Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 482/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 101  ust. 1
journal: Dz.U. 2011 nr 287 poz 1687
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
article: par. 4,  ust. 1,  par. 5  ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.
article: art. 6  pkt 2  lit. c
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie WSA Andrzej Góraj Danuta Kania (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. K. na rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji W. [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., 2. stwierdza, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Komendant [...] Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "K.p.a.", utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Rejonowego Policji W. [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., odmawiający T. K. zaliczenia do wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2012 r. T. K. zwrócił się o zliczenie do wysługi lat dotychczas nieudokumentowanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców W. i J. K., położonego we wsi P., gmina L., od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r. Oświadczył, iż w gospodarstwie rodziców pracował, jako domownik, przy pracach polowych takich jak: orka, sianokosy, żniwa, obsługa inwentarza żywego i wykopki ziemnaczane. Do wniosku załączył m.in. oświadczenie o braku dokumentów potwierdzających pracę w ww. gospodarstwie rolnym oraz zeznania dwóch świadków: B. G. oraz A. R., które następnie zostały uzupełnione pisemnymi wyjaśnieniami.

Świadek A. R. wskazał, iż w wymienionym przez stronę okresie pracował we własnym gospodarstwie rolnym, położonym we wsi P. Stwietrdził, iż grunty rolne i zabudowania gospodarcze, w których T. K. świadczył pracę położone są w odległości 300 metrów od miejsca jego zamieszkania. Świadek widywał ww. podczas pomocy swoim rodzicom w gospodarstwie. Wskazał, iż ww. zajmował się inwentarzem żywym (bydłem), w okresie wakacyjnym pracował przy żniwach. W trakcie uczęszczania do szkoły wykonywał pracę w godzinach popłudniowych.

Świadek B. G. wskazała, iż grunty rolne i zabudowania gospodarcze, w których świadczył pracę T. K. położone są po przeciwnej stronie drogi. W okresie od czerwca 1983 r. przebywała na urlopie wychowawczym i często widziała jak ww. pomagał przy żniwach, sianokosach, wykopkach ziemniaków, rąbaniu drzewa i obsłudze inwentarza żywego. Czas jaki poświęcał na pracę zależny był od pory roku i związany z faktem uczęszczania do Zasadniczej Szkoły Zawdowej w W.

W piśmie z dnia [...] października 2012 r. T. K. wskazał czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym rodziców, tj. prace polowe (orka, bronowanie, sprężynowanie), wywożenie i rozstrząsanie obornika, siew, sadzenie ziemniaków i buraków, pielenie, sianokosy i żniwa, młócenie zboża, robienie paszy, rąbanie drzewa na opał i prace przy żywym inwentarzu. Podał, iż ww. prace wykonywał w zależności od pory roku i warunków atmosferycznych. Wykonywane codziennie zajęcia były dostosowane do potrzeb gospodarstwa i jego prawidłowego funkcjonowania. Ponadto poinformował, że zajęcia w szkole ponadpodstawowej, do której uczęszczał w latach 1982 - 1985, trwały około 6 - 7 godzin lekcyjnych trzy razy w tygodniu w klasie I i II, natomiast w klasie III dwa razy w tygodniu z uwagi na odbywanie praktyk zawodowych. Szkoła znajdowała się w odległości 5 km od gospodarstwa rolnego, w którym pracował.

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Komendant Rejonowy Policji W. [...], powołując w podstawie prawnej art. 101 ust. 1 i art. 106 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 o Policji (Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidulanym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalenia wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), odmówił T. K. ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 ustawy o Policji zmiana uposażenia następuje z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających tę zmianę. Z kolei w myśl § 4 ust. 1 pkt 5 ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. do wysługi uwzględnianej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresów pracy lub stażu, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia, dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do wysługi lat policjant jest obowiązany złożyć w komórce organizacyjnej jednostki Policji właściwej do spraw kadr.

W przedmiotowej sprawie okresy pracy w gospodarstwie rolnym podlegają wliczeniu do stażu pracy z mocy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidulanym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z definicją, zawartą w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (art. 6 pkt 2).

W ocenie organu T. K. nie spełnia wszystkich wymogów, określonych w ww. przepisie.

Od [...] września 1982 r. do [...] czerwca 1985 r. ww. uczestniczył w zajęciach szkolnych w Zasadniczej Szkole Zawodowej w W. Nauka w szkole ponadpodstawowej wiązała się z koniecznością dojazdów z miejscowości P. do W. i z powrotem. Zgodnie z oświadczeniem strony, zajęcia w szkole trwały 6 - 7 godzin lekcyjnych a szkoła oddalona była od gospodarstwa o 5 km.

Zdaniem organu, nauka w szkole ponadpodstawowej oraz związane z nią obowiązki wymagane od uczniów, tj. lektury, lekcje, przygotowanie do zajęć szkolnych, egzaminy - jak wskazuje doświadczenie życiowe - wykluczają stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Oprócz czasu potrzebnego na naukę wymieniony potrzebował także czasu na odpoczynek. Nie sposób zatem uznać, że mając tyle obowiązków związanych ze szkołą tak młody człowiek mógłby jeszcze świadczyć pracę w charakterze stałym.

Nie oznacza to, jak stwierdził organ, że wymieniony nie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa. Pomoc ta nie mogła jednak mieć charakteru stałego z uwagi na inne absorbujące zajęcie w tym czasie, tj. naukę.

Powyższe, zdaniem organu, znajduje odwierciedlenie w zeznaniach świadków, potwierdzających, że przed dniem [...] marca 1983 r., czyli przed ukończeniem 16 roku życia, widywali T. K. pomogajacego rodzicom w gospodarstwie rolnym oraz, że wymieniony wykonywał pracę w godzinach popołudniowych. Uznać zatem należy, że nie była to stała praca, a jedynie prace zwyczajowo wymagane od członków rodziny rolnika, w tym od dzieci. Pojęcie domownika w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. powiazane jest ze stałym świadczeniem pracy, a nie dorywczą, choć systematyczną pomocą.

Organ zauważył również, że od dnia [...] sierpnia 1985 r. T. K. rozpoczął pracę w Fabryce [...] w P., co oznacza, że nie wiązał swojej przyszłości z pracą w gospodarstwie rolnym.

Konkludując, organ stwierdził, że wymieniony nie spełnia przesłanki domownika, określonej w art. 6 pkt 2 lit. c ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem z uwagi na pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej i związane z tym obowiązki, nie mógł świadczyć stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

W odwołaniu od powyższego rozkazu personalnego T. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do wysługi lat. Podniósł, iż w czasie trwania roku szkolnego wykonywał pracę w gospodarstwie w godz. 15.00 - 19.00, natomiast w dni wolne przez cały dzień. W trakcie uczęszczania do szkoły nie mieszkał w internacie. Gospodarstwo rolne było jedynym źródłem utrzymania rodziny. Podał, że wybrał naukę w szkole zawodowej na kierunku [...], gdyż wiedział, że podoła nauce w szkole i pracy w gospodarstwie rolnym. Nie uczęszczał na żadne zajęcia pozalekcyjne, nie był na żadnej wycieczce szkolnej. Po ukończeniu szkoły zawodowej chciał kontynuować naukę, jednak w pobliżu miejsca zamieszkania nie było szkoły średniej dla pracujących. Pod koniec III klasy szkoły zawodowej otrzymał propozycję pracy w Fabryce [...] w P., gdzie zapewniono mu również możliwość dokształcania w technikum dla pracujących i zakwaterowanie w hotelu. Przyjeżdżając do rodziców na soboty oraz na urlop, oferował im pomoc w gospodarstwie.

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Komendant [...] Policji utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał w szczególności, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie dowodzi, że wnioskowany okres pracy policjanta w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r. nie miał charakteru stałej pracy, a tym bardziej praca ta nie stanowiła głównego źródła utrzymania. Kształcąc się w szkole ponadpodstawowej, wymieniony był na utrzymaniu rodziców, a jego głównym zajęciem w tym czasie była nauka w szkole i związane z nią obowiązki. Czas spędzony w szkole oraz potrzebny na dojazd do niej zajmował stronie większą część dnia, nie licząc odpoczynku, co wyklucza możliwość uznania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców za stałą, stanowiącą główne źródło utrzymania.

Zdaniem organu odwoławczego, w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty odwołania. Organ I instancji, po dokonaniu oceny zgromadzonych w sprawie materiałów, mógł odmówić wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedstawionym przez stronę, bowiem każdorazowo ocena taka należy do pracodawcy.

W skardze na powyższy rozkaz personalny, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, T. K. zarzucił naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 107 K.p.a. Wniósł o uchylenie rozkazu personalnego Komendanta [...] Policji z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz utrzymanego nim w mocy rozkazu personalnego Komendanta Rejonowego Policji W. [...] z dnia [...] listopada 2012 r., a nadto o zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców we wnioskowanym okresie do pracowniczego stażu pracy, skutkującego wzrostem uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat.

W motywach skargi skarżący wskazał, iż wbrew twierdzeniom organów spełnia wszystkie przesłanki domownika, wymienione w art. 6 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym również przesłankę wykonywania we wnioskowanym okresie stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

Podkreślił, iż wykonywanie stałej pracy nie musi oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej, z czym wiąże się też wymóg zamieszkiwania osoby bliskiej rolnikowi co najmniej w pobliżu gospodarstwa rolnego. Wskazał, iż prace wykonywane przez niego w gospodarstwie rolnym miały istotne znaczenie, gdyż wykonywał je w takim samym rozmiarze jak rodzice.

Zdaniem skarżącego, organ nie rozpatrzył całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Pominął bowiem jego własne oświadczenia oraz oświadczenia dwóch świadków. Powołując się na bliżej niesprecyzowane doświadczenie życiowe, uznał, iż ucząc się w szkole i dojeżdżając 5 km, skarżący nie mógł stale pracować w gospodarstwie. Swego stanowiska jednak nie uzasadnił, czym naruszył wymienione powyżej przepisy postępowania.

W odpowiedzi na skargę Komendant [...] Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozkazie personalnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny, przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu, skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę odmowy zaliczenia T. K. okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Policji, organy orzekające oparły na uznaniu, że skarżący nie wykonywał stałej pracy w podanym okresie w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu ustawy regulującej materię ubezpieczenia społecznego rolników, a tylko w takim przypadku jego wniosek byłby zasadny. Zatem kluczowe znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy ma dokonanie wykładni przepisów wskazujących na możliwość wliczania okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do wysługi lat funkcjonariusza Policji.

Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Tymi odrębnymi przepisami są przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310). W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z definicją, zawartą w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 ze zm.), przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy (art. 6 pkt 2).

To na funkcjonariuszu Policji, wnioskującym o zaliczenie danych okresów do wysługi lat, jak stanowi § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2001 r., spoczywa obowiązek udokumentowania tych okresów. Sposoby tego udokumentowania określone zostały w art. 3 ustawy o zaliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, który stanowi, że na wniosek osoby zainteresowanej właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1). Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1 nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).

Jak zasadnie przyjął organ, aby zaliczyć skarżącemu do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, ww. okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców należało ustalić, czy w podanym okresie skarżący spełniał przesłanki z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tym miejscu zauważyć należy, iż w okresie objętym wnioskiem skarżącego obowiązywała ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 ze zm.), która w art. 2 pkt 2 definiowała pojęcie domownika. Jednak zgodnie z poglądem zaprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I OSK 2427/11 (publ.: CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl), który podziela Sąd w składzie orzekającym, zastosowanie w sprawie niniejszej znajdują przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak bowiem wskazał NSA, tylko w przypadku, gdy zmiana prawa niesie ze sobą niekorzystne skutki dla obywatela, należy oceniać zdarzenie prawne według stanu obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i wartości demokratycznego państwa prawnego. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła. Definicja legalna pojęcia "domownik", zawarta w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, stanowiła bowiem - w stosunku do obecnie obowiązujących przepisów - rozwiązanie mniej korzystne dla skarżącego. Skoro, jak już wyżej wskazano, w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wprowadzono przepisów wyłączających lub ograniczających stosowanie przepisów nowych, należy przyjąć, że zamiarem racjonalnego ustawodawcy było doprowadzenie do stosowania ustawy nowej, która była korzystniejsza dla obywateli.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, iż w objętym wnioskiem okresie od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r. skarżący miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym i był uczniem Zasadniczej Szkoły Zawodowej w W., oddalonej od miejsca jego zamieszkania o 5 km.

Organ, badając zagadnienie łączenia przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły ponadpodstawowej z pracą w gospodarstwie rolnym, wykluczył, by mogła to być praca stała w pełnym wymiarze czasu pracy z uwagi na obciążenie obowiązkami szkolnymi. W jego ocenie, była to jedynie doraźna pomoc, świadczona tradycyjnie przez dzieci w gospodarstwie rolnym rodziców, co znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków.

Zdaniem Sądu, organ błędnie zinterpretował przepis art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, że fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie domowym w szkole ponadpodstawowej wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie.

Powołany wyżej przepis był wielokrotnie przedmiotem wykładni, dokonywanej zarówno przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I OSK 240/12 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyrażono pogląd, iż z samego faktu, że skarżący był uczniem szkoły średniej nie można wnioskować o niemożności wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Wyjaśnienie tej kwestii wymaga szczegółowych ustaleń oraz ich wszechstronnej oceny. Dopiero wtedy możliwa stanie się ocena sądu co do tego, czy skarżący był, czy też nie był domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W wyroku z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11 (publ. CBOSA), NSA podkreślił, że do zaakceptowania jest pogląd, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wyjaśnia, jak należy rozumieć sformułowanie "stale pracuje w gospodarstwie rolnym" oraz to, że obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki stałej pracy i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości" pracy w gospodarstwie rolnym musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny generalnie podzielił to stanowisko, zastrzegając, iż z inną sytuacją mamy do czynienia, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie tego okresu do okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz domownika, który wnioskuje o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie do pracowniczego stażu czy służby. Powołana ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do zaliczenia do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie. Ustawodawca w art. 6 ust. 2 lit. c ww. ustawy przy charakterystyce domownika kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1557/12 (publ.: CBOSA).

Wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 4 października 2006 r. o sygn. akt II UK 42/2006 (publ. OSNP 2007/19-20/292) Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. Podkreślił, iż mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno - gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika, sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych, związanych z prowadzoną produkcją (tu: roślinną) w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Stanowisko to nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r. o sygn. akt II UKN 3/98 (niepubl.), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą. W tym duchu wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt II UK 305/10 (publ.: Lex nr 852557), stwierdzając, iż o stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników decyduje zachowanie - mimo prowadzenia działalności pozarolniczej - gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego jego funkcjonowania, z uwzględnieniem, że wymiar tego czasu powinien sięgać co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wartym powołania jest również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r. o sygn. akt II UKN 299/98 (publ. OSNP 1999/24/799, OSNP - wkł. 1999/3/2), przedstawiający pogląd, iż dopuszczalność uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym należy co najmniej oceniać poprzez jej wykonywanie w wymiarze nie niższym niż połowa normalnie wymaganego czasu pracy w rolnictwie. "Wykonywanie niektórych czynności rolniczych w gospodarstwie rolnym, w okresie odbywania nauki w szkole średniej, wymagającej codziennych kilkusetkilometrowych dojazdów do niej, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu okresów składkowych jako okresów pracy w gospodarstwie rolnym (...)". Zauważyć należy, że SN nie zastrzegł w tym wyroku, iż pobieranie nauki w szkole średniej wyłącza możliwości uznania pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, lecz wyłącza takie uznanie tylko pobieranie nauki w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa rolnego, uniemożliwiające wykonywanie w nim pracy w wymiarze ponad połowy wymaganego czasu pracy w rolnictwie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zatem stwierdzić, że T. K. spełnia przesłanki do uznania go za domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji, okresy jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] marca 1983 r. do dnia [...] sierpnia 1985 r. powinny zostać przez organ zaliczone do stażu pracy (wysługi lat), skoro skarżący w okresie tym pracował w ww. gospodarstwie rolnym.

Szkoła, do której uczęszczał skarżący, znajdowała się niedaleko gospodarstwa rolnego, zatem fakt pobierania w niej nauki przez T. K. nie mógł wykluczać jego pracy w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców.

Mając na względzie zaprezentowane wyżej poglądy judykatury, podkreślić raz jeszcze należy, że charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym jak rolnik i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro osoba, mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu takiego gospodarstwa, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego.

W świetle powyższego nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że czynności, jakie podejmował skarżący w gospodarstwie rolnym rodziców miały charakter doraźnej pomocy a nie stałej pracy. Jak już wyżej wskazano, pojęcia stałej pracy nie należy utożsamiać z koniecznością ciągłego jej wykonywania i nie zawsze praca ta musi polegać na nieustannym podejmowaniu czynności rolniczych. Wprowadzenie pojęcia "rolnika" i "domownika" służy odróżnieniu charakteru świadczonej przez każdego z nich pracy w gospodarstwie rolnym. Z tego względu, z oświadczeń świadków, iż skarżący "pomagał" rodzicom przy licznych pracach rolniczych nie można wnioskować, że była to jedynie pomoc dorywcza, nie mająca charakteru stałej pracy w rozumieniu art. 6 pkt 2 lit. c ustawy. Praca skarżącego sprowadzała się w istocie do systematycznej (codziennej), realnej pomocy, jaką świadczy domownik na rzecz rolnika zarządzającego gospodarstwem i jako taka spełnia przesłankę "stałości", o której mowa w ww. przepisie.

Sąd nie podziela również stanowiska organu, iż przeciwko "stałości pracy" skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców w rozumieniu ww. przepisu przemawia fakt, iż po ukończeniu Zasadniczej Szkoły Zawodowej w W. skarżący podjął pracę w Fabryce [...] w P. Zauważyć należy, że obowiązek wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym dotyczy wyłącznie wnioskowanego okresu, a w okresie tym, jak wywiedziono powyżej, skarżący pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym i świadczył stałą pracę jako domownik. Podkreślić należy, że przepis art. 6 pkt 2 ww. ustawy nie uzależnia zaliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do stażu pracy od jakichkolwiek innych przesłanek, w szczególności od "wiązania przyszłości z pracą w gospodarstwie rolnym", czy też od formalnego przejęcia i prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zauważyć należy, iż skarżący wyjaśnił, dlaczego podjął pracę w ww. zakładzie pracy. Wskazał też, że pracując i ucząc się w P. mieszkał w hotelu, przyjeżdżając do domu jedynie na soboty i niedziele oraz w czasie urlopu, aby pomóc w pracy w gospodarstwie rolnym. Powyższe pozwala przyjąć, iż to właśnie w okresie zatrudnienia w zakładzie pracy w P. skarżący świadczył doraźną pomoc w gospodarstwie rolnym, bowiem wykonywał pracę dorywczo, wyłącznie w czasie, gdy przyjeżdżał do domu. Takiej pracy nie można utożsamiać ze stałą pracą, jaką codziennie wykonywał skarżący, mieszkając z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym.

Reasumując, Sąd stwierdza, że obie wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, dlatego też Sąd wyeliminował je z obrotu prawnego.

Rozpoznając sprawę ponownie, Komendant Rejonowy Policji W. [...] przeprowadzi postępowanie i wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej przez Sąd oceny prawnej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. - jak w pkt 2 sentencji.