Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 538/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 4 i  ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1741
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jedn.
article: art. 16a  ust. 1 i 2 art. 16b  ust. 1i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi I. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia aktów stanu cywilnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

W wyniku skargi kasacyjnej I. H., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...]stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 417/17, uchylił oddalający skargę wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 868/16, i do ponownego rozpoznania Sądowi I. instancji przekazał sprawę dotyczącą decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia aktów stanu cywilnego.

Stan niniejszej sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 14 października 2015 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynęło pismo I. H. w sprawie umożliwienia sfotografowania aktów małżeństw i aktów zgonów oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego dotyczących aktów małżeństw sporządzonych w latach od 1914 r. do 1934 r. w parafii [...] i w parafii [...] dla celów własnych poszukiwań genealogicznych oraz w celu przekazania zdjęć Polskiemu Towarzystwu Genealogicznemu.

Decyzją z [...].12.2015 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...]odmówił udostępnienia wnioskowanych aktów małżeństw, zgonów oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...], w części w jakiej odmówiono nią udostępnienia I. H., aktów małżeństwa i aktów zgonu, sporządzonych w latach 1916-1934 w parafii [...], w celu sfotografowania, dla potrzeb własnych poszukiwań genealogicznych oraz przekazania zdjęć Polskiemu Towarzystwu Genealogicznemu, które miałoby je umieścić na ogólnie dostępnej stronie internetowej, zaś w części dotyczącej odmowy udostępnienia aktów małżeństw i aktów zgonu sporządzonych w latach 1914-1915 w parafii [...] oraz udostępnienia akt zbiorowych do aktów małżeństwa z lat 1914-1934 z parafii [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ powołał, że przechowywanie aktów stanu cywilnego oraz ich udostępnianie - w zależności od daty ich sporządzenia - regulują: ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. poz. 1741 ze zm.) oraz ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2015 r., poz. 1446 ze zm.); zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, akty urodzenia i dokumenty, stanowiące akta zbiorowe tych aktów, są przechowywane przez kierownika urzędu stanu cywilnego, zwanego dalej "USC", przez 100 lat, a akty małżeństwa i akty zgonu wraz z aktami zbiorowymi - przez 80; bieg tych okresów liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło sporządzenie aktu stanu cywilnego (ust. 2); po upływie tych okresów, kierownik USC przekazuje akta stanu cywilnego wraz z aktami zbiorowymi w ciągu 2 lat do właściwego archiwum państwowego (ust. 3); w okresie po zakończeniu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego, ale przed przekazaniem ich do właściwego archiwum państwowego, kierownik USC udostępnia je na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (ust. 4); jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze (art. 128 ust. 1).

Wskazano, że w księgach metrykalnych parafii [...] z lat 1914-1934, dla każdego roku, była prowadzona łącznie rejestracja urodzeń, małżeństw oraz zgonów w jednej księdze; okres przechowywania tych ksiąg w USC wynosi dla każdego rocznika 100 lat; w rezultacie akty stanu cywilnego mogą zostać udostępnione tylko na zasadach określonych w ustawie – Prawo o aktach stanu cywilnego; art. 130 ust. 5 tej ustawy stanowi, że osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatnie sfotografowanie aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli wykonanie fotokopii nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. W myśl zaś art. 45 odpis aktu stanu cywilnego może otrzymać osoba, której akt dotyczy, lub jej małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun, osoba, która wykaże w tym interes prawny, sąd, prokurator, organizacje społeczne, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organy administracji publicznej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań. Powołano, że powyższe jest konsekwencją wprowadzenia przez ustawodawcę do rejestracji stanu cywilnego zasady ograniczonej jawności ksiąg stanu cywilnego oraz sporządzonych aktów; przejawia się ona m. in. zawężonym dostępem do aktów stanu cywilnego. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, aby należał do kręgu osób uprawnionych do otrzymania odpisu aktów stanu cywilnego, o sfotografowanie których wnosił, nie udzielił odpowiedzi na wezwanie organu I. instancji do sprecyzowania zakresu swoich badań, nie wyjaśnił, czy działa z ramienia organizacji społecznej, a w konsekwencji odmowa spełnienia żądania wnioskodawcy była zatem słuszna i zasadna.

Organ powołał, że zgodnie z art. 130 ust. 5 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, osoba zainteresowana może wykonać nieodpłatnie jedynie fotokopie znajdujących się w papierowej księdze udostępnionych aktów stanu cywilnego, czyli sfotografować je własnym sprzętem fotograficznym; obowiązkiem kierownika USC jest tylko udostępnienie danej osobie określonych, papierowych ksiąg stanu cywilnego; art. 73 § 1 K.p.a. nie ma w tym przypadku zastosowania. W świetle przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie jest również możliwe udostępnienie odwołującej skorowidzów do wskazanych przez nią aktów stanu cywilnego, albowiem zgodnie z art. 130 ust. 6 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, skorowidze aktów zgonu może przeglądać jedynie osoba uprawniona do otrzymania odpisu takiego aktu.

Natomiast w zakresie udostępnienia aktów małżeństwa i aktów zgonu z ksiąg metrykalnych z parafii [...] z lat 1914-1915 organ wskazał, że okres przechowywania tych ksiąg w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] upłynął w 2014 i 2015 r., a więc uzyskały one status materiałów archiwalnych, które są jawne. Powołano, że udostępnienie materiałów archiwalnych następuje w drodze czynności materialno-technicznej, wydanie pozytywnej decyzji administracyjnej w tym przedmiocie nie ma podstawy prawnej, a co za tym idzie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania – art. 105 K.p.a. Podobnie odmowa udostępnienia akt zbiorowych do aktów małżeństwa sporządzonych w latach 1914-1934 w parafii [...], w sytuacji braku istnienia tych dokumentów, wydana w drodze decyzji administracyjnej jest bezpodstawna.

We wniesionej skardze I. H. podniosła:

- decyzja Wojewody [...], co do odmowy udostępnienia aktów małżeństw i aktów zgonów została wydana z naruszeniem przepisów prawa; argumentacja organu administracji opiera się na niewłaściwej interpretacji przepisów ustaw: Prawo o aktach stanu cywilnego, K.p.a. oraz o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach,

- na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, po upływie 100 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło sporządzenie aktu urodzenia, kierownik USC jest zobowiązany do jego udostępnienia na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach; oznacza to, że musi on być udostępniony na żądanie każdej osoby bez potrzeby wykazywania przez nią jakiegokolwiek interesu prawnego czy pokrewieństwa z osobą, której dotyczy sporządzony akt urodzenia; z kolei akty małżeństwa i akty zgonu są udostępniane na takich samych zasadach po upływie 80 lat; przed upływem powyższych okresów jawność powyższych aktów jest ograniczona; mogą być one udostępnione jedynie na zasadach określonych w ustawie – Prawo o aktach stanu cywilnego, wyłącznie osobom w niej wskazanym,

- z art. 28 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego wynika jasno i jednoznacznie, że dotyczy on okresu przechowywania aktów stanu cywilnego i ich udostępniania po upływie tego okresu,

- kolejnym istotnym przepisem jest art. 128 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego; dotyczy on jednakże zupełnie innej materii niż art. 28 tej ustawy; reguluje zasady przekazywania przez kierownika USC do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi; art. 128 ust. 1 zd. 1 stanowi, że księgi te są przekazywane przez kierownika USC po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów; natomiast według art. 128 ust. 1 zd. 2, jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego, prowadzonej w danej księdze,

- w żadnym razie brzmienie art. 128 ust. 1 zd. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie uzasadnia wniosku, że w wypadku, gdy rejestracja urodzeń małżeństw oraz zgonów była prowadzona łącznie w jednej księdze, zostają zmienione także zasady udostępniania aktów zgonu i małżeństw; gdyby tak było, w ustawie zostałoby to wyraźnie napisane; przepis art. 128 ust. 1 zd. 2 wprowadza jedynie wyjątek wobec art. 28 ust. 3, który stanowi, że po upływie okresów, o których mowa w ust. 1, akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego kierownik USC przekazuje w ciągu 2 lat do właściwego archiwum państwowego; działanie art. 128 ust. 1 zd. 2 ma ten skutek, że - pomimo upływu 2 lat - kierownik USC musi nadal przechowywać akty małżeństw i zgonów, ze względu na to, że są one zawarte w tej samej księdze co akty urodzeń; przepis ten jest konieczny, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do absurdalnej sytuacji, w której kierownik USC byłby zmuszony do dzielenia księgi i przekazywania jej w częściach do właściwego archiwum; zatem niezbędne było ustalenie dla takich sytuacji jednego wspólnego okresu przechowywania księgi,

- jeden okres przechowywania księgi nie oznacza jednak, że jest także wspólny okres udostępniania akt; ani art. 28 ani art. 128 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. nie uzasadniają takiego wniosku; nie można zarzucić ustawodawcy nieracjonalnego działania - przyjęcia jakoby, tylko przez fakt, że akty zgonów i małżeństw znajdują się w tej samej księdze co objęte częściową niejawnością akty urodzeń, stawały się one niejawne, natomiast przez sam fakt, że akty takie znajdują się w odrębnej księdze niż objęte ochroną akty urodzenia stają się one w pełni jawne,

- jest oczywiste, że w wypadku udostępniania aktów zgonów i małżeństw, zawartych w tej samej księdze co objęte okresem ochronnym akty urodzenia, wymagany jest szczególny nadzór pracownika USC (por. art. 73 § 1a K.p.a.); jednak sama odmowa udostępnienia jest uchybieniem art. 28 ust. 4 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego; w takich sytuacjach w "zasadach udostępnienia", mieści się także obowiązek sporządzenia przez USC odpisów skorowidzów jawnych aktów stanu cywilnego i udostępnienie ich stronie; USC jest także zobowiązany umożliwić żądającemu sporządzenie przez niego odpisów z żądanych aktów stanu cywilnego przy szczególnym nadzorze swojego pracownika,

- odmowa udostępnienia akt zgonów i małżeństw po okresie określonym w art. 28 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego stanowi naruszenie art. 28 ust. 4 tej ustawy; nakazuje on udostępnianie aktów przez kierownika USC na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach,

- kierownik USC może ustalić szczegółowe warunki realizacji uprawnień w zakresie dostępu do ksiąg - w szczególności zastrzec, że wgląd do nich jest możliwy tylko w określonych godzinach albo po uprzednim ustaleniu daty i godziny ich udostępnienia; w lokalu USC muszą być stworzone warunki do spokojnego przeglądania dokumentów; rolą USC jest jednak umożliwienie stronie, a więc również Skarżącej, skorzystania z uprawnień jakie dają przepisy ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego,

- na podstawie art. 73 § 1 K.p.a., strona, a więc także Skarżąca, ma prawo przeglądania ksiąg stanu cywilnego oraz utrwalania na własny użytek informacji w nich zawartych poprzez sporządzanie notatek, odpisów a także kopii "akt sprawy", a więc nie tylko aktów stanu cywilnego, ale także dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego; tym samym kierownik USC jest prawnie zobowiązany umożliwić Skarżącej sporządzanie takich notatek i odpisów; odpisem jest wszystko to, co w sposób wierny odzwierciedla treść i układ dokumentu; będzie to więc kserokopia, jak i zdjęcie cyfrowe, czy też skan dokumentu jak również odpis dokumentu sporządzony ręcznie przez stronę poprzez opisanie wyglądu dokumentu i jego treści; technika sporządzania odpisów lub kopii jest dowolna (por. M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 73, Nb 3, 4 i 6),

- powołany w zaskarżanej decyzji art. 130 ust. 5 i 6 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego nie ma w ogóle zastosowania w przedmiotowej sprawie; dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy akta, znajdujące się w USC, "są jeszcze w okresie przechowywania" określonym w art. 28 tej ustawy; powołanie się na ten przepis, jako podstawę odmowy wydania kserokopii skorowidzów, jest nietrafne; oczywiście i rażąco narusza przepisy prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 868/16 oddalił skargę I. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...]. Sąd uznał, że trafnie organ rozumie relacje norm określających zasady udostępniania ksiąg stanu cywilnego. Na wstępie Sąd zaznaczył, że zbędne przywołanie przez organ regulacji art. 130 ust. 5 i 6 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie miało wpływu na fakt, że stosowna konstatacja organu, co do braku możliwości udostępnienia skarżącej konkretnych ksiąg stanu cywilnego była trafna. Sąd wskazał, że prawodawca, regulując zasady dostępu do informacji gromadzonych w księgach stanu cywilnego (ich odpowiednikiem są obecnie tzw. akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego), wprowadził pewne ograniczenia, co do kręgu podmiotów, mogących uzyskiwać informacje, objęte rejestracją stanu cywilnego. W art. 45 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego zawężono zarówno krąg podmiotów, którym mogą być udostępniane dane jak i formę ich udostępniania (odpisy itd.). Reguły te znajdują zastosowanie wyłącznie przez określony czas, wobec treści art. 51 ust. 1 ustawy, którym powiązano zasady w danym zakresie z terminami przechowywania stosownych danych przez USC. Ograniczona dostępność dotyczy określonych okresów i jest uzależniona od rodzaju zdarzeń objętych rejestracją (art. 28 ust. 1 ustawy). Nie są one jednolite. Po upływie stosownych okresów dane ujawniane są na zasadach udostępniania dokumentów archiwalnych (potwierdza to treść art. 28 ust. 3 i 4). Dłużej ograniczono dostęp do informacji obejmujących także dane osobowe związane z urodzeniem (100 lat). Wynika to jednoznacznie z treści art. 28 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. W takiej sytuacji dalsze przepisy ustawy należy rozumieć, jako służące także zapewnieniu tej samej reguły. Zdaniem Sądu, w tym kontekście należy odczytywać również regulacje art. 128 ust. 1 zd. 2, który dotyczy sytuacji przechowywania ksiąg stanu cywilnego, zawierających m.in. dane o urodzeniach. Skoro prawodawca normatywnie bezpośrednio powiązał terminy przekazania dokumentów, obejmujących dane o stanie cywilnym, ze zmianą zasad ich udostępniania (art. 51 ust. 1 wobec art. 28 ust. 3 i 4), trafnie wywiódł organ, że w danym przypadku – gdy dane o zdarzeniach, które są odnotowywane w księgach, podlegałyby szerszemu udostępnieniu w różnym czasie, zawarte są w jednej księdze – wobec treści art. 128 ust. 1 zd. 1 w zw. z art. 51 ust. 1 – termin, gdy kończy się ograniczenie w dostępie, musi być liczony od daty przewidywanej wobec danych o tego rodzaju zdarzeniu, o którym są one szerzej ujawniane dla osób trzecich najpóźniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że odmienne rozumienie regulacji byłoby dowolne i pozostawałoby w oderwaniu od ratio legis stosownych przepisów. Skoro wolą prawodawcy była szersza dostępność danych o zdarzeniu urodzenia dopiero po 100 latach, nie jest możliwe takie rozumienie stosownych regulacji, aby cel ten był zniweczony. W ten sposób należy więc rozumieć relacje regulacji, dotyczących terminów zapewnienia szerszej jawności, w sytuacji, gdy dane o różnych zdarzeniach znajdują się w jednej księdze – art. 128 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Sąd nie podzielił twierdzeń skargi, gdzie wywodzono, jakoby istniały inne środki dla zabezpieczania danych o zdarzeniach objętych księgami, do których szersza publiczna dostępność nie jest jeszcze dopuszczona. W ocenie Sądu, regulacje normatywne ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, ani innych ustaw nie zawierają stosownej podstawy prawnej dla określenia w drodze rozstrzygnięcia indywidualnego warunków dostępu do ksiąg stanu cywilnego, tak aby zapewnić – w sytuacji, gdy określona księga zawiera dane o różnego rodzaju zdarzeniach – wgląd (możliwość kopiowania) jedynie informacji, do których dostęp nie podlega już ściślejszym ograniczeniom. W szczególności chybione jest przywoływanie treści art. 73 k.p.a. Regulacje te dotyczą wyłącznie dostępu akt administracyjnych rozumianych jako zespół dokumentów zgromadzonych w ramach określonego postępowania w sprawie indywidualnej. Chodzi przy tym o dostęp do niech osób, które są stroną w sprawie – a więc generalnie mają interes prawny (w myśl art. 28 k.p.a.) co do rozstrzygnięcia, którym miałoby się zakończyć dane postępowanie administracyjne. Powoływane regulacje nie pozostają w ogóle w związku z przedmiotową sprawa. Dane przepisy znajdują zastosowanie jedynie, co do możliwości zaznajamiania się przez skarżącą z dokumentami zgromadzonymi w ramach postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia o odmowie udostępnia ksiąg stanu cywilnego, nie zaś co do udostępnienia przedmiotowych ksiąg. Sąd wywiódł, że powołana wyżej okoliczność – brak regulacji, które umożliwiłyby realne organicznie dostępu do zawartych w księgach danych o zdarzeniach, które (z jednoznacznie wyrażonej woli prawodawcy) nie podlegają szerszemu udostępnieniu – przemawia również za trafnością wykładni dokonanej przez organ administracji, gdy chodzi o relacje norm ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, dotyczących zasad udostępnia danych o zdarzeniach, objętych wspólnymi księgami stanu cywilnego. Zdaniem Sądu, wbrew wywodom skargi, prezentowane wyżej rozumienie norm obowiązującego prawa nie prowadzi do przypisania prawodawcy braku racjonalności. Wobec woli szerszego udostępnia danych o pewnych zdarzeniach dopiero w okresie późniejszym, poprzez zawarcie w ustawie stosownych zapisów przesądził on, że – w razie gdy są one objęte księgą wraz z innymi danymi – przez wzgląd na ochronę tych pierwszych, szersze udostępnianie wszystkich danych następuje w późniejszym czasie. Tego rodzaju rozwiązanie ma służyć realizacji konkretnych wartości – ochrony informacji o pewnych zdarzeniach (tu dane związane z urodzeniem osób). W tej sytuacji za chybione Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, regulujących terminy, od których udostępnienie danych o zdarzeniach objętych księgami stanu cywilnego podlegają szerszemu udostępnieniu niż zakreślony art. 45 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Sąd nie spostrzegł także z urzędu wad zaskarżonego aktu, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

W skardze kasacyjnej I.H. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi przez uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia aktów stanu cywilnego i poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., w części w jakiej odmówiono I. H. udostępnienia aktów małżeństwa i aktów zgonu sporządzonych w latach 1916–1934 w parafii [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 417/17, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 868/16, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I. instancji.

NSA uznał, za zasadny zarzut naruszenia art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego. Powołano, że artykuł 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego stanowi wprost o stosowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego zasad udostępniania akt stanu cywilnego uregulowanych ustawą o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. NSA wskazał, że podstawowe znaczenie ma zasada ustanowiona w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, zasada powszechnego dostępu, zgodnie z którą każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych. Ta zasada powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu, zgodnie z art. 16b ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, a mianowicie: "Dostęp do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu: 1) w zakresie i na zasadach określonych w przepisach: a) o ochronie informacji niejawnych, b) o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych; 2) ze względu na ochronę: a) dóbr osobistych, b) danych osobowych; 3) ze względu na potrzebę zachowania integralności składników państwowego zasobu archiwalnego zagrożonego uszkodzeniem, zniszczeniem lub utratą". NSA wskazał, że przyjęte w art. 16b ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach szczególnie chronione wartości ograniczające zasadę powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych wymagają rozpoznania przy rozstrzygnięciu żądania udostępnienia, w trybie przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Powołano, że ustanowione ustawowe ograniczenia nie obejmują trudności technicznych udostępnienia materiałów archiwalnych, skoro ich udostępnienie może być wynikiem czynności technicznych pracowników urzędu stanu cywilnego (art. 16a ust. 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach), czy przez umożliwienie żądającemu ich utrwalenia w formie zdjęć czy innego sposobu dostępnego (np. sporządzenie ksero). NSA wskazał, że nie można zatem ze sposobu sporządzenia ksiąg wyprowadzić naruszenia zasady powszechnego dostępu. Powołano, że przyjęta w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach zasada powszechnego dostępu nie wprowadza ograniczenia przez wskazanie kręgu podmiotowego uprawnionych do dostępu do materiału archiwalnego. Nie ma zatem podstaw prawnych do wyprowadzenia ograniczenia na mocy art. 45 ustawy o aktach stanu cywilnego. Nie oznacza to jednak, że nie podlega ocenie zasadność złożonego żądania, skoro ustanowiona jest granica zasady powszechnego dostępu takimi wartościami jak ochroną dóbr osobistych, danych osobowych. NSA wskazał, że takiej ocenie powinno podlegać żądanie skarżącej, którym objęła dwa zakresy: zakres indywidualny własnych poszukiwań genealogicznych, zakres poszukiwań dla Polskiego Towarzystwa Genealogicznego, które miało umieścić zdjęcia na ogólnie dostępnej stronie internetowej. Powołano, że nie można uznać za skuteczne żądanie złożone dla potrzeb innego podmiotu, który materiał archiwalny w zakresie aktów małżeństw i zgonów miał umieścić na ogólnie dostępnej stronie internetowej. Można w takim zakresie wywieść okoliczności, które godzą w określonych sytuacjach w ochronę dóbr osobistych osób żyjących.

W konkluzji NSA uznało, że w sprawie zostały naruszone przepisy art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego w związku z art. 16a ust. 2 i art. 16b ust. 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, kwestionując przyjęcie za prawidłową wykładnię przepisu prawa materialnego, która wyłącza przyznane przepisem prawa uprawnienia jednostki powołując się na racjonalność ustawodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że dla rozpatrzenia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że była ona już przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 417/17, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 868/16, oddalający skargę I. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r.

Fakt ten wpływa bezpośrednio na ramy kognicji Sądu obecnie orzekającego w niniejszej sprawie, które rozstrzygnięciem NSA zostały w pewien sposób ograniczone. Wynika to z art. 190 p.p.s.a., który stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Artykuł ten znajduje zastosowanie, gdy doszło do wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Jak wskazuje się w orzecznictwie, Sąd I. instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikałoby to z wyroku kasacyjnego. Nie może również – co oczywiste - poddawać ocenie prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu II. instancji (por. wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 808/09). Trzeba też zaznaczyć, że związanie wykładnią prawa wiąże zarówno Sąd rozpoznający sprawę ponownie, jak również organ administracji publicznej, do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, powodująca, że pogląd prawny NSA staje się nieaktualny. Oznacza to, że orzeczenie Sądu II. instancji wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. W tym stanie rzeczy wojewódzki sąd administracyjny nie może rozpoznawać sprawy z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w danym orzeczeniu NSA.

Wyjaśnić również należy, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu II. instancji, ciążący na sądzie ponownie rozpoznającym sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego - co na gruncie rozpatrywanej sprawy nie ma miejsca. Z tych też względów Sąd ponownie rozpoznając niniejszą sprawę nie może dokonywać nowych, własnych ocen prawnych dotyczących kwestii będących już uprzednio przedmiotem oceny NSA, w wydanym w tej sprawie wyroku kasacyjnym. Wyrażone zaś w nim poglądy prawne muszą zostać w pełni zaakceptowane, ze wszystkimi wynikającymi z nich konsekwencjami prawnymi. W tym stanie rzeczy, Sąd w składzie obecnie orzekającym, nie znajdując podstaw do zastosowania odstępstw od konieczności podzielenia poglądu prawnego wyrażonego w wyroku z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 417/17 - zobowiązany był przyjąć tę ocenę prawą.

Przenosząc przytoczone rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać na przyczyny uwzględnienia przez NSA skargi kasacyjnej Skarżącego, wniesionej od wyroku WSA z 13 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 868/16. W ocenie NSA, Sąd I. instancji dokonał błędnej wykładni art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego w związku z art. 16a ust. 2 i art. 16b usta 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnych i archiwach. Jednocześnie NSA przesądził, że kierownik stanu cywilnego winien udostępnić akta stanu cywilnego, po upływie okresów wskazanych w art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnych i archiwach, a więc rozpoznając żądanie w kontekście ograniczeń wprowadzonych dyspozycją art. 16b ust. 1 ww. ustawy. Jednoznacznie również wskazano, że udostępnienie może być wynikiem czynności technicznych pracowników urzędu stanu cywilnego, czy też poprzez umożliwienie wnioskodawcy ich utrwalenia w formie zdjęć czy sporządzenia ksera.

Sąd w składzie obecnie orzekającym, kierując się oceną prawną przedstawioną przez NSA, stwierdził, że organy dokonały błędnej wykładni art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego, a stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. Doszło również do niewłaściwego zastosowania art. 128 ust. 1 i art. 45 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego, po upływie okresów: – 100 lat w zakresie akt urodzenia, akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego dotyczące akt urodzenia; 80 lat – akta małżeństwa, akta zgonu oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu małżeństwa i akta zgonu, przed przekazaniem aktów stanu cywilnego oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego ich udostępnienie przez kierownika urzędu stanu cywilnego następuje na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Tak więc przy rozpoznaniu żądania strony istotne są przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

W szczególności w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach ustanowiono zasadę powszechnego dostępu, zgodnie z którą każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych. Natomiast jedyne ograniczenia tej zasady przewidziano w art. 16b ust. 1 ww. ustawy. Mianowicie dostęp do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu: 1) w zakresie i na zasadach określonych w przepisach: a) o ochronie informacji niejawnych, b) o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych; 2) ze względu na ochronę: a) dóbr osobistych, b) danych osobowych; 3) ze względu na potrzebę zachowania integralności składników państwowego zasobu archiwalnego zagrożonego uszkodzeniem, zniszczeniem lub utratą.

Z uwagi na powyższe brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia, znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu – stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt. 2 materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu. Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Terminy wskazane w art. 128 ust. 1 ustawy o aktach stanu cywilnego odnoszą się do terminów przekazywania ksiąg stanu cywilnego przez kierowników USC do właściwych archiwów państwowych. Zgodnie z art. 128 ust. 1 zd. 2 jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Przepis ten nie wprowadza zmian w zakresie samej zasady udostępniania aktów zgonu i małżeństw, a jedynie wprowadza wyjątek wobec art. 28 ust. 3 ustawy w zakresie przekazywania aktów przez kierownika USC do właściwego archiwum państwowego. Okres przechowywania księgi nie oznacza jednak, że jest to wspólny okres udostępniania akt, albowiem art. 28 ust. 4 ustawy prawo o aktach stanu cywilnego wyraźnie stanowi, że udostępnianie akt stanu cywilnego, po upływie terminów określonych w art. 28 ust. 1 ww. ustawy, odbywa się na zasadach uregulowanych ustawą o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, jak również wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., i rozpozna wniosek o udostępnienie akt stanu cywilnego na podstawie zasad uregulowanych ustawą o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W szczególności organ winien zbadać, czy nie zachodzą w sprawie przesłanki uzasadniające ograniczenie zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych, wskazane w art. 16b ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Ponadto, uwzględniając zasadę powszechnego dostępu ustanowioną w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, organ oceni zasadność złożonego przez stronę wniosku, rozróżniając złożenie przez nią wniosku w zakresie własnych indywidualnych poszukiwań genealogicznych oraz w zakresie poszukiwań dla Polskiego Towarzystwa Genealogicznego w celu umieszczenia na ogólnie dostępnej stronie internetowej, w kontekście ograniczenia powszechnego dostępu np. z uwagi na ochronę dóbr osobistych osób żyjących.

Udostępnienie wnioskowanych materiałów winno nastąpić w wyniku dokonania czynności technicznych pracowników urzędu stanu cywilnego – art. 16a ust. 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz ją poprzedzającą.