Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 290/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron Sędziowie: WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi Miasta i Gminy N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...] wydaną w przedmiocie reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił następująco stan sprawy.

Pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. Z. Ż. i J. Ż. wystąpili o wydanie decyzji administracyjnej ustalającej, iż zespół pałacowo-parkowy położony w miejscowości N., powiecie [...], województwie [...], stanowiący byłą własność F. Ż., oznaczony aktualnie jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] ha, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] orzekł, iż zespół pałacowo-parkowy o powierzchni [...] ha, składający się z działki ewidencyjnej nr [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił ww. decyzję Wojewody [...] w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia, że zespół pałacowo-parkowy położony w N. nie podpadał pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał powyższą decyzję Wojewody [...] w mocy.

Po rozpoznaniu skargi J.Ż na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2218/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] orzekł, że zespół pałacowo-parkowy położony w N., oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu N., nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ stwierdził, że wymieniony zespół pałacowo-parkowy nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią gospodarstwa rolnego. Wojewoda [...] wskazał między innymi, że częścią gospodarczą majątku administrował rządca, a miejsce z którego dokonywał tych czynności znajdowało się poza zespołem pałacowo-parkowym.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] złożyła Gmina N., zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. oraz art. 107 § 3 kpa. Skarżąca zakwestionowała także brak związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku oraz podniosła, że organ pierwszej instancji nie ustalił, w jaki sposób wykorzystywane były stajnia i wozownia. Ponadto zdaniem odwołującej materiał dowodowy zebrany w sprawie nie był wystarczający do przyjęcia przedstawionych przez organ pierwszej instancji ustaleń stanu faktycznego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że strona na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Ministra, z akt niniejszej sprawy wynika, że zarówno pałac, jak i park w N. zostały wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1975 r. (nr rej. [...]) oraz z dnia [...] kwietnia 1973 r. (nr rej. [...]). Z dokumentacji przekazanej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...], w tym planu folwarku N. oraz dokumentacji konserwatorskiej, jak również zbieżnych oświadczeń J. Ż. oraz J.P., zawartych w odpisach protokołów z posiedzeń Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. i z dnia [...] października 2007 r. w sprawie przeciwko gminie N. o wydanie nieruchomości, prowadzonej pod sygnaturą [...] wynika, iż folwark w N.i obejmował trzy części: pałac z parkiem oraz budynkami towarzyszącymi; podwórze gospodarcze i kolonię mieszkalną. W skład zespołu pałacowo-parkowego wchodził pałac wraz z wozownią, stajnią i domem ogrodnika oraz park krajobrazowy na obszarze którego znajdował się staw ozdobny. Pałac wraz z parkiem były oddzielone od pozostałych nieruchomości murem. Ponadto na terenie zespołu pałacowo-parkowego nie przebywali pracownicy rolni oraz służba folwarczna. Park zajmował obszar około [...] ha i znajdował się w południowej części całego założenia. Od strony północnej graniczył z drogą biegnącą między podwórzem a parkiem, od strony zachodniej graniczył z cmentarzem i polami, zaś od wschodu z drogą biegnącą od parku do kolonii mieszkalnej. Od południa park przylegał do drogi i zabudowy mieszkaniowej. Główna ozdobna brama wjazdowa znajdowała się w części wschodniej parku. Przed pałacem znajdował się dziedziniec typu zamkniętego z podjazdem i klombem. Park zaprojektowany był początkowo w stylu francuskim, później dokonano zmiany na styl angielski. W parku znajdowało się cenne starodrzewie oraz liczne cieki wodne, które miejscami tworzyły stawy, mające charakter ozdobny (nie hodowano w nich ryb). Na terenie pałacu znajdowała stajnia wraz z wozownią. W stajni znajdowały się konie cugowe, które były używane w zaprzęgach do powozu lub karety, a także w przypadku niezbyt licznych polowań. W wozowni przechowywane były dwie karety. Ponadto na terenie parku znajdował się dom ogrodnika, a ogrodnik zajmował się wyłącznie parkiem i ogrodem.

Tym samym Minister uznał, iż zarówno usytuowanie zespołu pałacowo-parkowego w N., jak i jego przeznaczenie wskazywały na typowo rezydencjonalny i mieszkaniowy charakter.

Zatem, zdaniem organu odwoławczego, zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia, jest istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy wnioskowaną częścią majątku, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Minister wyjaśnił, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest obecnie jednolity pogląd, zgodnie z którym wykazanie istnienia tzw. "związku funkcjonalnego" pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a resztą nieruchomości, jest niezbędną przesłanką dla uznania, że rezydencja właściciela nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (vide: uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10).

Minister stwierdził, że pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia zespołu pałacowo-parkowego przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Wskazał, że na gruncie omawianej sprawy nie istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a pozostałą częścią majątku. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym oświadczenia J. Ż. oraz J. P., zawarte w odpisach protokołów z posiedzeń Sądu Okręgowego w [...], a także materiały pochodzące z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...], dowodzą, iż nie istniała zależność pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym w N. a położonymi po drugiej stronie drogi zabudowaniami gospodarczymi i kolonią mieszkalną oraz pozostałą częścią majątku. Ponadto pracami związanymi z administracją majątkiem zajmował się rządca zamieszkały na terenie innego folwarku – S. Właściciel majątku, który pracował w banku w P., zajmował się jedynie ogólnym nadzorem i spawami finansowymi. Fakt ten dodatkowo potwierdza brak związku funkcjonalnego pomiędzy ww. składnikami majątku.

W tym stanie rzeczy Minister uznał, że zespół pałacowo-parkowy położony w N., powiecie [...], oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2013 r. wniosło Miasto i Gmina N., zarzucając:

naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez nieodniesienie się do zarzutów odwołania i oparcie się na dotychczas przeprowadzonych ustaleniach dowodowych, a w konsekwencji powyższego naruszenie również art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa,

brak ustaleń faktycznych w przedmiocie wykorzystania na potrzeby gospodarstwa rolnego obiektów gospodarczych: dwóch obór, kuźni oraz stodoły na potrzeby stajni i wozowni (obiektów o charakterze gospodarczym), znajdujących się na terenie zespołu parkowo-pałacowego w N., zwłaszcza w sytuacji, gdy w zebranym materiale dowodowym brak jest informacji o istnieniu innych stajni i wozowni w majątku ziemskim, które pełniłyby funkcje na rzecz majątku ziemskiego,

rażące naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, że pisemne oświadczenia osób: Z. Ż., J. Ż. oraz J. P., złożone w toku postępowania sądowego o wydanie nieruchomości gruntowej wraz z położonej na niej zespołem pałacowo-parkowym w N. są wiarygodne pomimo, że zostały złożone przez osoby zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy oraz dotyczą okoliczności z czasów, kiedy wskazane osoby były dziećmi,

istotne naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego odnoszącego się do zespołu pałacowo-parkowego w N., jaki istniał w dniu wejścia w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w kontekście ustaleń wskazanych w pkt 2,

błędne przyjęcie, że oświadczenia Z. Ż., J. Ż. oraz J. P. złożone w toku postępowania sądowego o wydanie nieruchomości gruntowej, na której położony jest zespół pałacowo-parkowy w N., mogą stanowić podstawę ustalenia stanu faktycznego, odnoszącego się do tego zespołu na dzień 13 września 1944 r.,

istotne naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego interpretację polegającą na przyjęciu, że zespół pałacowo-parkowy w N. stanowił w dniu 13 września 1944 r. zwarty kompleks odrębny od majątku ziemskiego F. Ż., co w konsekwencji oznacza przyjęcie nieistnienia związku funkcjonalnego przedmiotowego zespołu z majątkiem ziemskim N., to jest niepodpadanie tego zespołu pod przepisy art. 2 ust. 1 lit e dekretu z dnia 6 września 1944 r.,

naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Miasto i Gmina N. wyjaśniło, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, gdyż uznał oświadczenia Z. Ż., J. Ż. oraz J. P., złożone w toku postępowania sądowego o wydanie nieruchomości gruntowej, na której położony jest zespół pałacowo-parkowy w N., za dowody w sprawie. Wskazane powyżej osoby wypowiadały się w kwestiach zasadniczych i fundamentalnych, bo dotyczących ustalenia związku funkcjonalnego przedmiotowego zespołu z pozostałymi gruntami o charakterze rolniczych, składającymi się na majątek F. Ż. z okresu kiedy zamieszkiwali ów zespół. Tymczasem, wszystkie osoby były w tamtym czasie osobami małoletnimi. Z. Ż. urodził się w 1936 r., jego młodszy brat J. Ż. w 1939 r., a ich kuzyn J. P. w 1928 r. W ocenie strony skarżącej, dzieci (w jednym przypadku niemowlę), wypowiadały się o postrzeganiu rzeczywistości do września 1939 r., kiedy to wskazani świadkowie wyjechali na stałe z Polski. Według identycznych przesłanek – w ocenie Miasta i Gminy N. – należy zakwestionować oświadczenie J. P., który jako dziecko odwiedzał rodzinę w N. W 1939 r. miał około 11 lat. Z tych powodów ww. osoby nie dysponowały wiedzą na temat przywoływanego związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego z pozostałą częścią gospodarstwa rolnego. Dodatkowo poniesiono, że oświadczenia wskazanych osób są tendencyjne i jednostronne, bowiem wypowiadają je osoby niewątpliwie zainteresowane korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sprawy, przy założeniu, że dzieci w wieku od kilki miesięcy do 11 lat są zdolne poznawczo do postrzegania świata w sposób tak precyzyjny i jednoznaczny, bo dotykający zagadnień faktyczno-prawnych zabudowanej nieruchomości gruntowej, w której na stałe zamieszkiwali, bądź czasowo przebywali. Zaznaczono również, że z uzasadnienia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w W. nie wynika ponadto, czy dokonując oceny powyższych oświadczeń jako dowodów organ dał im wiarę w całości, czy może w części oraz dlaczego uznał je za wiarygodne.

W dalszej części skargi podkreślono także, że w skład zespołu pałacowo-parkowego wchodziły stajnia, wozownia i dom ogrodnika. Natomiast w gospodarczej części majątku znajdowały się: dwie obory, kuźnia, stodoła, gorzelnia i dom mieszkalny. Podnoszona okoliczność, że wskazane wyżej obiekty były rozdzielone drogą, płotem, czy murem nie ma znaczenia dla ustalenia istniejących związków funkcjonalnych zespołu z majątkiem ziemskim N., na którym prowadzono działalność produkcyjną (rolniczą). Nie zostało udowodnione i rozstrzygnięte przez oba organy administracji publicznej, że składające się na część gospodarczą majątku ziemskiego obiekty w postaci: dwóch obór, kuźni oraz stodoły nie były wykorzystywane również na potrzeby zespołu pałacowo-parkowego. W przypadku kuźni jest to wysoce prawdopodobne, bowiem w zespole znajdowała się tak stajnia, jak i powozownia.

W ocenie Miasta i Gminy N. istotnym dla sprawy zagadnieniem było również istnienie więzi finansowej polegającej na tym, że majątek ziemski z pewnością dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu oraz płodów rolnych na potrzeby jego mieszkańców i ich gości.

Strona skarżąca zaznaczyła ponadto, że powoływane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego zwraca w szczególności uwagę, na powiązanie pomiędzy dworem, pałacem czy parkiem, a resztą majątku, winno być badane na płaszczyźnie związków finansowych, organizacyjnych i terytorialnych, jak również personalnych, osób prowadzących (zarządzających) majątkiem ziemskim. Zatem – zdaniem Miasta i Gminy N. – rozróżnienie funkcjonalności stajni wraz z wozownią powinno wpływać na uznanie całości lub części nieruchomości za podlegającą rygorom art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r., czy też nie. Zaznaczono, że z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 696/08 wynika, że organ winien ustalić, czy na nieruchomości objętej wnioskiem znajdowały się jakieś obiekty folwarczne i gospodarcze niezbędne do prowadzenia działalności rolniczej, czy też zespół pałacowo-parkowy był fizycznie wydzieloną częścią majątku użytkowaną jedynie w celach mieszkalnych. Gdyby powyższego organ administracji dokonał, wiadomym byłoby, jakie funkcje gospodarcze pełniły stajnia i wozownia. Przy ustaleniu, że pełniły one takie funkcje wobec majątku ziemskiego N., inna winna zapaść decyzja w przedmiotowej sprawie. Trudno bowiem uznać, zdaniem skarżącego, że w ramach jednej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr [...], na której stwierdzono istnienie obiektów o rozbieżnym przeznaczeniu, istnieje możliwość zakwalifikowania jej w całości jako nieruchomości podpadającej pod zapisy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W oparciu o powyższe Miasto i Gmina N. wniosło o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ustosunkowując się do jej zarzutów, wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

O oddalenie skargi wnieśli również Z. Ż. i J. Ż., którzy swoje stanowisko wyrazili w piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U., nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności i administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 1345 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153. Poz. 1270 z późn. zm.) Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust.1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.).

Zgodnie z powyższym przepisem na cele reformy rolnej miały być przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólne, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zdanie pierwsze ust.1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowanym w Dz. U. R. P nr 4, poz.17) odwoływało się bezspornie do "nieruchomości" ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust.1 zd. 1-zawarte w tekście jednolitym w Dzienniku Ustaw z 1945 r. nr 3, poz.12 nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszystkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Podkreślenia wymaga, iż omawiany dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995 r. sygn. akt II SA 1499/94, "Wokanda" 1996. z .3, s. 32).

Jednocześnie obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu jest zbadane, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalne z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Nie ma zatem jakichkolwiek przesłanek, aby wszystkie nieruchomości wchodzące w skład danego majątku traktować jako nieruchomości ziemskie w omawianym znaczeniu, tj. o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśnienia faktycznego ich charakteru.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06 (opubl. ONSAiWSA 2006/05 poz. 123), przyjęto, że związek funkcjonalny zespołu pałacowo-parkowego z gospodarstwem rolnym to niezbędna przesłanka uznania, iż zespół ten przeszedł na rzecz Państwa w myśl dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 3/10.

Pojęcie to nie jest normatywne zdefiniowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażony jest pogląd, iż związek funkcjonalny zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjonalnej i odwrotnie. Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji ustalenie występowania takiej zależności – w kontekście rozpatrzenia konkretnej sprawy możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że zespół pałacowo-parkowy położony w miejscowości N. w powiecie [...] w województwie [...] stanowiąca obecnie działkę nr. [...] o powierzchni [...] ha, cały majątek Ziemski N. miał w 1947 r [...] ha) nie podlegał przepisom dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r ponieważ nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolnej. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika bowiem, że folwark w N. składował się z trzech wyodrębnionych części: pałacu z parkiem krajobrazowym oraz budynkami towarzyszącymi (wozownia, stajnia i dom ogrodnika) oraz podwórza gospodarczego i kolonii mieszkalnej. Pałac wraz z parkiem (na terenie którego znajdował się ozdobny staw) był oddzielony od pozostałych części majątku murem. Z materiału dowodowego wynika też, że na terenie zespołu pałacowo-parkowego nie przebywali pracownicy rolni oraz służba folwarcza. Natomiast stajnia i wozownia wykorzystywane były wyłącznie dla potrzeb mieszkańców zespołu pałacowo-parkowego. Znajdowały się w niej konie cugowe i przechowywane były dwie karety. Potwierdza te fakty zarówno dokumentacja konserwatora Zabytków jak i oświadczenia J. Ż. i J. P. Zawarte w protokole z posiedzeń Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r i z dnia [...] października 2007 r (sygn. akt [...]) które są zbieżne.

Wbrew zarzutowi skargi J. P. w 1939 r miał 11 lat i tego typu informacje nie przekraczały zdaniem Sądu możliwości zapamiętania wyglądu majątku przez 11 letnie dziecko.

Materiał dowodowy nie daje też podstaw do przyjęcia, że zespół pałacowo-parkowy był wykorzystywany do czynności związanych z administrowaniem majątkiem. Administrator majątku (rządca) mieszkał bowiem na terenie innego folwarku o nazwie S., gdzie znajdowało się jego biuro.

Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy wbrew stanowisku skarżącego jest ustalenie czy dochody z działalności rolniczej stanowiły źródło dochodu właściciela majątku N.. \Jednak z materiału dowodowego wynika, że nie było to jedyne źródło dochodów, ponieważ właściciel majątku, pracował w banku w P. i z pracy tej przeznaczał również środki na utrzymanie zespołu pałacowo-parkowego.

Sąd zauważa, że zgodnie z aktualną linią orzeczniczą NSA o związku funkcjonalnym rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiazania podmiotowe, finansowe i terytorialne (IOSK 686/08,OSK 906/08) oraz źródła dochodów właściciela (I OSK 27/09, I OSK 302/10), a także korzystanie przez właściciela z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytworzonych przez majątek ziemski

(I OSK 1014/08). Natomiast zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny bezspornie świadczy o tym, że zespół pałacowo-parkowy w N. miał typowo rezydencjalny i mieszkaniowy charakter. Tym bardziej, że był wyodrębniony nie tylko funkcjonalnie, ale także jako odrębna parcela. Natomiast korzystanie przez konie cugowe ze stajni znajdującej się na terenie pałacowo-parkowym z usług np. kuźni znajdującej się w części gospodarczej majątku znajdującej się po drugiej stronie drogi nie świadczy wbrew zarzutowi skargi o związku funkcjonalnym zespołu z pozostałą częścią majątku. Związek funkcjonalny zgodnie z poglądami judykatury zachodzi wtedy tylko, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie co słusznie podkreślają organy rozpoznając przedmiotową sprawę. Sytuacja powyższa w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Sąd nie podzielił także zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 KPA, uznając, że organy w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy na podstawie którego prawidłowo ustaliły stan faktyczny czemu dały wyraz w uzasadnieniu swoich decyzji. Organ administracji nie naruszył też zasady swobodnej oceny dowodów oraz prawa materialnego poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego zespołu pałacowo-parkowego w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Sąd zwraca przy tym uwagę, że stan faktyczny zespołu pałacowo-parkowego zarówno w 1944 r jak i po wojnie nie uległ zmianie, a materiał dowodowy potwierdza, że także po wojnie zespół pałacowo-parkowy nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej czy rolniczej, gdyż ulokowano w obiektach znajdujących się na jego terenie przedszkole, ośrodek zdrowia, bibliotekę i mieszkania, natomiast park służył mieszkańcom do wypoczynku, a w stajni mieścił się Gminny Ośrodek kultury. Jednak ze względu na znajdowanie się przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu pod okupacją niemiecką niemożliwe było jej przejęcie i opisanie znajdującego się na niej majątku na tą datę. Stało się to możliwe dopiero po wyzwoleniu. Jednak charakter zabudowań, czy rodzaj użytków to elementy względnie stałe, które nie ulegają istotnym zmianom w tak krótkim czasie tj. od dnia wejścia w życie dekretu do dnia ich przejęcia, dlatego także i ten zarzut skargi nie zasługuje na uwzględnienie.

Dlatego też Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r. orzekającą, że zespół pałacowo-parkowy w N. oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu N. nie podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z powodu braku związku funkcjonalnego pomiędzy częścią rezydencjalną (zespół pałacowo-parkowy N.) a pozostałą częścią majątku N.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r, poz. 270 ze zm). Orzekł jak w sentencji.