Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 226/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 60
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
article: art. 27 ust.1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. spraw ze skarg "A." na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2022 r., – nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2020 rok, – nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi ograniczeniami (ONW) na 2020 rok, – nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok oddala skargi.


UZASADNIENIE

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], po rozpatrzeniu odwołań "A" sp. z o.o., z siedzibą w R.– zwanej dalej spółką lub skarżącą, wydał następujące rozstrzygnięcia:

1) decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Agencja dalej zwana także ARMiR) w [...] z [...] listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie, płatności redystrybucyjnej) na 2020 r.,

2) decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania spółce płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2020 r.,

3) decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020, na 2020 r.

W stanach faktycznych przedmiotowych spraw spółka wystąpiła o przyznanie jej płatności do działek rolnych o pow. 75,53 ha, w przypadku płatności bezpośrednich oraz ONW, a 71,73 ha w przypadku płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.

Dokonując administracyjnej kontroli wniosków Kierownik Biura Powiatowego ARMiR ustalił, na podstawie posiadanych przez siebie informacji, że spółka powstała [...] listopada 2011 r., a [...] grudnia tego roku została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Jej jedynym wspólnikiem jest "B" sp. z o.o., z siedzibą w D. (dalej "B"). W związku z powyższym, zgodnie z art. 4 § 1 pkt 4 K.s.h. (ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 z późn. zm.), "B" była w stosunku do skarżącej spółką dominującą.

W skład zarządu skarżącej spółki wchodzili: J. O. – prezes zarządu, A. O. – prezes zarządu. Jej prokurentem był zaś M. O. Taki stan obowiązywał do [...] października 2020 r., albowiem od tej daty jedynym członkiem zarządu spółki, pełniącym funkcję jej prezesa jest A. O.

Jeżeli chodzi o "B", to powstała ona [...] października 2011 r. Ma ona 7 wspólników, którymi są: A. O., J. O., W. O., J. O.1, A. O. 1. (tylko do [...] grudnia 2020 r.) oraz J. D.

Wnioski o przyznanie płatności "B" składa od 2013 r. W 2020 r. wystąpiła ona o przyznanie jej płatności bezpośrednich do pow. wynoszącej 53,77 ha, płatności ONW o pow. 40,76 ha, a także płatności rolnośrodowiskowych do areału 13,01 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w [...], prowadząc postępowanie z wniosków "B" o przyznanie jej płatności, postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. zawiesił prowadzone postępowanie, w związku z wydaniem przez prokuratora postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym.

Powołując się na art. 4 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. K.s.h., rozstrzygające sprawy organy stwierdziły, że skarżąca jest podmiotem w pełni zależnym od "B", gdyż ta ostatnia posiada 100 % udziałów skarżącej spółki, a w związku z tym jest uprawniona do kierowania jej polityką finansową i operacyjną. O niezależności skarżącej nie może zaś świadczyć odrębne złożenie wniosków o płatności.

Skarżąca spółka, wzywana przez organ I instancji do złożenia wyjaśnień, w zakresie samodzielności ekonomicznej jej gospodarstwa (wezwanie zostało wystosowane do A.O.1, który figurował w systemie informatycznym ARMiR, jako osoba uprawniona do reprezentacji skarżącej), w odpowiedzi jaka wpłynęła do organu [...] października 2022 r., zapewniła, że ona sama i "B" są odrębnymi podmiotami. Skarżąca podkreśliła, że użytkuje ona rolniczo grunty, na podstawie załączonej umowy dzierżawy, płaci podatek rolny, korzysta z pomocy doradców rolnych, sprzedaje płody rolne i posiada własny rachunek bankowy.

Rozstrzygające przedmiotowe sprawy organy ustaliły, że spółka dzierżawi od A. O., jako osoby fizycznej, dwie działki gruntowe położone w Ł. (nr [...]), o pow. 46,06 ha, a także działkę w Ł. (działka nr [...]). Łączna powierzchnia dzierżawionych gruntów to 66,84 ha.

Usytuowane na nich działki rolne zostały ujęte we wniosku spółki o przyznanie płatności.

"B" również dzierżawi od A. O. dwie działki rolne o łącznej pow. 43,09 ha, w gminie D., działkę położoną w tej samej gminie od D.D., a także od "C" SA działkę położoną w L., o pow. 13,77 ha.

W oparciu o powyższe okoliczności, organy stwierdziły, że obie spółki tj. skarżąca i jej jedyny udziałowiec, a więc "B" wydzierżawiają grunty od spokrewnionych ze sobą osób, które same występują o przyznanie im płatności, a w tym zakresie osiągnęły, podobnie jak spółki, pułap płatności, związany z ich degresywnością na poziomie gospodarstwa.

Odnosząc wyżej przytoczone ustalenia do sytuacji skarżącej organy stanęły na stanowisku, iż nie jest ona samodzielnym podmiotem. Została przy tym utworzona i funkcjonuje w celu pozyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach wyższych niż kwoty faktycznie możliwe do uzyskania, zgodnie z mechanizmem degresywności. W tym zakresie stworzono więc sztuczne warunki do uzyskania płatności.

Przedstawiając powiązania skarżącej z B" organy zwróciły uwagę na osoby wspólników (A.O., J.O., W.O., J.O.1, A.O.1, J.D.), tego samego prezesa (A.O.). Działalność skarżącej opiera się na działkach dzierżawionych od A. O.

Oba podmioty mają podobny przedmiot działalności.

Jako okoliczność potwierdzającą brak samodzielności skarżącej, a także stworzenie sztucznych warunków uzyskania płatności organ II instancji przytoczył symulację wyliczeń dla każdej z płatności, jakie poszczególne podmioty uzyskałyby (skarżąca, "B") jako jeden podmiot – producent rolny. Kwota wszystkich trzech płatności wyniosłaby bowiem w tym wypadku 240 462,93 zł. W przypadku natomiast, w którym o płatności wystąpiłyby odrębnie 2 podmioty, kwota płatności wyniosłaby 283 274,34 zł. Wyliczona różnica tych dwóch wartości daje kwotę 42 811,41 zł. Są to oczywiście, co podkreślił organ, orientacyjne wyliczenia, niemniej jednak pozwalają one stwierdzić wyraźnie korzyść wynikającą ze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania zawyżonej płatności.

Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że stworzenie przez tę samą grupę osób – wspólników "B", dwóch podmiotów (skarżącej i "B") występujących o te same płatności, umożliwiło im obejście zasady degresywności płatności. W tym zakresie doszło do obejścia przepisów o limitach pomocy (poprzez rozproszenie gruntów mogących stanowić zorganizowaną całość), w odniesieniu do wielkości gospodarstwa.

Powołując się na poglądy wyrażane w doktrynie organ odwoławczy zaznaczył, że tworzenie sztucznych warunków może następować poprzez podzielenie jednego gospodarstwa rolnego, w szczególności w związku z tworzeniem wielu spółek, powiązanych ze sobą osobowo, gospodarujących jednak na gruntach, które są przedmiotem współposiadania kilku podmiotów.

Taka sytuacja, zdaniem Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR zachodzi w niniejszych przypadkach, w których skarżąca i "B", utworzone w zbliżonym czasie mają ten sam przedmiot działalności i stanowią powiązane ze sobą sztuczne twory. Zarówno skarżąca, jak i "B" dzierżawią grunty od tej samej osoby – prezesa ich zarządów A.O., a przy tym obie umowy nie zostały zarejestrowane w urzędzie gminy.

Według organu II instancji zostały one wydzielone, w celu wykazania odrębności ich gospodarstw, a to miało służyć uzyskaniu zawyżonych płatności, wynikającemu z pominięcia ograniczeń co do limitów powierzchni i degresywnych stawek poszczególnych płatności. Zgodnie bowiem z art. 8 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm., zwanego dalej rozporządzeniem 1307/2013), a także przepisami wykonawczymi – art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm.)., art. 6 ust. 2 lit. c Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.) gdy łączna kwota płatności przekracza 2 000 euro, stosuje się współczynnik korygujący.

Degresywność płatności ONW, wynika z § 3 ust. 4 i ust. 6 rozporządzenia Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.).

Jeżeli chodzi o płatności rolnośrodowiskowe, to w tym wypadku degresywność płatności wynika z § 16 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415 z późn. zm.).

Stworzenie podmiotów, jedynie pozornie odrębnych, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, umożliwiło skarżącej obejście zasady degresywności, wyrażonej w przepisach o płatnościach. To zaś, według organu II instancji, stanowi sztuczne działanie, w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Przepis ten zaś stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywności płatności ma przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia dochodów pracujących w tych gospodarstwach.

Tak więc, planowany przez skarżącą zakres jej przedsięwzięcia zmierzał do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu. W tym zakresie organy powołały się także na art. 4 ust. 8 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.).

Wnosząc skargi na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR spółka wystąpiła o ich uchylenie, uchylenie poprzedzających je decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ewentualnie skarżąca zwróciła się o uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzuciła naruszenie:

1. art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2114, zwanej dalej ustawa o płatnościach bezpośrednich) w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, a tym samym uznanie, że działanie skarżącej miało na celu stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia, podczas gdy spółka cały czas w pełni realizowała swoje uprawnienia, jako rolnik, w zakresie ubiegania się o płatności,

2. art. 26 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182, ze zm., zwanej dalej ustawa o wspieraniu) w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, w zw. z § 2 oraz § 3 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 z późn. zm.), w zw. z rozporządzeniem 1306/2013, w zw. z art. 18 ust. 6 akapit 2 i 3 rozporządzenia 640/2014, poprzez błędne uznanie, że spółka stworzyła sztuczne warunki, w celu uzyskania płatności, podczas gdy jedynie w pełni realizowała ona swoje uprawnienia rolnika, w odniesieniu do płatności,

3. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania jej płatności, podczas gdy nie stworzyła ona sztucznych warunków do uzyskania płatności, pozostających w sprzeczności z celami systemów wsparcia bezpośredniego,

4. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 (zarzut alternatywny) poprzez stwierdzenie, w razie przyjęcia zaistnienia sztucznych warunków, że przepis ten może stanowić podstawę do pozbawienia spółki całości płatności, podczas gdy przepis ten powinien być wykładany w ten sposób, że może on uzasadniać jedynie

zmniejszenie płatności i przyznanie ich w takiej wielkości, w jakiej spółka by je uzyskała, nie tworząc sztucznych warunków.

5. art. 138 § 1 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego -t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,

6. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków,

7. art. 3 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,

8. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 7 i w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie i całego materiału dowodowego i niedokonanie jego wyczerpującego rozpatrzenia, a więc zlekceważenie zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony, w związku z przyjęciem stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków,

9. art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, a w efekcie przyjęcie stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w celu uzyskania wsparcia,

10. art. 107 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 9 i art. 10 K.p.a. poprzez niepodanie w uzasadnienia prawnych i faktycznych podstaw wydania decyzji.

W uzasadnieniach swoich skarg spółka podkreśliła, że organ nie przedstawił dowodów na to, że utworzenie "B" i jej samej było przejawem aktywności nakierowanej na uzyskanie płatności. Podobnie nie wykazał, iż zamierzeniem skarżącej było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemów wsparcia. W jej ocenie nie było jakichkolwiek podstaw do wydania zaskarżonych decyzji.

Spółka podkreśliła, że od wielu lat prowadzi gospodarstwo rolne, posiada sprzęt rolniczy, korzysta z usług doradców rolnośrodowiskowych. Spełniła też przesłanki uzyskania płatności.

Oprócz tego zaznaczyła, że wszelkie kontrole, jakiem organ I instancji u niej prowadził, w ciągu wielu lat, nie wykazały jakichkolwiek nieprawidłowości.

Według spółki organ niezasadnie zarzuca jej brak zysku z prowadzonej działalności, jako że nie sposób mówić o zysku gospodarstwa, realizującego program rolnośrodowiskowy, gdyż to blokuje mu możliwość prowadzenia konwencjonalnej produkcji.

Skarżąca podkreśliła także, że jako spółka prawa handlowego jest samodzielnym podmiotem, a żaden przepis prawa nie wymaga od niej rejestracji umowy dzierżawy, co zarzuca organ.

Co do tożsamości kontrahentów swoich i podmiotów wskazywane przez organy jako powiązane, to skarżąca zaznaczyła, że wynika to bardzo ograniczonym wyborem podmiotów, działających w branży.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR, w odpowiedziach na skargi, wniósł o ich oddalenie, z uwagi na niezasadność podniesionych w nich zarzutów.

Organ odwoławczy podkreślił, że związek pomiędzy poszczególnymi podmiotami, tj. skarżącą, N. i wspólnikami tej ostatniej stanowi sztuczne działanie w celu obejścia przepisów prawa, w znaczeniu jakie temu pojęciu nadaje art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

W replikach wniesionych jako ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargi spółka zaznaczyła, iż w myśl orzecznictwa TSUE (wyroki C-110/99 i C 434/12) w zakresie prawnej kategorii nadużycia wymienić można 3 elementy: obiektywny, subiektywny i prawno-proceduralny. W niniejszych przypadkach, w zakresie pierwszego elementu organ powołał się jedynie na powiązania pomiędzy określonymi podmiotami, jednocześnie nie wykazał realizowania przez nią praktyk, które byłyby niezgodne z gospodarczym celem aktywności rolniczej.

Tak samo nie wykazał tego, iż działała ona celem uzyskania korzyści finansowej, niezgodnej z celem unijnego prawodawstwa. Organ podjął się bowiem analizy motywów powołania do życia skarżącej spółki, przez inny nieuczestniczący w postępowaniu podmiot, a nie istoty działalności spółki.

Zdaniem skarżącej, w ramach prawno-proceduralnego aspektu sprawy, organ bezpośrednie próbuje przerzucić ciężar dowodu w postępowaniach na spółkę.

Spółka zwróciła również uwagę, że w treści zaskarżonych decyzji organ powołał się na nieobowiązujący już przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011. W odpowiedziach na skargi wskazał zaś na art. 60 rozporządzenia 1306/2013, błędnie przyjmując, iż zawiera on sankcję.

Według skarżącego normy wynikające z obu przepisów pełnią uszczegółowiającą rolę wobec zasady wywodzonej z art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 (Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1).

Według spółki wskazy wyżej przepis art. 4 ust. 4 wyraźnie stanowi, iż sankcji o której w nim mowa nie uznaje się za karę.

W art. 60 rozporządzenia 1306/2013 unijny prawodawca również posługuje się terminem "korzyść". Jeżeli zaś chodzi o przestrzeganie mechanizmu modulacji, to skarżąca zwróciła uwagę na art. 11 ust. 4 rozporządzenie 1307/2013, w myśl którego nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu [...] października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z niniejszego artykułu.

Spółka, mając na uwadze powyższe podkreśliła, że w przypadku stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności, należy określić przedmiot korzyści, wynikający z mechanizmu nadużycia i takiej korzyści odmówić. Brak jest w takiej sytuacji podstaw do całkowitej dyskwalifikacji wnioskodawcy, który to dopuścił się stworzenia sztucznych warunków.

W niniejszych sprawach organ wyliczył hipotetyczną kwotę korzyści, będącą efektem stworzenia sztucznych warunków, tak więc w sytuacji, w której przyjęto by (według skarżącej bezpodstawnie) wystąpienie takich warunków, tylko w tym zakresie mogłaby nastąpić odmowa przyznania wsparcia. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała się na wyrok TSUE z 7 kwietnia 2022 r., sygn. C-176/20.

W kwestii podstawy prawnej decyzji skarżący zaznaczył, że organ, powołując nieobowiązujący przepis naruszył zasadę legalizmu, ale także zasadę pogłębiania zaufania do organów zasadę przekonywania.

Niezależnie od powyższego spółka zwróciła się do Sądu o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do TSUE dotyczącym rozumienia sztucznych warunków płatności, o których mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013, w kontekście powiązań osobowych i kapitałowych, a także, w przypadku uzyskania pozytywnej odpowiedzi na to pytanie czy zgodnie z art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, zasadnym jest pozbawienie całej płatności czy tylko bezprawnych korzyści.

Sad, na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r., przedmiotowy wniosek oddalił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Spór w niniejszych sprawach, pomiędzy skarżącą a organami ARMiR, sprowadzał się do kwestii oceny zasadności odmowy przyznania spółce płatności bezpośrednich, płatności ONW i rolno-środowiskowo-klimatycznych na 2020 r., z uwagi na stwierdzenie przez organy, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania tych płatności.

Spółka, dążąc do wykazania nielegalności zaskarżonych przez siebie decyzji podniosła szereg różnorakich zarzutów, związanych zarówno z mającym miejsce, jej zdaniem, naruszeniem, przez rozstrzygające je organy, we wszystkich trzech sprawach zarówno regulacji prawa materialnego, jak i formalnego. W tym zakresie zarzuciła niezasadne przyjęcie stworzenia przez nią, a właściwie inną spółkę, niebiorąca udziału w postępowaniach, sztucznych warunków do uzyskania płatności, jak również brak podstaw prawnych do pozbawienia jej całych kwot płatności. W jej ocenie, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że do stworzenia sztucznych warunków faktycznie doszło, z czym spółka się nie zgadza, to mogłaby ona zostać pozbawiona jedynie kwoty płatności równej nadwyżce nad sumą płatności, która przypadała by jej bez stworzenia owych sztucznych warunków. Przez tą nadwyżkę skarżąca rozumie korzyść, o której pozbawieniu traktują przepisy unijne.

W zakresie podstawy prawnej skarżąca zaznaczyła również, że w zaskarżonych decyzjach wydający je organ powołał się na nieobowiązujący w dacie ich wydania przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, co w jej opinii, stanowi istotną wadę wydanych rozstrzygnięć, jako że godzi to w zasadę legalizmu, która to organ był związany.

Mając na względzie treść przedmiotowych zarzutów, na wstępie niniejszych rozważań odnieść się należy do kwestii podstawy prawnej pozbawienia skarżącej płatności. Najpierw w ujęciu formalnym, rozumianym jako powołanie się przez organ w wydanych przez niego decyzjach na konkretny przepis prawny, a następnie materialnym, w znaczeniu konkretnej normy prawnej, odkodowanej z treści przedmiotowego przepisu.

Jeżeli chodzi o pierwszy aspekt, a więc podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji, to Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARMiR w sentencji decyzji, wyszczególniając podstawy prawne ich wydania, wymienił między innymi art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, pomijając całkowicie art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Niezależnie jednak od powyższego, nie można pominąć tego, że przedstawiając rozważania prawe we wszystkich trzech decyzjach organ II instancji powołał się już między innymi na art. 60 rozporządzenia 1306/2013 (str. 19 decyzji w przedmiocie płatności bezpośrednich, str. 17 decyzji dotyczącej płatności ONW i str. 20 dotycząca płatności rolnośrodowiskowych). Ten sam przepis został także wymieniony w uzasadnieniach decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniach omawianych decyzji organ odwoławczy, niejako równolegle powołuje się także na art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, a jego rozważania oparte są na obu regulacjach.

Przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, jak słusznie zauważa skarżąca, został uchylony z dniem 1 stycznia 2015 r. Wobec tego nie mógł być powoływany jako podstawa prawna wydania zaskarżonych decyzji, dotyczących płatności za rok 2020, a wydanych w roku 2022.

Tak samo wskazywanie, niejako równolegle, dwóch podstaw prawych stosowania sankcji, było działaniem nieuprawnionym. Nie mogło to mieć jednak wpływu na treść zapadłych rozstrzygnięć. Stwierdzenie tego rodzaju wynika bowiem z tego, że tej dwoistości uzasadnienia, w zakresie zastosowania sankcji, nie można rozpatrywać w kategoriach niewskazania postawy prawnej. Nie jest też tak, jak twierdzi spółka, że art. 60 rozporządzenia 1306/2013, wskazany został dopiero w odpowiedziach na skargi, a więc poza wydawanymi rozstrzygnięciami.

Oprócz tego zauważyć należy, że norma prawna, zawarta w art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 jest niemalże tożsama w treści z tą, która została zamieszczona w art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

Zgodnie z tym ostatnim przepisem, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W myśl zaś art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Tak więc analizowane nieprawidłowości w zakresie uzasadnień zaskarżonych decyzji, choć niewątpliwe, z uwagi na zbieżność treści uchylonej regulacji z aktualnie obowiązującą, a także wskazaniem właściwych przepisów w rozważaniach prawnych powodują, że stwierdzonego uchybienia nie można uznać za takie, które miało czy też potencjalnie mogło mieć wpływ na treść wydanych decyzji.

W kwestii podstawy prawnej pozbawienia skarżącej płatności stwierdzić należy, że mający tego rodzaju cechy art. 60 rozporządzenia 1306/2013, wbrew twierdzeniom skarżącej, przewiduje pozbawienie "jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego" te podmioty, które dopuściły się stworzenia sztucznych warunków. Regulacja ta jest jednoznaczna w swojej treści, a przy tym brak jest również podstaw do przyjmowania jej odmiennej wykładni, innej niż rezultaty uzyskane w następstwie wykładni gramatycznej omawianego przepisu, w szczególności takiej, na którą wskazuje spółka, a więc sprowadzającej korzyść do samej nadwyżki płatności uzyskanej na podstawie sztucznie stworzonych warunków, w stosunku do wysokości płatności należnej z pominięciem tychże warunków. Uzasadnieniem tego nie może być przywoływane przez stronę orzecznictwo, które nie odnosi się wprost do omawianej problematyki. Chodzi tu o wyroki w sprawach: C-176/20 – z 7 kwietnia 2022 r., C-333/15 i C-334/15 – z 10 marca 2016 r., w których TSUE analizował przesłankę sztuczności warunków, a nie powodowanego nią zakresu pozbawienia korzyści z tego płynących.

Tak samo bardzo wąskie rozumienie pojęcia korzyści, jedynie w odniesieniu do samej nieuzasadnionej nadwyżki płatności, nie wynika także z art. 11 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013. Ten ostatni przepis znajduje bowiem zastosowanie jedynie do płatności bezpośrednich przekraczających kwotę 150 000 euro, z czym na gruncie przedmiotowych spraw nie mamy do czynienia. Przepis art. 11 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013, na gruncie przedmiotowych spraw, nie stanowi więc lex specialis, w stosunku do art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Analogiczny pogląd, oparty o wartość ocenianych płatności, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 kwietnia 2021 r., sygn. I GSK 664/18 (dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym aspekcie dodać także należy, że rozporządzenie 1307/2013 w art. 5 stanowi, że Rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 oraz przepisy przyjęte na jego podstawie mają zastosowanie do systemów przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu. Tak więc brak jest podstaw do przyjmowania odmiennego znaczenia normy prawnej, zakodowanej w art. 60 rozporządzenia 1306/2013, w oparciu o przepisy rozporządzenia 1307/2013.

Rozumienie korzyści na gruncie art. 11 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013, choć nie w pełni jednoznaczne, nie może być więc przenoszone na regulację mającą zastosowanie w przedmiotowych sprawach, tj. art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

Odnosząc się do zarzutów skarg, opartych na tym, że nawet w sytuacji uznania sztucznych warunków, konsekwencją tego winna być co najwyżej odmowa przyznania płatności, w części wynikającej ze sztucznych warunków, a nie odmowa wszelkich korzyści, stwierdzić należy, że działania, które zmierzały w istocie rzeczy do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności rolnych, nie mogą być objęte ochroną prawną i mogą być odpowiednio sankcjonowane (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie C-94/05, pkt 52 – 53).

Sąd stwierdza, że wykładnia przepisu art. 60 rozporządzenia 1306/2013 wskazuje na konieczność zastosowania sankcji polegającej na wykluczeniu ze wszystkich płatności na dany rok, albowiem, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, "nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego", a nie jedynie korzyści, rozumianej ściśle, wynikających ze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zatem przepisy dotyczące pomniejszania płatności w niniejszych sprawach nie znajdują zastosowania.

Podobne poglądy prezentowane są w orzecznictwie (np. w wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 18 października 2017 r., III SA/Po 261/17 oraz z dnia 5 października 2017 r., III SA/Po 281/17 (wszystkie dostępne w CBOiS), w których stwierdzono, że skoro organy poczyniły ustalenia co do sztucznie stworzonych warunków, w zakresie regulacji art. 60 rozporządzenia 1306/2013, na potrzeby obejścia prawa, które ograniczają wysokość płatności, to trafnie uznały, że w takiej sytuacji aktualna pozostaje jedynie sankcja wykluczenia z systemu płatności na dany rok. W takiej sytuacji nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące zmniejszenia wysokości płatności. W przeciwnym razie stwarzający sztuczne warunki niczym by nie ryzykowali, gdyż co najwyżej zmniejszono by im płatności, które to zmniejszenie i tak w ich przypadku miałoby miejsce.

Z uwagi na podobieństwo treściowe art. 60 rozporządzenia 1306/2013, do brzmienia wcześniej obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011, zasadnym jest również odwołanie się w omawianym zakresie do wykładni pojęcia "sztucznych warunków", sformułowanej na gruncie art. 4 ust. 8 ww. rozporządzenia nr 65/2011 przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www .eur-lex.europa.eu). W przedmiotowym orzeczeniu TSUE wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek.

TSUE stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Zatem w świetle powołanego wyroku, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek:

1) stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności,

2) wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści,

3) wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Z treści powołanego wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 wynika, że do dokonania oceny czy stworzenie sztucznych warunków nastąpiło w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, koniecznym jest zbadanie m.in. takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Dokonując ustalenia "stworzenia sztucznych warunków" nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również (odnieść się należy) do działań osób czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z 14 listopada 2014 r., II GSK 2576/14; dost. w CBOiS). Konieczna jest przy tym ocena działań podejmowanych zarówno na etapie tworzenia podmiotów powiązanych, jak i na etapie występowania przez nie z wnioskami o płatności. Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również osoby (zarówno fizyczne jak prawne), które łączą więzi o charakterze rodzinnym lub wynikające ze stosunku pracy, a także powiązania majątkowe pomiędzy tymi podmiotami lub osobami pełniącymi w tych podmiotach funkcje zarządzające, kontrolne albo nadzorcze.

Przeprowadzone w niniejszych sprawach postępowania wykazały, że wszystkie wskazane wyżej przesłanki przyjęcia stworzenia sztucznych warunków zostały spełnione.

Stworzenie w ich okolicznościach faktycznych sztucznych warunków uzyskania płatności polegało na utworzeniu przez wąską grupę osób spółek, między innymi: "B" oraz skarżącej - powiązanych osobowo i kapitałowo, na które przeniesiono posiadanie gruntów należących wcześniej do wspólników "B". Wspólnicy ci, którzy sami również występują o płatności, w efekcie podejmowanych działań, tj. wyżej opisanych czynności prawnych, doprowadzili do rozdrobnienia areału gruntów, nad którymi cały czas zachowali kontrolę.

Sama "B", jedyny udziałowiec skarżącej, wspólnikiem której była prezes zarządu skarżącej, również ubiegała się o płatności rolne za 2020 r., a wcześniej za 2019 r. Została ona jedynym wspólnikiem skarżącej spółki, utworzonej w 2011 r. Zatem grunty należące wcześniej do wspólników "B" zostały w ten sposób sztucznie podzielone, czy też wydzielone jako odrębne gospodarstwa, co umożliwiło uzyskanie wyższych płatności od tych, które przysługiwałyby użytkującemu je rolnikowi gdyby o płatności ubiegał się samodzielnie, jako jeden podmiot.

Obowiązujące degresywne stawki płatności powodują bowiem, że płatności maleją wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstwa ponad określone pułapy. Rozstrzygające sprawy organy słusznie przyjęły, że oba gospodarstwa, choć formalnie odrębne, były ze sobą ściśle powiązane i w istocie funkcjonalnie tworzyły jeden podmiot. Funkcje zarządzające w obu spółkach prawa handlowego, w 2020 r. pełniła A.O. Pomimo wezwania ze strony organów skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na samodzielność swojego gospodarstwa, nie wskazała też celu utworzenia odrębnych spółek, działających w tej samej branży.

Sąd podziela stanowisko organów, że celem tym było uzyskanie płatności większych niż te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono. W ten właśnie sposób nastąpiło wykreowanie stanu faktycznego pozwalającego na uzyskanie wyższych kwot płatności, poprzez ominięcie mechanizmów służących zapewnieniu degresywności tychże płatności.

Organy w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć przedstawiły potencjalne korzyści, które spółki odniosłyby w przypadku przyznania płatności, zgodnie z ich wnioskami. W tym celu dokonano zsumowania powierzchni i kwot potencjalnych płatności wynikających z wniosków spółek i zestawiono je z wysokością płatności, które przysługiwałyby, gdyby wszystkie grunty będące w posiadaniu spółek, zostały zgłoszone do płatności przez jeden podmiot. Wynika z tego, że kwota wszystkich płatności, uzyskana przez jednego rolnika, gospodarującego na wszystkich gruntach, byłaby o 42 811,41 zł niższa od sumy płatności na jakie mogłyby liczyć podmioty odrębnie gospodarujące na tych gruntach. Tyle też wyniosłaby potencjalna korzyść płynąca ze stworzenia sztucznych warunków płatności.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że wyliczenia organów pierwszej i drugiej instancji, co do kwot potencjalnych korzyści, nie należą do przesłanek pozbawienia płatności. Obowiązkiem organów jest bowiem jedynie wykazanie, że pewna korzyść w związku z wytworzonymi sztucznymi warunkami miałaby miejsce, niezależnie od jej wartości, co może nastąpić przez podanie orientacyjnych kwot.

Dokonana przez organy szczegółowa analiza powiązań pomiędzy poszczególnymi podmiotami, tj. skarżącą, "B" oraz jej wspólnikami, wśród których znajduje się osoba zarządzająca skarżącą, wskazująca na okoliczności ich powstania, sposób prowadzenia przez nie działalności, łączące je więzi osobowe i kapitałowe, pozwoliła zatem na ustalenie zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów, polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, w celu uzyskania korzyści wynikających z uregulowań systemu wsparcia. Nie było zatem innego uzasadnienia dla utworzenia m.in. spółki, w każdym bądź razie skarżąca żadnych powodów tego nie wskazała.

Organy zasadnie uznały, że wszystkie powiązane ze sobą spółki, w tym skarżąca, powstały w celu podzielenia łącznie posiadanego przez udziałowców "B" areału gruntów rolnych na mniejsze gospodarstwa, w celu uzyskania wyższych płatności (a przez to wymiernych korzyści) do gruntów rolnych niż te, przysługujące w przypadku zgłoszenia gruntów przez jeden podmiot. "B" (jak też jej wspólnicy) osiągnęli już pułapy płatności, dlatego część gruntów wydzierżawili spółkom powiązanym. Ponadto organy wskazały na brak uzasadnienia ekonomicznego - realizacji celu gospodarczego, podejmowanych działań.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków, przez utworzenie wielu podmiotów i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na otrzymaniu zawyżonych płatności, a to uzasadnia stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych podmiotów (w tym skarżącej) uzyskania takich korzyści.

W odniesieniu do trzeciej przesłanki, o której mowa w powołanym wyroku TSUE C-434/15, tj. sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia, należy zauważyć, że cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich są wskazane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005. W myśl art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.

W wyroku z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15 (dost. w CBOiS) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku.

Idea zrównoważonego rozwoju sprzeciwia się koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach, a jej realizacji mają służyć przepisy o degresywnych stawkach płatności. Ograniczenia kwot wsparcia oraz ograniczenia powierzchni upraw, do których przysługują płatności, miały zapewnić konkurencyjność i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw. Cele takie wynikają wprost z preambuły do rozporządzenia 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu (pkt 13).

Sąd podziela stanowisko organów, że działanie wspólników "B" oraz jej samej, a w konsekwencji skarżącej, która wcieliła w życie ich ogóle założenia polegające na stworzeniu sztucznego mechanizmu, służącego obejściu przepisów ograniczających wsparcie dla większych producentów w sposób oczywisty było sprzeczne z wyżej opisanymi celami wsparcia.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej stwierdzić należy, że jedynie formalnie wypełnia ona definicję "rolnika" z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013. Jest ona wprawdzie osobą prawną, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, posiada wpis do ewidencji producentów rolnych i wykazuje przejawy aktywności rolniczej, w tym wypadku polegających na utrzymywaniu gruntów rolnych w odpowiednim stanie, poprzez dokonywanie odpowiednich, minimalnych zabiegów, jednakże dla oceny czy spółka prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, w rozumieniu przepisów prawa unijnego, nie jest wystarczające, jak sugeruje ona w skargach, ustalenie, iż działa ona w ramach organizacyjno-prawnego wyodrębnienia, jako spółka prawa handlowego i formalnie wykazuje się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo. Wbrew twierdzeniom skarżącej ocena istnienia odrębnego gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane w/w aspektami, ale również te, które wskazują na jej pozycję na rynku rolnym, jej relacje (powiązania) gospodarcze i organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku.

Tak więc całokształt okoliczności spraw, ujawniony przez organy wskazuje, że celem powołania i działania spółki było stworzenie oddzielnego gospodarstwa rolnego, wyłącznie w celu uzyskiwania do gruntów płatności, których nie uzyskano by na takim poziomie, w sytuacji wystąpienia z jednym wnioskiem, dotyczącym wszystkich gruntów. Sztuczne rozdzielenia gospodarstwa rolnego miało umożliwić uzyskanie nienależnej, sprzecznej z celami unijnego systemu wsparcia WPR korzyści.

Niezasadne są więc podniesione w skargach zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W ustalonych okolicznościach spraw istniały uzasadnione podstawy do pozbawienia skarżącej wnioskowanych przez nią płatności, z powodu stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że również one nie zasługują one na uwzględnienie. W szczególności nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organy dokonały niepełnych ustaleń faktycznych i błędnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy, a decyzje są nieprawidłowo uzasadnione. W postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, udziela stronom wyłącznie na ich żądanie (art.27 ust.1 ustawy o wspieraniu). Dotyczy to również umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się.

W myśl art. 27 ust.2 ustawy o wspieraniu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W ramach przeprowadzonych postępowań organy zgromadziły materiał dowodowy, uprawniający do stwierdzenia zaistnienia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Skarżąca tych twierdzeń skutecznie nie podważyła, nie wskazała także okoliczności, które by na to pozwalały. Spółka nie wyszczególniła także, jakie konkretnie okoliczności poszczególnych spraw pozostały niewyjaśnione i jakie "oczywiste dowody" zostały pominięte.

Prawidłowe ustalenia organów znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, a sporządzone uzasadnienia decyzji są poprawne i nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Mając powyższe na względzie, podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), oddalił skargi.