Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 330/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 11, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1-3, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 roku sprawy ze skarg M. L. i Prokuratora Rejonowego [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 roku Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargi


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] 2016 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta M. L. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. postanowił:

1. zmienić decyzję MOPR-DPR [...] z dnia 22 listopada 2011 r. kierującą M. L. do Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej DPS) i ustalającą miesięczną opłatę za jej pobyt w DPS (zmienioną decyzją nr MOPR-DPS [...] z dnia 17 listopada 2016 r.), w ten sposób, że opłata ta w K. w okresie od lutego 2016 r. do stycznia 2017 r. wynosi [...] zł miesięcznie, z czego:

- w okresie od lutego do marca 2016 r. opłata potrącana z emerytury ZUS M. L. emerytury wynosi [...] zł. miesięcznie,

- w okresie od kwietnia 2016 r. do stycznia 2017 r. opłata potrącana z jej emerytury ZUS wynosi [...] zł miesięcznie,

2. ustalić, iż różnica pomiędzy opłatą za pobyt w DPS w K., a kwotą potrącaną z emerytury ZUS M. L. w okresie od lutego do marca 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a w okresie od kwietnia 2016 r. do stycznia 2017 r/ w wysokości [...] zł miesięcznie, będzie uiszczana przez M. L. na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. (dalej: MOPS w L.),

3. ustalić, że w okresie od lutego 2017 r. opłata M. L. za pobyt w DPS potrącana z jej emerytury ZUS wynosi [...] zł miesięcznie, a różnica pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w K., a kwotą wpłaty wnoszoną przez M. L. będzie ponoszona przez MOPS w L..

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 18 marca 2016r. ustalono, że zmianie uległa wysokość dochodu (emerytury) M. L., który zgodnie z art. 8 ust.3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej u.p.s.) od miesiąca marca 2016r. wynosi [...] zł. Odpłatność za pobyt w DPS ustala się na podstawie art. 60 i 61 u.p.s. Mieszkaniec domu ponosi opłatę w wysokości 70% swojego dochodu. Ponieważ poprzedni dochód M. L. wynosił [...] zł, to w związku z powyższym kwota odpłatności za pobyt w DPS ponoszonej przez nią ulega zmianie i od miesiąca kwietnia 2016r. opłata ta wynosi [...] zł miesięcznie, co stanowi 70% dochodu strony. Opłata w tej wysokości jest potrącana z emerytury strony. Dalej organ wyjaśnił, iż w dniu 19 lutego 2016r. M. L. uzyskała dochód jednorazowy w wysokości [...] zł, w związku z wygaśnięciem w dniu 22 stycznia 2015 r. spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przy ul. 17 Stycznia 3a/5 w L., na skutek ustania członkowstwa i zdania mieszkania. Zgodnie z upoważnieniem M. L., powyższa kwota z rozliczenia finansowego wkładu mieszkaniowego, tj. [...] zł, została przekazana w dniu 19 lutego 2016r. na rachunek bankowy siostry zainteresowanej - I. B.. Organ wskazał, iż w dniu 18 lutego 2016r. I. B. złożyła zeznanie do Urzędu Skarbowego w L. o nabyciu darowizny od M. L. w wysokości [...] zł. W ocenie organu powyższe pozwala stwierdzić, iż M. L. uzyskała dochód jednorazowy, który został jedynie przekazany na konto siostry. Siostra z kolei zgłosiła nabycie darowizny od M. L. w Urzędzie Skarbowym w L.. Organ zaznaczył, iż zgodnie z art. 8 ust.11 pkt 1 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W związku powyższym, dochód strony w okresie od lutego 2016 do marca 2016 roku to kwota emerytury w wysokości [...] zł i [...] dochodu jednorazowego w wysokości [...] zł, co daje łącznie kwotę [...]zł. 70% tej kwoty to [...] zł. Z kolei miesięczny dochód strony w okresie od kwietnia 2016 do stycznia 2017 roku, to kwota emerytury w wysokości [...] zł i [...] dochodu jednorazowego w wysokości [...] zł, co daje łącznie kwotę [...]zł, a 70% tej kwoty to [...] zł. Ponieważ 70% dochodu M. L. znacznie przekracza opłatę za utrzymanie w DPS w K., należy przyjąć, iż opłata za pobyt wynosić będzie [...] zł miesięcznie, czyli łączny koszt utrzymania. Wobec powyższego, w okresie od lutego 2016 r. do stycznia 2017 r. M. L. będzie zobowiązana uiszczać kwotę [...]zł, tj. łączny koszt utrzymania w DPS w K., zgodnie z ogłoszonym Zarządzeniem Starosty [...] nr [...] z dnia 19 stycznia 2016r.

Na zakończenie organ wyjaśnił, iż zmiana opłaty za pobyt w DPS nastąpiła z mocą wsteczną od dnia, w którym nastąpiło podwyższenie dochodu.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli w imieniu M. L. Dyrektor DPS w K. oraz adw. M. S..

Dyrektor DPS w K. wskazał, iż M. L. czuje się oszukaną przez siostrę I. B., która przywłaszczyła sobie pieniądze wypłacone przez Leszczyńską Spółdzielnię Mieszkaniową z tytułu rozliczenia wkładu mieszkaniowego. Wskazano, iż skarżącą zobowiązano do uregulowania podatku w urzędzie skarbowym w O. w wysokości 11.327.00 od kwoty [...]; z tytułu nabytych środków pochodzących z rozliczenia wkładu mieszkaniowego, na co również nie posiada środków pieniężnych. Zaznaczono, iż M. L. nie była świadoma, iż udzieliła siostrze upoważnienia do odbioru środków pieniężnych z tytułu rozliczenia wkładu mieszkaniowego.

Z kolei w odwołaniu wniesionym w imieniu M. L. przez adw. M. S. zarzucono niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów art. 3 ust. 3, 4 oraz 11 pkt 1 u.p.s. Wskazano, iż środki pieniężne pochodzące ze zwrotu wkładu mieszkaniowego nie zostały przekazane bezpośrednio M. L. tylko jej siostrze I. B. tytułem darowizny. Poza tym I. B. kwotę darowizny przekazała w części na spłatę zadłużenia M. L., a pozostałą część przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb chorej siostry. Środki pochodzące ze zwrotu wkładu mieszkaniowego nie mogą więc zasadnie zostać uznane za dochód M. L., ponieważ nigdy ona tych pieniędzy nie otrzymała. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt. 4 u.p.s. do dochodu nie wlicza się wartości świadczenia w naturze. Tym samym wartość świadczeń otrzymywanych przez M. L. od siostry I. B. w postaci m. in. jedzenia, środków higieny intymnej lub leków, nie może zostać uznana za dochód skarżącej. Zwrócono uwagę na oświadczenia M. L. z 5 września 2012 r., z którego wynika, iż darowała ona siostrze prawo do odbioru środków pieniężnych pochodzących ze zwrotu wkładu mieszkaniowego jeszcze przed ich otrzymaniem od Spółdzielni.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję wyjaśniając, że przepis ten umożliwia zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej bez zgody strony w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia oraz jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy stanowi decyzję konstytutywną. W tym miejscu Kolegium podzieliło pogląd, iż deklaratoryjność lub konstytutywność decyzji nie przesądza o jej temporalnej skuteczności. Kwestia jaki skutek (ex tunc czy ex nunc) ma określony akt administracyjny, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość jak i z mocą wsteczną. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej M. L., Prezydent M. L. uprawniony był do dokonania zmiany decyzji, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez ustalenie opłaty za pobyt w DPS w K. na określoną w rozstrzygnięciu kwotę od miesiąca lutego 2016 r.

W dalszej kolejności Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji dotyczące zakwalifikowania uzyskanej przez M. L. w lutym 2016 r. kwoty [...]zł z tytułu wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu jako dochód jednorazowy, o którym mowa w art. 8 ust.11 u.p.s. Organ odwoławczy zgodził się też, co do dokonanych wyliczeń opłat, jakie strona winna ponosić za swój pobyt w DPS.

Odnosząc się do uwag podniesionych w odwołaniach oraz w pismach złożonych w toku postępowania odwoławczego Kolegium stwierdziło, iż kwestia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową [...] dochodzenia w sprawie doprowadzenia w dniu 8 lutego 2016 r. w K. M. L. do niekorzystnego rozporządzenia jej majątkiem, pozostaje bez wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Organ zwrócił uwagę, że niniejsze postępowanie dotyczy zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Wzajemne roszczenia pomiędzy M. L. a jej siostrą I. B., o których wspomniała w odwołaniu Dyrektor DPS w K., nie mają wpływu na kwestie objęte toczącym się w omawianej sprawie postępowaniem administracyjnym. Kolegium uznało także za błędne stanowisko reprezentującego odwołującą adw. M. S. wyrażone w drugim odwołaniu. Fakt dokonania darowizny przysługujących M. L. środków nie ma również wpływu na kwestię ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Skargę na powyższą decyzję, w imieniu M. L., wniósł adw. M. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art 8 i 11 k.p.a. oraz art 80 k.p.c. Ponadto zarzucono rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art 8 ust. 3, 4 w zw. z art 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Pełnomocnik skarżącej powtórzył wcześniejszą argumentację przytoczona w toku postępowania administracyjnego. Zdaniem pełnomocnika środki pochodzące ze zwrotu wkładu mieszkaniowego nie mogą zostać uznane za dochód M. L., ponieważ nigdy ona tych pieniędzy nie otrzymała. Żaden z organów nie wskazał dlaczego środki pieniężne ze zwrotu wkładu mieszkaniowego uznano za dochód M. L. w sytuacji, kiedy prawo do nich zostało darowane I. B. jeszcze przed przyznaniem ich M. L.. Obydwa organy ograniczyły się tylko i wyłącznie do stwierdzenia, że darowizna nie ma wpływu na fakt uzyskania dochodu przez M. L. - w żadnej mierze nie wyjaśniły natomiast, dlaczego w ich ocenie nie ma znaczenia czas, w jakim dokonano rzeczonej darowizny, tj. przed przyznaniem i faktycznym otrzymaniem zwrotu wkładu mieszkaniowego. Podkreślono, iż skarżąca w rzeczywistości nigdy nie dysponowała środkami pochodzącymi ze zwrotu wkładu mieszkaniowego, nie ma żadnych oszczędności, utrzymuje się jedynie z emerytury i obciążenie jej kosztami pobytu w DPS skutkować będzie znacznym zadłużeniem M. L..

Skargę na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł także Prokurator Prokuratury Rejonowej [...] zarzucając:

naruszenie art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez błędne uznanie , iż M. L. uzyskała dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co doprowadziło do niesłusznego podwyższenia opłaty za pobyt w DPS za okres od lutego 2016r. do stycznia 2017r., podczas gdy w rzeczywistości jednorazowy dochód w wysokości [...] zł uzyskany w związku z wygaśnięciem w dniu 22 stycznia 2015r. spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu położonego przy ul. 17 stycznia 3a/5 w L. w całości został przekazany siostrze M. L. - Teresie Borowiak,

naruszeniu art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez wydanie decyzji zmieniającej wysokość dotychczas ponoszonych opłat za pobyt M. L. w DPS w okresie od lutego 2016r. do stycznia 2017r. z mocą wsteczną, podczas gdy decyzje administracyjne wydane w oparciu o art. 106 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy mają charakter konstytutywny, co oznacza, że mogą wywierać skutki tylko ex nunc, tj. na przyszłość.

naruszeniu przepisów postępowania tj. art. 80 , 77 § 1 i 7 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania pełnego materiału dowodowego i w konsekwencji dokonania jego niewłaściwej oceny z naruszeniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przez uznanie, że prowadzone postępowanie przygotowawcze (zakończone skierowaniem do Sądu Rejonowego w O. Wydziału II Karnego aktu oskarżenia o czyn z art. 286 § 1 k.k.), pozostaje bez wpływu na kwestie będące przedmiotem prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego. Prokurator podniósł, że w toku postępowania prowadzonego przez prokuraturę ustalono, że M. L. doprowadzona została do niekorzystnego rozporządzenia swoim mieniem w ten sposób, że jej siostra I. B. wyzyskując jej niezdolność do należytego pojmowania przedsiębranego działania będącego następstwem istnienia u wymienionej upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym, zaburzeń urojeniowych połączonych z utrzymującym się procesem psychotycznym. Zaburzenia te powodują, że M. L. przejawia znaczną podatność na wpływy ze strony innych osób, nie jest w stanie zrozumieć konsekwencji podejmowanych decyzji finansowych i funkcjonuje jedynie w sferze prostych zadań przekazała jej do podpisania upoważnienie do dokonania przez Leszczyńską Spółdzielnię Mieszkaniową przelewu kwoty [...]zł. należnej M. L. z tytułu rozliczenia środków pieniężnych odpowiadających wartości wkładu mieszkaniowego pomniejszonego o należności na rzecz tej spółdzielni na swój rachunek bankowy i nie przekazała ich następnie M. L.. Prokurator wyjaśnił, iż w toku prowadzonego postępowania odwoławczego uzyskano opinię biegłego psychiatry i psychologa, którzy po przeprowadzeniu jednorazowego badania M. L. stwierdził, iż nie była ona w stanie zrozumieć pism podpisywanych przez siebie, dotyczących dysponowania środkami finansowymi. Nie była również zdolna do przeczytania podpisywanego przez siebie pisma wcześniej przygotowanego przez siostrę. Ponadto, nie rozumie ona znaczenia terminu darowizna, nie rozumie także konsekwencji prawno - finansowych decyzji o darowiźnie. M. L. chciała wyłącznie, aby siostra sprzedała mieszkanie, spłaciła długi i oddała jej pozostałe pieniądze. Ze zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego w toku prowadzonego postępowania karnego przeciwko I. B. wynika jednoznacznie, że M. L. nie uzyskała żadnego dochodu w rozumieniu art. 8 u.p.s., bowiem kwota [...]złotych została przelana na konto bankowe I. B., która dysponuje tymi środkami.

Odpowiadając na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 24 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia skargi wniesione przez M. L. oraz Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skargi nie są zasadne.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem oceny Sądu jest prawidłowość rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta M. L. z dnia 5 grudnia 2016 r., nr MOPR OSN [...], ustalającą nowe zasady i stawki odpłatności za pobyt skarżącej M. L. w DPS w Kotłowach. Organ I instancji zmienił decyzję [...] z dnia [...] 2011 r. w związku ze zmianą sytuacji dochodowej M. L., na co złożyła się waloryzacja otrzymywanej przez nią emerytury z ZUS oraz otrzymanie dochodu jednorazowego w wysokości [...] zł, w związku z wygaśnięciem w dniu 22 stycznia 2015 r. spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przy ul. [...] w L., na skutek ustania członkostwa i zdania mieszkania. Jak wynika z akt sprawy kwota z rozliczenia finansowego wkładu mieszkaniowego, tj. [...] zł, została przekazana w dniu 19 lutego 2016r. na rachunek bankowy siostry zainteresowanej - I. B.. Kwestią sporną jest uznanie przez organy obu instancji, że kwota ta stanowiła jednorazowy dochód skarżącej i zgodnie z art. 8 ust.11 pkt 1 u.p.s. powinna zostać rozliczona na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Prokurator zakwestionował również objęcie decyzją zmieniającą okresu wstecznego podnosząc, że decyzje administracyjne wydane w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy mają charakter konstytutywny, co oznacza, że mogą wywierać skutki tylko na przyszłość.

Obu zarzutów Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił.

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżąca została skierowana do DPS decyzją z dnia 22 listopada 2011 r. Decyzja ta wydana została w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], którym skierowano M. L. do domu pomocy społecznej. W decyzji tej jednocześnie określono, że skarżąca ponosić będzie częściowe koszty swojego utrzymania w DPS – w kwocie stanowiącej 70% otrzymywanej przez nią emerytury z ZUS, co stanowiło kwotę [...]zł miesięcznie. Różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez skierowaną, wynoszącą [...] zł miesięcznie, ponosić będzie gmina i przekazywana będzie przez MOPS w L.. Organ ustalił, że M. L. nie posiada rodziny, która mogłaby partycypować w kosztach jej utrzymania w DPS.

Decyzjami z dnia 17 lutego i 6 czerwca 2016 r. organ zmienił opisaną powyżej decyzję w części dotyczącej wysokości kosztów utrzymania przypadających na skarżącą – w związku z pobieraniem przez nią wyższej emerytury. Okoliczność ta jest w sprawie bezsporna.

Z akt sprawy wynika ponadto, że siostra skarżącej I. B. odmówiła podpisania umowy dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt skarżącej w D.P.S. (projekt umowy z dnia 6 czerwca 2016 r. – karta nr 4 akt admin. organu I instancji).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej u.p.s.). Stosownie do treści art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 60 ust. 1-3 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

Katalog podmiotów, które są zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określa przepisy art. 61 ust. 1 - 3 u.p.s., z których wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1): 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej): 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Równocześnie, w świetle powołanych powyżej przepisów, zarówno skierowanie do domu pomocy społecznej, jak i ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Sama decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi decyzję zaliczaną do decyzji konstytutywnych. Jest to tym samym decyzja, która tworzy, zmienia lub uchyla stosunki prawne, przy czym zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji. Możliwe jest zatem jedynie ustanowienie odpłatności za pobyt w DPS na przyszłość (od dnia wydania decyzji), natomiast niedopuszczalne jest wydanie powyższej decyzji wstecz, a więc od dnia skierowania do DPS. Natomiast zakaz ten nie obejmuje sytuacji, gdy już w okresie przebywania osoby skierowanej w DPS doszło do zmiany jej sytuacji dochodowej.

Decyzja wydana, na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., którą zmieniono lub uchylono pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter konstytutywny. Deklaratoryjność, czy konstytutywność decyzji nie przesądza jednak o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje bowiem pogląd, że kwestia, jaki skutek - ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. s. 47 i nast. oraz wyrok SN z 19 lutego 2009 r., III PO 7/08, pub. OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (tak wyroki NSA: z 2 marca 2016 r., I OSK 221/16, z 5 lipca 2016 r., I OSK 922/16, z 12 października 2016 r., I OSK 855/16 – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób podzielić oceny skarżącego Prokuratora, że organ zamienił decyzję ustalającą opłatę za pobyt w DPS z mocą wsteczną. Dostrzec należy, że organ ustalił nową kwotę opłaty począwszy od lutego 2016 r. do lutego 2017 r. Zdarzenie, które miało wpływ na zmianę decyzji wystąpiło w lutym 2016 r. Znamienne jest również to, że poprzednia decyzja określała obowiązek skarżącej M. L. od sierpnia 2011 r. i wskazywała jedynie początek okresu, nie był on zamknięty przedziałem czasowym, co wklucza ocenę, że modyfikacja decyzji stanowi jej zmianę z mocą wsteczną.

W świetle powyższego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 8 ust. 11 i art. 106 ust. 5 u.p.s., poprzez wydanie decyzji określającej wysokość opłaty za pobyt w DPS ze skutkiem wstecznym.

Przechodząc do oceny drugiego z zarzutów poniesionych przez skarżących, Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma fakt przekazania kwoty [...]zł. bezpośrednio na rachunek siostry skarżącej I. B.. Kwota ta była należna skarżącej M. L. z tytułu rozliczenia środków pieniężnych odpowiadających wartości wkładu mieszkaniowego pomniejszonego o należności na rzecz tej spółdzielni i została wypłacona w konsekwencji wygaśnięcia w dniu 22 stycznia 2015 r. spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu na skutek ustania członkostwa M. L. w Leszczyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i zdania mieszkania przy ul. 17 Stycznia 3a/5, co nastąpiło w dniu 16 października 2015 r. (dowód: pisma Leszczyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej z 19.02.1016 r. i z 30.10.2015 r. - karty nr 9 i 10 akt admin. organu I instancji).

Na gruncie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222 ze zm.) należy dokonać rozróżnienia pomiędzy dwoma pojęciami, pojęciem wkładu mieszkaniowego oraz pojęciem kwoty wypłacanej w przypadku wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Prawo do wkładu mieszkaniowego jest rodzajem ekspektatywy, jaka przysługuje członkowi spółdzielni względem spółdzielni o wypłatę określonych środków pieniężnych w przyszłości na wypadek wygaśnięcia prawa do lokalu mieszkalnego (por. pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1013/08). Wkład mieszkaniowy dopóty nie może stać się wierzytelnością, o którą uprawniony może wystąpić, dopóki jest warunkiem zachowania lokatorskiego prawa do lokalu (por. wyr. SN z 24 lipca 2002 r. I CKN 901/00; LEX 56984). W realiach przedmiotowej sprawy wypłata wkładu mieszkaniowego nastąpiła w konsekwencji wygaśnięcia przysługującego skarżącej prawa podmiotowego i wyłącznie skarżącej przysługiwało roszczenie o wypłatę związanego z tym prawem podmiotowym wkładu mieszkaniowego, które powstało dopiero z momentem ziszczenia się warunku w postaci ustania członkostwa i zdania mieszkania.

W aktach sprawy znajdują się: pismo skarżącej M. L. z 12.11.2015 r., w którym wnosi ona o przekazanie przez Spółdzielnie Mieszkaniową środków z rozliczonego wkładu mieszkaniowego na podany numer rachunku bankowego (k. 10), "upoważnienie" z 8.02.2016 r. w którym skarżąca oświadczyła i wyraziła zgodę na przekazanie przez Spółdzielnię tych środków na rachunek bankowy siostry I. B. (k. 9). Spółdzielnia pismem z 22.02.2016 poinformowała I. B. o przekazaniu tej kwoty na podany przez skarżącą rachunek oraz o obowiązku uregulowania przez nią w imieniu skarżącej kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikającej z informacji PIT – 8C (k. 10).

I. B. oświadczeniem z 28.04.2016 r. poinformowała organ I instancji, że sporna kwota z tytułu rozliczenia ze Spółdzielnią Mieszkaniową, zgodnie z wolą siostry M. L., została jej przekazana w formie darowizny. Do pisma załączyła oświadczenie M. L. z 5.09.2012 r.

Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Charakteru darowizny nie ma zrzeczenie się praw w sytuacjach wymienionych w art. 889 pkt 2. Chodzi tu o dwie sytuacje, a mianowicie o zrzeczenie się prawa, którego zrzekający się jeszcze nie nabył, oraz o zrzeczenie się prawa nabytego, ale nie w sposób "pełny", lecz taki, że w razie zrzeczenia się go, uważane jest ono za nienabyte. W doktrynie wyrażone zostały stanowiska, że dla rozporządzeń tzw. prawami przyszłymi nie da się ustalić jednolitej reguły, i stwierdza, że co do pewnej kategorii praw przyszłych, opierających się na istniejących już stosunkach obligacyjnych, nieodpłatne rozporządzenie takim prawem może być traktowane jako darowizna. Od darowizny prawa przyszłego należy odróżnić niewątpliwie dopuszczalną darowiznę dotyczącą istniejącego już, bo wynikającego ze skutecznie zawartego stosunku obligacyjnego, prawa majątkowego (określanego niekiedy mianem ekspektatywy), będącego podstawą nabycia w przyszłości prawa docelowego. W tym przypadku darowizna dotyczy już istniejącego prawa – roszczenia o ustanowienie prawa (z punktu widzenia tego prawa należy oceniać wykonanie darowizny), a prawo "definitywne" powstanie bezpośrednio w majątku obdarowanego, niejako w miejsce roszczenia –"ekspektatywy" (por. też K. Mularski (w:) Kodeks..., t. II, red. M. Gutowski, 2016, komentarz do art. 889, nb 5). W opinii Sądu rozpatrującego przedmiotową sprawę oświadczenie skarżącej odnośnie darowizny kwoty rozliczonego wkładu mieszkaniowego, złożone w dniu 5 marca 2012 r. (k. 7 akt admin. organu I instancji) przed wygaśnięciem jej członkostwa w Leszczyńskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i zdaniem mieszkania oraz przed wywiązaniem się przez Spółdzielnię z obowiązku rozliczenia wkładu mieszkaniowego, nie mogą zostać uznane za darowiznę w rozumieniu art. 888 k.c. Skarżąca mogła rozdysponować kwotą wkładu mieszkaniowego, lecz mogła to uczynić to dopiero po jej otrzymaniu, co nastąpiło przelewem z dnia 18 lutego 2016 r. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, siostra skarżącej I. B. w dniu 18 lutego 2016r. złożyła zeznanie do Urzędu Skarbowego w L. o nabyciu darowizny od M. L. w wysokości [...] zł.

Zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Organy obu instancji przyjęły, że wypłacona kwota rozliczonego wkładu mieszkaniowego stanowi jednorazowy dochód skarżącej w rozumieniu art. 8 ust. 11 u.p.s. ponieważ pięciokrotnie przekracza kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i w związku z tym należy doliczyć tę kwotę - zgodnie z dyspozycją tego przepisu - do dochodu strony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód ten uzyskano. W wyniku tego doliczenia i rozliczenia określono, że w okresie od lutego 2016 r. do marca 2017 r. skarżąca ma ponosić pełne koszty odpłatności za jej pobyt w DPS. Zastosowanie reguł art. 8 ust. 11 w stosunku do dochodu jednorazowego należy w omawianym przypadku uznać za prawidłowe, tak jak i przyjęte przez organy wyliczenia dochodu skarżącej oraz wysokości opłaty za pobyt w DPS.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie stwierdził również takich naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania, które skutkowałyby koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji.

Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zatem obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu było oddalenie obu skarg na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.