Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 315/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 17 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art.  73 ust. 4 i 5, pkt 67, 71 i 72 Preambuły
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1656/12 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1656/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę T. M. (dalej: wnioskodawca, skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie: Prezes ARiMR) z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

T. M. pismami kolejno z dnia 30 września 2004 r., 27 kwietnia 2005 r., 27 kwietnia 2006 r., 13 maja 2007 r., 12 maja 2008 r. i 13 maja 2009 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w G. W. wnioski o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na lata: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 i 2009.

We wnioskach na rok 2004, 2005 i 2006 wnioskodawca deklarował do płatności działki ewidencyjne nr 317, 6, 24, 41 i 209. Ponadto w uzupełnieniu wniosku na 2006 r. zadeklarował powierzchnię 88,44 ha do realizacji pakietu S02a02 i powierzchnię 4,00 ha do realizacji pakietu S02b02 oraz zgłosił dodatkowo działkę ewidencyjną nr 75/1. Składając następnie wniosek na rok 2007 wnioskodawca zadeklarował do płatności działki ewidencyjne nr 317, 6, 24, 41, 209 oraz dodatkowo działki nr 75/1 i 54/24. Tym samym zwiększył powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego dla wariantu S02a02 do pow. 89, 15 ha, a także dodał nowe warianty: S02a01 o pow. 3,71 ha i S02b01 o pow. 10,00 ha. We wniosku na 2008 r. wnioskodawca zadeklarował do płatności działki ewidencyjne nr 317, 6, 24, 41, 209, 75/1 i 54/24.

Z kolei we wniosku kontynuacyjnym z dnia 13 maja 2009 r. skarżący zadeklarował do płatności działki ewidencyjne nr 317, 6, 24, 41, 75/1 i 54/24. Jak wskazał w oświadczeniu z dnia 10 sierpnia 2009 r. działka ewidencyjna nr 209 nie została zadeklarowana we wniosku na 2009 r. ze względu na fakt, iż skończył się pięcioletni okres jej użyczenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. W. przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych kolejno decyzjami:

- na rok 2004 decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. w łącznej kwocie 55.464,00 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) realizowanym na powierzchni 92,44 ha;

- na rok 2005 decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. w łącznej kwocie 55.464,00 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze realizowanym na powierzchni 92,44 ha;

- na rok 2006 decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. w łącznej kwocie 54.104,00 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne realizowanego w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 53.064,00 zł do pow. 88,44 ha oraz w wariancie S02b02 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) w wysokości 1040,00 zł do pow. 4,00 ha;

- na rok 2007 decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. w łącznej kwocie 59.360,90 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne w wariancie S02a01 Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) w wysokości 2.522,80 zł do powierzchni 3,71 ha w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 53.490,00 zł do powierzchni 89,15 ha, w wariancie S02b01 Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) w wysokości 2.828,10 zł do pow. 10,00 ha oraz w wariancie S02b02 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) w wysokości 520,00 zł do powierzchni 4,00 ha;

- na rok 2008 decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie 58.464,20 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne realizowanego w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 55.716,00 zł do pow. 92,86 ha w wariancie S02b02 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) w wysokości 2.748,20 zł do pow. 14,00 ha;

- na rok 2009 decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. w kwocie 47.791,60 zł do pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne realizowanego w wariancie S02a02 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 44.916,00 zł do pow. 74,86 ha oraz w wariancie S02b02 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) w wysokości 2.875,60 zł do pow. 11,06 ha.

W dniu 23 stycznia 2012 r. Zastępca Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Z.G. ,działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wystosował do wnioskodawcy zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych T. M. na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2005 r., z dnia [...] kwietnia 2006 r., z dnia [...] listopada 2006 r., z dnia [...] stycznia 2008 r., z dnia [...] kwietnia 2009 r.

W dniu [...] lutego 2012 r. Zastępca Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Z. G., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, na mocy której ustalił T. M. kwotę płatności do zwrotu w wysokości 58.702,80 zł.

Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. M., decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]lutego 2012 r. Organ wskazał, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe") beneficjent, który dokonał zwiększenia powierzchni gruntów rolnych, na których realizuje program rolnośrodowiskowy w trzecim roku bądź w późniejszych latach realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego powinien sporządzić nowy plan działalności rolnośrodowiskowej, na podstawie którego ma realizować nowe zobowiązanie przez okres kolejnych pięciu lat, przy czym zwiększenia tego można dokonać nie później niż do dnia 15 marca 2007 r. Zatem w przypadkach zastosowania w ramach realizacji programu rolnośrodowiskowego § 5 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego następuje wydłużenie zobowiązania o kolejne 5 lat. W związku z przedłużeniem zobowiązania decyzja o przyznaniu płatności dotyczącej roku obowiązywania nowego planu rolnośrodowiskowego stanowi pierwszą decyzję wydaną dla nowego powiększonego zobowiązania. We wniosku na 2007 rok wnioskodawca zwiększył powierzchnię zobowiązania rolnośrodowiskowego dla wariantu S02a02 do powierzchni 89,15 ha, a także dodał nowe warianty: S02a01 o powierzchni 3,71 ha i S02b01 o powierzchni 10,00 ha. Zatem z uwagi na fakt przyznania T. M., decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. W. z dnia [...] stycznia 2008 r., płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2007 r. do zwiększonej powierzchni gruntów rolnych na których, realizowany był pakiet S02 Rolnictwo ekologiczne, wnioskodawca wydłużył realizację podjętego w dniu 1 marca 2004 r. zobowiązania począwszy od dnia 1 marca 2007 r. o kolejne 5 lat, tj. do końca lutego 2012 r., co zostało wskazane w ww. decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r.

W wyniku weryfikacji dokumentacji zostało stwierdzone, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym (§ 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia) z uwagi na fakt, że w kolejnym roku podjętego zobowiązania tj. w roku 2009 nie zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej działki ewidencyjnej nr 209, do której otrzymał płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2004-2008.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę T. M. stwierdzając, że organy obu instancji postępowały zgodnie z wyżej cytowanymi przepisami prawa i prawidłowo, w wyczerpujący sposób rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło w sposób prawidłowy, a decyzja administracyjna w tym zakresie odpowiada prawu.

Sąd I instancji wskazał, że skarżący składając w dniu 30 września 2004 r. wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na 2004 rok zobowiązał się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, licząc od dnia 1 marca 2004 r. Zapis § 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego umożliwił skarżącemu przy składaniu wniosku na 2007 rok zwiększenie powierzchni gruntów rolnych, na których realizowany był program rolnośrodowiskowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu zapisu § 13 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Powyższe spowodowało wydłużenie terminu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ze względu na to, że skarżący rozpoczął realizację nowego przedsięwzięcia w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne na zwiększonej powierzchni gruntów rolnych w 2007 roku, pięcioletni termin realizacji przedsięwzięcia wynikający z regulacji zawartej w art. 23 rozporządzenia nr 1257/1999 uległ przedłużeniu do końca lutego 2012 r., o czym skarżący został poinformowany przez organ prowadzący postępowanie w decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. We wniosku z dnia 13 maja 2007 r. o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2007 rok skarżący złożył następujące oświadczenie: "Oświadczam, że zostałem poinformowany o tym że całe moje zobowiązanie wydłuża się o 5 lat i zobowiązuję się do realizacji wydłużonego zobowiązania rolnośrodowiskowego.". Ponadto skarżący wiedział, iż zobowiązaniem rolnośrodowiskowym objęte są wszystkie działki objęte pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności, co potwierdził przystępując do programu rolnośrodowiskowego.

Sąd wskazał, że skarżący zaprzestał realizacji programu rolnośrodowiskowego na działce nr 209 w 2009 r. (co potwierdza pismo z dnia 10 sierpnia 2009 r.), a więc przed upływem podjętego przez niego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Konsekwencją tego faktu jest obowiązek zwrotu płatności pobranych przez Skarżącego do działek rolnych położonych na ww. działce ewidencyjnej za lata 2004-2008.

Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie nr 796/2004"). Nie upłynął okres 10 lat o którym mowa w tym przepisie. Nie można również stwierdzić, iż skarżący działał w dobrej wierze. Nie zaistniały także przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004. Płatności rolnośrodowiskowe za lata 2004-2008, przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego nie wynikały z pomyłki ARiMR. Powyższe płatności skarżący uzyskał na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. W. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku zaprzestania przez wnioskodawcę działalności rolniczej na działce ewidencyjnej nr 209 objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, co miało miejsce po wydaniu ww. decyzji. Zaprzestanie uprawy nieruchomości rolnych do których przyznano płatność rolnośrodowiskową stanowi zaprzestanie realizacji pakietu objętego wnioskiem i uzasadnia wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, zobowiązującą stronę do zwrotu otrzymanej płatności wraz z odsetkami.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. M.

Wyrok zaskarżył w całości wnosząc o jego uchylenie w całości. Wniósł również o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych lub zestawienia złożonego na rozprawie.

Wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- § 17 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego mające bezpośrednio wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji skutkowało także:

- art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Nadto z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie wskazał, iż w jego ocenie w przypadku braku uznania zarzutu naruszenia wskazywanych wyżej przepisów prawa materialnego, doszło do: naruszenia prawa materialnego o którym mowa w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało uznaniem przez Sąd, że strona nie działała w dobrej wierze przy składaniu wszystkich oświadczeń i czynności faktycznych.

W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że w oświadczeniu strony z dnia 13 maja 2007 r. o zobowiązaniu się do realizacji wydłużonego zobowiązania rolnośrodowiskowego, brak było bezpośredniego odniesienia się i wskazania konkretnych działek, na których to wydłużone zobowiązanie rolnośrodowiskowe miałoby być realizowane. W ocenie skarżącego organ powinien ponownie wezwać stronę postępowania i uzyskać ustosunkowanie się do sposobu i treści wyrażonego w oświadczeniu z dnia 13 maja 2007 r. zobowiązania o realizacji wydłużonego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w tym w szczególności dotyczącego działek, na których zobowiązanie to miałoby być realizowane. Ponadto w kontekście treści art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 skarżący działał w dobrej wierze przy składaniu wszystkich oświadczeń i czynności faktycznych. Fakt nie zadeklarowania działki ewidencyjnej nr 209 we wniosku na 2009 r. nie może być traktowany jako przejaw działania skarżącego w złej wierze, skoro w okresie obowiązywania programu na lata 2004-2008 skarżący ujawnił oczywistą okoliczność posiadania przez siebie uprawnień faktycznych i formalnoprawnych do tej działki jedynie na okres 5 lat, tj. w wymienionym okresie obowiązywania programu rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa przez stronę skarżącą, którym uchybić miał sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada tym wymaganiom. Podstawy kasacyjne odnoszące się do prawa materialnego co prawda wskazują, że przywołane przepisy zostały naruszone przez błędną ich wykładnię, ale nigdzie nie zostało wyjaśnione, na czym ta błędna wykładnia miałaby polegać lub jaka jest prawidłowa wykładnia przywołanych przepisów.

Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt II OSK 16/05, Lex nr 192124, z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 539/04, Lex nr 165771, z dnia 2 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1026/04, Lex nr 171170, z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 611/12, Lex nr 1372101). Skuteczność tak podniesionego zarzutu należy oceniać w oderwaniu od ustaleń faktycznych, a jedynie w odniesieniu do bezspornych okoliczności faktycznych sprawy i uzasadnienia.

Z kolei podstawy kasacyjne odnoszące się do naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie (zresztą tych samych przepisów, odnośnie których zarzucono ich błędną wykładnię), zamiast zmierzać do wyjaśnienia, dlaczego przepis przyjęty za podstawę prawną nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis sąd powinien zastosować, stanowiły próbę zwalczenia ustaleń faktycznych. Jednocześnie w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

W orzecznictwie NSA podnosi się, że nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (np. wyroki NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1506/09, Lex nr 745674, z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1092/12, Lex nr 1372071). Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1972/11, z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I FSK 2071/09, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto w orzecznictwie NSA przyjmuje się, że próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego, określony w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Kwestionowanie ustaleń faktycznych może być skuteczne tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyroki wyrok NSA z 6 lipca 2004 r., sygn. akt FSK 192/04, ONSAiWSA 2004, Nr 3, poz. 68). I odwrotnie zresztą, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń (por. wyrok NSA z 16 września 2004 r., FSK 471/04, ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 96).

Konieczne jest także szczegółowe sformułowanie przepisów, których naruszenie się zarzuca, to jest w przypadku w przepisu składającego się z kilku jednostek redakcyjnych, powinno się wskazać konkretne jednostki (por. wyroki NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 746/12, Lex nr 1364261, z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12, Lex nr 1408530 i przywołane tam orzecznictwo).

Z drugiej zaś strony sąd II instancji ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1). Przy tym na sądzie kasacyjnym spoczywa obowiązek przeanalizowania zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia. Wady skargi kasacyjnej dotyczące sytuowania naruszonych przepisów same przez się nie stanowią podstawy uznania zarzutów za niezasadne (por. wyroki NSA z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 938/06, z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedstawienie powyższych uwag było niezbędne z powodu mankamentów ocenianej skargi kasacyjnej.

Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. czyli zarzucie naruszenia prawa materialnego, co należałoby odczytywać jako niekwestionowanie ustaleń faktycznych, a co po analizie zarzutów i uzasadnienia skargi kasacyjnej miało miejsce w odniesieniu do ustaleń dotyczących "braku dobrej wiary", właśnie w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Istotne znaczenie w niniejszej sprawie miało odniesienie się do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 794/2004. Przepis ten stanowi, że:

Ust. 4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 (W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.) nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Ust. 5. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W orzecznictwie NSA możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10, Lex nr 1083307). Pomyłka organu zaś może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W takiej sytuacji rolnik byłby zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnej płatności przekraczającej prawidłowo wyliczoną kwotę nadpłaty i to pod warunkiem "jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Jednocześnie trzeba pamiętać, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z nim rolnik (wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09, Lex nr 596990).

Skład orzekający w pełni akceptuje zaprezentowane stanowisko.

Skarżący natomiast nie podnosił, aby płatności, co do których następnie orzeczono ich zwrot, zostały wcześniej przyznane wskutek pomyłki organu.

Zatem przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 nie miał zastosowania w tej sprawie.

Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, należy zauważyć, że przepis ten jako zasadę wprowadza dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkami w sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze. W tej ostatniej sytuacji bowiem okres przedawnienia ulega skróceniu do lat czterech. Jednakże to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania jego dobrej wiary. Należy przy tym podkreślić, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Obowiązujące przepisy prawa nie zawierają żadnych definicji dobrej czy złej wiary. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, których istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych. Okoliczności te nie mogą podlegać stałej i jednakowej ocenie według ustalonego schemat. Muszą być rozważane i oceniane w realiach konkretnej sprawy. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 596/2004 tego rodzaju unormowań nie zawiera. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa (por. wyrok w sprawie II GSK 1209/11).

Skład orzekający w pełni akceptuje to stanowisko, zwłaszcza, że pkt 72 Preambuły do rozporządzenia nr 796/2004 wskazuje, że dla zapewnienia jednolitego zastosowania zasady dobrej wiary na terenie Unii, w przypadku gdy zostaną odzyskane nienależnie wypłacone kwoty, należy określić warunki, na których można powołać się na te zasady. Ponadto pkt 71 tej samej Preambuły stanowi, że rolnik nie powinien tracić prawa do dopłat, jeśli w wyniku działania siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności rolnik nie jest w stanie spełnić wymagań przewidzianych w zasadach sektorowych. Należy określić, które okoliczności mogą być uznawane przez właściwe władze za okoliczności wyjątkowe.

Z unormowań tych w powiązaniu pkt 67 Preambuły do cytowanego aktu (zmniejszenia płatności oraz wykluczenia z płatności odnoszące się do kryteriów kwalifikowalności powinny z zasady nie być stosowane w przypadku gdy rolnik dostarczył zgodne z faktami informacje lub jeśli może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie), że przesłanki zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone restrykcyjnie i w taki sposób powinny być interpretowane.

Według powyższych zasad postąpił Sąd I instancji dokonując oceny kwestionowanych przez skarżącego decyzji. Nie dopuścił się błędnej wykładni pojęcia "dobrej wiary".

W sytuacji, kiedy nie zostały skutecznie zakwestionowane przez skarżącego okoliczności, które zadecydowały o braku dobrej wiary po jego stronie, Sąd I instancji właściwie przyjął, że przedawnienie zwrotu nienależnej płatności wynosi 10 lat. Sąd, w ślad za organem prawidłowo odwołał się do oświadczeń skarżącego zawartych we wnioskach o przyznanie płatności na 2004 r. i 2007 r. oraz pouczenia w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2008 r. przyznającej płatność na 2007 r., jednoznacznie wskazujących, że skarżący znał zasady przyznawania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004 należało uznać za niezasadny.

Jako nieuzasadniony potraktować należało także zarzut naruszenia § 17 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, albowiem ust. 2 określa, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jest to przepis odsyłający, a skarżący kasacyjnie nie powiązał naruszenia tego przepisu z żadnym z przepisów, do których odsyła i jednocześnie nie wyjaśnił, na czym to naruszenie miałoby polegać. Z kolei co do naruszenia § 17 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, wymaga zauważenia, że ustęp ten obejmuje dwa punkty, a pkt 1 składa się z czterech jednostek: lit. a) do c). Skarżący nie doprecyzował, naruszenie której jednostki redakcyjnej podnosił.

Z powyższych względów, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalono ją.