Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 594/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 maja 2007 r. sprawy ze skargi D.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...]nr [...] /-/E. Kręcichwost–Durchowska /-/M. Dybowski /-/E.Makosz – Frymus KB/


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 594/06

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 1 pkt 2, art. 2 pkt 5, art. 10 ust. 5 pkt 2a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 86/05/732, zm. 164/05/1366, dalej uza lub ustawa o zaliczce alimentacyjnej) odmówił przyznania D.C. zaliczki alimentacyjnej dla V.C..

W uzasadnieniu stwierdzono, że dnia [...] grudnia 2005 r. D.C. wniosła o zaliczkę dla córki V.C. Organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na podstawie informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych (art. 10 ust. 5 pkt 2a uza). Pismem z dnia "[...]lipca 2005" organ włoski zwrócił się o pilne przesłanie "adresu wierzycielki". Pismem z dnia [...] października 2005 r. Wnioskodawczyni poinformowała Prezesa Sądu Okręgowego, ze dłużnik przebywa w T. i wnosi o powiadomienie o tym włoskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (dalej MSW), za pośrednictwem którego trwają poszukiwania I.C.- od ponad dwu lat. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] listopada 2005 r. wynika, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe, bo dotychczasowe czynności zmierzające do ustalenia miejsca pobytu dłużnika I.C. nie dały rezultatu. W zaświadczeniu użyto zwrotu "egzekucja jest bezskuteczna", w związku z czym Oddział Świadczeń Alimentacyjnych zwrócił się do Sądu o stosowne zaświadczenie. Zgodnie z pismem z [...] grudnia 2005 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego w tej sprawie dotąd nie było możliwe (k. 27 akt administracyjnych).

W odwołaniu D.C. podniosła, że Córka do kwietnia 2004 r. otrzymywała świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego ([...] zł). Od maja 2004 r. wypłacanie należności alimentacyjnej przejął MOPR, który wypłacał świadczenia na rzecz Córki od [...] maja 2004 do [...] grudnia 2004 r. ([...] zł miesięcznie), a od [...] stycznia 2005 do [...] sierpnia 2005 r. po [...] zł miesięcznie. Od wejścia w życie ustawy o zaliczce alimentacyjnej wypłata świadczeń alimentacyjnych została wstrzymana. Mimo starań Sądu Okręgowego w P. i włoskiego MSW, dotychczas nie udało się ustalić miejsca pobytu I.C., w związku z czym egzekucja świadczeń na rzecz dziecka jest niemożliwa. Odwołująca się jest nauczycielką i Jej średni miesięczny dochód brutto to [...] zł (netto ok. [...] zł). Za tę kwotę nie jest w stanie utrzymać dziecka i siebie.

Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 2 pkt 1 i 5, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia (art. 7 ust. 1 uza). Egzekucja winna być wszczęta, ale bezskuteczna. Z akt sprawy wynika, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie było dotąd możliwe, ze względu na brak aktualnego adresu dłużnika, na co wskazuje zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] grudnia 2005 r. Dotychczas nie wszczęto postępowania egzekucyjnego, nie ma zatem mowy o jego bezskuteczności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D.C. wskazała, że Sąd Okręgowy zdołał ustalić aktualny adres dłużnika I.C. i wszczął postępowanie egzekucyjne. Z dokumentów otrzymanych z Sądu Okręgowego wynika, że egzekucja jest bezskuteczna, bowiem nie wyegzekwowano należności w tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres dłuższy niż trzy miesiące. Do skargi D.C. załączyła odpisy tłumaczenia przysięgłego: pisma Dyrektora Departamentu Swobód Obywatelskich i Imigracji MSW z [...] marca 2006 r. i protokołu przesłuchania I.C. przed urzędnikiem Prefektury w T.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

1. W doktrynie trafnie wskazuje się, że wykładnią, czyli interpretacją tekstów prawnych, nazywa się operację myślową w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów; w toku wykładni dokonuje się przyporządkowania różnokształtnym przepisom prawnym- norm postępowania rozumianych w jakiś jeden, dostatecznie określony sposób ( Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM Poznań 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 47). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie, po 1990 r. odstąpiono od poglądu, że dominujące znaczenie ma językowa metoda wykładni ( w myśl zasady clara non sunt interpretanda), lecz kierować się należy zasadą interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat)- porównując wyniki interpretacji dokonywanej różnymi metodami wykładni (A. Municzewski "Reguły wykładni orzecznictwie Sądu Najwyższego (1990-2000)" Szczecin 2000; E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J. P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" Wwa 1999 s. 52-53; M. Zieliński- op.cit. s. 56). Przy wykładni ustawy o zaliczce alimentacyjnej nie sposób pominąć metodę wykładni historycznej, uwzględniającej dorobek polskiej kultury prawnej i wykładni systemowej.

2. Błędny jest pogląd organu odwoławczego, wyrażony w zdaniu: "egzekucja winna być więc wszczęta, ale bezskuteczna", rozumiany jako warunek przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej (k. 35 akt administracyjnych). Organy obu instancji błędnie pomijają przy dekodowaniu normy prawnej art. 10 ust. 1b, ograniczając się jedynie do art. 7 ust. 1, art. 10 ust. 5 pkt 2a i art. 2 pkt 1 i 5 ustawy o zaliczce. Tymczasem analiza ustawy o zaliczce w brzmieniu pierwotnym, jak i w brzmieniu nadanym art. 11 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 164/05/1366 - dalej ustawa zmieniająca), prowadzi do wniosku, że ustawodawca nadając ustawie pierwotne brzmienie, w ogóle nie dostrzegł problemów, jakie rodzi egzekucja alimentów od dłużnika przebywającego za granicą, dla ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej. Konstrukcja ustawy o zaliczce w brzmieniu pierwotnym wskazuje bowiem, że ustawodawca zakładał, że jedynym sposobem wszczęcia egzekucji było złożenie wniosku u komornika sądowego- w sytuacji typowej, tj takiej, w której dłużnik przebywa w Polsce ( art. 1 pkt 1, art. 10 ust. 1, 2, 3, 3, 5 pkt 2, art.11 ust. 1 pkt 3, ust. 3, art. 3 ust. 1-4 ustawy o zaliczce). Ową lukę w prawie ustawodawca usiłował wypełnić, wprowadzając: ust. 1a, 1b, pkt 2a ust. 5 do art. 10 ustawy o zaliczce. Dodanie owych uregulowań szczególnych odbyło się bez dostatecznego zadbania o spójność całej ustawy i rodzi szczególne trudności interpretacyjne dla organów stosujących ustawę o zaliczce, tym bardziej, że uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej (druk nr 3881) zawiera obszerne stanowisko w zakresie nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, nie prezentuje zaś żadnego wskazania, czym kierował się normodawca w zakresie regulacji ustawą zmieniającą ustawę o zaliczce.

3. Kierując się zasadą racjonalności prawodawcy i obowiązku dokonywania wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, ratyfikowanymi przez Polskę umowami międzynarodowymi (art. 8 ust. 2, art. 91 ust. 2 Konstytucji) i spójności systemu prawa, zgodnie z którą należy tak dokonywać wykładni przepisów danej ustawy, by rezultat tej wykładni nie prowadził do sprzeczności z innymi ustawami, należy wskazać, że osobie, mającej prawo do świadczeń alimentacyjnych, zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba z ł o ż y ł a w n i o s e k do sądu okręgowego o w y k o - n a n i e w y r o k u, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika. Zatem (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy) w sytuacji, w której świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do zaliczki alimentacyjnej powstaje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku (argum. z art. 10 ust. 1b ustawy o zaliczce), z tym, że nie wcześniej niż od dnia 1 września 2005 r. (wejścia w życie ustawy o zaliczce- art. 10 ust. 1b w zw. z art. 30 pkt 3 uza).

4. Organy obu instancji z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie ustaliły, czy Zainteresowana otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego pod rządem ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. Dz.U. 45/91/200 ze zm.- dalej ufal) bądź na podstawie art. 70a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. 228/03/2255 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.- dalej uśr) - na co wskazywała D.C. w odwołaniu.

5. Nie ulega wątpliwości, że egzekucja alimentów nie może być w ogóle wszczęta wobec dłużnika alimentacyjnego przebywającego na terytorium państwa, należącego do jednej z dwu grup, gdy: I. dłużnik alimentacyjny podlega jurysdykcji państwa (przebywa na jego terytorium), nie będącego stroną Konwencji Nowojorskiej ani też ustalone w Polsce alimenty nie mogą być w nim egzekwowane z braku wzajemności oraz z braku stosownej umowy między tym państwem a Polską; II. dłużnik alimentacyjny przebywa na terytorium państwa, będącego stroną Konwencji Nowojorskiej, jednakże w prawie państwa, którego jurysdykcji podlega zobowiązany, nie istnieje podstawa do rozstrzygania spraw o uznanie i wykonywanie tytułów egzekucyjnych ustalających alimenty, wydanych przez sądy innego kraju należącego do Konwencji Nowojorskiej, łącznie z przepisami obowiązującego tam prawa kolizyjnego (J. Jakubowski "Prawo międzynarodowe prywatne. Zarys wykładu" Wwa 1984 s. 147; J. Sztombka "Dochodzenie roszczeń alimentacyjnych za granicą w trybie Konwencji Nowojorskiej" NP 1/78/433; M. Andrzejewski- "Fundusz alimentacyjny. Komentarz do ustawy z dnia 8 lipca 1974 r." Lubelskie Wydawnictwo Prawnicze 1995 s. 47-48).

Mimo niemożliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikom przebywającym w państwach należących do obu wyżej wymienionych grup, pod rządem ufal utrwalonym był pogląd, że wierzycielom dłużników, przeciwko którym zachodzi niemożliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, przysługiwało prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Zachodziła bowiem swoiście, szeroko pojęta bezskuteczność, którą miał na uwadze ustawodawca w preambule i w art. 1 ufal wskazując na niemożność wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych ( J. Pietrzykowski "Międzynarodowe problemy funduszu alimentacyjnego" NP 4/76/588-589; Marek Andrzejewski- op. cit. s. 45, 48).

6. Egzekucja alimentów może być wszczęta wobec dłużnika alimentacyjnego przebywającego na terytorium państwa, będącego stroną Konwencji Nowojorskiej a w prawie państwa, którego jurysdykcji podlega zobowiązany, istnieje podstawa do rozstrzygania spraw o uznanie i wykonywanie tytułów egzekucyjnych ustalających alimenty, wydanych przez sądy innego kraju należącego do Konwencji Nowojorskiej, łącznie z przepisami obowiązującego tam prawa kolizyjnego. Do takich państw należą Włochy (bezsporne - Włochy są wymienione w: Wykazie państw, w stosunkach z którymi istnieje wzajemność w zakresie wykonywania orzeczeń uwzględniających roszczenie o alimenty w sprawach ze stosunków rodzinnych- poz. 31 s. 661-663 w: Jan Ciszewski "Obrót prawny z zagranicą w sprawach karnych i cywilnych" wydanie 5 wg stanu prawnego na dzień 16 stycznia 2006 r. W.Pr. 2006 jak i w Wykazie państw uczestników Konwencji nowojorskiej o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą- poz. 53 s. 724-729).

W preambule i w art. 1 ufal ustawodawca wskazał- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - że w celu wzmożenia opieki nad dziećmi znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej z powodu n i e m o ż n o ś c i w y e g z e k w o w a n i a świadczeń alimentacyjnych, tworzy się fundusz alimentacyjny przeznaczony na wypłatę świadczeń pieniężnych dla dzieci w przypadku n i e m o ż n o ś c i wyegzekwowania ś w i a d c z e ń a l i m e n t a c y j n y c h. Na tle tej regulacji, wobec użycia przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 ufal sformułowania jeżeli egzekucja tych alimentów okazała się b e z s k u t e c z n a całkowicie lub częściowo, w doktrynie trafnie i powszechnie przyjęto, że rozbieżność obu sformułowań nie była przypadkowa. O bezskuteczności postępowania egzekucyjnego mówić można, o ile działania te w ogóle zostały podjęte (postępowanie wszczęto i prowadzono, choć bez oczekiwanych skutków). Niemożność wyegzekwowania alimentów ma miejsce wówczas, gdy ze względów formalnych (pobyt dłużnika w kraju, w którym polskie tytuły egzekucyjne nie są respektowane) egzekucja alimentów w ogóle n i e m o ż e b y ć w s z c z ę t a. Wypłacanie świadczeń wobec niemożności pojęcia takiego postępowania traktowano jako uzasadniony względami społecznymi wyjątek.

W ustawie o zaliczce brak jest zróżnicowania pomiędzy bezskutecznością egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt 1, a niemożnością wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych (jak to rozumiała doktryna i orzecznictwo pod rządem preambuły i art. 1 ufal). Zjawisko to, wynikające z przywołanych regulacji prawa międzynarodowego, po dniu 30 kwietnia 2003 r. (z dniem 1 maja 2004 r. utraciła moc ustawa o funduszu alimentacyjnym - art. 71 pkt 1 w zw. z art. 72 in princ. uśr), ani tym bardziej z dniem 1 września 2005 r. ( art. 30 pkt 3 ustawy o zaliczce), nie straciło na znaczeniu. Przeciwnie - społeczne znaczenie tego zjawiska nabrało szczególnego waloru. Do faktów powszechnie znanych (art. 106 § 4 ppsa) należy bowiem zaliczyć to, że w okresie wejścia w życie ufal, zjawisko przebywania za granicą dłużników alimentacyjnych wobec polskich dzieci było zjawiskiem nad wyraz rzadkim, gdy obecnie jest zjawiskiem wielokrotnie powszechniejszym. Wynika to w szczególności ze zjawiska globalizacji, powszechności przemieszczania się ludzi w Europie i świecie, masowej emigracji zarobkowej młodych ludzi z Polski - zwłaszcza po 1 maja 2004 r. (obecnie szacuje się, że ponad milion młodych Polaków pracuje poza granicami Polski). Tym samym koniecznym jest poszukiwanie takich wyników wykładni prawa, która w nie mniejszym stopniu niż poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. Dz.U. 45/91/200 ze zm.), chronić będzie interes małoletnich dzieci.

Podstawą do takiej wykładni są w szczególności: zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), prawo dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do opieki i pomocy władz publicznych ( art. 72 ust. 2 Konstytucji), zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji), zasada pierwszeństwa ratyfikowanej umowy międzynarodowej przed ustawą, jeśli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2 Konstytucji) w zw. z art. 3 ust. 1 i 3, i art. 27 ust. 4 Konwencji o prawach dziecka (Dz.U. 120/91/526, zm. 2/00/11) w zw. z art. 1 pkt 2, art. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1a i 1b ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86/05/732, 164/05/1366- dalej ustawa o zaliczce alimentacyjnej). Skoro zatem ustawodawca polski objął świadczeniami z tytułu zaliczek alimentacyjnych osoby uprawnione w przypadku bezskuteczności egzekucji, to naruszałaby wskazane wyżej zasady wykładnia prawa, w wyniku której nie mogłyby uzyskać takiego świadczenia osoby uprawnione, które z uwagi na brak umów dwustronnych bądź jednostronnych, w ogóle pozbawione zostałyby możliwości skutecznego ubiegania się o wykonanie tytułu egzekucyjnego pochodzącego od Sądu polskiego, wobec dłużnika alimentacyjnego przebywającego za granicą. Stanowisko takie znalazło uznanie w orzecznictwie Sądów administracyjnych (przykładowo- w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia: 8 marca 2006- II SA/Bd 3/06; 15 marca 2006- II SA/Bd 49/06; 5 kwietnia 2006- II SA/Bd 10/06- omówionym przez D.F. w "Rzeczpospolitej" z 16.1.2006 r.; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2007 r.- IV SA/Po 460/06).

7. Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji, w której zachodzi niemożność wyegzekwowania alimentów od dłużnika na skutek braku umowy międzynarodowej, dotyczącej wykonywania wyroków alimentacyjnych, osoba uprawniona składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej wraz wymaganą dokumentacją, lecz nie ma możliwości dołączenia informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji za okres ostatnich trzech miesięcy (art. 10 ust. 1a ustawy o zaliczce) - bo taka egzekucja w ogóle się nie toczy. W takiej sytuacji wystarcza dołączenie do wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, zaświadczenia sądu okręgowego, że osoba ta złożyła w sądzie okręgowym wniosek o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 10 ust. 1b ustawy o zaliczce), wraz z informacją sądu okręgowego, że z uwagi na brak umowy dwustronnej, wielostronnej i braku wzajemności, alimenty w państwie pobytu dłużnika nie mogą być skutecznie egzekwowane.

8. Jeżeli dłużnik przebywa na terenie państwa, w którym zachodzi możliwość wyegzekwowania alimentów, wówczas osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych do wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej winna dołączyć informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres ostatnich trzech miesięcy (art. 10 ust. 1a uza). In casu takie wymogi spełnia zaświadczenie Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2005 r. (k. 12 akt administracyjnych).

Matka małoletniej V.C.- D.C., dnia [...]października 2003 r. podpisała wniosek o wykonanie wyroku a dnia [...] października 2003 r. udzieliła stosownego upoważnienia właściwemu organowi włoskiemu, wskazując precyzyjny adres dłużnika i jego profesję (agent ubezpieczeniowy; k. 1-6 akt Prez. [...]). Wniosek ów, zgodnie z zasadą pisemności, został złożony na piśmie i poddany badaniu wstępnemu. Sądy rejonowe i okręgowe udzielają osobom uprawnionym do dochodzenia roszczeń alimentacyjnych od osób zobowiązanych zamieszkałych za granicą niezbędnych wskazówek i informacji wynikających z umów międzynarodowych, dotyczących sposobu uzyskania świadczeń alimentacyjnych. W wypadku, gdy wniosek, dotyczący uzyskania świadczeń alimentacyjnych, nie odpowiada warunkom formalnym, sąd właściwy do przekazania wniosku za granicę zarządza dokonanie przez wnioskodawcę niezbędnych uzupełnień i poprawek ( § 55 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2002 r. w sprawie szczegółowych czynności sądów w sprawach z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych (Dz.U. 17/ 02/164 zm.109/05/916 - dalej rozporządzenie). Postanowienia § 55 ust. 1 stosuje się w przypadku zasądzenia alimentów przez sąd polski od osoby zamieszkałej w państwie obcym, w stosunkach z którym stwierdzona została faktyczna wzajemność w wykonywaniu orzeczeń alimentacyjnych (§ 56 rozporządzenia). W niniejszej sprawie wnioskowi temu w trybie przewidzianym Konwencją i prawem polskim, nadano bieg, a włoski konwencyjny Organ przyjmujący przyjął wniosek wraz z pełnomocnictwem i nie zwrócił akt (zatem nie stwierdził, że nie może nadać biegu sprawie- art. 6 ust. 1 i 2 Konwencji Nowojorskiej z dnia 20 czerwca 1956 r. o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą- Dz.U. 17/61/87).

Tym samym spełnione zostały przez Zainteresowaną wszelkie wymagane ustawą o zaliczce przesłanki przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ art. 7 i 10 ustawy o zaliczce weszły w życie z dniem 1 września 2005 r. ( art. 30 pkt 3 owej ustawy), przeto zachodziły przesłanki do przyznania D.C. zaliczki alimentacyjnej na córkę V.C. na okres od [...] grudnia 2005 do [...] sierpnia 2005 r. W szczególności dnia 1 września 2005 r. weszły w życie przepisy ust. 1a i 1b art. 10 ustawy o zaliczce ( art.11 pkt 5 w zw. z art. 22 pkt 4 ustawy zmieniającej).

9. In casu osoba uprawniona- małoletnia V.C. (art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o zaliczce), reprezentowana przez matkę D.C., dnia [...] października 2003 r. złożyła pełnomocnictwo a dnia [...] października 2003 r. podpisała wniosek do Sądu Okręgowego o wykonanie: prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2002 r.- sygn. [...]; postanowień Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia: [...] maja [...] i [...] stycznia [...], ustalających prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego I.C. (k. 4-6 akt administracyjnych; k. 1-4 akt Prez. [...]). Tylko zatem od sprawności organów konwencyjnych zależało, czy odnajdą dłużnika alimentacyjnego i czy postępowanie egzekucyjne zostanie wszczęte.

W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia: [...] listopada 2005 i [...] grudnia 2005 (k. 12, 25 akt administracyjnych) są wystarczające dla ustalenia, że egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego jest bezskuteczna w szerokim rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej i z przyczyn n i e z a w i n i o n y c h przez Wnioskodawczynię. W zaświadczeniu z dnia [...] listopada 2005 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że egzekucja roszczeń alimentacyjnych od dłużnika I.C. jest bezskuteczna z uwagi na to, że dotychczasowe czynności zmierzające do ustalenia miejsca pobytu dłużnika nie dały rezultatu. Zaświadczenie to ma charakter dokumentu urzędowego (art. 244 kpc). Egzekucja alimentów w niniejszej sprawie z mocy istniejącego stanu prawnego, musi zostać uznana za bezskuteczną w szerokim tego słowa znaczeniu, gdyż nie z winy Strony egzekucja się nie toczy a dokument wymagany przepisem art. 10 ust. 1a ustawy o zaliczce alimentacyjnej, wskazujący na stan egzekucji, wskazuje na jej bezskuteczność w szerokim znaczeniu. Osoba uprawniona, reprezentowana przez matkę, w sposób dostateczny wywiązała się z obowiązku podjęcia starań w celu uzyskania świadczeń od dłużnika alimentacyjnego przed wystąpieniem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, uzyskując prawomocny wyrok Sądu polskiego, zasądzający alimenty i składając wniosek o jego wykonanie w Sądzie Okręgowym, wraz ze wskazaniem precyzyjnego adresu dłużnika i jego profesji (agent ubezpieczeniowy wykonuje licencjonowaną działalność gospodarczą i podlega nadzorowi stosownych organów).

10. Brak możliwości ustalenia adresu dłużnika przez Rzecznika Praw Obywatelskich (dalej RPO) jest postrzegane jako przykład bezskuteczności egzekucji w rozumieniu art. 2 pkt 1 uza i jest zrównane z niemożliwością wszczęcia egzekucji na skutek braku stosownej umowy konwencyjnej (pismo RPO z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] (znane Sądowi z urzędu- art. 106 § 4 ppsa; k. 7-12 akt IV SA/Po 460/06). Tak samo postrzega to Dyrektor Departamentu Świadczeń Socjalnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (pismo z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...]; k. 13-13v akt IV SA/Po 460/06).

Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w przypadku dochodzenia alimentów w trybie Konwencji Nowojorskiej od osób zamieszkałych w Grecji, których dokładny adres jest nieznany, z posiadanych [przez Ministerstwo Sprawiedliwości RP] danych wynika, że organ przyjmujący Grecji odmawia przyjęcia wniosku, jeśli brak jest danych o miejscu zamieszkania osoby zobowiązanej; mając na uwadze powyższe, wyrażono pogląd, że przesyłanie wniosku do Grecji w tego rodzaju sprawach jest niecelowe (J. C.- op. cit. poz. 55 s. 740). Zagadnienie braku wskazania dokładnego adresu dłużnika mogłoby być brakiem istotnym, gdyby dłużnik zamieszkiwał w państwie, z którym Polskę łączy stosowna umowa o dochodzeniu alimentów. W niniejszej sprawie nie był to jednak brak istotny, skoro Organ przyjmujący Włoch nie odmówił przyjęcia wniosku, a dzięki aktywnej współpracy Zainteresowanej (pismo z dnia [...] czerwca 2006 r. wraz z dwoma załącznikami; k. 32-33v akt sądowych) ustalił aktualny adres dłużnika alimentacyjnego a nawet dnia [...] października 2005 r. Go przesłuchał i – choć niespiesznie- przed dniem [...] marca 2006 r. wystąpił z wnioskiem o sprawdzenie sytuacji ekonomicznej dłużnika w celu stwierdzenia, czy zachodzą przesłanki, pozwalające na ściągnięcie należności (k. 3-4 akt sądowych). Pod rządem ufal ZUS wypracował trafną praktykę, zgodnie z którą osoba uprawniona obowiązana była wykazać pismem urzędowym, że podjęła rzeczywiste starania dla ustalenia adresu dłużnika ( M. A.- op. cit. s. 49-50 uw. 25). Sięganie do tej praktyki przy ocenie bezskuteczności egzekucji w szerokim znaczeniu pod rządem art. 2 pkt 1 i art. 10 ust. 1a i 1b, ust. 5 pkt 2a ustawy o zaliczce alimentacyjnej, Sąd w niniejszym składzie ocenia jako właściwe. Ograniczy to w szczególności sytuacje, w której osoba uprawniona w ogóle będzie czuła się zwolniona od jakiejkolwiek aktywności w dochodzeniu alimentów, pod pretekstem "nieznajomości adresu dłużnika" licząc, że otrzyma świadczenie na koszt polskiego podatnika. W niniejszej sprawie Zainteresowana podjęła jednak wystarczające i szerokie działania, by- po wskazaniu adresu dłużnika we wniosku datowanym [...] października 2003 r., w dalszym postępowaniu wskazać kolejne dane, mogące pomóc włoskiemu Organowi przyjmującemu ustalić aktualny adres dłużnika (pismo Zainteresowanej z dnia [...]czerwca 2006 r. wraz z dwoma załącznikami- k. 32-33v akt sądowych).

11. Jedynie na marginesie należy wskazać, że organ I instancji niestarannie ustalił, że "w piśmie z dnia [...]-07-2005 organ włoski zwrócił się z prośbą o pilne przesłanie adresu wierzycielki". Adres Wierzycielki znany był włoskiemu Organowi przyjmującemu od początku - jako ujęty we wniosku datowanym [...] października 2003 r. i w pełnomocnictwie z [...] października 2003 r. (22-23v akt sądowych). Pismem z dnia [...]lipca 2005 r. włoski Organ przyjmujący zwrócił się zaś o "przesłanie w terminie pilnym adresu, na który mają być kierowane płatności kwot, które ewentualnie zostaną ściągnięte, prosimy o podanie adresu wierzycielki wraz z danymi banku oraz aktualną kalkulację zaległości Pana C." (mimo, że było to trzecie kolejne pismo włoskiego Organu przyjmującego - po pismach z [...] lutego 2004 r. i [...] lutego 2005 r. - k. 31-35, 56-57) a w piśmie tym włoski Organ przyjmujący jednoznacznie wskazał, że "sprawa alimentacyjna...została przekazana do właściwego Urzędu Administracji Rządowej (k.65=66 akt Prez. [...]). Niezawiniona przez Wierzycielkę opieszałość Organu przyjmującego w sprawie o wykonanie wyroku Sądu polskiego w innym państwie nie może obciążać Zainteresowanej w postępowaniu o prawo do zaliczki alimentacyjnej.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 135 ppsa, należało orzec jak w sentencji.

/-/E. Kręcichwost–Durchowska /-/M. Dybowski /-/E.Makosz – Frymus

KB/