Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 577/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 1985 nr 31 poz 137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 134 par. 1, art. 135, art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1a pkt 2,  ust. 1pkt 4, art. 3 pkt 21
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021 r. A. S. (dalej: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią – H. C..

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 roku, Burmistrza C. odmówił przyznania wnioskodawczyni przedmiotowego świadczenia.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, iż powodem odmowy jest fakt, że u H. C. znaczny stopień niepełnosprawności powstał, gdy skończyła ona 79 lat, co oznacza brak zachowania kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ponadto są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a żadna z obu córek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego przez A. S. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] listopada 2021 roku uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych podniosło, że wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka dotycząca momentu powstania niepełnosprawności babci odwołującej się nie mogła być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo uznało za konieczne podjęcie przez organ I instancji inicjatywy dowodowej w kierunku ustalenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad H. C. przez jej dzieci. Jednocześnie organ II instancji stwierdził brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów niezbędnych do oceny, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez stronę a sprawowaniem opieki nad babcią. Nie wyjaśniono ponadto ile czasu dziennie zajmuje wnioskodawczyni opieka i czy jej rozmiar uniemożliwia podjęcie przez stronę jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, art. 20 ust. 3 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ustalił, że wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie od dnia [...].10.2018 r. do dnia [...].07.2019 r. w Urzędzie Miejskim w C., stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu, na który była zawarta umowa, od tamtej pory strona nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Zgodnie z treścią złożonego oświadczenia w grudniu 2018 roku zmarła matka wnioskodawczyni - W. B. (córka H. C., z którą zamieszkiwała), a w połowie lipca 2019 r. A. S. wróciła do C. w celu opieki nad babcią. Mąż strony podejmuje prace dorywcze, ostatnio pracował w lipcu 2021r. Od tego czasu nie podjął zatrudnienia, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Małżonkowie pozostają na utrzymaniu H. C., która jest wdową, jej rodzice nie żyją, posiada dwie córki S. K. i H. M..

Odwołując się do ustaleń wynikających z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji stwierdził, że S. K. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pobiera emeryturę, dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Po śmierci siostry - W. B., S. K. opiekowała się matką, jednak z powodu problemów zdrowotnych nie była w stanie dłużej się nią zajmować. Opiekuje się chorym mężem, który ma problemy z pamięcią. S. K. złożyła oświadczenie, że nie może opiekować się matką ze względu na problemy zdrowotne, ponadto nie jest w stanie pomagać jej finansowo ze względu na własne wydatki.

Odnośnie drugiej córki osoby wymagającej opieki - H. M. organ I instancji ustalił, iż pobiera ona emeryturę, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie jest w stanie zaopiekować się matką z uwagi na swój stan zdrowia, jest pod stałą kontrolą lekarską, sama wymaga wsparcia.

W powołanych okolicznościach organ I instancji stwierdził, że to na córkach H. C. spoczywa obowiązek alimentacyjny względem matki. Obowiązku alimentacyjnego nie można się zrzec, stąd też podtrzymał swoje stanowisko, iż póki obowiązek alimentacyjny ciąży na S. K. i H. M., to nie będzie on istniał po stronie wnuczki - A. S., co oznacza, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem są osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w pierwszej kolejności, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nadto, organ I instancji podniósł, iż nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność H. C., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności powstał w wieku 79 lat. Wiadomy jest organowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, jednak skoro ustawodawca nie zmienił brzmienia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza to, że organ jest nadal nim związany.

A. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła naruszenie art. 6 w zw. z art. 8 ust. 2 i z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 7 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż potwierdzona przez organ I instancji okoliczność, iż żyjący zstępni H. C. w pierwszym stopniu nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu faktycznie nie jest relewantna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615), dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych" bądź "u.ś.r.", decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r.,

nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem Kolegium kwestię sporną na gruncie rozpatrywanej sprawy stanowi to, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, którą obciąża obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy zobowiązane w pierwszej kolejności dzieci żyją i nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy stwierdził, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki osoby niepełnosprawnej

z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie z obiektywnych i nieusuwalnych powodów wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Taką szczególną okolicznością byłoby np. posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności.

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium ustaliło, że H. C. jest wdową. Urodziła czworo dzieci, w tym dwoje z nich nie żyje. Z kolei córki: S. K. oraz H. M. mieszkają w C. - w tej samej miejscowości co ich matka.

H. M. została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu DS. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w C. z dnia [...] grudnia 2012 r., Nr [...]. Z oświadczenia złożonego przez H. M. w dniu [...] lipca 2021 r. wynika, iż jest emerytką, zaś wysokość emerytury wynosi [...] zł. Podała, że jest schorowana i z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się matką, której wcześniej pomagała.

Z kolei z oświadczenia złożonego przez S. K. z dnia [...] lipca 2021 r. wynika, iż nie posiada ona orzeczenia o niepełnosprawności. Takim orzeczeniem legitymuje się jej mąż – R. K., którym ona się opiekuje. Ze względu na brak oszczędności oraz sytuację materialną nie jest w stanie pomagać finansowo swojej matce.

W oparciu o treść oświadczenia z dnia [...] lipca 2021 r. organ II instancji ustalił, że wnioskodawczyni jest jedyną wnuczką H. C. i sprawuje opiekę nad babcią, która nie wychodzi z mieszkania.

Zdaniem Kolegium, wynikające ze stanu faktycznego okoliczności, dotyczące dzieci osoby wymagającej opieki nie uzasadniają odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy i przyznania świadczenia wnioskodawczyni, jako wnuczce osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy nie wynika, by zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające każdej z córek H. H. spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki, czy to w formie bezpośredniej opieki, uzupełnianiu się w tej opiece, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki. Obie córki mieszkają w tej samej miejscowości co matka, potencjalnie mogą sprawować nad nią opiekę.

Dodatkowo Kolegium podało, że nie wiadomo, z jakich względów wnioskodawczyni nie ujawniła danych innych wnuków. Wnioskodawczyni

w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2021 r. wskazała, iż jest jedyną wnuczką H. C., mimo iż H. M. w swoim oświadczeniu wskazała, iż sama wychowywała dzieci i nikogo nie obarczała obowiązkiem opieki nad nimi.

W powołanych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że nie została spełniona przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego, z wyłączeniem kolejności obowiązku alimentacyjnego, skarżącej wobec babci warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak było zatem podstaw do przyznania wnioskodawczyni, jako osobie zobowiązanej do alimentacji w drugim stopniu świadczenia pielęgnacyjnego, które generalnie przewidziane jest dla osób spokrewnionych w pierwszym stopniu.

Niezależnie od powyższego Kolegium wyjaśniło, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn

w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

A. S. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, jednocześnie zarzucając rozstrzygnięciu mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 17 ust.1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na rzecz wnuczki osoby wymagającej opieki w przypadku, gdy istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nieposiadające orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy formalnego ograniczenia z art. 17 ust. 1a nie można stosować w sytuacji gdy preferowani przez ustawodawcę opiekunowie z obiektywnych względów nie mogą realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje osoba spokrewniona w drugim stopniu.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że żyjący zstępni H. C.

w pierwszym stopniu, ze względu na okoliczności obiektywne takie jak wiek i stan zdrowia oraz sytuację materialną i rodzinną, faktycznie nie mają możliwości wypełnienia swojego alimentacyjnego obowiązku wobec H. C., a przy tym uzyskanie od tych osób potrzebnych środków utrzymania nie jest możliwe

i równocześnie jest połączone z nadmiernymi trudnościami. Powyższa sytuacja zaważyła na decyzji skarżącej odnośnie podjęcia się opieki nad niepełnosprawną, aktualnie nieporuszającą się babcią.

Odwołując się do poglądu wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych skarżąca podniosła, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można ograniczać się jedynie do wykładni językowej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy bliżsi krewni legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenie wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a wskazanej ustawy nie powinno mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

W złożonym do Sądu oświadczeniu z dnia [...] lipca 2022 r. skarżąca podniosła, że opiekę nad babcią sprawuje całodobowo, nieustannie pozostając do jej dyspozycji. Nadto zakwestionowała zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenie organu dotyczące pozostawania skarżącej oraz jej męża na utrzymaniu H. C.. Podkreśliła, że odkąd przyjechała do C. opiekować się babcią, prowadzą z mężem osobne gospodarstwa domowe, a jej mąż utrzymuje się z własnych oszczędności.

Odnosząc się do kwestii innych wnuków osoby wymagającej opieki strona podała, że jej kuzynostwo liczy wraz z nią jedenaście osób. Z tego prawie wszyscy przebywają za granicą i żadne z nich nie podejmie się opieki nad babcią. Z kolei jej obie ciocie - S. K. i H. M. - są osobami starszymi oraz schorowanymi, które nie mogą podjąć się opieki nad seniorką, których ponadto nie stać na wynajęcie opiekunki do całodobowej opieki nad niepełnosprawną. Natomiast skarżąca jest nie tylko wnuczką, ale również profesjonalną opiekunką osób starszych i wcześniej pracowała w tym charakterze za granicą. Wobec powyższego wniosła o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz nie

z powodów w niej wskazanych.

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa na wniosek organu, zaakceptowany przez skarżącą przez brak sprzeciwu, została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiot rozpoznania stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. odmawiająca skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na zaistnienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Materialnoprawną podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. (...)

W tym miejscu wypada wspomnieć, że aktualnie nie ma znaczenia kwestia daty powstania niepełnosprawności. Organ II instancji weryfikując decyzję organu I instancji niewadliwie sformułował swoją ocenę prawną powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Wskazane we wniosku skarżącej świadczenie pielęgnacyjne skonstruowane jest na zasadzie obowiązku alimentacyjnego. Ma za zadanie zrekompensować osobie, która podjęła się opieki brak pobierania wynagrodzenia w związku z rezygnacją z pracy bądź w związku z jej nie podjęciem, celem opieki. Natomiast osobie wymagającej opieki realną pomoc w codziennym życiu, w związku ze stwierdzonym stopniem znacznej niepełnosprawności.

Konsekwencją alimentacyjnego charakteru świadczenia jest wprowadzenie grup osób uprawnionych do jego pobierania, które odpowiadają kolejności obowiązków alimentacyjnych, od najbliższych krewnych poprzez kolejne grupy pokrewieństwa. Skorzystanie z tego świadczenia przez osobę z kolejnej grupy podmiotów uzależnione jest od stwierdzenia braku osób, których obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek wnioskodawcy bądź orzeczono względem tych osób znaczną niepełnosprawność, która z oczywistych względów wyklucza niesienie niezbędnej pomocy.

Świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę pewnego rodzaju wynagrodzenia, wprowadzając jednocześnie zakaz podwójnego wynagradzania. Jeżeli osoba zobowiązana do opieki w pierwszej kolejności pracuje bądź korzysta z wymienionych

w przepisie świadczeń nie może ubiegać się o to świadczenie. Taka sytuacja powoduje również zakaz uruchomienia prawa do uzyskania tego świadczenia przez kolejne grupy ewentualnych świadczeniobiorców. Należy przyjąć, że osoba należąca do kolejnej grupy świadczeniobiorców nie znajduje się w sytuacji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym uruchomienia środków socjalnych z budżetu państwa.

Ustawodawca nie przewidział również możliwości wyboru osoby, która będzie uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprowadził ściśle określone reguły kolejności osób uprawnionych. Nie jest możliwe dowolne wybranie spośród wszystkich osób uprawnionych do tego świadczenia osoby, która będzie je pobierać. Kolejność ustalona przez ustawodawcę jest bezwzględna. Kolejna grupa uruchamiana jest wyłącznie w sytuacji, gdy nie ma osób w pierwszej grupie bądź gdy z przyczyn obiektywnych nie mogą tej opieki sprawować. Zatem osoby uprawnione nie mogą dokonywać samodzielnie wyboru osoby, która będzie świadczyć pomoc w ramach świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez np. wybranie spośród siebie osoby, która nie pracuje z pominięciem osoby z pierwszej grupy zobowiązanych. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma na celu zagwarantowania, że wszystkie osoby z rodziny osoby niepełnosprawnej będą miały zapewnione wynagrodzenie, ale ma służyć temu, że osoby najbliższe, świadczące tę opiekę nie zostaną wyeliminowane społecznie, ze względu na brak środków finansowych, z drugiej zaś strony zagwarantują, że osoba wymagająca opieki zostanie zabezpieczona opieką przez najbliższych członków rodziny.

Z powyższego zatem wynika, że zatrudnienie osoby zaliczonej do pierwszej grupy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranie z tego tytułu wynagrodzenia, eliminuje możliwość skorzystania, przez osoby z kolejnej grupy, ze świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to możliwości zapewnienia opieki przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności w ramach własnych możliwości, bez konieczności korzystania ze środków publicznych. Nie można bowiem zapominać o tym, że świadczenia te mają charakter socjalny, zapomogowy, przyznawane są więc na konkretnych zasadach.

Przy tym należy wyjaśnić, że oceniając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ weryfikuje czy osoba wymagająca opieki legitymuje się (1) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (2) orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że w procesie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne koniecznym jest przedłożenie jednego z dwóch rodzajów orzeczeń, jako dowodu na okoliczność niepełnosprawności podopiecznego.

Dlatego też nie powołuje się np. dowodu z opinii biegłego, a do wniosku załącza stosowne orzeczenie wydane przez uprawniony podmiot. Organ związany jest ustaleniami wskazanymi w orzeczeniu i sam nie prowadzi postępowania dowodowego na stwierdzone w nim okoliczności. W tym sensie ustawodawca uprościł procedurę orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych sprowadzając zadanie organów pomocy społecznej do weryfikacji tego, czy dana osoba legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

W myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności - oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym

w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, zaś ust. 4 tego samego przepisu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że osoba na którą zwrócono się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również to, że schorzenie którym jest dotknięta

w stopniu znacznym ogranicza pełnienie ról społecznych i wymaga stałej opieki

i pomocy osób trzecich w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem nie budzi wątpliwości Sądu, że babcia strony jako osobą niesamodzielna, nie mogąca o własnych siłach wyjść z mieszkania, czy poruszać się swobodnie w jego obrębie, wymaga całodobowej opieki. Świadczą o tym dołączone do akt orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności a także podeszły wiek - 93 lata. Nadto z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że opiekę nad H. C. sprawuje skarżąca, tj. wnuczka, która z nią wspólnie mieszka, sprawując ją zarówno w dzień, jak i w nocy. Skarżąca przygotowuje babci odzież i pościel, pomaga w ubieraniu, robi pranie, przygotowuje posiłki, pomaga w toalecie, podaje leki, sprząta, dba o higienę wykonuje wszystkie czynności higieniczne i pielęgnacyjne. Zapewnia odpowiednie leki, załatwia sprawy urzędowe, umawia domowe wizyty lekarskie.

Odnośnie pozostałych żyjących członków rodziny spokrewnionych w pierwszym stopniu Kolegium na podstawie oświadczenia złożonego przez S. K. z dnia [...] lipca 2021 r. ustaliło, iż ww. choruje na nadciśnienie, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jej mąż - R. K. ma orzeczenie o niepełnosprawności, przewlekle choruje, kilka lat temu przeszedł bezobjawowy udar. S. K. sprawuje opiekę nad mężem, z którym odwiedza matkę, bowiem nie może zostawić go samego w domu. S. K. w dniu oświadczeniu z [...] grudnia 2021 r. podała również, iż nie jest wstanie pomagać finansowo matce ze względu na wydatki. Mieszka z mężem w lokalu o pow. 48 m2, nie mają oszczędności. R. K. otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie, a S. K. - w wysokości [...] miesięcznie. Oboje spłacają kredyt hipoteczny zaciągnięty wspólnie z osobą trzecią i z tego tytułu wydatkują kwotę co miesiąc w wysokości [...] zł miesięcznie. Na lekarstwa małżeństwo przeznacza od [...] zł miesięcznie. Nadto, S. K. wraz z mężem zaciągnęła kredyt w wysokości [...] zł, który spłaca w kwocie [...] zł miesięcznie.

Z kolei H. M. została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu DS. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w C. z dnia [...].12.2012 r., nr [...]. Z oświadczenia złożonego przez H. M. w dniu [...] lipca 2021 r. wynika, iż jest emerytką, przez około 20 lat była na rencie, jest osobą rozwiedzioną, sama wychowywała dzieci i nikogo nie obarczała obowiązkiem pomocy. Wcześniej pomagała w opiece nad matką jak jej pozwalały czas i zdrowie. H. M. podała m.in., że jest pod kontrolą lekarską, jest schorowana i z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie, opiekować się matką, której wcześniej pomagała poprzez robienie zakupów, zaopatrywanie w węgiel i drzewo. Organ I instancji ustalił nadto, iż H. M. utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł, nie posiada innych nieruchomości poza lokalem, w którym mieszka, nie posiada oszczędności ani ruchomości, jest rozwiedziona od 1978 r., jej miesięczne wydatki oscylują wokół kwoty [...] zł, przy czym [...] zł miesięcznie wydaje na opłaty wynikającej z usług telekomunikacyjnych.

Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 (dostępna w Internecie

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA), w odpowiedzi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w pkt 1 stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Jak wyjaśniono na wstępie świadczenie pielęgnacyjne jako świadczenie

o charakterze socjalnym przyznawane jest wyłącznie w sytuacji gdy wnioskodawca należący do grupy uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z pracy bądź jej nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Jednak taka konstatacja musi być poprzedzona zebraniem niebudzącego wątpliwości materiału dowodowego sprawy i jego wszechstronną ocena w myśl norm wynikających z ogólnych zasad procesowych (art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.). W postępowaniu prowadzonym w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

W sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że osobami uprawnionymi w pierwszej kolejności przed skarżącą są córki wymagającej opieki - H. M. i S. K.. Ustalenia orzekających organów dotyczące niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. przez córkę S. K., w ocenie Sądu, nie znajdują wystarczającego oparcia w materiale dowodowym sprawy, albowiem o ile z oświadczenia z dnia [...] lipca 2021 r. wynika, że ww. nie posiada na dzień złożenia oświadczenia, co podkreśliła, "orzeczenia o niepełnosprawności", to z dalszej treści oświadczenia wynika, że o takie orzeczenie jest w stanie w razie potrzeby się starać. Nie można zatem bez wątpliwości stwierdzić, że córka osoby wymagającej pomocy nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skoro organ II instancji takiego jednoznacznego stwierdzenia nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w tym względzie nie odniósł się do odmiennej oceny prawnej organu I instancji, który stwierdził, że wyżej wymieniona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym, że powołane wyżej przepisy u.ś.r. wykluczają możliwość przyznania świadczenia.

O ile zatem należy się zgodzić z zaprezentowanym przez orzekające organy literalnym rozumieniem przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 w związku z ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co do wyłączenia kolejności przejścia obowiązku alimentacyjnego na inne osoby,

w omawianej sprawie jego przejścia na osobę spokrewnioną w drugim stopniu, należało jednak jednoznacznie wykluczyć osoby z kręgu podstawowego uprawnionych do wnioskowanego świadczenia w zakresie posiadania lub nie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności w sposób jasny i zrozumiały dla wnioskodawczyni. By można było odczytać z ocen prawnych orzekających organów jednoznaczne stanowisko, gdy ustawodawca nie przewidział możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne osób z dalszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji ustali czy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, o ile tak, to czy w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji znajduje się skarżąca i w związku z tym jest uprawnioną do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie tut. Sąd dla porządku zauważa, że w dacie wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ([...] kwietnia 2022 r.) oraz w dacie wydania decyzji przez Burmistrza ([...] grudnia 2021 r.), nie była jeszcze podjęta, wymieniona już wcześniej, uchwała przez Naczelny Sąd Administracyjny (z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22). Sąd obecnie rozpoznający sprawę dostrzega także, że przed podjęciem przez NSA tej uchwały w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane były także odmienne poglądy w zakresie stosowania art. 17 ust. 1a pkt 2 w związku z ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do świadczeń pielęgnacyjnych, jednak podjęta uchwała wręcz zobowiązuje orzekający Sąd jako sąd pierwszej instancji oraz organy administracyjne do stosowania się do stanowiska wyrażonego w tej uchwale (art. 269 p.p.s.a.).

Z podanych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.