Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 385/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
article: art. 17 ust. 1, 1a i 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] lutego 2012r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

II SA/Po 385/12

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2012 r. B. K. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., na podstawie art. 17, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 3a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.; dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych) odmówił przyznania B. K. wnioskowanego uprawnienia.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż S. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2010 r. i wymaga stałej opieki innej osoby. Wnioskodawczyni jest żoną S. K., nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności i nie pracuje zawodowo. W tej sytuacji organ stwierdził, iż nie zostały spełnione warunki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – zachodzą przesłanki wykluczające uzyskanie świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 wymienionej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

B. K. złożyła odwołanie, wskazując że mąż choruje na cukrzycę, jest po amputacji nogi, często jest dializowany i wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad mężem, a stan zdrowia męża nie pozwala jej podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy opisana wyżej decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z dniem [...] października 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212), która zmieniała między innymi przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że mąż wnioskodawczyni jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak pozostaje on w związku małżeńskim, a B. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec czego świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

Na opisaną decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła wnioskodawczyni B. K. Skarżąca ponownie wskazała na stan zdrowia męża, jego znaczny stopień niepełnosprawności i konieczność stałej opieki. Powolała się także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 oraz na odmienną interpretacje art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonywaną przez niektóre samorządowe kolegia odwoławdcze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212) sprawy o świadczenia rodzinne, do których prawo powstało przed dniem wejścia jej w życie, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Powołana ustawa zmieniająca weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., zaś wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca B. K. złożyła w dniu [...] lutego 2012 r. Kolegium prawidłowo uznało więc, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znalazły zmienione przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212).

Jednakże w ocenie Sądu wykładnia art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r., a zwłaszcza argumentacja na rzecz dalszego jej stosowania, ma znaczenie wobec zmienionych przepisów, należy przytoczyć wcześniejsze poglądy orzecznictwa.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki "pozostaje w związku małżeńskim". Ustawą zmieniającą przepis ten doprecyzowano w ten sposób, że w stanie prawnym obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki "pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Zgodnie z wcześniejszym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciążył obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa regulacja została opatrzona zastrzeżeniem, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy zachodzi jedna z przyczyn określonych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji).

W ówcześnie obowiązującym stanie prawnym w orzecznictwie sądów administracyjnych dominowało stanowisko, w myśl którego konieczna jest prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do wniosku, że przewidziane w tym przepisie wyłączenie uprawnienia do świadczenie pielęgnacyjnego nie znajduje zastosowania w przypadku złożenia wniosku o przyznanie takiego świadczenia przez współmałżonka na drugiego z małżonków, jak również w przypadku złożenia wniosku przez osobę należącą do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20.04.2010 r., I OSK 115/10; z 26.03.2010 r., I OSK 1699/09; z 17.12.2009 r., I OSK 722/09; z 07.12.2009 r., II OSK 723/09; - wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zgodnie z tym stanowiskiem okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. Trafnie wskazywano na konieczność przypisywania w takim przypadku pierwszeństwa wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przed jego wykładnią językową. Wykładnia ta służyła ochronie wartości konstytucyjnych – do jakich art. 18 Konstytucji RP zalicza małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo – a także była zgodna z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zwłaszcza wyrok TK z 18.07.2008 r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6 poz. 107 oraz postanowienie TK z 01.06.2010 r., P 38/09, OTK-A 2010, nr 5, poz. 53).

Przytoczone stanowisko judykatury ukształtowało się na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212) . Sąd stwierdza jednak, że również znowelizowanej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi, z analogicznych jak dotychczas względów. Dlatego również przy zmienionym stanie prawnym organy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię przepisów prawa.

W świetle wyżej opisanej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zakwestionować jako wadliwe stanowisko organów administracji, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja Kolegium jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wadliwość ta miała istotny wpływ na wynik sprawy i skutkować musiała uchyleniem obu wymienionych decyzji. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzją Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] lutego 2012 r.

Ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjętą przez Sąd w niniejszym wyroku oraz przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.