Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2007/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2015r.

nr [...] po rozpatrzeniu odwołań: Z. K. i I. S., a także A. J. i R. S. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. nr [...]: uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie

w jakim orzekała, że zespół pałacowo-parkowy w [...], gm. [...], położony na gruntach stanowiących obecnie działki nr: [...] i [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

(Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), stwierdził, że nieruchomości wskazane w pkt 1 nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) i utrzymał

w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wnioskiem z 24 stycznia 2010 r. M. S. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość gruntowa zabudowana domem mieszkalnym wraz z parkiem, wchodząca w skład majątku ziemskiego [...], gmina [...], powiat [...], stanowiąca działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...], w obrębie [...], o łącznej powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) [dalej: dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej].

Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...], Wojewoda [...] umorzył prowadzone postępowanie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...], utrzymał w mocy wyżej wymienioną decyzję Wojewody [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem

z 8 marca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 88/11 uchylił rozstrzygnięcia obu instancji.

Pismem z 9 listopada 2012 r. strony, działając poprzez pełnomocnika J. J., wniosły o rozszerzenie przedmiotu prowadzonego postępowania o działkę nr [...] w obrębie [...].

Następnie, Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...], stwierdził, że nieruchomość gruntowa zabudowana domem mieszkalnym wraz

z parkiem, wchodząca w skład majątku ziemskiego [...], gmina [...], obejmująca działki nr [...],[...],[...] i [...] podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołania od powyższej decyzji złożyły Z. K. i I. S., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto, odwołania wnieśli A. J.

i R. S., wskazując na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

Legitymację odwołujących do wystąpienia z żądaniami w niniejszej sprawie ustalono na podstawie: postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 28 listopada 2014r. sygn. akt: I Ns 2606/14, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 3 marca 2000r. sygn. akt: II Ns 3293/99, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 4 lipca 2000r. sygn. akt: I Ns 2631/99 oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...]

z 1 października 1999 r. sygn. akt: I Ns 1649/99. W trakcie prowadzonego postępowania zmarła I. S. i w jej miejsce wstąpił na prawach strony postępowania P. K.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że w prowadzonym postępowaniu należało ustalić czy zespół pałacowo-parkowy w [...], gm. [...], znajdujący się, zdaniem odwołujących, na obecnych działkach nr [...] i [...] obręb [...] - podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Podstawę prawną do orzekania przez Wojewodę [...] w przedmiocie złożonego wniosku stanowił § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51).

Objęty wnioskiem zespół pałacowo-parkowy wchodził w skład majątku ziemskiego "Dobra Ziemskie [...]" położonego w [...], w powiecie [...], objętego dawnym wykazem hipotecznym nr rep. hip. [...], ujawnionego

w ww. księdze wieczystej, na mocy aktu nabycia z 24 września 1927 r. od poprzedniego właściciela S. K., jako własność W. i J. małżonków S. w częściach równych.

Następnie, majątek powyższy został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na realizację celów reformy rolnej na podstawie przepisów dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] czerwca 1946 r. Nr [...], w dniu

[...] października 1946 r., dokonano w księdze hipotecznej nr rep. [...] wpisu Skarbu Państwa, jako właściciela dóbr ziemskich "[...]", ze wskazaniem na art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej jako podstawy przejęcia całego majątku ziemskiego na rzecz Skarbu Państwa. Wprawdzie w powyższej księdze nie wskazano jaka konkretnie litera art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej miała zastosowanie, jednakże ze sposobu przejęcia, z wniosków stron postępowania oraz z dokumentów wtórnych zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że była to lit. "e" (w sprawie niestety nie udało się odszukać postanowienia Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi z [...] sierpnia 1947 r.).

Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym majątek w [...] zajmował łączną powierzchnię [...] ha. Wskazana powierzchnia przejętego majątku wynika z ewidencji nieruchomości podlegających dekretowi PKWN z 6 września 1944 r., a także z wykazu państwowych nieruchomości ziemskich według stanu na dzień

1 stycznia 1951 r. Zgodnie z ww. dokumentami majątek ziemski "[...]" w chwili przejmowania na rzecz Skarbu Państwa zawierał: [...] ha użytków rolnych, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów i sadów, [...] ha lasów, [...] ha "pod zabudowaniami, pod podwórzami, itp." oraz [...] ha dróg, rowów, itp. W ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej doprecyzowano, że w majątku [...] znajdowało się [...] ha ogrodów warzywnych i sadów owocowych, a także

[...] ha gruntów pod zabudowaniami, [...] ha nieużytków i [...] ha parków. Powyższe dane wskazują, że w przejętym majątku w [...] znajdowało się niewątpliwie więcej niż 50 ha użytków rolnych, co oznacza, iż została tu spełniona minimalna norma obszarowa "50 ha użytków rolnych", uprawniająca Skarb Państwa do przejęcia powyższych gruntów na realizację celów reformy rolnej na podstawie przepisów dekretu PKWN.

Wnioskiem stron została objęta część powyższego majątku ziemskiego

w [...], znajdująca się na obecnych działkach ewidencyjnych nr [...]

i [...], obręb [...].

Działka nr [...], o powierzchni 0,05 ha, obecnie ma charakter "Bi" (inne tereny zabudowane) i stanowi własność Gminy [...], w użytkowaniu Ochotniczej Straży Pożarnej w [...] w gm. [...].

Działka nr [...], o powierzchni 0,27 ha, obecnie ma charakter rolny "R". Działka nr [...], o powierzchni [...] ha, ma obecnie charakter w części rolny "R", w części zadrzewiony "Lz" oraz w części stanowi rowy "W". Natomiast działka nr [...],

o powierzchni 0,25 ha, ma dziś charakter zadrzewienia "Lz". Wskazane trzy działki stanowią obecnie własność Gminy [...].

Kwestią wymagającą ustalenia było to, czy na nieruchomościach wskazanych we wniosku stron postępowania znajdował się zespół pałacowo-parkowy, stanowiący odrębną własność niezwiązaną funkcjonalnie z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej [...].

Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, pałac pochodzący sprzed 1821 r. został zbudowany w stylu klasycyzmu na planie prostokąta wydłużonego

z północy na południe. Pałac powyższy jest parterowym otynkowanym jednokondygnacyjnym budynkiem, z dwukondygnacyjnym portykiem kolumnowym zwieńczonym tympanonem. Na początku lat trzydziestych XX wieku J. i W. S. przebudowali pałac według projektu architekta B. P.. Elewacje pałacu zawierały szereg ozdób i dekoracji. Na zewnątrz pałacu znajdował się ozdobny taras. O wartości architektonicznej pałacu może świadczyć, że został on później wpisany wraz z otaczającym parkiem krajobrazowym z początku XX wieku - na podstawie decyzji z [...] września 1980 r. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków

w [...] - do rejestru zabytków Województwa [...] pod nr rejestru [...]. Jako uzasadnienie wskazano, że "obiekt wpisuje się do rejestru ze względu na czas powstania, wartości architektoniczne i walory krajobrazowe".

Żaden ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wskazuje, aby pałac był w jakikolwiek sposób wykorzystywany do celów działalności rolniczej,

w szczególności do sprawowania bieżącego zarządu nad folwarkiem. Co prawda, do budynku pałacu przylegał budynek rządcówki, w którym okresowo mieszkał w czasie

II wojny światowej W. S. wraz z rodziną. W czasie działań wojennych, dokładnie od marca 1940 r., "Dobra Ziemskie [...]" zostały bowiem przejęte przez Niemca z [...] O. N., zaś dotychczasowy właściciel W. S. zamieszkał w budynku rządcówki, gdzie wykonywał funkcje zarządcy i księgowego majątku. Budynek rządcówki został rozebrany w latach 60. I 70. XX wieku. Jednak, budynek rządcówki był usytuowany w centrum parku w oddali od budynków gospodarczych położonych w części folwarcznej poza granicami parku. Jedynym otoczeniem powyższej rządcówki był więc zespół pałacowo-parkowy. Natomiast były właściciel majątku W. S. dyrektor jednej z kopalni węgla kamiennego na Śląsku nie był rolnikiem i nie utrzymywał się z wyjątkiem części okresu II wojny światowej z majątku w [...].

Znajdujący się w sprawie materiał dowodowy wskazuje, zdaniem organu, iż zespół pałacowo-parkowy w [...], składający się z pałacu i parku, stanowił terytorialnie wyodrębnioną część majątku ziemskiego i spełniał funkcję wyłącznie rezydencjonalną. Oddzielną część położoną na zachód od powyższego zespołu pałacowo-parkowego stanowił dziedziniec folwarczny, w którym niegdyś znajdowały się: obora, spichlerz, komórki, kurnik z chlewikiem, dwie stodoły, sieczkarnia, położone pośród łąk, pól i sadu. Po stronie wschodniej założenia pałacowo-parkowego znajdowały się natomiast dwa domy robotników folwarcznych położone pośród pól uprawnych. Do budynków gospodarczych wjeżdżano od strony drogi na [...] (sąsiednia wieś), nie bramą główną (dowód: zeznania świadka M. B.). Przedstawiony stan faktyczny organ ustalił na materiałach graficznych oraz zeznaniach świadków; tj. M. B., B. D., U. M. i S. B.

Powyższe ustalenia dowodzą zdaniem organu, że budynek pałacu nie był architektonicznie i funkcjonalnie przystosowany do pełnienia funkcji zarządczych nad częścią folwarczną majątku. Przy czym organ zwraca uwagę, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych rezydencje mieszkalne ziemiaństwa co do zasady nie podlegały przepisom dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W przedmiotowej sprawie teza ta znajduje również odzwierciedlenie, bowiem nie sposób wskazać takich cech pałacu w [...], które przemawiałyby za istnieniem wyjątku od powyższej zasady.

Poza wyżej wymienionym pałacem, zespół pałacowo-parkowy w [...] tworzył również park. Sama powierzchnia parku może być kwestią sporną, gdyż

w materiale dowodowym występują pewne rozbieżności. Samo istnienie parku nie budzi większych wątpliwości, poza jedynym dokumentem, tj. wykazem państwowych nieruchomości ziemskich według stanu na dzień 1 stycznia 1951 r., wskazującym, że majątek ziemski "[...]" w chwili przejmowania na rzecz Skarbu Państwa w ogóle nie zawierał parku. Jednakże w dokumencie powyższym wskazano, że w majątku znajdowało się 2 ha lasów (być może błędnie zakwalifikowanych). Ponadto dokument ten został wytworzony już 6 lat po wejściu w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (13 września 1944 r.), co obniża jego wartość dowodową.

Na obecność parku znajdującego się dookoła pałacu w [...] wskazują natomiast jednoznacznie świadkowie, tj. M. B., B. D., U. M. i S. B.. Istnienie parku potwierdzają również materiały graficzne i opisowe znajdujące się w aktach sprawy.

Zgodnie z ewidencją nieruchomości podlegających dekretowi PKWN

z 6 września 1944 r. wynika, że w majątku [...] znajdowało się m. in. 2,0 ha parków. W materiale Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wskazywane jest, że park miał powierzchnię ok. 1,5 ha. Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazuje również, że powierzchnia parku była niegdyś większa niż 1,5 ha. Jednakże wiadomość ta jest nieistotna dla sprawy, gdyż większa powierzchnia parku dotyczy - jak wynika jednoznacznie ze zgromadzonego materiału dowodowego (m.in. zeznania świadków

i materiały graficzne) sytuacji znacznie sprzed II wojny światowej, co nie ma, zdaniem organu, wpływu na orzekanie w reżimie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie natomiast z materiałami graficznymi zgromadzonymi w sprawie, tj. powiększonym szkicu majątku[...], gmina [...], według danych nt. wyglądu majątku przed II wojną światową uzyskanych od B. J. zamieszkałej w dworze w [...], opracowanym przez D. P. oraz S. O. w 2006 r. w P., a także graficznym materiale Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz danymi opisowymi majątku - wskazującymi, że park miał założenie wydłużonego prostokąta, wynika, że park powyższy znajdował się na gruntach stanowiących obecne działki nr [...] , których łączna powierzchnia wynosi 1,56 ha. Dokonane porównanie powyższych trzech dokumentów wskazuje, zdaniem organu, w sposób najbardziej wiarygodny, gdzie znajdował się park w [...] i jaka była jego faktyczna powierzchnia.

W parku znajdowała się roślinność drzewiasta, tj. dęby, graby, wierzby, brzozy, kasztanowce, robinie i inne. Park był ogrodzony (na pewno w części północno-wschodniej równolegle do drogi [...]) murem z czerwonej cegły. Roślinność parkowa i struktura parku nie wskazywały na to, że mogła być tam prowadzona działalność rolna. Również nigdzie na obszarze parku nie znajdowały się użytki rolne.

Obok pałacu w parku znajdowała się rządcówka, niemniej zdaniem organu od strony urbanistycznej i gospodarczej dominującą była niewątpliwie funkcja krajobrazowa, a całe zaplecze gospodarcze było położone poza granicami parku. Również mały budynek drewutni znajdujący się we wschodniej części parku z samej definicji nie mógł służyć produkcji rolnej. Natomiast dwa budynki posadowione w parku, widoczne na graficznym materiale dowodowym, pochodzą z okresu późniejszego, już po przejęciu majątku na rzecz Skarbu Państwa, co nie ma zdaniem organu wpływu na orzekanie w reżimach dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W świetle powyższych ustaleń organ uznał, że wymienione wyżej nieruchomości na których znajdował się park nie nadawały się do realizacji celów reformy rolnej,

o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, iż pomiędzy nieruchomością ziemską a zespołem pałacowo-parkowym nie istniał ścisły i nierozerwalny związek funkcjonalny. Zespół pałacowo-parkowy w [...] mógł funkcjonować w oderwaniu od reszty dóbr ziemskich. Dlatego też organ przyznał rację skarżącym i wskazał, że grunt zajęty przez zespół dworsko-parkowy obejmujący działki nr [...] nie był funkcjonalnie związany z działalnością rolniczą, nie był także niezbędny jako ośrodek przemysłu rolnego i w związku z tym nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ nie zgodził się natomiast ze skarżącymi, że w skład zespołu pałacowo-parkowego w [...] wchodziły obecne działki nr [...].

Jak wynika bowiem z mapy sporządzonej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...] wg stanu sprzed II wojny światowej, na nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] znajdował się wcześniej sad śliwkowy. Powyższy stan bardzo dobrze widoczny jest na powiększonym szkicu majątku [...], gmina [...], według danych nt. wyglądu majątku przed

II wojną światową uzyskanych od B. J. zamieszkałej w dworze

w [...], opracowanym przez D. P. oraz S. O. w 2006 r. w P.. Sad śliwkowy zalicza się - zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) - do stricte rolniczych rodzajów użytków. Powyższy przepis wskazywał bowiem, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, dominującą funkcją gruntów przyległych do powyższej nieruchomości były użytki rolne (łąki, dwie stodoły). Obecnie nadal powyższy grunt, jak i grunty przyległe, zachowały funkcje użytków rolnych. Na obecność sadu w okolicy parku wskazują również jednoznacznie zeznania świadków zgromadzone w sprawie. Trudno więc uznać zarzuty skarżących A. J. i R. S. podważające wiarygodność zebranego w sprawie materiału dowodowego - wskazującego, że na powyższym gruncie znajdował się sad śliwkowy. Jedyny istniejący kontrargument skarżących sprowadzał się do stwierdzenia, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został wytworzony w oparciu o "bliżej nieustalone dane". Skarżący nie przedstawili jednocześnie żadnych innych danych źródłowych. Trudno jednocześnie uznać zdaniem organu za poważny argument skarżących dotyczący braku pozostałości na obecnej działce nr [...] obrębu [...] dawnego sadu, gdyż teren ten wykorzystywany jest dziś jako boisko sportowe, co wyklucza obecność na jego terenie jakichkolwiek drzew.

Jedyną wątpliwość może wzbudzić natomiast niedostrzeżone przez skarżących, ale zawarte w materiale dowodowym, stwierdzenie, że na miejscu obecnego boiska (zajmującego działkę nr [...]) prawdopodobnie znajdował się w przeszłości kort tenisowy. Jednak argument ten nie może się ostać z następujących powodów:

Po pierwsze, Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazując na możliwość istnienia powyższego kortu zauważa jedynie duże "prawdopodobieństwo", odnosząc to do sytuacji, kiedy obszar samego założenia parkowego był prawdopodobnie większy niż 1,5 ha.

Po drugie, stan ten, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, nie dotyczył okresu istotnego dla orzekania w reżimie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz okresu znacznie wcześniejszego.

Po trzecie, na istnienie powyższego kortu tenisowego nie wskazują żadne inne dowody zgromadzone w sprawie, w tym zeznania świadków zeznających w sprawie, jak i dokumenty graficzne, które wręcz przeciwnie informują, że na terenie obecnej działki nr [...] znajdował się niegdyś sad śliwkowy (bądź po prostu "sad").

Odnośnie natomiast niewielkiego obszaru zajmującego obecną działkę nr [...],

jak wynika ze szczegółowego opisu majątku, dotyczącego stanu sprzed II wojny światowej, uzyskanego od B. J. zamieszkałej w dworze w [...]

i opracowanego przez D. P. oraz S. O. w 2006 r. w [...] - na obszarze tym znajdowały się niegdyś spichlerz i komórki. Spichlerze służą do przechowywania zboża, co ma związek z produkcją rolną. Ponadto zauważyć należy, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w bezpośrednim sąsiedztwie powyższych budynków zlokalizowane były użytki rolne. Dominującą funkcją przedmiotowych gruntów była zatem funkcja rolnicza.

Obszar powyższy łączył się z terenem gdzie usadowiona była obora, kurnik

z chlewikiem i podwórze folwarczne. Grunt ten był więc związany z założeniem folwarcznym, które mogło służyć celom reformy rolnej.

Podane tu charakterystyki nieruchomości stanowiących obecne działki nr [...]

i [...] w obrębie [...] - o łącznej powierzchni 0,32 ha - dają podstawy do uznania, że były to nieruchomości nadające się do wykorzystania do celów rolniczych

a tym samym do realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, powyższe grunty nie stanowiły zespołu pałacowo-parkowego

w [...]. Jako takie podpadały więc pod działanie przepisów dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dlatego organ zgodził się z Wojewodą [...] stwierdzającym w decyzji pierwszo-instancyjnej, że powyższe grunty podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odnosząc się do wniosku skarżących, A. J. i R. S., dotyczących konieczności przesłuchania w sprawie I. S. i Z. K., to organ zauważa, iż jeden ze wskazanych świadków już nie żyje. Po drugie, zgromadzony materiał dowodowy jest szczegółowy i precyzyjny, dzięki czemu

w sposób wystarczający (zupełny) wyjaśniono zdaniem organu stan faktyczny sprawy, nie zachodziła więc konieczność przesłuchania w sprawie świadków.

Na marginesie organ podnosi, że Starosta [...] oraz Ochotnicza Straż Pożarna w [...], którym została doręczona decyzja pierwszoinstancyjna, nie mają przymiotu stron prowadzonego postępowania, gdyż nie są ani właścicielami, ani użytkownikami wieczystymi, spornych gruntów. Wskazanym podmiotom doręcza się więc niniejszą decyzję jedynie "do wiadomości".

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina [...] zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy

i niewłaściwą ocenę dowodów zebranych w toku postępowania tj. bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że z materiału dowodowego wynika, iż na terenie części folwarcznej nie było żadnego budynku, który mógłby być wykorzystywany do zarządzania majątkiem i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tak więc zdaniem skarżącej zarządzanie działalnością rolną musiało odbywać się z pałacu

i do tego celu przeznaczona była rządcówka przylegająca do budynku pałacowego,

w której mieszkał zarządca majątku P. P. Taki sposób zabudowy zdaniem skarżącej, wskazuje, że pałac spełniał funkcję mieszkalno-zarządczą, a nie wyłącznie rezydencjalną i stanowił spójną całość z pozostałą częścią majątku.

Zdaniem skarżącej część folwarczna nie stanowiła odrębnej funkcjonalnej całości, bo nie było tam miejsca do pełnienia zarządu majątku. Zatem z powyższego powodu część folwarczna nie mogła funkcjonować bez pałacu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem oceny organów orzekających było ustalenie, czy zespół pałacowo-parkowy w granicach działek wskazanych w decyzjach stanowił nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazać należy, że w art. 2 dekretu posłużono się pojęciem nieruchomości ziemskiej, bez jego zdefiniowania. Jednakże

w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwała z 19 września 1990 r.

sygn. akt W 3/99, OTK z 1990 r. poz. 26) oraz w aktualnie jednolitym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, szczególnie po wydaniu uchwały przez skład siedmiu sędziów tego Sądu z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I PPS 2/06 (ONSAiWSA

z 2006 r. Nr 5, poz. 123) przyjęto pogląd, iż powołany art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej musi być interpretowany ściśle, ze względu na swój restrykcyjny charakter. Wobec tego pojęcie nieruchomości ziemskiej użyte w tym przepisie należy odnieść jedynie do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolnicze oraz do nieruchomości pozostających w takim związku współzależności, w którym nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe

i terytorialne. Należy z całą mocą podkreślić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jeżeli więc z mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości ziemskie, to z racji braku definicji tego pojęcia w obowiązujących ówcześnie systemach prawnych, normatywne pojęcie nieruchomości ziemskiej powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu określającego zamierzenia dla realizacji których mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej.

Prawidłowo zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie Minister wskazał, że zespół pałacowo-parkowy nie służył produkcji rolniczej i funkcjonował bez części majątku ziemskiego wykorzystywanego do produkcji rolniczej oraz że część wykorzystywana do tej produkcji mogła funkcjonować bez zespołu pałacowego.

Organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował pojęcie "związku funkcjonalnego". Słusznie wskazał, że nie ma znaczenia to, czy założenie urbanistyczne było typowe dla ówczesnej zabudowy oraz że zespół pałacowo-parkowy nie był wyodrębniony prawnie. Dlatego też stanowisko organu I instancji oraz argumentacja skargi rozumiejąca związek funkcjonalny jako powiązania (między częścią dworską z folwarczną) natury terytorialnej, organizacyjnej I finansowej są wadliwe i sprzeczne z aktualnym

i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, Jak wyżej wskazano Istotne jest to, czy możliwe było prawidłowe funkcjonowanie zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego i odwrotnie. Z akt sprawy nie wynika, aby taki związek

w niniejszej sprawie zachodził. Zespół pałacowo-parkowy miał charakter mieszkaniowy. Z akt sprawy nie wynika, aby był on powiązany funkcjonalnie z gospodarstwem. Postępowanie dowodowe nie wykazało, aby właściciel majątku zarządzał gospodarstwem z pałacu i aby w pałacu były wydzielone, odrębne pomieszczenia przeznaczone na potrzeby sprawowania zarządu przez właściciela, czy zarządcę.

Prawidłowo zdaniem Sądu organ uznał, że "skoro tak zwany zespół pałacowo-parkowy położony był w parku, to już to przesądza, ze nie miał on charakteru rolniczego. Park bowiem nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza".

Nawet uznanie, że w przybudówce do pałacu (oddzielonej od pałacu) mieszkał przed II wojną światową zarządca majątku P. P. (chociaż nie odnaleziono dokumentów potwierdzających ten fakt) nie świadczy, że z tego właśnie miejsca zarządzał majątkiem. Budynek rządcówki usytuowany był bowiem w centrum parku, tuż przy pałacu w znacznej odległości od folwarku położonego poza granicami parku. Trudno sobie wyobrazić, aby w takim miejscu zarządca przyjmował robotników folwarcznych, nie udowodniono też, że w budynku tym było biuro lub kantor. W takiej sytuacji nie można zdaniem Sądu w kwestii tak zasadniczej dla rozpatrzenia sprawy posiłkować się domniemaniami. Natomiast zebrany i oceniony przez organ materiał dowodowy sprawy potwierdza, że pałac nie był funkcjonalnie i architektonicznie związany z resztą majątku o charakterze rolniczym. Organ odwoławczy swoje ustalenia oparł na mapie obrazującej majątek [...] przed II wojną Światową, sporządzonej zgodnie z danymi uzyskanymi od B. J. mieszkającej na dworze w [...], a opracowanej przez D. P. oraz S. O. w 2006 r., ewidencji nieruchomości podlegających dekretowi PKWN w 1944 r., danych graficznych i opisowych Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] Delegatura w [...] oraz zeznaniach świadków – M. B., B. D., U. M. i S. B. Dlatego też zarzut skargi dotyczący braku uwzględnienia całościowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów Sąd uznał za niezasadny. Sąd podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że zamieszkiwanie właściciela majątku w czasie wojny w budynku rządcówki i zarządzanie nim w imieniu Niemca z [...] O. N., który go przejął w sytuacji przymusowej w jakiej się wówczas znalazł, nie świadczy o związku funkcjonalnym zespołu pałacowo-parkowego z gospodarstwem rolnym. Cały majątek zajmował powierzchnię [...] ha. Zgodnie z wykazem państwowych nieruchomości ziemskich według stanu na dzień 1 stycznia 1951r. majątek [...] w chwili przejmowania go na rzecz Skarbu Państwa zawierał [...] ha majątków rolnych, [...] ha łąk, [...] ha ogrodów i sadów, [...] ha lasów, [...] ha pod zabudowaniami, podwórzami oraz [...] ha dróg i rowów. Później doprecyzowano, że było także [...] ha nieużytków i [...] ha parków. Zespół pałacowo-parkowy został na podstawie decyzji z dnia [...] września 1980r. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] wpisany do rejestru zabytków pod nr [...] (budynek rządcówki rozebrano w latach 60 i 70 XX wieku). Dokumenty te wprost potwierdzają, ze zespół pałacowo-parkowy pełnił wyłącznie funkcję rezydencjalną, natomiast oddzielną część na zachód od zespołu stanowił dziedziniec folwarczny (obora, spichlerz, komórki, kurnik z chlewikami, dwie stodoły, sieczkarnia – położona wśród łąk, pół i sadu. Od strony wschodniej były 2 domy robotników folwarcznych). Do gospodarstwa prowadziła oddzielna brama od strony drogi na [...] (sąsiednia wieś). Zespół pałacowo-parkowy znajdował się na gruntach stanowiących obecnie działki nr [...] i był ogrodzony murem z czerwonej cegły. Roślinność parkowa (dęby, graby, wierzby, brzozy, kasztanowce) nie wskazywała, aby można było tam prowadzić gospodarkę rolną. Zatem zasadnie organ odwoławczy uznał, że wymieniona wyżej nieruchomość (obecnie działki nr [...]) nie nadawały się dla realizacji celów reformy rolnej, gospodarstwo mogło bowiem prawidłowo funkcjonować bez tego zespołu. Prawidłowo także organ odwoławczy ustalił, że w skład zespołu pałacowo-parkowego nie wchodziły obecne działki nr [...] (był tam sad śliwkowy) oraz [...] (był tam spichlerz i komórki) miały one bowiem związek z produkcją rolną.

W sytuacji gdy brak jest niezbitych dowodów na to, że w pałacu lub przybudówce były wydzielone odrębne pomieszczenia przeznaczone na potrzeby zarządu majątkiem, to zważywszy na wielkość majątku i oddzielną zabudowę gospodarczą nie sposób przyjąć, że zarządca kierował nim z pałacu.

Prawidłowo zdaniem Sądu organ odwoławczy rozważył wzajemne powiązania oraz charakter zespołu dworsko-parkowego dowodząc braku związku funkcjonalnego z częścią rolną w obrębie całości majątku. Doprowadziło to do zasadnej konkluzji, że zespół pałacowo-parkowy nie stanowił nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust 1 lit. e dekretu.

Dlatego też Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Wbrew zarzutom skargi Minister nie naruszył także przepisów art. 7 i art. 80. Organ zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy i prawidłowo go ocenił, wskazując jakie istotne okoliczności uznał za udowodnione i z jakich przyczyn. Wskazał też na orzecznictwo sądowe. Organ wskazał podstawę prawną dotyczącą rozpatrywanej przez niego sprawy i dokonał subsumcji do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 §3 kpa. Organ zdaniem Sądu nie naruszył także przepisu art. 138 §1 pkt 2 kpa, a zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadniał merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.