Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2369/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Marek Wroczyński Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.T., B. P., A. P. i T.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 364/15 w sprawie ze skargi A. T., B. P., A. P. i T. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz A. T., B. P., A.P. i T.P. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 364/15 oddalił skargę A. T., B. P., A. P. i T.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 7 listopada 1991 r., uzupełnionym w dniu 28 stycznia 1994 r., J.T. wniósł o zarejestrowanie wniosku o ekwiwalent za mienie nieruchome pozostawione przez rodziców poza granicami kraju.

Wyrokiem z dnia 19 maja 1992 r. sygn. akt I C 139/92 Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze, Wydział I Cywilny ustalił, że B. i W. T. w związku z działaniami wojennymi w latach 1939-45 pozostawili w miejscowości N. powiat R. województwo [...] na terenie nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, w tym gruntów ornych o pow. [...] ha, łąk i pastwisk o pow. [...] ha, sadów i ogrodów o pow. [...]ha i innych gruntów o pow. [...]ha, domu mieszkalnego, murowanego, składającego się z 8 pokoi, kuchni, sieni, spiżarni i ganku oszklonego, dach kryty gontem o pow. 20 x 12 m, spichlerza drewnianego, dach ktyry blachą o pow. 25 m x 15 m – dwukondygnacyjny, domu drewnianego mieszkalnego dla 6 rodzin tzw. "czworaki", dach kryty gontem składającego się z 12 pokoi i 6 kuchni oraz spiżarni przy każdym mieszkaniu oraz obroty drewnianej i chlewni pod jednym dachem o pow. 24 m x 10 m.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydent Miasta J. przekazał zarejestrowane wnioski w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, w tym wniosek J.T..

Pismem z dnia 5 lipca 2012 r. B.P., T.P., A.P. i A. T. zawiadomili organ o śmierci J.T. oraz o nabyciu przez nich spadku, załączając stosowne dokumenty.

Postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, dalej jako "ustawa o mieniu zabużańskim") dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek B.P., T.P., A. P. i A.T. wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o mieniu zabużańskim. Ponadto organ wezwał do wskazania wybranej formy rekompensaty oraz wskazał, że w przypadku wyboru formy pieniężnej zobowiązani są do przedstawienia operatu szacunkowego wartości nieruchomości.

Pismem z dnia 30 maja 2014 r. Wójt Gminy L. poinformował Wojewodę [...], że na terenie gminy L. leży miejscowość N. posiadająca identyfikator TERYT-[...].

Pismem z dnia 14 sierpnia 2014 r. Wojewoda [...] zawiadomił Prokuraturę Okręgową we Wrocławiu, Wydział Postępowania Sądowego o toczącym się postępowaniu wskazując, iż do akt sprawy został złożony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze ustalający, że B. i W.T. w związku z działaniami wojennymi w latach 1939-45 pozostawili w miejscowości N. powiat R. województwo [...] na terenie nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego gospodarstwo rolne. Jednocześnie Wojewoda wskazał, że wyrok ten obarczony jest błędem, albowiem z poczynionych ustaleń wynika, że N. znajdują się na obecnym terytorium RP. Tymczasem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko ten sąd, ale również inne organy państwowe, a tym samym zachodzi uzasadniona obawa, iż stronom postępowania zostanie wypłacona rekompensata w wysokości 1,5 mln zł za nieruchomość faktycznie znajdującą się na obecnym terytorium RP.

Pismem z dnia 23 września 2014 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej zgłosił swój udział w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia, że B. P., T. P., A. P.i A.T. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W.i B. małżonków T. nieruchomości położonej w miejscowości N., w byłym województwie [...].

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...]listopada 2014 r. wnieśli B.P., T. P., A. P. i A. T.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Minister Skarbu Państwa uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. oraz utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty zostały określone w art. 2 ustawy o mieniu zabużańskim, przy czym brak spełnienia jednej z nich skutkować będzie odmową potwierdzenia tego prawa przez organ. Tym samym do organu należy przeprowadzenie postępowania w przedmiocie spełnienia przesłanek wynikających z treści tego przepisu, a zatem czy właściciel pozostawionych nieruchomości był obywatelem polskim w dniu 1 września 1939 r., opuścił te tereny na podstawie układów wskazanych w art. 1 ustawy o mieniu zabużańskim, bądź na skutek okoliczności związanych z II wojną światową i nie mógł do nich powrócić, a także czy strona lub jej poprzednik prawny posiadali tytuł własności do nieruchomości oraz czy zamieszkiwali na Kresach Wschodnich. Minister wskazał, że w sprawie nie jest kwestionowanym, że w miejscowości N. została pozostawiona nieruchomość przez B. i W. T., co wynika z wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r. sygn. akt I C 139/92. Powyższe oznacza, że poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł własności do ww. nieruchomości. Jednakże konieczną przesłanką do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest również ustalenie, że nieruchomość jest położona poza obecnymi granicami RP. Tymczasem z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że miejscowość N. znajduje się na obecnych terenach RP. Z Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego wynika bowiem, że folwark N. znajdował się w obrębie miejscowości N. i stanowił jej integralną część. Minister zauważył, że z zestawienia tych map z mapami aktualnymi wynika, że miejscowości położone w 1939 r. na wschód od miejscowości N., tj. W., Wólka W., N. oraz M. nadal istnieją i również, tak jak i N. znajdują się na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Położenie powyższej nieruchomości zostało potwierdzone również przez Wójta Gminy L. w piśmie z dnia 30 maja 2014 r. Minister wskazał również, że ze skorowidza miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej wynika, iż na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej znajdowała się tylko jedna miejscowość o nazwie N. położona w gminie N. (po roku 1934 w gminie W.), powiat R., byłe województwo [...]. Tym samym lokalizacja N. wyklucza ich położenie poza obecnymi granicami RP. Minister wskazał, że słusznie odwołujący wskazują na związanie organu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r., jednakże w ocenie organu jest on związany jedynie ustaleniem dotyczącym pozostawienia majątku określnego w tym wyroku w miejscowości N., nie zaś ustaleniami dotyczącymi położenia tej miejscowości poza obecnymi granicami RP, albowiem z faktów notoryjnych wynika, że miejscowość ta położona jest w obecnych granicach RP. Ostatecznie Minister wskazał, że wydane na podstawie art.7 ust.1 ustawy zabużańskiej postanowienie należało uchylić, albowiem obciążone jest wadą uniemożliwiającą wydanie decyzji odmownej.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B. P., T. P., A. P. i A. T..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest zasadna.

Na wstępie Sąd wskazał, że analiza przepisów ustawy z dnia

8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi do konkluzji, że to na organie spoczywa ustalenie czy doszło do pozostawienia mienia znajdującego się uprzednio na terenie RP oraz czy mienie to znajduje się poza obecnymi granicami RP, czy pozostawienie tego mienia nastąpiło z przyczyn wskazanych w art. 1 lub w związku z wybuchem II wojny światowej oraz czy osoba, lub jej poprzednicy prawni byli i są obywatelami polskimi. Ustalenie to jest zatem nową obligatoryjną kompetencją organu, od której organ nie może się uchylić.

Sąd wskazał, że zwłaszcza w kontekście zarzutów dotyczących istniejącego w obrocie prawnym wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r. sygn. akt I C 139/92 zasadne jest stwierdzenie, iż rozstrzygnięcie o tym, czy w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka "mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP" przez B. i W. małżonków T. w rozumieniu ustawy o mieniu zabużańskim należało do kompetencji organów prowadzących postępowanie. Okoliczność ta stanowi bowiem przesłankę ustawy o mieniu zabużańskim. Sąd zauważył, że w dacie wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd w Jeleniej Górze, tj. w dniu 19 maja 1992 r., przepisy ustawy o mieniu zabużańskim nie funkcjonowały w ogóle w obrocie prawnym, a zatem z tej przyczyny Sąd Wojewódzki wydając wyrok w 1992 r. nie mógł o tej przesłance orzec. Powyższe, w ocenie Sądu, oznacza, że Minister nie mógł się uchylić od ustanowionych w ustawie o mieniu zabużańskim obowiązków i tym samym ciążył na nim obowiązek oceny spełnienia lub braku spełnienia przez wnioskodawców przesłanki "nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP" z tej ustawy mimo istniejącego ww. wyroku sądu powszechnego.

Sąd podniósł, że z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie, jak również z treści oświadczeń B.P., T. P., A. P. i A.T. wynika w sposób bezsporny, że B. i W. małżonkowie T. byli w 1939 r. właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości N., powiat R., województwo [...] o pow. [...] ha. Również nie jest spornym, że poprzednicy prawni skarżących byli obywatelami polskimi, jak również sami skarżący posiadają obywatelstwo polskie. To ustalenie zobowiązywało zatem organ do ustalenia dwóch kolejnych przesłanek, tj. miejsca położenia tej nieruchomości, tj. ustalenia czy znajduje się ona poza obecnymi granicami RP, oraz czy nieruchomość ta została pozostawiona z przyczyn określonych w art. 1 ustawy o mieniu zabużańskim.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przesłanka "nieruchomości poza obecnymi granicami RP" nie została spełniona, bowiem ze znajdujących się w aktach sprawy map wynika, że N. znajdują się na obecnym terenie RP. Okoliczność ta została również potwierdzona przez Wójta Gminy L. w piśmie z dnia 30 maja 2014 r. (k. 262). Ponadto w Dzienniku Urzędowym z 2013 r. poz. 200 opublikowane zostało rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, w którym to rozporządzeniu na str. 1428 wskazano poz. "N., osada, L., tomaszewski, lubelskie" co oznacza, że N. stanowiąc część terytorium RP posiadają swą nazwę urzędową. Na marginesie Sąd wskazał, że w wykazie miejscowości przygranicznych miejscowość N. została wskazana jako miejscowość przygraniczna znajdująca się po stronie polskiej ( umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zasadach małego ruchu granicznego, podpisana w Kijowie dnia 28 marca 2008 r. oraz Protokół, podpisany w Warszawie dnia 22 grudnia 2008 r., pomiędzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zmianie Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Gabinetem Ministrów Ukrainy o zasadach małego ruchu granicznego, podpisanej w Kijowie dnia 28 marca 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 103, poz.85). Miejscowość N. została wskazana jako miejscowość przygraniczna znajdująca się po stronie polskiej (poz. 588). Ustalenie, że nieruchomość znajduje się na obecnym terytorium RP zwalniało organ z ustalenia ostatniej z przesłanek, przy czym w ocenie Sądu również pozostawienie nieruchomości wobec zawarcia umowy o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. pomiędzy PRL i Związkiem Radzieckim nie została spełniona, albowiem z treści pozwu złożonego przez J. T. znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy wynika jednoznacznie, że w czasie wybuchu wojny jego rodzice zamieszkiwali w Z., powiat T., gdzie W.T. był administratorem majątków ziemskich barona A.G., a swoim majątkiem własnym zarządzał przez administratora. Jednocześnie z postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 4 grudnia 1991 r. sygn. akt I NS 957/91 wynika, że W. T. zmarł w dniu 23 lipca 1946 r., a ostatnim miejscem stałego zamieszkania była Jelenia Góra. Również jego małżonka – B.T. zmarła w dniu 20 lutego 1963 r. miała ostatnie stałe miejsce zamieszkania w Jeleniej Górze. Trudno zatem uznać by po śmierci W. T. jego małżonka wróciła do własnego majątku, by w 1952 r. opuścić go w związku z zawartą umową i zamieszkać ponownie w Jeleniej Górze. W toku postępowania skarżący w ogóle nie wykazywali, że B. i W. małżonkowie T. opuścili majątek w związku z zawartą umową o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Powyższe wskazuje zatem, zdaniem Sądu, że Minister Skarbu Państwa w pełni zasadnie uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...], jako naruszające dyspozycję art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o mieniu zabużańskim, albowiem wydane zostało mimo braku spełnienia przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Sąd w pełni podzielił przy tym pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2297/12, zgodnie z którym wydawane w tym trybie postanowienie ma charakter incydentalny i jest niezaskarżalne, co powoduje, że zawarta w nim ocena spełniania przesłanek ustawowych jest wiążąca nie tylko dla strony i rzeczoznawcy majątkowego, sporządzającego operat szacunkowy, ale przede wszystkim dla organu administracji publicznej, który je wydał. Oznacza to, że późniejsze odstąpienie od ustaleń zawartych w postanowieniu przez organ, który je wydał, może nastąpić jedynie wyjątkowo w sytuacji, w której jest to uzasadnione okolicznościami sprawy ujawnionymi po wydaniu tego postanowienia. Zmiana stanowiska organu musi być w takiej sytuacji szczegółowo wyjaśniona i uzasadniona w decyzji kończącej postępowanie przed organem I instancji. Wszystkie bowiem dowody złożone przez stronę i zebrane przez organ bezwzględnie powinny być wszechstronnie i całościowo zbadane i ocenione przez organ zgodnie w wymogami ustawy o mieniu zabużańskim oraz przepisami k.p.a. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy dostrzegł przy rozstrzyganiu sprawy wadliwość postanowienia z dnia [...] października 2013 r., wobec czego prawidłowo uchylił je i szczegółowo wyjaśnił przyczyny takiego rozstrzygnięcia. Również z procesowego punktu widzenia i przy uwzględnieniu istoty dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nie można traktować postanowienia wydanego na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy jako aktu, który nie podlega kontroli w toku postępowania. Skoro ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia odrębnego zażalenia od postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, to strona stosownie do art. 142 k.p.a., może je zaskarżyć tylko w odwołaniu wniesionym od zapadłej w sprawie decyzji. Przepis

art. 142 k.p.a. dotyczy praw procesowych stron postępowania, a nie kompetencji organu odwoławczego. Niekorzystanie z tych praw przez strony postępowania nie może eliminować obowiązku organu z dążenia do rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z obowiązującym prawem obiektywnym.

Jednocześnie, w ocenie Sądu, powyższe ustalenia wskazują, że w pełni prawidłowo Minister Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli B. P., T. P., A. P. i A.T.. Powołując się na obie podstawy wskazane w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie podnieśli następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

a) błędną wykładnię art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 ppkt b ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że prawo do rekompensaty przysługuje jedynie obywatelom, którzy pozostawili nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek fizycznego opuszczenia tego terytorium wskutek okoliczności wskazanych w art. 1 ustawy, podczas gdy ustawa wskazuje wprost, że prawo do rekompensaty przysługuje także tym obywatelom, którzy na byłe terytorium - wskutek tych okoliczności - nie mogli powrócić,

b) niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez oddalenie skargi na decyzję odmawiającą stronom prawa do rekompensaty pomimo spełnienia przez strony przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty wynikających z powołanej ustawy

c) błędną wykładnię art. 365 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego poprzez przyjęcie, że prawomocny wyrok sądu wiąże organy administracji publicznej tylko w przypadku gdy nie zmieniła się ustawa będąca źródłem interesu prawnego w postępowaniu zakończonym wyrokiem "ustalającym", podczas gdy zmiana tej ustawy nie ma wpływu na wiążącą moc prawomocnego wyroku w zakresie ustalonych nim okoliczności,

d) błędną wykładnię art. 189 k.p.c. wyrażającą się w stwierdzeniu, że "interes prawny" w sprawie zakończonej wyrokiem ustalającym dotyczył określenia nazwy miejscowości, w której pozostawiono nieruchomość, podczas gdy dotyczył on pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną,

e) niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 365 §1 k.p.c. poprzez pominięcie reguły związania prawomocnym wyrokiem sądu ustalającym pozostawienie w wyniku wojny, przez poprzedników prawnych skarżących, nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - z uwagi na zmianę ustawy regulującej uprawnienie do rekompensaty,

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76 § 1 i § 3, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 365 § 1 k.p.c. poprzez nie uwzględnienie a oddalenie skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa pomimo naruszenia przez organ II instancji zasad swobodnej oceny dowodów i dokonanie przez organ II instancji oceny wybiórczej, oraz pomimo odwrócenia reguł dowodzenia opisanych w w/w przepisach,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 139 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie a oddalenie skargi pomimo uchylenia przez organ II instancji postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., tj. postanowienia niezaskarżalnego zażaleniem, które nie zostało zaskarżone przez strony w odwołaniu decyzji, tj. wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść stron odwołujących się bez wskazania, jaki przepis prawa, lub jaki interes społeczny został rażąco naruszony tym postanowieniem,

c) art. 145 §1 pkt 1 lit c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 142 k.p.a. w zw. z art. 127 §1 k.p.a. w zw. z art. 61 §1 i §2 k.p.a. w zw. z art. 63 §2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie a oddalenie skargi na decyzję uchylającą postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., tj. postanowienie niezaskarżalne zażaleniem, które nie zostało zaskarżone przez strony w odwołaniu decyzji, a tym samym oddalenie skargi na decyzję pomimo przeprowadzenia w tym zakresie postępowania odwoławczego z urzędu i wydanie rozstrzygnięcia w zakresie nie objętym odwołaniem strony,

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie a oddalenie skargi pomimo odmowy uznania istnienia ustaleń zawartych w prawomocnym wyroku wydanym w postępowaniu przeciw Skarbowi Państwa - przez organ będący statio fisci pozwanego, który przegrał proces.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w przedmiotowej sprawie Sąd rozumie przesłankę "pozostawienia" jako związaną z fizycznym przemieszczeniem się z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co nie znajduje jednak uzasadnienia na gruncie przepisów prawa i co zostało wprost zakwestionowane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 grudnia 2012 r. (sygn. SK 11/12), którego następstwem była nowela do ustawy z 2005 r. zrywająca z dzisiejszym rozumieniem pojęcia "miejsca zamieszkania", a w konsekwencji zrywająca z koniecznością fizycznego przemieszczenia się w wyniku wojny na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, z całokształtu materiału dowodowego wynika, że strony spełniają wszystkie przesłanki uprawniające do rekompensaty, albowiem ich poprzednicy posiadali jedno z miejsc zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, byli obywatelami polskimi, opuścili to terytorium w związku z okolicznościami wskazanymi w art. 1 ustawy z 2005 r., a także byli właścicielem nieruchomości opisanych wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia

19 maja 1992 r., sygn. I C 139/92, zaś wniosek złożono w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 (w zw. z art. 27 ustawy z 2005 r.). W toku postępowania organy administracji publicznej nie przeprowadziły żadnego dowodu przeczącego wskazanym powyżej okolicznościom, co nie przeszkodziło organowi II instancji utrzymać w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty i uchylić postanowienie organu I instancji stwierdzające spełnianie przez strony przesłanek określonych w w/w przepisach ustawy z 2005 r.

W ocenie skarżących kasacyjnie, Sąd stwierdzając - wbrew jednoznacznej treści art. 365 §1 k.p.c. - że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia

19 maja 1992 r. nie wiąże, albowiem w dniu wydania tego wyroku ustawa z 2005 r., nie obowiązywała, pominął, że:

- po pierwsze, w 1992 r. w postępowaniu przed sądem powszechnym ustalano nie przesłankę ustawową, lecz stan prawny i fakty prawotwórcze, w ustaleniu których strony miały interes prawny (art. 189 k.p.c.),

- po drugie, interes prawny w powództwie o ustalenie został prawidłowo zidentyfikowany w opinii prawnej znajdującej się na k. 266 akt sprawy, w którym autor słusznie wskazał, powołując uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1987 r., że interes prawny w powództwie o ustalenie w świetle art. 88 ustawy z dnia 29 kwietnia 1988 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (w okresie obowiązywania której wydano wyrok ustalający z 1992 r.) wyraża się w ustaleniu "pozostawienia majątku nieruchomego na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Państwa",

- po trzecie, przesłanka "pozostawienia majątku nieruchomego na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Państwa" nie uległa zmianie na gruncie ustawy z 2005 r., co oznacza, że ustalenia sądu powszechnego pozostają adekwatne w postępowaniu toczącym się na gruncie ustawy z 2005 r.,

- po czwarte, w zaskarżonym wyroku Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2014 r., I OSK 899/13 - wydany w odmiennym stanie faktycznym, albowiem w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał przesłankę, która nie była przedmiotem ustalenia w postępowaniu cywilnym związaną z prawem własności na "dzień pozostawienia" a więc instytucją szczególną przewidzianą przez ustawę nieobowiązującą w chwili wydania wyroku ustalającego (art. 11 ust. 5 ustawy z 2005 r.) i to w sytuacji gdy w samym wyroku ustalającym wskazano, że nieruchomość włączona została do kołchozu - powoływanie więc tego wyroku w przedmiotowej sprawie jest nieporozumieniem,

- po piąte, stwierdzając, że bezsporne jest pozostawienie nieruchomości w miejscowości N., ale nie jest bezsporne pozostawienie opisanej wyrokiem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd stwierdził tym samym, że interes prawny - przesłanka uwzględnienia powództwa - dotyczył pozostawienia nieruchomości w miejscowości N., a nie pozostawienia jej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy interes prawny powoda (art. 189 k.p.c.), tj. wynikająca z przepisów prawa materialnego sfera uprawnień podlegających ochronie - na gruncie art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości dotyczy pozostawienia mienia nieruchomego na terenie niewchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa - jako przesłanki nabycia uprawnień na gruncie tej ustawy. Innymi słowy - istotą wyroku było ustalenie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś ustalenie jej nazwy. Kwestia nazwy nieruchomości, czy nazwy miejscowości położonej na byłym terytorium Polski nie wchodzi w zakres pojęcia "interes prawny", albowiem nazwa miejscowości nie ma i nie miała żadnego wpływu na zakres uprawnień stron. Mówiąc inaczej, Sąd wydał wyrok uwzględniający powództwo, albowiem ustalił, że nieruchomość została pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś dlatego, że ustalił, że nieruchomość nazywała się w ten lub inny sposób.

Wskazano ponadto, że ocena materiału dowodowego dokonana przez organ

II instancji, a zaakceptowana jako prawidłowa przez Sąd wynika z wybiórczego, a nie swobodnego podejścia do pozostałego (poza wyrokiem Sądu z dnia 19 maja 1992 r.) materiału dowodowego. Zaskarżony wyrok - aprobujący wybiórczą ocenę dowodów - opiera się na odwróceniu reguł dowodzenia określonych przez przepisy prawa. Nawet dokumenty urzędowe mogą być przedmiotem przeciwdowodu. Nie może nim być natomiast wyrok sądowy (art. 365 §1 k.p.c.). Organ wskazując, że w skorowidzu miejscowości nie występują N. położone poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi więc przeciwdowód na okoliczności wykazane wyrokiem sądowym, podczas gdy to wyrok Sądu jest właśnie bezwzględnie wiążącym przeciwdowodem okoliczności ujętych w wymienionym przez organ skorowidzu wskazując, że część nieruchomości przynależnej do N. (wsi albo dworu) znajdowała się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe należy mieć na względzie, abstrahując nawet od faktu, że w/w skorowidzowi nie przysługuje walor określony dla dokumentów urzędowych.

W skardze kasacyjnej ponadto podniesiono, że: 1) Sąd nie zauważył, iż poza wsią N. istniał dwór o tej samej nazwie ( wykaz na k.309), 2) Sąd nie wyjaśnił, jak wyobraża sobie istnienie blisko 400 ha nieruchomości na terenie samej wsi, a z księgi adresowej – k.260 – wynika, że do rodziny T. należało 382 ha ziemi, 3) Sąd nie zwrócił uwagi, że cała nieruchomość N. liczyła 382 ha i znajdowała się w niej gorzelnia, zaś wyrok sądu cywilnego wskazuje na pozostawienie 222 ha bez gorzelni, 4) w pozwie do sądu cywilnego powód wskazywał, że wymienione w wykazie hipotecznym składniki zostały przejęte przez ZSSR.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art.183 §1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art.183§2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zasadniczym powodem wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie, że miejscowość N. położona jest w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z brzmieniem art. 1 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zabużańską" : " Ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie "... wymienionych układów i umów (art.1a). Stosownie zaś do art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) 1 był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489),

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

W świetle brzmienia powyższych przepisów nie może budzić żadnych wątpliwości, że ustawa zabużańska przyznaje prawo do rekompensaty wyłącznie właścicielom nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem tych nieruchomości, które po zakończeniu wojny i ostatecznym ustaleniu przebiegu granic wschodnich znalazły się poza obecnymi granicami Polski.

Z prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r., sygn. akt I C 139/92 wynika, że B. i W. T. pozostawili nieruchomości w miejscowości N. powiat R. województwo [...] na terenie nie wchodzącym w skład obecnego Państwa Polskiego wymienione w tym wyroku nieruchomości. Z ustaleń organów administracji i Sądu pierwszej instancji wynika natomiast, co następuje:

1) miejscowość N. znajdująca się w powiecie R., w byłym województwie [...] przed wojną wchodziła w skład gminy W. ( §1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lipca 1934 r. o podziale powiatu rawskiego w województwie lwowskim na gminy wiejskie, Dz.U. Nr 64, poz. 550),

2) folwark N. znajdował się w obrębie miejscowości N. i stanowił jej integralną część ( k.157, oraz mapy z lat 1919-1939 Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego) ,

3) na terenie II Rzeczypospolitej znajdowała się tylko i wyłącznie jedna miejscowość o nazwie N. ( skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej –k. 157,158),

4) po wojnie miejscowość N. znajduje się na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w województwie [...], w powiecie T. (pismo Wójta Gminy L. z dnia 30 maja 2014 r. oraz rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części, Dz. Urz. 2013, poz. 200, str.1428, nadto poz. 588 w umowie o zasadach małego ruchu granicznego z dnia 28 marca 2008 r., Dz.U. 2009, Nr 103, poz.85).

Z ustaleń organów administracji i Sądu pierwszej instancji wynika zatem, że miejscowość N. położona jest w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji prowadzące postępowanie na podstawie ustawy zabużańskiej były uprawnione do poczynienia ustaleń związanych z oceną spełnienia przez wnioskujących przesłanek do przyznania im prawa do rekompensaty i zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące tej kwestii należy uznać za nieuzasadnione. Zgodnie z art. 6 ust.1 i 4 ustawy zabużańskiej do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody świadczące o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, pozyskane z archiwum państwowych tych państw, na terenie których nieruchomości zostały pozostawione. W przypadku braku takich dokumentów dowodami tymi mogą być zeznania świadków spełniające wymogi, o których mowa w art.6 ust.5 wskazanej ustawy. Jednym z takich dowodów może być także wyrok sądu ustalający, że wnioskujący o przyznanie rekompensaty lub jego poprzednik prawny pozostawił określone nieruchomości poza obecnymi granicami Polski.

W niniejszej sprawie wnioskujący złożyli prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze ustalający, że ich poprzednicy prawni pozostawili opisane w tym wyroku nieruchomości i na podstawie tego wyroku, jako jednego z dowodów, organ prowadzący postępowanie poczynił ustalenia w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ miał do tego prawo. Okoliczność złożenia prawomocnego wyroku nie zwalnia bowiem organu z procedowania zgodnie z ustawą zabużańską. Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, organy administracji prowadzące postępowanie na podstawie ustawy zabużańskiej były uprawnione do poczynienia ustaleń związanych ze spełnianiem przez wnioskujących przesłanek do przyznania im prawa do rekompensaty. Na etapie postępowania administracyjnego ujawniona została okoliczność, że miejscowość N. położona jest w obecnych granicach Państwa Polskiego, nie zaś na Ukrainie. Powstała zatem wątpliwość, czy wobec treści prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r. wskazującego na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i skutkami prawomocności tego wyroku w postępowaniu administracyjnej organ, który ustalił, że miejscowość N. położona jest na terenie Polski mógł tę okoliczność pominąć i bezkrytycznie przyjąć za Sądem Wojewódzkim w Jeleniej Górze ustalenia dotyczące faktu położenia nieruchomości. Takie działanie organu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dałoby się pogodzić z zasadami postępowania, którymi organ administracji ma się kierować. Organy administracji nie kwestionowały w niniejszej sprawie ani faktu że B. i W. T. byli właścicielami opisanych w wyroku sądu cywilnego nieruchomości, ani rodzaju tych nieruchomości, lecz ustalenia organów dotyczą w istocie wyłącznie okoliczności wynikającej z powszechnie dostępnej wiedzy geograficznej.

Rzecz jednak w tym, że nie wszystkie okoliczności w niniejszej sprawie zostały dostatecznie wyjaśnione, zaś z uwagi na treść prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r. wszelkie wątpliwości powinny być usunięte. Chodzi przede wszystkim o ustalenie, czy cała posiadłość gruntowa, należąca przed wojną do B. i W. T., po drugiej wojnie światowej znajduje się na obecnym terytorium RP., czy też - jak twierdzi strona skarżąca kasacyjnie - posiadłość, o której mowa w wyroku sądu cywilnego znajduje się na terenie Ukrainy. W aktach sprawy znajduje się kopia pozwu J. T. o ustalenie i wyrok Sądu Wojewódzkiego ustalający, że małżonkowie T. pozostawili 222,72 ha ziemi na terenie nie wchodzącym w skład obecnego państwa Polskiego. Z uzasadnienia pozwu wynika, że J. T. załączył wyciągi hipoteczne, arkusze posiadłości gruntowej, zestawienie numerów działek i powierzchni. Z treści wyroku, jak też z pozwu nie wynika natomiast, czy 222,72 ha stanowiło cały majątek małżonków B. i Wł. T., czy też tę jego część, która – jak twierdzi skarżący - pozostała poza obecnymi granicami Polski. Wątpliwość tę – w ocenie autora skargi kasacyjnej - wywołuje także zapis księgi ( k.260 akt adm.), wskazujący - Właściciele ziemscy a przy nazwisku W. T., Gorzelnia – W. T.. Nie jest także wiadomym, czy powierzchnia i granice przedwojennej wsi N. odpowiadają powierzchni i lokalizacji obecnej wsi o tej nazwie. A trzeba mieć na uwadze, że jest to miejscowość przygraniczna. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że zestawienie map z lat 1991-1939 z mapami aktualnymi pozwala ustalić, że miejscowości położone na wschód od miejscowości N. tj. W., W., N. oraz M. nadal istnieją i tak, jak N. znajdują się na obecnym terytorium Rzeczypospolitej. Tymczasem z informacji zamieszczonych w złożonym do akt sprawy operacie szacunkowym wynika, że: " Gmina W. (od 1941 gmina U.) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-1939 w [...] (dzisiejsze [...]). Siedzibą gminy była W.. Gmina zbiorowa W, została utworzona dnia 1 sierpnia 1934 roku w powiecie rawskim w woj. [...] z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: J., K., M., M., N., N., P. i W. . Pod okupacją niemiecką w Polsce obszar gminy W. należał do gmin U. i R. Po wojnie gminy W. nie odtworzono, zachowując utworzoną podczas okupacji gminę U.. W 1952 roku w ramach umowy o zamianie odcinków terytoriów państwowych zawartej 15 lutego 1951 pomiędzy PRL i Związkiem Radzieckim, część obszaru dawnej gminy W. (wówczas jako gmina U.), m.in. z P., została włączona do ZSRR a przypadłe Polsce tereny weszły w skład gminy L. i nowo utworzonej gminy M. " ( k.227 i 228 akt adm.). Potwierdza to treść umowy zawartej miedzy Rzeczypospolitą Polską a ZSSR o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. ( Dz.U. z 1952 r., Nr 11, poz. 63 – załącznik do art.2 umowy).

Aby zatem wyjaśnić wszystkie okoliczności tej sprawy należy ponad wszelką wątpliwość ustalić, czy nieruchomości, o których mowa w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 19 maja 1992 r., sygn. akt I C 139/92 znajdują się na terenie miejscowości N. w powojennych granicach tej miejscowości. Pomocne w ustaleniu będą załączone do akt sprawy cywilnej wyciągi hipoteczne, arkusze posiadłości gruntowej, zestawienie numerów działek i ich powierzchni. W przypadku trudności w uzyskaniu takich informacji z akt sądowych organ powinien wezwać stronę do złożenia tych dokumentów pod odpowiednim rygorem. Ponadto organ, celem wyjaśnienia sprawy, może skorzystać np. z pomocy geodety lub specjalisty ds. kartografii i topografii, aby poczynić dokładne ustalenia dotyczące obszaru i położenia miejscowości N. w przedwojennych i powojennych granicach.

W tej sytuacji jako przedwczesną należy uznać wypowiedź Sądu pierwszej instancji w kwestii dotyczącej przesłanki zamieszkiwania, tym bardziej, że żaden z rozpoznających sprawę organów nie zajął w tej kwestii stanowiska. Jeśli bowiem zostanie ustalone bez żadnych wątpliwości, że majątek małżonków T. położony jest na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w jej obecnych granicach nastąpi odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty i zbędne będzie badanie, czy została spełniona przesłanka zamieszkiwania.

W rozpoznawanej sprawie podniesiono szereg zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, jednakże tylko część z tych zarzutów jest uzasadniona.

W ramach zarzutu naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. i art.151 p.p.s.a. w zw. z art.139 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. w zw. z art.127 §1 k.p.a. w zw. z art.61§1i§2 k.p.a. w zw. z art.63 §2 k.p.a. w zw. z art.140 k.p.a., zakwestionowano prawidłowość uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., jako postanowienia niezaskarżalnego zażaleniem, które nie zostało też zaskarżone w odwołaniu wniesionym od decyzji organu pierwszej instancji, a tym samym – według strony skarżącej kasacyjnie został naruszony zakaz reformationis in peius. Odnośnie do podniesionych zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać, że postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r. zostało wydane na podstawie art.7 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Postanowienie to nie potwierdza prawa do rekompensaty, bo to następuje decyzją wydaną w wyniku przeprowadzenia postępowania ( art.5 ust.3 ustawy), lecz ma charakter incydentalny, w którym Wojewoda dokonuje jedynie wstępnej oceny spełnienia przesłanek do uzyskania rekompensaty. Zasadą postępowania administracyjnego jest orzekanie przez organ w drodze decyzji po przeprowadzeniu postępowania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili orzekania. Jeśli zatem, jak w niniejszej sprawie już po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art.7 ust.1 wskazanej wyżej ustawy, organ stwierdzi istnienie okoliczności uniemożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty, to wydaje decyzję odmawiającą. Pozostaje wówczas w obrocie prawnym niezaskarżalne postanowienie wydane na podstawie art.7 ust.1 powołanej wyżej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji odmownej powinien uchylić postanowienie wydane na podstawie art.7 ust.1 ustawy zabużańskiej. Powstaje pytanie, czy wobec nieuchylenia tego postanowienia przez Wojewodę organ odwoławczy może takie postanowienie, w ramach swoich kompetencji wyeliminować z obrotu prawnego, w sytuacji, gdy strona w odwołaniu nie zakwestionowała takiego postanowienia. W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 14 maja 2013 r., sygn. II OSK 95/12 i w wyroku NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2297/12, oba wyroki publ. www. nsa.gov.pl. Ugruntowany jest pogląd, że określony w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius może zostać naruszony tylko przez organ odwoławczy przy podejmowaniu rozstrzygnięć posiadających walor rozstrzygnięć merytorycznych. Nie odnosi się on do decyzji ( postanowień) o charakterze kasacyjnym (zob. wyroki NSA z dnia 17 lipca 2012 r., II GSK 899/11, LEX nr 1244862 i z dnia 20 czerwca 2012 r., II GSK 510/11, LEX nr 1216680).

Zatem powyższe zarzuty podniesione w ramach podstawy określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. okazały się nietrafne, jednakże z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy - uwzględniając zarzuty naruszenia art.151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art.77 §1 k.p.a. - Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżony wyrok uchylił także zaskarżoną decyzję w całości.

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.188 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. art. 200 p.p.s.a.