Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 34/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 136
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. R. od decyzji Starosty [...] z [...] lutego 2018 r., nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działki ew. nr [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że umową sprzedaży z [...] maja 1973 r., Rep. Nr [...] zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) Skarb Państwa nabył od J. R. niezabudowaną nieruchomość położoną w [...], przy dawnej ul. [...] o pow. [...] m2. Nieruchomość przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] - zgodnie z decyzją z [...] listopada 1971 r., nr [...] o lokalizacji inwestycji wydaną przez Prezydium Rady Narodowej w [...].

Z treści aktu notarialnego wynika, że J. R. była samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z [...] lipca 2013 r. A. G. wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o łącznej pow. [...] m2, oznaczonej obecnie jako działki ew. nr [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...].

Następnie [...] lutego 2014 r. wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożyła J. R.

Wniosek A. G. został rozpatrzony odrębną decyzją Starosty [...] z [...] stycznia 2015 r., nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wskazując, że A. G. nie była podmiotem od którego Skarb Państwa nabył nieruchomość.

Decyzją z [...] stycznia 2015 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz J. R. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2015 r., nr [...] uchylił decyzję Starosty z [...] stycznia 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z [...] lutego 2016 r., nr [...] Starosta [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją z [...] września 2016 r., nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Następnie decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta [...], położonej w W. przy ul. [...] o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej obecnie działki ew. nr [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie można uwzględnić wniosku złożonego przez J. R., albowiem nie został spełniony jeden z wymogów z art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 poz. 2204 ze zm., dalej jako "u.g.n."), a mianowicie ten, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić tylko właściciel lub spadkobierca. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. R.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Wojewoda [...] wskazał, że przedmiotem niniejszej decyzji jest wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej aktualnie działki [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...], która wchodziła w skład dawnej działki nr [...] z obrębu [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową sprzedaży z [...] maja 1973 r. Rep. [...], w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Według informacji z ewidencji gruntów i budynków z [...] czerwca 2013 r. oraz informacji z rejestrów gruntów z [...] października 2019 r. działki ewidencyjne [...],[...],[...] i [...] są własnością Miasta [...], zaś władającym jest [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa (księgi wieczyste nr: [...],[...] oraz [...]).

Pismem z [...] lutego 2014 r., znak: [...] Starosta [...] wystąpił do Urzędu [...] Biura Geodezji i Katastru o udzielenie informacji, kto był właścicielem nieruchomości, sprzedanej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z [...] maja 1973 r. przez J. R. W odpowiedzi (pismem z [...] marca 2014 r., znak: [...]) poinformowano, że z analizy dokumentów archiwalnych wynika, iż pod pozycją rejestru pomiarowego nr [...] figuruje nieruchomość o pow. [...] m2 położona w W. przy ul. [...] oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] cz. z obr. [...], opisana jako osada [...] Nr [...] wsi [...] działka [...] Zd [...]. Jako samoistny posiadacz wykazana jest J. R. Z kolei w badaniach hipotecznych z 1967 r. dla dawnego obrębu [...] jako właściciel dawnej nieruchomości nr Hip. Osada tabelowa [...] wsi [...] dz. [...], o pow. [...] m2 wpisana jest A. G. na podstawie aktu notarialnego rep. [...].

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie wydane [...] marca 1973 r. przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], które również potwierdza, że J. R. była posiadaczem samoistnym wyżej opisanej nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał też na dokumenty przesłane przy piśmie z [...] maja 2014 r., znak: [...] przez Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta, w których jest notatka służbowa stwierdzająca, że działka budowlana o pow. [...] m2 położona przy ul. [...] stanowi majątek osobisty J. R., jako darowizny nieformalnej dokonanej przez nieżyjącego M. G. i A. G.

Wojewoda zauważył, że umowa darowizny nie została dołączona do akt sprawy. Dla przedmiotowej nieruchomości nie była również prowadzona księga wieczysta.

Organ wskazał że w przypadku nieruchomości dla ważności umowy darowizny, zgodnie z art. 158 k.c., konieczne jest zawarcie aktu notarialnego.

Wojewoda podkreślił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 u.g.n. stanowi natomiast, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zobowiązuje organ do uznania tej nieruchomości za zbędną, a tym samym uprawnia do jej zwrotu.

Wojewoda podkreślił, że wobec treści art. 136 ust.3 u.g.n. należy stwierdzić, że osobą, której przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest tylko poprzedni właściciel lub jego następca prawny, czyli spadkobierca.

Organ wskazał, że wobec przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie można stosować wykładni rozszerzającej, a tym samym osobie będącej samoistnym posiadaczem nieruchomości w dacie wywłaszczenia lub nabycia, roszczenie o jej zwrot nie przysługuje.

Wojewoda wyjaśnił, że okolicznością niekwestionowaną jest to, że w dacie zawierania umowy sprzedaży z [...] maja 1973 r. wnioskodawczyni nie była właścicielką nieruchomości objętej postępowaniem zwrotowym, a jedynie jej samoistnym posiadaczem . W tej sytuacji nie może być uwzględniony wniosek J. R. - posiadacza samoistnego -o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie spełniła ona bowiem jednego z głównych wymogów wynikających z art. 136 u.g.n., a mianowicie, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić tylko właściciel lub jego spadkobierca.

Organ odwoławczy wskazał, że w ustawie o gospodarce nieruchomościami zawarta się legalna definicja poprzedniego właściciela. Zgodnie z art. 4 pkt. 4 u.g.n., jest to osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości.

W przepisie nie ma mowy o pozbawieniu posiadania. Samo korzystanie z nieruchomości nie powoduje powstania interesu prawnego po stronie osoby korzystającej. W tej sytuacji można co najwyżej mówić o interesie faktycznym, który nie jest wystarczający do uznania za stronę postępowania administracyjnego. Tym samym z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może wystąpić samoistny posiadacz. Wojewoda powołał się na orzecznictwo dotyczące powyższej kwestii.

Wojewoda dodał, że w niniejszej sprawie przeciwko dopuszczalności zwrotu przedmiotowych nieruchomości na rzecz J. R. przemawia również okoliczność, że w założonych księgach wieczystych jako właściciel ujawnione jest Miasto [...]. Z decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 1991 r., nr [...] wynika, że Gmina [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnymi ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 i nr 43 poz. 253) nabyła z mocy prawa, nieruchomość oznaczoną w obrębie [...] ewidencji gruntów [...], co do której podstawę własności Skarbu Państwa stanowił między innymi akt notarialny z [...] maja 1973 r., a więc ten, który dotyczył przedmiotowych nieruchomości. Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z 25 marca 1994 r. o ustroju Miasta stołecznego Warszawy (DZ. U. 1994 nr 98 poz. 195) mienie gmin warszawskich stało się z mocy prawa mieniem Miasta [...].

Zdaniem Wojewody oznacza to, że Miasto [...] stało się właścicielem przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa, a więc bez względu na to, czy Skarb Państwa nabył jej własność od prawowitego właściciela. Nawet w razie wystąpienia przez samoistnego posiadacza o zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r., w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogłoby dojść do takiego zwrotu.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. złożyła J. R. Podniosła, że od 2013 r. trwa postępowanie i ustalanie właściciela nieruchomości. Nadmieniła, że właścicielką przedmiotowej nieruchomości była A. G., która wcześniej została pozbawiona prawa własności, a obecnie pozbawiona jej została J. R., jako samoistny posiadacz. Skarżąca postawiła pytanie dlaczego, skoro nie była właścicielką, zawarta została z nią umowa sprzedaży nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania - Miasto [...] w piśmie z [...] listopada 2020 r. wniosło o oddalenie skargi.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 16 października 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym skarżąca, organ oraz uczestnicy postępowania zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z decyzją o wywłaszczeniu zrównane zostało przejęcie nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - art. 216 ust. 1 u.g.n.

Definicję poprzedniego właściciela podaje art. 4 pkt 4 u.g.n. stanowiąc, że należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości. Z powyższych przepisów wynika, że uprawnioną do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może być osoba, której zostało odjęte prawo własności lub spadkobierca takiej osoby. O legitymacji zatem do wystąpienia z roszczeniem przesądza posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości wywłaszczonej.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca była samoistną posiadaczką przedmiotowej nieruchomości. Wynika to także z treści skargi, w której skarżąca podaje, że właścicielką była A. G. W akcie notarialnym z [...] maja 1973 r. skarżąca oświadczyła, że jest samoistną posiadaczką działki nr [...] w W. przy (dawnej) ul. [...] - § 1 tego aktu.

Zauważyć należy, że wprawdzie posiadanie jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa, stanem faktycznym, z którym prawo wiąże wiele doniosłych skutków prawnych o zróżnicowanym charakterze, takich jak, np.: nabycie prawa przez upływ czasu (zasiedzenie), nabycie roszczenia o przeniesienie własności zajętego pod budowę gruntu, nabycie roszczeń z tytułu posiadania rzeczy i inne, jednakże wobec treści wyżej powołanych przepisów, w tym definicji legalnej poprzedniego właściciela nie sposób przyjąć, aby posiadacz samoistny nieruchomości mógł skutecznie domagać się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto ochrona posiadania odbywa się wyłącznie w drodze roszczeń cywilnoprawnych i nie jest realizowana w ramach prawa publicznego. Wskazać należy, że instytucja zwrotu nieruchomości polega na restytucji prawa do nieruchomości, wobec czego trudno sobie wyobrazić, aby skutkiem decyzji o zwrocie było przywrócenie posiadania wyłącznie jako stanu faktycznego i to jeszcze takiego, które miałoby mieć charakter samoistny.

W postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości organy nie są uprawnione do badania dlaczego doszło do zawarcia ze skarżącą przez Skarb Państwa umowy sprzedaży nieruchomości w sytuacji, gdy była jedynie jej samoistną posiadaczką. Organy są zobligowane do zbadania, czy z wnioskiem wystąpiła osoba uprawniona, a następnie czy zachodzą ustawowe przesłanki do zwrotu nieruchomości.

Ze wszystkich wyżej wskazanych przyczyn uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Dlatego, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.