Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 363/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 120, art.121 par.1, art.122, art. 180, art. 187 par.1, art. 191, art. 194 par. 1 i 3, art. 210 par.4
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2018r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2018r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 207 (dwieście siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

I SA/Ol 363/18

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpatrzeniu odwołania H. S. (zwanej dalej: "stroną", "skarżącą") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza "[...]" z dnia "[...]" w sprawie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2018.

Z akt sprawy wnika, że Burmistrz "[...]" ustalił stronie wysokość zobowiązania podatkowego na 2018r. pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwocie 105 zł. Do podstawy opodatkowania podatkiem rolnym przyjęto grunty rolne o powierzchni 0,3600 ha, zaś do podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości budynek mieszkalny o powierzchni 15 m2.

W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 1 ustawy o podatku rolnym i art. 120, art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Wniosła o zmianę decyzji i ustalenie zobowiązania podatkowego z uwzględnieniem powierzchni gruntu wynikającego z księgi wieczystej nr "[...]" (którą organ I instancji pominął), ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W motywach zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy powołał treść art. 1, art. 3 ust.1 pkt 1, art. 6c ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017r., poz. 1892 ze zm.) oraz art. 2 ust.1, art. 2 ust.2, art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1785 ze zm.).

Organ wyjaśnił, że podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków (art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - Dz. U. z 2017r., poz. 2101 ze zm.). Podstawę ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego stanowił wypisy z rejestru gruntów, z którego wynikało, że strona jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,3600 ha, położonej w obrębie "[...]" i sklasyfikowanej jako:

- S-R klasa IVa - sady - 0, 13 ha;

- Ps klasa IV - pastwiska trwałe - 0,16 ha;

- Br-RIVa - grunty orne zabudowane - 0,07 ha.

Organ odwoławczy podkreślił, że dane zawarte w ewidencji mają walor dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018r., poz.800, dalej jako "O.p.") i stanowią dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. W związku z tym organy podatkowe nie mają podstaw do pomijania tych danych w postępowaniu podatkowym. Podatnik kwestionując prawidłowość danych zawartych w ewidencji gruntów powinien wszcząć procedurę ich zmiany w organie prowadzącym ewidencję (starosta). Jednakże ewentualne zmiany w tej ewidencji będą miały dopiero znaczenie od momentu ich naniesienia.

W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że organ podatkowy pierwszej instancji dokonał prawidłowego wymiaru zobowiązania podatkowego za ww. nieruchomość gruntową, gdyż zarówno strona podmiotowa, jak i przedmiotowa zobowiązania jest zgodna z danymi wynikającymi z wypisów z ewidencji gruntów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania - w tym kosztów zastępstwa adwokata, według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 1 i art.3 ust.1 ustawy o podatku rolnym, co miało istotny wpływ na bezpodstawne ustalenie podatku rolnego za 2015 r.,

2) art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że podstawą wymiaru podatku od nieruchomości są wyłącznie dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, podczas gdy najnowsze orzecznictwo sądów administracyjnych odchodzi od nałożonego przez ww. przepis formalizmu procesowego na rzecz zasad prawdy obiektywnej oraz legalizmu, stanowiących fundamentalne zasady prawa podatkowego i nakazujących weryfikację stanu rzeczywistego oraz stanu ujawnionego w ewidencji gruntów i budynków w postępowaniu podatkowym, oraz poprzez przyjęcie przez organ, że z ww. przepisu wynika zasada bezwzględnego związania organów podatkowych danymi zawartymi w ewidencji gruntów,

3) art. 122, art. 187 §1 i art. 191 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organy działań pozwalających na ustalenie stanu faktycznego, a w konsekwencji poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o niepełny materiał dowodowy wobec zaniechania przesłuchania skarżącej oraz poprzez przypisanie decydującego znaczenia ewidencji gruntów przy rozstrzyganiu sprawy, mimo że skarżąca jest właścicielem przedmiotowych gruntów, a przy rozstrzyganiu spraw podatkowych zawsze decydujące znaczenie ma stan faktyczny ponad dane z dokumentów,

4) art. 3 ust. 2 ustawy o podatku rolnym z uwagi na nieuwzględnienie dokumentów wskazujących na prawo własności skarżącej,

5) art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności tj.: niewyjaśnienie w sposób dostateczny czy skarżąca posiada przedmiotową nieruchomość oraz charakteru posiadania nieruchomości (prawa własności do nieruchomości); niewskazanie przez organ dlaczego nie wziął pod uwagę przedłożonych przez stronę dokumentów wskazujących na posiadane prawo własności nieruchomości;

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że zadeklarowała powierzchnię działek rolnych - 5,69 ha. Tymczasem organ wykluczył z płatności działkę rolną F o powierzchni 1,88 ha położoną na działce "[...]". Skarżąca przedstawiła dokumenty potwierdzające jej prawo własności nieruchomości, w skład której wchodzi działka rolna F o powierzchni 1,88 ha, w tym w szczególności aktualny odpis księgi wieczystej nieruchomości. Zdaniem skarżącej organ błędnie przyjął, iż zapisy rejestru mają bezwzględną moc wiążącą i w sposób nieprawidłowy pominął treść księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. W konsekwencji doprowadziło to do nieprawidłowego przyjęcia, iż skarżąca nie jest płatnikiem podatku rolnego od spornej nieruchomości.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca uznała, iż skoro przedstawiła aktualny odpis z księgi wieczystej, z której wynika, że jest właścicielem nieruchomości to organ winien wziąć pod uwagę zapisy księgi wieczystej i uznać jej prawo własności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Rozpoznając niniejszą skargę Sąd uznał, że organ podatkowy nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, pozwalających na zastosowanie powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego. Dlatego sformułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania podatkowego, Sąd uznał za zasadne.

Oceniając zaskarżoną decyzję należy bowiem stwierdzić, że narusza ona przepisy prawa procesowego i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei skutkować musi jej uchyleniem. Punktem wyjścia dla rozważań podjętych w niniejszej sprawie jest art. 122 O.p., zgodnie z jego treścią w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Rozwinięciem omawianej zasady są przepisy odnoszące się do postępowania dowodowego, istotny zaś dla niniejszej sprawy będzie art. 187 § 1 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Niezgodne z prawdą ustalenie stanu faktycznego prowadzi do naruszenia prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ich ocena prawna.

W niniejszej sprawie, dla dokonania prawidłowego wymiaru podatku niezbędne jest ustalenie przedmiotu opodatkowania oraz podmiotu zobowiązanego do poniesienia ciężaru podatkowego (podatnika), a tego organy podatkowe nie zrobiły w odniesieniu do wskazywanych przez skarżącą działek.

W toku postępowania strona wskazywała, które działki stanowią jej własność, przedstawiając organowi m.in. kserokopię umowy o dział spadku i zniesienia współwłasności, sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 2012r., z której wynika, że zabudowane gospodarstwo rolne oznaczone numerami działek gruntu: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]","[...]", "[...] i "[...]" o łącznej powierzchni 17,59 ha, położone we wsiach "[...]" i "[...]", gmina "[...]" nabywa w całości skarżąca. Z kolei, z przedłożonego zaświadczenia z dnia 15 lutego 2018r. Wójta Gminy "[...]" wynika, że strona oraz J. S. figurują w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych jako właściciele gruntów położonych na terenie gminy L. o pow. 4,65 ha gruntów fizycznych, w tym 4,45 użytków rolnych, co stanowi 1,8905 ha przeliczeniowych. Z przedstawionej natomiast kserokopii odpisu księgi wieczystej (stan na dzień 25 października 2017r.) nr "[...]" prowadzonej przez Sąd Rejonowy w D., w dziale I księgi, dotyczącym oznaczenia nieruchomości wskazano następujące działki ewidencyjne: nr "[...]", "[...]","[...]","[...]" położone w "[...]", zaś jako sposób korzystania określono: zabudowane gospodarstwo rolne. Obszar całej nieruchomości to 6,8770 ha. W dziale drugim księgi wieczystej wpisano natomiast skarżącą jako właścicielkę nieruchomości.

Należy zauważyć, że organ odwoławczy nie zweryfikował twierdzeń strony dotyczących jej prawa własności nieruchomości działki ewidencyjnej nr "[...]", uwzględniając tylko wypis z rejestru gruntów dotyczący działki nr "[...]" o powierzchni 0,3600 ha, położonej w obrębie "[...]". Organ nie wyjaśnił kwestii działek wskazanych przez skarżącą, a wynikających z przedstawionych dokumentów (w tym z odpisu księgi wieczystej) w oparciu o dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków oraz o inne rejestry w tym księgi wieczyste.

W ocenie Sądu, treść zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ odwoławczy skoncentrował się ogólnie na ewidencji gruntów i budynków, wskazując na jej wzmocnioną moc dowodową (walor dokumentu urzędowego). Organ wydając zaskarżoną decyzję oparł się jedynie na pewnych uogólnieniach, nie konfrontując zarazem sformułowanych ocen przez odniesienie się do całości okoliczności faktycznych, także tych, na które wskazywała skarżąca w toku postępowania odwoławczego. Brak odniesienia się do dowodów powoływanych przez skarżącą wskazuje również na naruszenie art. 210 § 4 O.p.

Należy podkreślić, że w myśl art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego dane zawarte w tej ewidencji stanowią podstawę: 1) planowania gospodarczego, 2) planowania przestrzennego, 3) wymiaru podatku i świadczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że organ podatkowy nie może samodzielnie dokonywać klasyfikacji funkcji nieruchomości, lecz zawsze powinien odwołać się do odpowiednich zapisów ewidencji gruntów i budynków (por. m.in. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009r., sygn. akt II FPS 1/09). Oznacza to, że co do zasady o sposobie klasyfikacji gruntu lub budynku dla celów podatkowych, nie tyle decyduje sposób rzeczywistego ich wykorzystania, ile ich funkcja wskazana w ewidencji gruntów i budynków. Do danych bezwzględnie wiążących organ podatkowy, przy wymiarze podatku od nieruchomości zalicza się dane dotyczące przeznaczenia, funkcji, obszaru i granic działek gruntu, a także rodzaju zabudowy i powierzchni użytkowej położnych na tych gruntach budynków.

Zasadniczo zgodzić się należy zatem z organem co do tego, że podstawą wymiaru podatków są dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Wynika to wprost z treści powołanego art.21 ust.1. Niewątpliwie też ewidencja gruntów i budynków ma walor dokumentu urzędowego, o jakim mowa w art. 194 § 1 O.p., a więc stanowi dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone. Jednak w każdym przypadku powołanie się przez organ na ewidencję gruntów i budynków, jako podstawę wymiaru podatków, musi służyć realizacji zasad postępowania podatkowego, w tym w szczególności art. 120, art. 121 § 1, art. 122 O.p., bowiem postępowanie podatkowe zawsze musi doprowadzić do wymiaru podatków zgodnie ze stanem rzeczywistym, nie zaś wyłącznie w oparciu o niepełne dane, będące w posiadaniu organu.

Konieczność respektowania w postępowaniu podatkowym zasady prawdy obiektywnej przemawia za taką wykładnią art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, która prowadzi do wymiaru podatku na podstawie ewidencji gruntów, ale pod warunkiem, że ta ewidencja gruntów, w okolicznościach konkretnej sprawy podatkowej, korzysta z domniemania zgodności ze stanem rzeczywistym, przewidzianego dla dokumentów urzędowych w art. 194 § 1 O.p. Nie można przy tym pomijać, że jest to domniemanie podlegające obaleniu w postępowaniu podatkowym, o czym stanowi art. 194 § 3 O.p., dający uprawnienie do przeprowadzenia w postępowaniu podatkowym dowodów przeciwko dokumentom urzędowym.

W związku z tym, organ prowadzący postępowanie podatkowe nie powinien poprzestać jedynie na wypisie z rejestru gruntów dotyczących działki nr "[...]" o pow. 0,3600 ha położonej w obrębie "[...]", co do której nie ma sporu. W sytuacji, gdy skarżąca wskazuje w postępowaniu podatkowym, że organ I instancji nie objął decyzją wszystkich przedmiotów opodatkowania i powołuje się przy tym na własność nieruchomości (innych działek gruntu niż objęta decyzją), potwierdzony przez stosowny wpis w dziale drugim właściwej księgi wieczystej, to organ podatkowy musi taką okoliczność zweryfikować, aby podjąć rozstrzygnięcie odnoszące się do rzeczywistego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie doszło zatem do odejścia od zasady prawdy obiektywnej. Jeżeli bowiem w toku postępowania podatkowego ujawnione zostaną dowody i okoliczności, świadczące m.in. o innym zakresie podmiotowym i przedmiotowym opodatkowania to organ powinien zebrać i wziąć pod uwagę całokształt materiału dowodowego i okoliczności faktycznych jakie z niego wynikają. Organ podatkowy ma przecież obowiązek przeprowadzić postępowanie w taki sposób, który pozwoli dokładnie ustalić stan faktyczny sprawy.

Za przedwczesne Sąd natomiast uznał odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Organy dopuściły się bowiem naruszenia art. 180, art. 187 § 1, art. 191 O.p. oraz art. 210 § 4 na skutek czego, decyzja w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego wymyka się spod kontroli Sądu administracyjnego.

W wyniku przeprowadzonej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni wskazania Sądu w zakresie konieczności przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej spornej nieruchomości – w tym w szczególności działek gruntu nr "[...]", "[...]", "[...]’, "[...]" i "[...]", położonych w obrębie "[...]".

Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na kwotę kosztów postępowania składa się: wpis sądowy – 100 zł oraz wynagrodzenie adwokata - 90 zł, a także kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.