Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 679/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 roku sprawy ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku J.O. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963), dalej u.s.u.s. w zw. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej wysokości 835 228,96 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 21 września 2015r. do ZUS wpłynęło pismo J. O. z dnia 18 września 2015r., stanowiące odwołanie od decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2015r., znak [...] w przedmiocie określenia wysokości należności podlegających umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012r., poz. 1551). W pkt trzecim odwołania strona wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności niepodlegających abolicji z uwagi na trudną sytuację materialną wskazując, że obecna sytuacja materialna uniemożliwia dokonanie wpłaty, które warunkują umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W piśmie z dnia 23 listopada 2015r., stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o wszczęciu postępowania strona wskazała, że wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek dotyczy pomocy de minimis. W uzasadnieniu przedstawiając szczegółowo dotychczasowy przebieg prowadzonej działalności gospodarczej podkreślił, że w dniu 17 grudnia 2007r. zostało wszczęte wobec niego postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku dłużnika. Podał, że syndyk sprzedał jego majątek oraz majątek stanowiący współwłasność z żoną, zaspokajając przede wszystkim wierzycieli hipotecznych ale nie w całości powiększając istniejące zadłużenie o kwotę niezapłaconego podatku dochodowego z tytułu sprzedanych nieruchomości w kwocie 420 000 zł, wraz z odsetkami oraz pobrane i niezwrócone wierzycielom zaliczki na prowadzenie postępowania upadłościowego w wysokości 617 000 zł. W dniu 14 marca 2013r. Sąd Rejonowy dla Ł.- Ś. w Ł., Sąd Gospodarczy XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych umorzył postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku. Wskazał, że po uprawomocnieniu się postanowienia, w dniu 27 maja 2013r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, którą wznowił w dniu 26 maja 2015r. aby w dniu 3 czerwca 2015r. ponownie ją zawiesić.

Poinformował, że nie osiąga przychodów i nie generuje kosztów. Pracuje w gospodarstwie rolnym żony, z którą zawarł umowę o małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Nie posiada dochodów z innych źródeł i nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej wysokości 835 228,96 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że od dnia 1 grudnia 2014r. J.O. jest zatrudniony jako pracownik w firmie A. W styczniu 2016r. został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z podstawą wymiaru składki w wysokości 500,00zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dorosłych dzieci. Jedna z córek uczy się i nie osiąga dochodów, druga jest od dnia 1 stycznia 2015r. członkiem rady nadzorczej w B Sp. z o.o. i za styczeń 2016r. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego z podstawą wymiaru składek w wysokości 882,00zł. W oświadczeniu z dnia 23 listopada 2015r. strona podała, że nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem. Od dnia 21 marca 2013r., zgodnie z aktem notarialnym repertorium A nr [...] została ustanowiona rozdzielność majątkowa z żoną, która prowadzi gospodarstwo rolne i jako rolnik jest zwolniona z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych. W 2014r. uzyskany przez stronę przychód nie wystarczył na uregulowanie podatku rolnego i podatku od nieruchomości oraz podatku od wieczystego użytkowania gruntów, a stan zdrowia, jak podała strona uległ pogorszeniu.

Poza zobowiązaniami wobec ZUS J.O. posiada zobowiązania wobec Instytutu Ogrodnictwa na kwotę 2.389.381,00zł, wobec wierzycieli, którzy wpłacili zaliczki na koszty postępowania upadłościowego na kwotę 617.000,00zł, wobec Starostwa Powiatowego na koniec 2012r. w kwocie 109.404,80zł, Agencji Nieruchomości Rolnych na kwotę 30.006,66zł, C na kwotę 1.537.585,97zł, D na kwotę 254.641,41zł i Urzędu Gminy na kwotę 69.700,00zł. Przedmiotowe zobowiązania nie są spłacane.

Postanowieniem z dnia [...]grudnia 2007r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł. –Ś. w Ł. Sąd Gospodarczy XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość w celu likwidacji majątku. W toku prowadzonej upadłości ZUS nie odzyskał żadnych kwot na pokrycie należnych składek ubezpieczeniowych. Postanowieniem z dnia 14 marca 2013r., sygn. akt [...]Sąd Rejonowy dla Ł. –Ś. w Ł. Sąd Gospodarczy XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych na podstawie art. 361 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego umorzył postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku. Z postanowienia wynika, że syndyk sprzedał 8 nieruchomości uzyskując z tytułu sprzedaży kwotę 5 084 592,35zł brutto. Do masy upadłości wpłynęła też kwota 301.333,33zł od komornika sądowego, z tytułu sprzedaży nieruchomości, z której komornik prowadził egzekucję jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. Ponadto sprzedane zostały środki transportu na kwotę 200 023,50 zł i pozostałe ruchomości na kwotę 100 823,86 zł. Z tytułu dzierżawy majątku upadłego syndyk uzyskał kwotę 215 859,44 zł Sąd stwierdził, że chociaż wartość pozostałego (tj. niesprzedanego w toku prowadzonej upadłości) majątku przekracza 5 mln zł, to majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych obciążonych hipotekami nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania koniecznych do poniesienia. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] jest to nieruchomość rolna zabudowana, która obejmuje działkę o powierzchni 23,39 ha położoną w H. W księdze wieczystej wpisany, jako współwłaściciel z małżonką w ułamku 2/3. Na podstawie zezwolenia sędziego komisarza cenę minimalną sprzedaży nieruchomości ustalono na kwotę 1.879.916,73 zł brutto. Z kolei księga nr [...] stanowi działkę gruntu stanowiącą drogę dojazdową, której skarżący jest współwłaścicielem wraz z małżonką w 1/24 części. Zgodnie z postanowieniem Sądu sprzedaż tego prawa może nastąpić jedynie przy sprzedaży łącznej z nieruchomością o nr kw [...]. Z księgi wieczystej o nr [...] stanowiącej 4 działki gruntów rolnych zabudowanych obejmujących łącznie 27,8057 ha wynika, że J.O. jest w niej wpisany, jako współwłaściciel z małżonką w ½ części. Nieruchomość położona jest w S. Na podstawie zezwolenia sędziego komisarza cenę minimalną sprzedaży nieruchomości ustalono na kwotę 1.581.140,80 zł brutto. Ponadto, jako współwłaściciel z małżonką posiada ½ części gruntów ornych o powierzchni 0,4871 ha objętych księga wieczystą kw [...] położoną w S. ul. E, której cenę wywoławczą sędzia komisarz obniżył do kwoty 118.080,00 zł brutto. Strona wraz z małżonką jest również współwłaścicielem działek o łącznej powierzchni 72.7800 ha objętych budynkami, budowlami i urządzeniami gospodarstwa rolnego kw [...]). Nieruchomości zgodnie z postanowieniem sądu o umorzeniu upadłości zostały oszacowane na kwotę 10 445.500,00zł, przy czym cenę minimalną sprzedaży sędzia ustalił na kwotę 1 723.088,40zł.

Z akt sprawy wynika ponadto, że aktualnie na wniosek J. O. prowadzone jest postępowanie abolicyjne na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Wysokość zadłużenia podlegającego umorzeniu w trybie ustawy abolicyjnej wynosi łącznie 53.747,01 zł. Warunkiem umorzenia przedmiotowej kwoty jest nieposiadanie na dzień umorzenia zadłużenia niepodlegającego abolicji.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą zostać umorzone tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność należnych od osoby fizycznej składek ubezpieczeniowych zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj.:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekroczy kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania w należności zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę, o której w ust. 1 pkt 1 uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

Tak więc podstawą umorzenia zaległości jest zatem obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s, a w sytuacji braku stanu nieściągalności określona sytuacja majątkowa i rodzinna, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych. Stwierdzenie jednej z przesłanek nieściągalności skutkuje brakiem podstaw rozstrzygania sprawy na w oparciu o przepisy rozporządzenia. Z treści cyt. przepisów wynika decyzja w sprawie umorzenia należności jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku zachodzi stan całkowitej nieściągalności, gdyż właściwy sąd upadłościowy umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze. Sąd stwierdził bowiem, że majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipotekami nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania. Pomimo zatem stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia, ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że umorzenie należności stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, który wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawnych. W interesie społecznym jest ściąganie zaległych składek. Ze środków pochodzących z opłaconych składek finansowane są m.in. świadczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe, zasiłki dla bezrobotnych czy zasiłki przedemerytalne, a także świadczenia na rzecz obywateli z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Jest więc sprawą istotną dla obecnych i przyszłych świadczeniobiorców uzyskany przez poszczególne fundusze przychód.

Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że strona posiada majątek nieruchomy w postaci udziałów w gruntach stanowiących gospodarstwo rolne o znacznej wartości, które w przypadku sprzedaży mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia z tytułu należnych składek. Biorąc pod uwagę ustaloną przez sędziego komisarza w postępowaniu upadłościowym cenę minimalną sprzedaży posiadanych przez stronę nieruchomości na łączną kwotę 5.302.225,93zł, aktualny stan prawny nieruchomości oraz ustanowioną rozdzielność majątkową, organ stwierdził, że wartość udziałów J.O. w odniesieniu do wskazanej minimalnej ceny sprzedaży wynosi około 1.912.986 zł Jest to więc majątek, którego hipotetyczna wartość znacznie przekracza wysokość zadłużenia z tytułu należnych składek. Nie można również wykluczyć, że udziały, które związane są z prowadzonym gospodarstwem rolnym nabiorą innej, znacznie korzystniejszej wartości. Ceny gruntów i nieruchomości wyznacza bowiem rynek. Ponadto posiadane przez stronę udziały w działkach gruntów nie służą zaspokajaniu potrzeb lokalowych, czy bytowych, co wskazuje, że mogą one zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia. Dodatkowo przedmiotowe udziały w majątku nieruchomym podlegają ponadto egzekucji z nieruchomości. Nieskutecznie prowadzone postępowanie upadłościowe, czy dotychczasowa nieskuteczność egzekucji z nieruchomości, prowadzenie egzekucji z udziału w nieruchomości byłoby bardzo utrudnione i obarczone dużym ryzykiem nieskuteczności. Jednak sam fakt posiadania udziałów w nieruchomości wskazuje, że strona posiada majątek, z którego potencjalnie istnieje możliwość dochodzenia zadłużenia przez ZUS. Umorzenie zadłużenia w takiej sytuacji, tylko ze względu na wysokie ryzyko nieskuteczności prowadzenia egzekucji byłoby działaniem zdecydowanie niekorzystnym dla interesu publicznego.

Dodatkowo organ wskazał, że posiadanie udziałów w majątku nieruchomym w sytuacji finansowej strony jest niczym nieuzasadnione i stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Jedną bowiem z zasad jest spłata zadłużenia, w sytuacji posiadania majątku umożliwiającego spłatę, a nie żądanie ich umorzenia. Obecna sytuacja finansowa strony ze względu na znikome dochody i wysokość zadłużenia z pewnością jest trudna. Samo jednak powstanie zadłużenia, przyczyny zadłużenia, czy zaistnienie jednej z przesłanek umorzenia nie obliguje organu do wydania pozytywnej decyzji o umorzeniu należnych składek. Obowiązkiem organu jest bowiem w pierwszej kolejności ich dochodzenie. Ze względu zaś na to, że istnieje możliwość choćby częściowego odzyskania należnych zobowiązań organ odmówił umorzenia należności.

W dniu 9 maja 2016r. J.O. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący zaznaczył, że ZUS prawidłowo stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia, jednakże nieprawidłowo ocenił pozostałe okoliczności, tj. w zakresie rzeczywistych możliwości odzyskania należności z majątku dłużnika oraz nieistnienie interesu społecznego, związanego z umorzeniem należności. Skarżący wskazał, że ZUS pominął okoliczność, że posiadane przez niego nieruchomości zostały obciążone hipoteką na rzecz innych podmiotów, niż ZUS. Nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] obciążona jest hipoteką na rzecz F w S. na kwotę 1 193.736,00 zł oraz Instytutu Ogrodnictwa w S. na kwotę 2.389.381,00 zł, podczas gdy wartość tej nieruchomości ustalona przez ZUS stanowi kwotę 1.879.916,73 zł brutto. Nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] obciążona jest hipoteką na rzecz Instytutu Ogrodnictwa w S. na kwotę 2.389.381,00 zł oraz na rzecz ZUS na kwotę 1.777.444,25 zł, podczas gdy wartość tej nieruchomości ustalona przez ZUS stanowi kwotę 1.581.140,80 zł brutto. Nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] obciążona jest hipoteką na rzecz Instytutu Ogrodnictwa w S. na kwotę 2.389.381,00 zł, dwoma hipotekami na rzecz Urzędu Skarbowego, oraz hipoteką na rzecz G, podczas gdy wartość tej nieruchomości ustalona przez ZUS stanowi kwotę 1.723.088,40 zł brutto.

Jedynie nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], której wartość ustalona została przez ZUS na kwotę 11.080,00 zł brutto, obciążona jest hipoteką na rzecz ZUS na pierwszym miejscu. Oznacza to, że nawet w przypadku uznania, że możliwe byłoby dokonanie sprzedaży ww. nieruchomości w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych, ZUS nie zostałby zaspokojony w pełnym zakresie. Wartość majątku, z którego ZUS rzeczywiście mógłby uzyskać zaspokojenie należności składkowych, jest bowiem znacznie niższa niż wskazana w treści decyzji kwota 1.913.986 zł.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, a sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających ZUS do umorzenia należności; wśród których okoliczność, że powstała zaległość nie była wynikiem złej woli, nie została ujęta.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. (tj. stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję) organ wskazał, że obecnie wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne (obejmujące należności z tytułu składek) w tym przez organy egzekucyjne wymienione w wyżej powołanym przepisie, tj. naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W związku z powyższym nie można uznać, że spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Brak jest także podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Biorąc natomiast pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek oraz zakres przedmiotowy wniosku organ uznał, że nie została również spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Z treści art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wynika, że do powstania stanu nieściągalności zdefiniowanego w powołanym przepisie poza zaprzestaniem działalności gospodarczej konieczne jest jednocześnie m.in. ustalenie braku majątku, z którego można egzekwować należności oraz ustalenie braku małżonka. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie ustalono, że nie można stwierdzić, aby skarżący trwałe zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Z danych zawartych w CEIDG wynika, że od dnia 2 czerwca 2015r. wykonywanie działalności gospodarczej uległo zawieszeniu. Zawieszenie prowadzenia działalności jest rozumiane jako przejściowe jej niewykonywanie i nie oznacza definitywnego ustania aktywności gospodarczej. Zawieszenie działalności gospodarczej nie może być traktowane na równi z przesłanką, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie ma definitywnego charakteru, inaczej niż zaprzestanie działalności skutkujące wykreśleniem wpisu w ewidencji. Jednocześnie z posiadanych przez organ danych wynika, że skarżący jest żonaty, ale od dnia 21 marca 2013r. na podstawie aktu notarialnego repertorium A nr [...] nastąpiło wyłączenie wspólności ustawowej małżeńskiej. Znaczna część należności z tytułu składek figurujących na koncie skarżącego dotyczy okresu przed dniem 21 marca 2013r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, ponieważ stosownie do art. 29 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Zatem biorąc pod uwagę należności z tytułu składek będące podmiotem postępowania w niniejszej sprawie wyłączenie wspólności majątkowej nie odnosi się do zobowiązań na łączną kwotę 834 178,51 zł.

Z treści ksiąg wieczystych wynika, że skarżący:

-w 2/3 częściach w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej jest użytkownikiem wieczystym oraz właścicielem budynku stanowiącego odrębna nieruchomość i urządzenia stanowiącego odrębny przedmiot własności tj. nieruchomości rolnej zabudowanej (nr K W [...]) o powierzchni 23,39 ha, położonej w H.,

-w 1/24 udziału jest użytkownikiem wieczystym wraz z żoną w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej do drogi dojazdowej (nr KW [...]), o powierzchni 0,0425 ha, której sprzedaż może nastąpić wyłącznie przy sprzedaży łącznej z nieruchomością nr KW [...],

-wraz z żoną w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej jest użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku stanowiącego odrębną nieruchomość i urządzenia stanowiącego odrębny przedmiot własności tj. nieruchomości (KW [...]) o powierzchni 72.78 ha, położonej w H.,

-w 1/3 części wraz z żoną (w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) jest współwłaścicielem gruntów rolnych zabudowanych (nr KW [...]) o powierzchni 0,4871 ha, położonych w S. przy ul. E 75,

- w 1/2 części wraz z żoną (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) jest użytkownikiem wieczystym i właścicielem budynku stanowiącego odrębną nieruchomość i urządzenia stanowiącego odrębny przedmiot własności tj. gruntów rolnych zabudowanych (nr KW [...]) o powierzchni 27,8057 ha, położonych w miejscowości S. Przedmiotowe nieruchomości obciążone są hipotekami w sposób następujący:

nieruchomość położona w H. o nr KW [...] obciążona jest hipoteką na rzecz F w S. na kwotę 1.193 736,00 zł oraz Instytutu Ogrodnictwa w S. na kwotę 2 389 381,00 zł,

nieruchomość położona w H. nr KW [...] obciążona jest hipoteką na rzecz Instytutu Ogrodnictwa w S., na kwotę podaną powyżej tj. 2 389 381,00 zł oraz na rzecz ZUS- na kwotę 1. 777 444,25 zł,

nieruchomość położona w S. nr KW [...] obciążona jest hipoteką na rzecz Instytutu Ogrodnictwa w S. na kwotę 2 389 381,0()zł oraz dwiema hipotekami na rzecz Urzędu Skarbowego oraz hipoteką na rzecz F,

nieruchomość położona w S., ul. E 75 nr KW [...] obciążona jest hipotekami na rzecz ZUS odpowiednio w kwotach: 43 255,80 zł, 172471,86 zł, 67 674,77 zł, 10 530,83 zł i 67 613,51 zł (numery hipotek od 1 do 4 oraz 6), jako piąta wpisana jest hipoteka w kwocie 27 653.35 zł na rzecz innego wierzyciela.

Zgodnie z wymienionym powyżej postanowieniem wartość szacunkowa nieruchomości rolnej położonej w H. nr KW [...], wynosi 10 445 500,00 zł. Natomiast ostatnia cena minimalna sprzedaży tej nieruchomości po zezwoleniu sędziego komisarza została obniżona do kwoty 1 723 088,40 zł. W stosunku do innych nieruchomości wartości cen minimalnych obniżono do kwot: dla nieruchomości położonej w H. nr KW [...] do kwoty 1 879916,73 zł, dla nieruchomości położonej w S., obejmującej cztery działki, wpisanej do księgi wieczystej nr [...] - do kwoty 1 581 140,80 zł, natomiast dla nieruchomości w S. przy ul. E nr KW [...] do kwoty 118 080,00 zł.

Nieruchomości nie zostały sprzedane w toku postępowania upadłościowego. Z uzasadnienia postanowienia sądu wynika, że w odniesieniu do nieruchomości niesprzedanych syndyk bez podania przyczyny unieważnił ostatnie trzy konkursy ofert, na które złożone zostały po dwie i w jednym przypadku trzy oferty zakupu. Faktycznie przyczynami unieważnienia konkursów ofert były: braki formalne oferty wybranej w konkursie w dniu 15 maja 2012r., omyłka pisarska w ogłoszeniu prasowym informującym o konkursie w dniu 18 czerwca 2012r., a przyczyną unieważnienia ostatniego konkursu ofert w dniu 16 lipca 2012r. był fakt, że trzy spośród nie sprzedanych dotychczas nieruchomości nie stanowią wyłącznej własności (bądź też prawa użytkowania wieczystego) zobowiązanego i jego żony, ale współwłaścicielem tych nieruchomości jest syn – P.O. Zatem brak sprzedaży w/w nieruchomości w ramach postępowania upadłościowego nie wyklucza możliwości sprzedaży nieruchomości w toku ewentualnego postępowania egzekucyjnego.

W aktach sprawy brak aktualnych operatów szacunkowych, z których wynikałaby obecna wartość przedmiotowych nieruchomości. Ceny minimalne sprzedaży nieruchomości, o których mowa w postanowieniu sądu z dnia 14 marca 2013r. nie są wiążące w przypadku prowadzenia egzekucji sądowej, bądź administracyjnej z nieruchomości. W postanowieniu z dnia [...] marca 2013r. oszacowano wartość tylko jednej z nieruchomości tj. nieruchomości objętej KW [...] na kwotę 10 445 500 00 zł. Nieruchomość ta w pierwszej kolejności objęta jest hipoteką umowną łączną zwykłą na rzecz Instytutu Ogrodnictwa S. w kwocie 2 389 381,00zł, jako druga wpisana jest hipoteka przymusowa na rzecz ZUS w wysokości 1 777 444,25 zł. Ewentualna zatem sprzedaż egzekucyjna wyłącznie tylko tej jednej nieruchomości spowodowałaby zaspokojenie wierzytelności wobec ZUS. W dziale II-własność księgi wieczystej [...] skarżący figuruje wraz z żoną jako wieczysty użytkownik nieruchomości w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się jednak do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.

Ponadto ZUS nadmienił, że jest wierzycielem uprzywilejowanym w przypadku ewentualnej sprzedaży nieruchomości objętej KW nr [...], albowiem hipoteki przymusowe na rzecz ZUS wpisane są na pozycjach od 1 do 4 oraz 6, a skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem (wspólność majątkowa małżeńska) w ½ części nieruchomości. Z powyższych względów, pomimo stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka umorzenia należności określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej wysokości 835 228,96 zł.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podnosząc zarzuty naruszenia;

- art. 28 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że umorzenie postępowania upadłościowego J.O. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą H J.O. w S. nie potwierdza zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności i nie stanowi w niniejszej sprawie podstawy umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i co więcej okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że stan całkowitej nieściągalności ma charakter rzeczywisty i trwały;

-art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 K.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja nie należy do łatwych. Od dnia 1 grudnia 2014r. skarżący jest zatrudniony jako pracownik w firmie A. W styczniu 2016r. został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z podstawą wymiaru składki w wysokości 500 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dorosłych dzieci. Jedna z córek uczy się i nie osiąga dochodów, druga jest od dnia 1 stycznia 2015r. członkiem rady nadzorczej w B Sp. z o.o. i za styczeń 2016r. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego z podstawą wymiaru składek w wysokości 882 zł. Skarżący nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem. Od dnia 21 marca 2013r. została ustanowiona rozdzielność majątkowa z żoną, która prowadzi gospodarstwo rolne i jako rolnik jest zwolniona z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych. W 2014r. uzyskany przez skarżącego przychód nie wystarczył na uregulowanie podatku rolnego, podatku od nieruchomości oraz podatku od wieczystego użytkowania gruntów, a stan zdrowia, jak podał skarżący uległ pogorszeniu.

Poza zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący posiada zobowiązania wobec Instytutu Ogrodnictwa na kwotę 2 389.381,00 zł wobec wierzycieli, którzy wpłacili zaliczki na koszty postępowania upadłościowego na kwotę 617 000,00zł, wobec Starostwa Powiatowego na koniec 2012r. w kwocie 109 404,80zł, Agencji Nieruchomości Rolnych na kwotę 30.006,66zł, C na kwotę 1 537.585,97zł, D na kwotę 254.641,41zł i Urzędu Gminy na kwotę 69 700,00zł. Przedmiotowe zobowiązania nie są przez skarżącego spłacane.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł. –Ś. w Ł. Sąd Gospodarczy XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość w celu likwidacji majątku. W toku prowadzonej upadłości ZUS nie odzyskał żadnych kwot na pokrycie należnych składek ubezpieczeniowych.

Natomiast postanowieniem z dnia [...] 2013r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. Sąd Gospodarczy XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych na podstawie art. 361 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego umorzył postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że syndyk sprzedał 8 nieruchomości uzyskując z tytułu sprzedaży kwotę 5 084 592,35 zł brutto. Do masy upadłości wpłynęła kwota 301 333,33 zł od komornika sądowego z tytułu sprzedaży nieruchomości, z której komornik prowadził egzekucję jeszcze przed ogłoszeniem upadłości. Ponadto sprzedane zostały środki transportu na kwotę 200 023,50 zł i pozostałe ruchomości na kwotę 100 823,86 zł. Z tytułu dzierżawy majątku upadłego syndyk uzyskał kwotę 215 859,44 zł. Sąd stwierdził, że chociaż wartość pozostałego (tj. niesprzedanego w toku prowadzonej upadłości) majątku przekracza kwotę 5 mln zł, to majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych obciążonych hipotekami nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania koniecznych do poniesienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił natomiast, że zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] skarżący wraz z małżonką jest współwłaścicielem w 2/3 części nieruchomości rolnej zabudowanej, która obejmuje działkę o powierzchni 23,39 ha położoną w H. Na podstawie zezwolenia sędziego komisarza cenę minimalną sprzedaży nieruchomości ustalono na kwotę 1 879.916,73 zł brutto. Z kolei z odpisu księgi wieczystej nr [...], która dotyczy działki stanowiącej drogę dojazdową wynika, że skarżący wraz z małżonką jest współwłaścicielem w 1/24 części, a sprzedaż tego prawa może nastąpić jedynie przy sprzedaży łącznej z nieruchomością o nr kw [...]. Z kolei z odpisu księgi wieczystej o nr [...] wynika, że skarżący i jego żona są współwłaścicielami (tj. w ½ części) 4 działek gruntów rolnych zabudowanych obejmujących łącznie 27,8057 ha. Na podstawie zezwolenia sędziego komisarza cenę minimalną sprzedaży ww. nieruchomości ustalono na kwotę 1 581.140,80 zł brutto. Ponadto skarżący wraz z małżonką posiada ½ części gruntów ornych o powierzchni 0,4871 ha objętych księgą wieczystą kw [...] położoną w S. przy ul. E, której cenę wywoławczą sędzia komisarz obniżył do kwoty 118.080,00 zł brutto. Skarżący i jego żona są również współwłaścicielami działek o łącznej powierzchni 72.7800 ha objętych budynkami, budowlami i urządzeniami gospodarstwa rolnego (nr kw [...]). Nieruchomości zgodnie z postanowieniem sądu o umorzeniu upadłości zostały oszacowane na kwotę 10 445.500,00 zł, przy czym cenę minimalną sprzedaży sędzia ustalił na kwotę 1 723.088,40 zł. W stosunku do innych nieruchomości wartości cen minimalnych obniżono do kwot: dla nieruchomości położonej w H. nr KW [...] do kwoty 1 879916,73 zł, dla nieruchomości położonej w S., obejmującej cztery działki, wpisanej do księgi wieczystej nr [...] - do kwoty 1 581 140,80 zł, natomiast dla nieruchomości w S. przy ul. E nr KW [...] do kwoty 118 080,00 zł. Nieruchomości te z przyczyn formalnych nie zostały sprzedane w toku postępowania upadłościowego.

Pomimo stwierdzenia, że przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy własną decyzję z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Stwierdził, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci udziałów w gruntach stanowiących gospodarstwo rolne o znacznej wartości, które w przypadku sprzedaży mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia z tytułu należnych składek. Biorąc natomiast pod uwagę ustaloną przez sędziego komisarza w postępowaniu upadłościowym minimalną cenę sprzedaży nieruchomości na łączną kwotę 5 302.225,93 zł, a także aktualny stan prawny nieruchomości i ustanowioną rozdzielność majątkową, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, że wartość udziałów skarżącego w odniesieniu do wskazanej minimalnej ceny sprzedaży wynosi około 1 912.986 zł, jest to bowiem majątek, którego hipotetyczna wartość znacznie przekracza wysokość zadłużenia z tytułu należnych składek. Ponadto, jak słusznie zauważył organ posiadane przez skarżącego liczne udziały w działkach gruntów nie służą zaspokajaniu potrzeb lokalowych, czy bytowych, co oznacza, że mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia. Nieskutecznie natomiast prowadzone postępowanie upadłościowe nie wyklucza możliwości sprzedaży nieruchomości w toku ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Brak bowiem aktualnych operatów szacunkowych nieruchomości powoduje, że ceny minimalne sprzedaży nieruchomości określone w postanowieniu Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z dnia 14 marca 2013r. o umorzeniu postępowania upadłościowego nie są wiążące w przypadku prowadzenia egzekucji sądowej, bądź egzekucji administracyjnej z nieruchomości.

Słusznie również organ zaakcentował, że oszacowana na kwotę 10 445 500 00 zł nieruchomość (tj. kw [...]) została objęta hipoteką umowną łączną zwykłą w pierwszej kolejności na rzecz Instytutu Ogrodnictwa S. w kwocie 2 389 381,00zł, natomiast jako druga wpisana jest hipoteka przymusowa na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1 777 444,25 zł. Ewentualna zatem sprzedaż egzekucyjna wyłącznie tylko tej jednej nieruchomości spowodowałaby zaspokojenie wierzytelności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W dziale II-własność ww. księgi wieczystej skarżący figuruje wraz z żoną jako wieczysty użytkownik nieruchomości w ramach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się jednak do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Z akt sprawy wynika, że na podstawie aktu notarialnego repertorium A nr [...] z dnia 21 marca 2013r. skarżący zawarł umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej. Znaczna jednak część należności z tytułu składek figurujących na koncie skarżącego dotyczy okresu przed dniem 21 marca 2013r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, ponieważ stosownie do art. 29 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej skutki prawne wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań powstałych przed dniem zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.

Sąd podzielił również stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Warunek ten jest spełniony w sytuacji zaprzestania, a nie jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie zawieszenia działalności gospodarczej. Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest samodzielną przesłanką całkowitej nieściągalności, gdyż konieczne jest stwierdzenie braku majątku, którego w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż podnoszona przez skarżącego argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż brak jest podstaw do uznania zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymagane, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane. Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że brak jest podstaw aby rezygnując w sposób definitywny z możliwości odzyskania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ułatwiać stronie spłatę innych zobowiązań.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Końcowo, wypada wskazać, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

k.ż.