Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1519/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 10
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta R. (dalej: "organ", "organ I instancji") decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, dalej "ustawa"), odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w okresie od 1 października 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości 3.500 zł tytułem należności głównej oraz kwoty w wysokości 110,24 zł tytułem ustawowych odsetek za opóźnienie od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych ustalonych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 18 sierpnia 2021 r. A. S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") wniosła prośbę o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami motywując wniosek przeznaczeniem pobranych środków na potrzeby syna. Wniosek został uzupełniony o dokumenty dotyczące miesięcznych dochodów i wydatków Strony. Organ ustalił, że Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zatrudniona w [...] w R., miesięczne dochody wynoszą 4.870,30 zł, miesięczne wydatki za lipiec 2021 r. to łącznie 2.801,31 zł (950 zł czynsz, energia elektryczna 267,38 zł, alimenty na syna 500 zł, czesne za szkołę syna 180 zł, przelewy na rachunek syna (w lipcu 2021 r.: łącznie 335 zł), telewizja 151,27 zł, raty kredytów łącznie 267,66 zł, wyjście z synem na okolicznościowy obiad 100 zł, wyjście z synem do zoo 50 zł). W ocenie organu sytuacja materialna Strony nie jest trudna, do dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota 2.068,99 zł na zakup żywności, środków czystości i innych rzeczy niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. Organ przywołał treść art. 25 ust. 10 ustawy, wyjaśniając, że przypadek uprawniający do ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń musi odbiegać od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, natomiast w sytuacji Strony nie zachodzi szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie. Organ poinformował również o możliwości rozłożenia w/w kwoty na raty.

Strona złożyła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała na swoje problemy zdrowotne, które trwają od 2014 r. Podkreśliła, że od rozwodu tj. lipca 2016 r. nie posiada majątku w postaci nieruchomości, samochodu ani oszczędności, z których mogłaby pokryć zadłużenie, przez 5 ostatnich lat mieszkała z synem w dwóch różnych wynajmowanych mieszkaniach, a zobowiązania kredytowe powstałe podczas trwania małżeństwa stanowią dla Strony znaczne obciążenie. Wynagrodzenie od października 2021 r. ma wynosić 4300 zł. Podała, że do dokumentacji potwierdzającej wydatki należy doliczyć zobowiązania kredytowe w wysokości 150 zł miesięcznie oraz wydatki związane z leczeniem psychiatrycznym, wizytami lekarskimi oraz realizacją recept. W dalszej części Strona wymieniła stałe wydatki, w tym wydatki na syna 880 zł (alimenty, czesne, kieszonkowe – wynikające z ugody sadowej), opłaty związane z utrzymaniem mieszkania 1.200-1.300 zł, raty kredytów 417 zł, telewizję 151,27 zł, telefon 50 zł, łącznie 2.698,27 zł przy dochodach 4.300 zł, zatem pozostała kwota na zaspokojenie podstawowych potrzeb, spotkań z synem i kosztów leczenia to 1.601 zł, tj. 51,66 zł miesięcznie. Nadto posiada debet w wysokości 2.000 zł. Wskazała, że aktualnie przeciwko byłemu małżonkowi toczy się sprawa z zawiadomienia Strony o przestępstwo z art. 297 § 1 Kodeksu karnego, co wiąże się z powstałymi kosztami pełnomocnika.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium w pierwszej kolejności przedstawiło czynności podjęte dotychczas w sprawie, następnie dokonało analizy zgromadzonego materiału dowodowego i stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo odmówił umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Organ odwoławczy wskazał, że Strona pracuje, ma stałe źródło dochodu w wysokości 4.870 zł (jak podaje od października 2021 r. 4.300 zł), pomimo zgłaszanych problemów ze zdrowiem Strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie zachodzą żadne inne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie, a taką okolicznością nie jest podnoszona przez Stronę spłata rat kredytów. Kolegium zwróciło uwagę, że umorzenie stanowi wyjątek od wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy zasady, iż osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze obowiązana jest do ich zwrotu, w tym zakresie organ odwoławczy powołał stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r. IV SA/Gl 404/14. Także organ odwoławczy wskazał na możliwość rozłożenia spłaty należności na raty.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w dalszej części sprecyzowała, iż zarzuca naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a także art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niespełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, oraz art. 7, 7a, art. 7b i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, nieprzeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący wątpliwości do władzy publicznej, w szczególności poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść.

W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych Skarżąca wskazała, że świadczenie wychowawcze nie zostało pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Wskazała, że nie miała wiedzy o wystąpieniu przez ojca dziecka o przyznanie przedmiotowego świadczenia, nie pamięta również pouczenia w złożonym elektronicznie wniosku o obowiązku poinformowania organu odnośnie zamieszkania syna z ojcem od września 2020 r. Skarżąca podkreśliła również, że to dziecko jest beneficjentem świadczenia 500+, a wniosek o umorzenie zawierał wydruki przelewów bankowych potwierdzających przeznaczenie środków za okres od października 2020 r. do kwietnia 2021 r. zgodnie z celem ustawy. Nie podzieliła stanowiska organu, że świadczenie za w/w okres było świadczeniem "nienależnie pobranym". W kontekście pokrywania kosztów utrzymania dziecka Skarżąca podała, że Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia [...] r. [...] pozostawił władzę rodzicielska obojgu rodzicom. Wskazała również, że podczas podpisania ugody zawartej przed mediatorem w dniu [...] r. nie została pouczona o jej wpływie na zasadność przyznania świadczenia, w przeciwnym razie nie wyraziłaby zgody na ustalenia dotyczące wysokości obowiązków alimentacyjnych. Przy wskazanej argumentacji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Do skargi przedłożyła komplet dokumentacji nr 1-73.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Podczas rozprawy Skarżąca zaakcentowała, że do nienależnie pobranego świadczenia doszło nieświadomie, a w toku całego postępowania składała tylko jedno odwołanie (protokół rozprawy z dnia 2 marca 2022 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych, przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej oraz treść art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi, Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania uzasadniającym ich uchylenie w całości.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie uczyniona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w okresie od 1 października 2020 r. do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości 3.500 zł tytułem należności głównej oraz kwoty w wysokości 110,24 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stosownie do art. 25 ust. 10 wskazanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, natomiast w myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Na podstawie akt administracyjnych przedłożonych do sprawy Sąd ustalił następujący przebieg postępowania, pozostający w bezpośrednim związku z zaskarżoną decyzją.

Na mocy Informacji nr [...] z dnia [...] r. przyznano Stronie świadczenie wychowawcze na syna w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. (karta nr 18 akt administracyjnych). Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, przyznanego w/w Informacją, zostało doręczone Stronie w dniu 27 kwietnia 2021 r. (karta nr 14 i 15 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ uchylił prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. (karta nr 12 akt administracyjnych), która na skutek odwołania została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] a postępowanie umorzono ze wskazaniem, iż rozstrzygnięcie zapadło po okresie zasiłkowym w sytuacji, gdy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną, natomiast zachodzą okoliczności do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu (karta nr 11 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] r. (doręczonym Stronie w dniu 23 lipca 2021 r.) organ zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r. (karta nr 9 akt administracyjnych). Oświadczeniem z dnia 18 sierpnia 2021 r. Strona zwróciła się z "prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego nienależnie pobranego świadczenia", z uzasadnieniem, iż "kierowała się ugodą zawarta przed mediatorem", a pobrane świadczenie "przeznaczyła na potrzeby syna" (karta nr 8 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ uznał kwoty pobrane przez Stronę w w/w okresie za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w wysokości 3.500 zł oraz zobowiązał do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (karta nr 7 akt administracyjnych). Decyzja została doręczona Stronie w dniu 31 sierpnia 2021 r. W tym samym dniu doręczono Stronie wezwanie nr [...] do przedłożenia dokumentów określających wysokość miesięcznych dochodów rodziny oraz ponoszonych wydatków w związku z wystosowaną przez Stronę "prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego" (karta nr 4 akt administracyjnych). Pismem z dnia 1 września 2021 r. Strona przedłożyła zestawienie wydatków i dochodów wraz z załącznikami (karta nr 6 akt administracyjnych).

Następnie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za sporny okres oraz ustawowych odsetek za opóźnienie, która to decyzja została utrzymana w mocy zakwestionowaną w niniejszym postępowaniu decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r.

Zauważenia w tym miejscu wymaga, iż w korespondencji (nr przesyłki [...], karta nr 5 akt administracyjnych) skierowanej do Strony, a doręczonej w dniu 31 sierpnia 2021 r., znajdowały się - jak wynika z treści Zwrotnego Potwierdzenia Odbioru - następujące pisma:

- decyzja z dnia [...] r. nr [...] o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane wraz ze zobowiązaniem do ich zwrotu,

- wezwanie z dnia [...] r. nr [...] do przedłożenia udokumentowanych dochodów i wydatków,

- pismo oznaczone na ZPO numerem: [...] , które nie znajduje się w aktach administracyjnych, ani też w metryce sprawy, natomiast przedłożone do skargi załączniki pozwalają na ustalenie, iż trzecim dokumentem w tej samej korespondencji była decyzja uchylająca decyzję ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego z dnia [...] r. nr [...] za okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. (karta nr 52 akt sądowych).

Jak wynika z powyższego organ w tym samym dniu wydał decyzję o uznaniu świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane ze zobowiązaniem do ich zwrotu, decyzję uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego, oraz wezwał Stronę do przedłożenia dokumentów określających wysokość miesięcznych dochodów oraz ponoszonych miesięcznych opłat w związku z prośbą Strony o "umorzenie postępowania egzekucyjnego", jednocześnie doręczając Stronie w/w pisma w jednej korespondencji, a w dalszej kolejności potraktował pismo Strony z dnia 1 września 2021 r. jako odpowiedź na wezwanie do przedłożenia wskazanych dokumentów dotyczących bieżącej sytuacji finansowej Strony.

Sąd orzekający w sprawie dostrzegł wadliwość działania organu na trzech płaszczyznach, które jednocześnie nie zostały zauważone przez organ odwoławczy.

Po pierwsze, za działanie sprzeczne z zasadami prowadzenia postępowania w sposób wnikliwy i budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, uwzględniający by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, należy uznać przesłanie Skarżącej w ramach jednej korespondencji kilku pism w odrębnych sprawach, w sytuacji, gdy Strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a łączne skierowanie pism mogło spowodować uzasadnione przekonanie, iż działanie Strony w formie odesłania odpowiedzi, w ramach jednego pisma, będzie wystarczające dla ponownego zbadania sprawy przez właściwy organ w kontekście podnoszonej uprzednio argumentacji "przeznaczenia świadczenia na potrzeby dziecka". Strona mogła bowiem pozostawać w błędnym przekonaniu, że sprostanie wezwaniu zawartemu w korespondencji spowoduje pozytywne rozpatrzenie sprawy, przez które Strona, jak wynika z akt sprawy, rozumie ustalenie, że świadczenie nie miało charakteru świadczenia nienależnie pobranego (oświadczenie z dnia 18 sierpnia 2021 r., odwołanie z dnia 21 września 2021 r., uzasadnienie skargi, protokół rozprawy z dnia 2 marca 2021 r.).

Po drugie, jako wadliwe należy uznać zaniechanie przez organ ustalenia rzeczywistej intencji Strony w odniesieniu do, złożonego w toku postępowania o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, oświadczenia z prośbą "o umorzenie postępowania egzekucyjnego", a także, następnie złożonego pisma, z przedłożonym zestawieniem dochodów i wydatków Strony z dnia 1 września 2021 r., poprzez ich odczytanie jako wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji gdy w sprawie nie została wydana ostateczna decyzja o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń. Nadto argumentacja zawarta w treści oświadczenia Strony z dnia 18 sierpnia 2021 r. przemawiała za jej odniesieniem do czynionych ustaleń pozostającego w toku postępowania o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń, natomiast pismo z dnia 1 września 2021 r. zostało złożone w odpowiedzi na zbiorczo doręczoną korespondencję w dniu 31 sierpnia 2021 r. (z zachowaniem terminów w niej określonych). Zaakcentowania wymaga, iż wraz z doręczeniem w/w korespondencji rozpoczynał bieg termin do wniesienia odwołania – od decyzji z dnia [...] r. nr [...] oraz od decyzji z dnia [...] r. nr [...], a także termin do przedłożenia dokumentów w związku z wezwaniem z dnia [...] r. nr [...]. Zasadne stało się zatem co najmniej doprecyzowanie stanowiska Strony a następnie dopiero odpowiednie zakwalifikowanie pisma. W tym kontekście istotną rolę odgrywa zasada informowania stron. Zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Realizacja wskazanej zasady winna sprzyjać zarówno prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak również urzeczywistnieniu zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Należy w pełni podzielić stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. I OSK 1428/09, w ramach którego podkreślono, że postępowanie administracyjne nie ma charakteru ściśle formalnego, a decydujące znaczenie zawsze powinny mieć rzeczywiste intencje wnioskodawcy, a nie sam tytuł, czy nawet literalne brzmienie jego podania. Organ w ocenie Sądu winien prawidłowo poinformować Stronę w omawianym zakresie i wezwać do sprecyzowania pisma, uwzględniając, że zostało wniesione w terminie otwartym dla wniesienia środka odwoławczego od decyzji z dnia [...] r. o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane jak i od decyzji z dnia [...] r. uchylającej decyzję ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego.

Po trzecie, nie zyskuje akceptacji Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń i wystosowanie wezwania z dnia [...] r. (doręczonego w zbiorczej korespondencji) w sytuacji, gdy decyzja w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń nie stała się ostateczna, a nawet nie została doręczona przed wydaniem w/w wezwania. Należy mieć na uwadze, że sprawa o zastosowanie ulg, o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy (w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), w tym o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego powinna zostać wszczęta dopiero po ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń w drodze decyzji ostatecznej. W przedmiotowej sprawie organ doprowadził natomiast do rozpoznania i kontroli instancyjnej sprawy o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, podczas gdy nie zostało zakończone ostateczną decyzją postępowanie o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe podyktowane jest założeniem dwuinstancyjności postępowania. Jak wynika bowiem z treści art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji, natomiast stosownie do art. 52 p.p.s.a. po wyczerpaniu środków zaskarżenia stronie przysługuje prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego. W rezultacie w dacie wydania wezwania z dnia [...] r. brak było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia.

Uwzględniając powyższe działanie organu musiało zostać uznane za wadliwe jako podjęte bez wyjaśnienia rzeczywistych intencji Strony zarówno w odniesieniu do pisma z dnia 18 sierpnia 2021 r. jak i z dnia 1 września 2021 r., nadto zbiorczego przesłania Stronie pism dla odrębnych postępowań, a także co najmniej przedwczesnego zakwalifikowania pisma Strony, stanowiącej odpowiedź na korespondencję przesłaną przez organ w jednej przesyłce, jako odpowiedź w sprawie z wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, pomimo wniesienia wskazanego pisma w terminie otwartym dla złożenia odwołania od decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane oraz decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego na dalszy okres.

Wobec tego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

To na organach administracji publicznej spoczywa bowiem obowiązek ustalania przedmiotu żądania zgłoszonego przez Stronę. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie obowiązek ten nie został prawidłowo wypełniony, organ obowiązany był wezwać Stronę do sprecyzowania pisma wraz z uwzględnieniem zasady należytego i wyczerpującego poinformowania Strony odpowiadającego okolicznościom faktycznym i prawnym sprawy, co organ uczyni ponownie rozpoznając sprawę, a następnie podejmie dalsze kroki w zależności od tego czy stanowisko Strony, zgodnie z rzeczywistą intencją Strony, zmierza do zakwestionowania jednaj z decyzji z dnia [...] r.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.