpis w oświadczeniu kierującego pojazdem. Inspektor przekazał kierowcy informacje o zasadach kontroli, a więc o zasadach kontroli za pomocą wag SAW 10C. Kierowca, jak wynikało z protokołu kontroli, nie wskazał na jakichkolwiek wątpliwości, nie wniósł żadnej uwagi to treści protokołu kontroli. Procedura pomiaru także odbywała się prawidłowo.

W ocenie Sądu, organ zasadnie zatem uznał, że pomiędzy zachowaniem strony a stwierdzonym naruszeniem istniał normalny i bezpośredni związek przyczynowy, a strona w toku postępowania ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z załadunkiem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów:

• art. 8 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r., Nr 243, poz. 2441 ze zm.; dalej "p.m.") poprzez nieodniesienie się sądu a quo do zarzutów podniesionych w skardze do zastosowania przyrządów pomiarowych nieprzewidzianych w ustawie i wydanej na podstawie jej delegacji rozporządzenia, tj. wag nieautomatycznych do pomiarów statycznych w sytuacji, kiedy ten typ wag nie może służyć do ustalania ciężaru całkowitego i obciążeń poszczególnych osi i nakładania kar z uwagi na naruszenie warunków przewozu drogowego, co w sposób niebudzący wątpliwości wynika z pisma Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 2016 r. znajdującego się w aktach sprawy;

• art. 136 w zw. z art. 138 § 2 w zw. z art. 10 § 1 i art. 78 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej "k.p.a.") prawa strony do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy poprzez gromadzenie przez organ drugiej instancji kluczowych dowodów dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. dokumentów w postaci instrukcji obsługi oraz zatwierdzenia typu wagi SAW 10C, a także stanowiska Prezesa Głównego Urzędu Miar z 1 czerwca 2016 r.;

• art. 6, 10 § 1, 77 § 1, 80 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez powołanie się w uzasadnieniu decyzji na instrukcję obsługi wag nieautomatycznych, która nie dopuszcza możliwości ważenia masy całkowitej pojazdu oraz wielokrotnej osi nienapędowej, podczas gdy przedmiotowa instrukcja jest zgodna z decyzją Prezesa Głównego Miar nr [...] typu wagi zatwierdzającą typ wagi, tj. przeznaczenie tych wag jest ustalenia "wyznaczenia obciążenia koła/osi pojazdu";

b) art. 134 i n. oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 76 k.p.a. poprzez przypisanie protokołowi kontroli z [...] października 2011 r. waloru dokumentu urzędowego, podczas gdy ów protokół kontroli nie powinien mieć takiego waloru z uwagi na szereg błędów formalnych w postaci:

• niepodpisania protokołu kontroli przez funkcjonariusza, który protokołował czynności kontrolne, tym samym należy uznać ten dokument jedynie za projekt protokołu;

• dokumentowania czynności protokołowanych w sposób sprzeczny z rzeczywistym przebiegiem, co potwierdzają zeznania kierowcy kontrolowanego zespołu pojazdów pana K.D.;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez ograniczenie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, przejawiającemu się w:

• gromadzeniu materiału dowodowego w postaci protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r. bez udziału skarżącego, przed wszczęciem postępowania administracyjnego;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że istnieje podstawa faktyczna do nałożenia kary pieniężnej w kwocie 3120 zł w związku z naruszeniem przepisów ustawy u.d.p. przez skarżącego, a ustalonej poprzez zastosowanie dwóch wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C, podczas gdy z załączonej kserokopii dokumentacji instrukcji obsługi użytych wag, a także tłumaczenia świadectwa homologacji [...] wynika, iż są one przeznaczone do pomiaru obciążeń koła lub obciążeń osi w ramach nadzoru nad ruchem drogowym, zaś zastosowane zaokrąglenia w protokole ważenia nie mają odzwierciedlenia w przedmiotowej instrukcji;

e) naruszenie art. 153 w zw. z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazówek co do dalszego toku postępowania wyrażonego w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1618/14, przez organ ponownie rozpoznający sprawę jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznający skargę na decyzję organ, a przejawiające się w:

• przyjęciu, że organ nie naruszył zasady związania oceną prawną i zapatrywaniem co do dalszego postępowania, podczas gdy większość dowodów była przeprowadzona przez organ drugiej instancji, pozbawiając tym samy stronę do prawa rozpoznania sprawy poprzez dwuinstancyjny organ;

• przyjęciu, że sąd administracyjny, poprzednio rozpoznając skargę, wyraził pogląd prawny co do tego jak sprawa winna być rozstrzygnięta, podczas gdy sąd administracyjny w wyroku z 19 lutego 2015 r., uchylając poprzednią decyzję, przyjął, iż po uzupełnieniu postępowania dowodowego organ powinien ponownie przeanalizować zgromadzony materiał dowodowy pod kontem spełnienia przesłanek z art. i3g ust. 1 pkt 2 u.d.p., czyli ponoszenia odpowiedzialności za przejazd ponadnormatywny;

2. z daleko posuniętej ostrożności procesowej naruszenie przepisów prawa materialnego:

poprzez błędną wykładnię art. 13g ust. 1 pkt 2, art. 13g ust. 1, art. 40c u.d.p., a także art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450 ze zm.; dalej "p.r.d.") przez ich błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu, że istnieje podstawna prawna i faktyczna do nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3120 zł za naruszenie ww. podczas gdy brak było podstawy do przyjęcia odpowiedzialności skarżącego za zaistniałe naruszenie warunków przewozu, z uwagi na brak wykazania, aby zaszły przesłanki odpowiedzialności załadowcy za ponadnormatywny przejazd, tj. załadowca miał wpływ na powstałe naruszenie lub godził się z powstałym naruszeniem, gdyż przyjęte w decyzji, a potem zaaprobowane w decyzji stanowisko sprowadza się do przypisania skarżącemu jako załadowcy odpowiedzialności absolutnej za powstałe naruszenie, bez uwzględnienia podnoszonych przez skażonego okoliczności takich jak: miejsce załadunku, techniczne możliwości zważenia załadowanego pojazdu, konieczność wynikająca z przepisów posiadania dokumentu z wagą przewożonego towaru, warunki atmosferyczne i techniczne, jakie panowały na polu, a także wykazania świadomości załadowcy o tym, że pojazd jest przeładowany;

poprzez niezastosowanie art. 8 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 p.m. poprzez uznanie, że zastosowanie przyrządów pomiarowych, tj. wag nieautomatycznych do pomiarów statycznych w sytuacji, kiedy ten typ wag nie może służyć do ustalania ciężaru całkowitego i obciążeń poszczególnych osi i nakładania kar z uwagi na naruszenie warunków przewozu drogowego, co potwierdza stanowisko wyrażone w piśmie z [...] czerwca 2016 r. Prezes Głównego Urzędu Miar.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparzcie zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie wydanego na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842) zarządzenia z 29 kwietnia 2021 r. Przewodniczącej Wydziału II Izby Gospodarczej NSA o skierowaniu niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne w dniu 8 czerwca 2021 r., o czym zostali poinformowani mailowo pełnomocnicy stron.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty kwestionują prawidłowość uznania przez Sąd pierwszej instancji za zgodną z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie kary za dokonanie załadunku pojazdu, który w wyniku tego poruszał się po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Ogólnie rzecz ujmując, zarzucono, że dokonane przez organ administracji w sprawie ustalenia faktyczne nie uzasadniały poglądu, że skarżący jako załadowca naruszył lub godził się na naruszenie zakazu przejazdu pojazdem nienormatywnym, za które należało orzec karę pieniężną w wysokości 3120 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, niemniej jednak – będąc sądem unijnym – przy ocenie legalności postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz kontroli działalności administracji publicznej jest zobligowany uwzględniać regulacje zawarte w prawie unijnym oraz stanowisko i argumenty zawarte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). W przeciwnym wypadku mogłyby bowiem doznać uszczerbku wywodzone z przepisów prawa unijnego zasady: skuteczności, jednolitości, pierwszeństwa prawa unijnego oraz efektywności ochrony sądowej (por. wyrok NSA z 5 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2470/17; z 4 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2389/17; z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 5001/16; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tego powodu, niezależnie od poniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w rozpoznawanej sprawie należało w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 21 marca 2019r. o sygn. C-127/17, w którym TSUE orzekł, że: "Nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015 r., w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy 96/53".

Z przywołanego wyroku jednoznacznie wynika, że za niedopuszczalne należy uznać ustanowione w art. 41 ust. 2 i ust. 3 u.d.p. ograniczenie dopuszczalnego nacisku poniżej 10 t dla pojedynczej osi nienapędowej oraz poniżej 11,5 t dla każdej osi napędowej (por. odpowiednio pkt 3.1 oraz pkt 3.4 załącznika I do dyrektywy). Jest ono niezgodne z prawem unijnym, stanowiąc naruszenie zobowiązań Państwa wynikających z art. 3 i art. 7 dyrektywy Rady 96/53/WE. Nie ma bowiem podstaw dla ustanawiania w prawie krajowym – w odniesieniu do pojazdów odpowiadających określonym w pkt 3.1 oraz 3.4 załącznika nr I do dyrektywy 96/53/WE wartościom nacisku osi – ograniczeń, które mają charakter dalej idących niż wyjątki wynikające z art. 7 tej dyrektywy (zob. m.in. wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 562/17). Wprawdzie przywołany wyrok dotyczył formalnie transportu międzynarodowego, jednak należy go odnieść także do krajowego ruchu pojazdów, za czym przemawiają deklarowane w dyrektywie cele osiągnięcia dotyczące wspólnego rynku transportowego UE oraz zasada swobody konkurencji (zob. np. wyroki NSA: z 18 lipca 2019 r., sygn. akt 2230/17; z 11 lipca 2019 r., sygn. akt 1898/17; z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 843/17; z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 412/17).

W konsekwencji za niezgodne z prawem należy uznać zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej o 1 t, gdyż z uwagi na wnioski wynikające z powyżej cytowanego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi powinno być liczone od 11,5 t dla każdej osi napędowej (pkt 3.4.1 załącznika I do cytowanej dyrektywy), a nie od 10 t przewidzianych w polskiej ustawie p.r.d. W stanie faktycznym tej sprawy nie było więc podstaw do przypisania skarżącemu kasacyjnie naruszenia, za które nałożono na niego karę pieniężną z powodu poruszania się pojazdu po drodze o nośności do 10 t. Organy administracji powinny odnieść stwierdzone w trakcie kontroli przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej kontrolowanego pojazdu (11 t) do wartości 11,5 t, co wynika z pkt 3.4.1. w związku z pkt 2.2.1. załącznika I do dyrektywy 96/53/WE, nie zaś do wartości 10 t, co nieprawidłowo – w świetle postanowień analizowanego wyroku TSUE – zaakceptował Sąd pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, za niezgodne z prawem uznać należy zatem zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej o 1 t. Z uwagi na wnioski wynikające z powyżej cytowanego wyroku TSUE, przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi powinno być liczone od 11,5 t dla każdej osi napędowej (pkt 3.4 załącznika I do cytowanej dyrektywy), a nie od 10 t przewidzianych w p.r.d.

Jest jednak istotne w sprawie, że organy nałożyły karę za inne jeszcze naruszenia, a mianowicie dotyczące parametru w zakresie ciężaru na potrójną nienapędową oś pojazdu – 25,4 t, co do którego organ pierwszej instancji stwierdził przekroczenie ciężaru o 1,4 t oraz dotyczącego parametru w zakresie łącznej masy zespołu pojazdów, która wynosiła 43,35 t, a przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej wyniosło 3,35 t.

W związku z powyższym konieczne jest odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej, w której podniesiono zarówno zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego są wtórne wobec zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. błędnej wykładni art. 13g ust. 1b pkt 2 u.d.p. W rozpoznawanej sprawie to właśnie ta norma wyznaczała zakres postępowania administracyjnego i zadecydowała o tym, jakie fakty miały znaczenie dla sprawy oraz wyznaczyła zakres ustaleń faktycznych koniecznych do jej załatwienia.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwej wykładni art. 13g ust. 1 pkt 2, art. 13 ust. 1, art. 40c u.d.p. oraz art. 63 ust. 1 p.r.d., w pierwszej kolejności zauważyć należy, że nadawca, załadowca lub spedytor ładunku, ponoszą odpowiedzialność na innych podstawach od podmiotu wykonującego przejazd. Możliwość nałożenia kary pieniężnej na te podmioty powstaje wyłącznie w ściśle określonych warunkach, wtedy gdy okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wykazują ich wpływ lub zgodę na powstanie naruszenia obowiązków.

W judykaturze przyjmuje się, że odpowiedzialność podmiotów określonych ww. przepisie nie ma charakteru bezwzględnego, a zatem samo stwierdzenie wystąpienia naruszenia nie jest wystarczającą podstawą do nałożenia kary pieniężnej na te podmioty. Wskazany w art. 13g ust. 1b pkt 2 u.d.p. wpływ lub godzenie się na powstanie danego naruszenia musi mieć jednocześnie charakter realny i bezpośredni, co oznacza, że nie może być on prostą konsekwencją czynności składających się na szeroko rozumiany proces transportu towarów (por. wyrok NSA z 11 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1357/11).

W sytuacji ustalenia, że doszło do przejazdu pojazdem nienormatywnym, aby przypisać załadowcy nieprawidłowy załadunek, właściwy organ w toku postępowania administracyjnego prowadzonego zgodnie z zasadami rzetelnej procedury musi wykazać okoliczności i dowody, z których w sposób jednoznaczny będzie wynikać, że zaistniało to przy braku ze strony załadowcy podjęcia jakichkolwiek czynności weryfikacyjnych albo czy nie doszło do sytuacji, że pojazd po załadunku stał się pojazdem nienormatywnym.

Podstawowym działaniem załadowcy skutkującym zwolnieniem go od odpowiedzialności za nieprawidłowy załadunek towaru można uznać ważenie nie tylko masy pojazdu, ale także kontrolowanie prawidłowości załadunku przez zważenie nacisków poszczególnych osi. Dopiero podjęcie takich kroków umożliwiłoby stwierdzenie, że załadowca wykonał aktu staranności. Jeżeli załadowca nie posiada wagi umożliwiającej ważenie i pozwala na wyjechanie na drogę publiczną niezważonego pojazdu, to oznacza, że godzi się z ewentualnością nienormatywności pojazdu, a w konsekwencji ma wpływ na wynikające z tego naruszenie zasad przewozu. Z godzeniem się mamy bowiem do czynienia, gdy załadowca nie podjął żadnych działań ani nawet ich próby celem ustalenia, czy w ww. zakresie pojazd po załadunku nie stał się pojazdem nienormatywnym. Innymi słowy, oznacza to, że w sprawie wystąpiły przesłanki odpowiedzialności załadowcy wskazane w art. 13g ust. 1b pkt 2 u.d.p.

Trafnie w orzecznictwie sądowym podnosi się, że obowiązki załadowcy nie kończą się na umożliwieniu przewoźnikowi wjazdu i wyjazdu na teren załadunku. Załadowca jest również odpowiedzialny za dopuszczenie do wyjazdu pojazdu nienormatywnego z załadowanym przez niego towarem na drogi publiczne. Jakkolwiek bowiem załadowca nie ma możliwości ani uprawnień dotyczących wyboru i kontroli środka transportu, którym załadunek jest przemieszczany poza miejscem załadunku, to bezsprzecznym jest, że załadowca powinien zwrócić uwagę, czy pojazd po załadunku nie będzie powodował przekroczenia dopuszczalnych norm (por. np. wyrok NSA z 12 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3230/15).

Dokonana zatem wykładnia powyższego przepisu prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji była prawidłowa.

Ocenę zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy rozpocząć od zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

W judykaturze przyjmuje się, że zasada związania oceną prawą wyrażoną w orzeczeniu sądu powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Bezwzględne związanie oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego. Natomiast związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną (wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. sygn. akt II OSK 1962/17).

Przy czym zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiążą nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie (zob. wyrok NSA z 16 maja 2007 r., I FSK 857/06, OSP 2008, Nr 11, poz. 119).

W obecnym stanie prawnym wynika to zarówno z treści samego art.153 p.p.s.a., jak i z art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten nie wyłącza ze swojego zakresu sądu drugiej instancji. Wprawdzie sąd ten sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania, ale tryb tego nadzoru wynika z ustaw, w szczególności z ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy tej ustawy przewidują środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych i od woli stron postępowania zależy, czy środki te zostaną uruchomione. Jeśli strona z takiego środka nie skorzysta i tym samym doprowadzi do uprawomocnienia się wyroku sądu pierwszej instancji, wówczas kwestie prawne przesądzone w takim orzeczeniu nie mogą być badane przez Naczelny Sąd Administracyjny przy okazji rozpoznawania skargi kasacyjnej od kolejnego wyroku sądu dotyczącego tej samej sprawy. Jeśli więc strona nie zgadza się z oceną i wskazaniami zawartymi w wyroku sądu pierwszej instancji, to powinna za pomocą właściwych środków odwoławczych kwestionować orzeczenie, w którym zawarta jest ocena prawna i wskazania, które uważa za niezgodne z prawem. Po uprawomocnieniu tego orzeczenia zawarte w nim stanowisko będzie wiążące dla organu i sądów. Niezgodne z zasadami porządku prawnego, obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym, do których zalicza się także pewność i stabilność stosunków prawnych, byłoby podważanie stanowiska zawartego w prawomocnym wyroku przy okazji rozpatrywania skargi kasacyjnej od innego wyroku, oczywiście przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2006 r., I FSK 505/05).

Przy uwzględnieniu konsekwencji wynikających z art. 153 p.p.s.a. należy podkreślić, że w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji operował w warunkach związania oceną prawną wyrażoną w wyroku uprzednio wydanym w sprawie, za uzasadnione należało uznać oczekiwanie, że kontrola zgodności z prawem ponownie podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia powinna być przede wszystkim ukierunkowana na to, czy organ administracji zrealizował adresowane doń wytyczne co do dalszego postępowania w sprawie, o ile rzecz jasna nie ustał walor prawnego związania tymi wytycznymi, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że zarówno organ – Główny Inspektor Transportu Drogowego, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, miały obowiązek dostosowania się do oceny prawnej, wyrażonej we wcześniejszym wyroku tego Sądu z 19 lutego 2015 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1618/14). Uznać należy, że organy zrealizowały wytyczne. Wobec wcześniejszych wątpliwości wyjaśniły, jakiego typu waga zastosowana był do ważenia pojazdu, przesłuchały w charakterze strony M.S., a także w charakterze świadków M.D. i K.D.. Zgromadziły też dodatkowe dowody w postaci pism A. Sp. z o.o. z [...] stycznia 2017 r., B. w P. z [...] lutego 2017 r., pisma Prezesa Głównego Urzędu Miar z [...] czerwca 2016 r.

Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżony wyrok, jak również GITD rozpoznając po raz drugi sprawę, zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku z 19 lutego 2015 r. w sposób ścisły, zatem nie można im zarzucić naruszenia art. 153 p.p.s.a. W konsekwencji za niezasadne uznano zarzuty skargi o charakterze procesowym, określone w pkt 1 b), c) i e ), w których zakwestionowano prawidłowość sporządzenia protokołu kontroli pojazdu.

Jeśli chodzi o mankamenty protokołu kontroli WSA w Warszawie już w uzasadnieniu wyroku z 19 lutego 2015 r. w sposób jednoznaczny stwierdził, że brak podpisu inspektora kontrolującego pojazd nie miał istotnego wpływu na moc dowodową tego dokumentu. W ocenie tego Sądu, protokół spełniał wymogi z art. 68 k.p.a., gdyż wynikało z niego, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (§ 1), a przy tym protokół ten został podpisany bez uwag przez kontrolowanego kierowcę.

W świetle wywodów przedstawionych wyżej nie można również uznać za uzasadnione podnoszenie przez autora skargi kasacyjnej zarzutów gromadzenia kluczowych dowodów dla rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, czy też gromadzenia dowodów w postaci protokołu kontroli z [...] października 2011 r. bez udziału skarżącego. Błędy zarzucane organowi w zakresie naruszania procedury postępowania nie mają charakteru kwalifikowanego, stad też autor skargi kasacyjnej, formułując je, zobowiązany jest wskazać na ich poważną wadę, która wzbudzałaby przypuszczenie, że wpływają na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia. Tymczasem w skardze kasacyjnej nie przedstawiono na ten temat żadnej argumentacji, co sprawia, że zarzut ten nie zasługuje na akceptację.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Według autora skargi kasacyjnej do naruszenia tego przepisu miało dojść poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do podniesionych przez skarżącą zarzutów w zakresie naruszenia:

- art. 6, art. 10 § 1, art. 77 §, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie powołania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na instrukcję obsługi wagi nieautomatycznej,

- art. 8 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 8 ust. 2 p.m. w zakresie zastosowania przyrządów pomiarowych nieprzewidzianych w ustawie,

- art. 136 w zw. z art. 138 § 2 w zw. z art. 10 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. w zakresie gromadzenia przez organ odwoławczy kluczowych dowodów dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przypomnieć należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy nie zawiera stanowiska sądu odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39; a także wyroki NSA: z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5379/16; z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu WSA przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując, z jakich przyczyn skarga skarżącej nie zasługiwała na uwzględnienie, co umożliwiło przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń WSA w kwestionowanym zakresie. To zaś, że WSA nie odniósł się odrębnie do wszystkich zarzutów skargi, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ ocena WSA odnośnie do tych zarzutów wynika jasno z całokształtu uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 141 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia sądu jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go, sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce. Nawet zaś wówczas, gdyby sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, to dla uznania skuteczności zarzutu naruszenia w tym zakresie art. 141 § 4 p.p.s.a. niezbędne byłoby wykazanie wpływu, i to istotnego, na wynik sprawy, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Tego zaś skarżący kasacyjnie w tej sprawie nie wykazał.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie to spełnia zatem wymogi przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a., a sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny.

Pozostaje do oceny ostatni zarzut skargi kasacyjnej wskazany w pkt 1d) petitum skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu między stronami co do tego, że kontroli został poddany pięcioosiowy pojazd samochodowy składający się z dwuosiowego ciągnika siodłowego i trzyosiowej naczepy. Pomiaru dokonano za pomocą dwóch przenośnych, nieautomatycznych wag do pomiarów statycznych – SAW 10C o nr fabrycznych: [...] i [...], posiadających aktualną legalizację i ustawionych we wnęce fundamentowej na zatwierdzonym przez uprawnionego geodetę stanowisku do pomiaru mas i nacisków osi. Wagi te legitymowały się w dacie kontroli świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Siedlcach oraz Instrukcjami obsługi wag typu SAW 1OC Nie jest też w sprawie sporne między stronami to, że wagi nie były ze sobą połączone.

Organ odwoławczy powołał się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na pkt 2.2.2. instrukcji obsługi wag SAW 10A/C i uznał, że waga może pracować samodzielnie lub w parach i grupach od 4 do 6 wag w celu pomiaru nacisku, nacisku koła, nacisku na oś, nacisku a grupę osi lub pomiaru ciężkości 2 lub 2 osiowych samochodów ciężarowych. Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził szczegółowej analizy związanej z zasadami działania i użycia ww. wag, ograniczając się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że "całą procedura ważenia odbywał(a) się prawidłowo". Uznać zatem należy, że w sytuacji zgłoszenia już wcześniej wątpliwości związanych z kwestią zastosowania wag SAW C10/A/C, skrótowe odwoływanie się przez Sąd pierwszej instancji jedynie do fragmentu instrukcji wag SAW 10C (pkt 2.1. instrukcji) razi dowolnością i ogólnością argumentacji.

Sąd pierwszej instancji pominął ważną kwestię, że w aktach sprawy znajduje się instrukcja wag SAW 10/II, z której jasno wynika, że wagi te mogą być eksploatowane w konfiguracjach:

- indywidualnie przy pomiarach obciążenia jednego koła (nie dla obciążenia kół przy eksploatacji wymagającej homologacji),

- w konfiguracjach dwóch wag – przy pomiarach obciążenia osi,

-w grupach od 4 do 6 wag – przy pomiarach obciążenia grupowego osi lub pomiarach wagi netto pojazdów dwu- lub trzyosiowych podczas jednej procedury pomiaru wagi.

W pkt 2.5. instrukcji przedstawiono zaś w sposób graficzny (obrazowy) ustawienia pomiaru dla różnych typów pojazdów, nawiązujące do reguł określonych w pkt 2.4. i 2.5. Na str. 7 instrukcji (pkt 2.5) zawierającej rysunki wyjaśniające sposób ustawienia wag, producent przewidział ważenie pojazdów czteroosiowych przy pomocy czterech par wag przy jednokrotnym ważeniu. Z rysunku nie wynika, że przy użyciu stanowiska składającego się z dwóch wag, producent przewidział ważenie pojazdów mających pięć osi. Z kolei w punkcie 2.6. instrukcji wskazano, że przy eksploatacji dwóch wag SAW należy połączyć ze sobą przeciwne wagi przy pomocy 5-metrowego przewodu łączącego.

Ze znajdującej się w aktach sprawy i pochodzącej od producenta innej instrukcji obsługi wag SAW 10A/C, w oparciu o którą dokonano ich homologacji i legalizacji, wynika, że mogą pracować samodzielnie lub w parach i grupach po 4 do 6 wag w celu pomiaru nacisku, nacisku koła, nacisku na grupę osi lub pomiaru 2 lub 3 osiowych samochodów ciężarowych. Zasadniczo wszystkie koła powinny podlegać pomiarowi równocześnie by wyeliminować błędy pomiarowe wynikające z tarcia statycznego w zawieszeniu kół.

Z instrukcji obsługi nie wynika zatem jednoznacznie, że dopuszczalne jest przy użyciu jednej pary wag SAW 10A/C wyznaczanie nacisku osi wielokrotnych poprzez sumowanie nacisków poszczególnych osi oraz ważenie pojazdów o liczbie osi większej niż trzy. W aktach sprawy brak też świadectwa homologacji UE przedmiotowych wag, z którego wynikałoby, że waga nieautomatyczna SAW 10A/C może służyć, przy użyciu jednej pary wagi, do pomiaru masy całkowitej pojazdu czteroosiowego.

Tych wątpliwości nie usuwa w dostatecznym stopniu ogólne powołanie się przez organ w zaskarżonej decyzji na instrukcję obsługi urządzenia. Z instrukcji obsługi wag SAW wynika – jak już była o tym mowa – że waga SAW służy do pomiaru obciążenia kół i że istnieje możliwość połączenia dwóch wag SAW przy pomocy przewodu w celu utworzenia wagi do pomiaru obciążenia osi. Treść instrukcji pozostawia zatem wątpliwość, czy waga przeznaczona zasadniczo do pomiarów obciążenia jednego koła lub jednej osi (w konfiguracji dwóch wag) może, poprzez sumowanie tych pomiarów, służyć do ustalania masy całkowitej pojazdu. Wątpliwości tych nie wyjaśniają również włączone do akt postępowania "Sprawdzanie błędów pomiaru nacisku osi wielokrotnej oraz masy całkowitej pojazdu samochodowego metodą ważenia "oś po osi" przy użyciu pary wag statycznych z dnia [...].11.2015 r." oraz pismo Prezesa Głównego Urzędu Miar z [...] czerwca 2016 r. nr [...], dotyczące wyznaczania masy całkowitej pojazdu za pomocą przenośnych wag nieautomatycznych poprzez sumowanie nacisków poszczególnych osi. Stwierdzenie bowiem w powyższym "Sprawozdaniu", że "praktycznie we wszystkich przeprowadzonych eksperymentach polegających na wyznaczeniu wartości nacisku statycznego osi wielokrotnej oraz masy całkowitej pojazdów referencyjnych metodą sumowania wyników ważenia poszczególnych osi (...) stwierdzono wystąpienie ujemnych wartości błędu pomiaru" i "Tylko w jednym ważeniu (...) wartość błędu była dodatnia" (str. 16-17 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), nie jest wystarczające do uznania, że uzyskane w ten sposób wyniki ważenia są niewątpliwe i mogą stanowić prawidłową podstawę do nałożenia na ich podstawie na stronę sankcji administracyjnej. Wątpliwości tych nie usuwają również uwagi Prezesa GUM zawarte w ww. piśmie dotyczące zasad kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych (str. 16 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest uzasadniony wyprowadzony na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i wskazanych przepisów wniosek organu, że dopuszczają one wprost pomiar masy całkowitej pojazdów przy użyciu nawet jednej tylko pary wag. Dopuszczalność ustalenia przy pomocy wag nieautomatycznych SAW 10A/C masy całkowitej pojazdu nie polega bowiem na wykazaniu, do czego te wagi mogą być użyte, lecz w jaki sposób należy ich użyć, aby wynik ważenia był prawdziwy (zgodny z rzeczywistością).

Przepisy przewidujące, że wagi nieautomatyczne mogą służyć określaniu masy dla obliczenia opłaty, cła, podatku, premii, kary, itp., nie rozstrzygają kwestii dotyczących sposobu ich użycia w tych celach i nie dają podstaw do przyjęcia, że można ich używać w jakikolwiek sposób, w szczególności ustalając masę całkowitą pojazdu przez sumowanie cząstkowych pomiarów tej masy uzyskanych w wyniku mierzenia nacisku poszczególnych osi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano już uwagę na to, że ze względu na ogólnodostępną wiedzę z zakresu fizyki dotyczącą tzw. masy addytywnej zachodzą poważne wątpliwości co do tego, czy suma wyników cząstkowych ważeń samochodu, a więc obiektu jednolitego, stanowi rzeczywistą masę tego obiektu (np. wyrok NSA z 21 marca 2017r., II GSK 1891/15; z 25 kwietnia 2018r., II GSK 2337/16). W tym zakresie NSA wielokrotnie podnosił w swoim orzecznictwie (zob. wyroki: z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 4765/16; z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 596/17; z 12 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3319/16; z 21 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2341/16; z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2345/16; z 21 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1891/15), że wyznaczenie masy całkowitej pojazdu przy użyciu tylko pary wag SAW 10A/C jest wątpliwe. Decyzje podjęte w postępowaniu administracyjnym, jak zaskarżony wyrok, tych wątpliwości nie wyjaśniają.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe jest stanowisko autora skargi kasacyjnej, że organy nie wyjaśniły w sposób jednoznaczny, że użyta do pomiarów w trakcie kontroli jedna para wag typu SAW 10A/C mogła być zastosowana w rozpoznawanej sprawie do zważenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu pięcioosiowego. W tej sprawie organy nie dochowały precyzji przy ustaleniu stanu faktycznego, gdyż nie wykazały, że dokonując kontroli pojazdu, funkcjonariusze działali zgodnie z prawem w zakresie ustalenia dopuszczalnej masy całkowitej. W tym zakresie NSA podziela zatem ocenę skarżącego kasacyjnie, że tak przeprowadzone postępowanie co do podstawowej okoliczności dla wymierzenia kary nie ustala faktów w sposób jednoznaczny i niewątpliwy, przez co narusza standardy postępowania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji nie zauważył, że organu obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i uchyleniem obu Nsadecyzji.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z poz. 1804 ze zm.) oraz art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 3 tego rozporządzenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien prawidłowo ustalić i przekonująco uzasadnić, że poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne dotyczące procedury ważenia pojazdu dokonanego przy użyciu jednej pary wag typu SAW 10C/II były prawidłowe, a w szczególności czy wagi te były użyte zgodnie z konkretnie wskazanymi przepisami instrukcji obsługi i świadectwa homologacji, pozwalając uzyskać zgodny z przepisami, wiarygodny pomiar, który mógł stanowić podstawę prawną nałożenia na skarżącego kary. Natomiast w stosunku do zapadłego w tej sprawie rozstrzygnięcie o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi napędowej o 1 t, organ powinien rozważyć skutki wywołane wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r., sygn. C-127/17.