Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1229/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Podaniem z dnia 18 czerwca 2013 r. M.L. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..] z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką J.L.

Decyzją z dnia [..] lipca 2013 r. Burmistrz [..] odmówił M.L. przyznania żądanego świadczenia, jednak wskutek uwzględnienia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] decyzją z dnia [..] września 2013 r. nr [..], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [..] stycznia 2014 r. nr [..], Burmistrz [..] odmówił M.L. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. L. na okres od 1 czerwca do 31 października 2013 r. uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła określonej w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm. – zwanej dalej u.ś.r.) przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Strona pracowała ostatnio w okresie od 1 maja 1987 r. do 31 maja 2005 r., a w okresie od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Ustalono też, że ww. umowa o pracę uległa rozwiązaniu na skutek naruszenia przez pracownika obowiązków pracowniczych, za wypowiedzeniem ze strony pracodawcy. W toku natomiast postępowania przed sądem pracy zawarto ugodę, w której postanowiono, że rozwiązanie stosunku pracy następuje za wypowiedzeniem dokonanym przez zakład pracy na podstawie art. 32 Kodeksu pracy z przyczyn podanych w wypowiedzeniu z dnia 14 lutego 2005 r. Brak było zatem podstaw do uznania, że pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a sprawowaną opieką zachodził związek przyczynowy.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.L. zarzuciła, że organ I instancji dokonał błędnej oceny poczynionych ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Przyczyną ustania zatrudnienia był brak dyspozycyjności wobec oczekiwań pracodawcy z powodu konieczności opiekowania się J.L. Pracodawca zmierzał bowiem do rozszerzenia zakresu obowiązków pracowniczych o obowiązki w kasie konduktorskiej. Zaproponowane warunki przyjęła pod warunkiem, że będą realizowane w godzinach zasadniczego czasu pracy, a nie w godzinach nadliczbowych. Oświadczenie takie zamieściła na dokumencie z dnia 17 września 2004 r. Wynikać z tego miało, że najważniejsza była dla niej możliwość sprawowania opieki nad matką, nawet pod groźbą utraty zatrudnienia. Wypowiadając umowę o pracę pracodawca zarzucił jej szereg nieprawdziwości, dlatego wniosła odwołanie do sądu pracy, a sprawa ostatecznie zakończyła się ugodą sądową, w której jednoznacznie wyraziła wolę braku kontynuacji zatrudnienia u tego pracodawcy z uwagi na niemożność pogodzenia pracy z opieką. Zrezygnowała też z roszczenia o przywrócenie do pracy.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z dnia [..] lutego 2014 r. nr [..], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] (dalej: "SKO w [..]" lub "Kolegium") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe, podobnie jak dokonane ustalenia faktyczne i ich ocenę. Ustalenia te nie potwierdziły spełnienia wynikającej z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W zawartej ugodzie sądowej strona zaakceptowała bowiem przyczyny wypowiedzenia wskazane przez pracodawcę w wypowiedzeniu umowy o pracę. Brak zatem związku pomiędzy ustaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z przyczyn innych niż odmowa przyjęcia nowego zakresu obowiązków pracowniczych i nastąpiło po upływie 5 miesięcy od określenia nowego zakresu obowiązków pracownika. Kolegium zwróciło również uwagę, że wykonywana praca w tamtym okresie nie stanowiła dla wnioskodawczyni przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką, a gdyby jej wykonywanie miało odbywać się w godzinach aprobowanych przez M.L., to nie zrezygnowałaby z tej pracy.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się M.L., wnosząc do tut. Sądu skargę, w której zarzuciła organowi naruszenie przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdziła, że pomimo spełnienia przez nią wszystkich przesłanek określonych w powołanym przepisie organy obu instancji odmówiły przyznania jej żądanego świadczenia. Dokonały bowiem błędnej interpretacji tego unormowania i poprzestały na wynikach wykładni językowej. Podkreśliła, że pomimo iż specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym rodzajem świadczenia rodzinnego, to z uwagi na jego cel przy wykładni powinno się uwzględnić także dyspozycję art. 17 ust. 1 tej ustawy i odczytywać sens obu unormowań w ten sam sposób. Przyjęcie bardzo ściśle, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jedynie osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia, a nie przysługuje osobom, które nie podjęły zatrudnienia, niweczyć ma cel nowelizacji i może rodzić nadużycia w postaci podejmowania fikcyjnego zatrudnienia tylko po to, aby uzyskać tego rodzaju świadczenie. Skarżąca wskazała też, że do 30 czerwca 2013 r. pobierała z tytułu sprawowanej opieki nad matką świadczenie pielęgnacyjne, przyznane jej bezterminowo, a specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi kontynuację tego właśnie świadczenia. Opiekując się zatem matką w istocie zrezygnowała ona z zatrudnienia jak i zamiaru jego podjęcia, ponieważ otrzymując świadczenie pielęgnacyjne utraciła na swój wniosek status osoby bezrobotnej.

W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. sygn. II SA/Rz 615/14, Sąd zawiesił postępowanie w sprawie, które podjęto postanowieniem z dnia 23 września 2014 r., a sprawę zarejestrowano pod sygn. II SA/Rz 1229/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Poza sporem pozostawało, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swą niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. L. Z akt sprawy wynika, że w okresie od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. M.L. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, które miała przyznane bezterminowo. Decyzja w tym przedmiocie wygasła na skutek sprzecznych z Konstytucją działań ustawodawcy. Taka ocena przepisów przejściowych w szczególności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548 – zwanej dalej ustawą zmieniającą) znalazła wyraz w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność w/w przepisów z art. 2 Konstytucji RP.

Bezsporne jest w sprawie także, że skarżąca spełnia warunek dotyczący kryterium dochodowego przewidziany w art. 16a ust. 2 u.ś.r..

Ustawą zmieniającą w miejsce dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego wprowadzono dwa rodzaje świadczeń: w art. 16a u.ś.r. – specjalny zasiłek opiekuńczy, w art. 17 – świadczenie pielęgnacyjne, którego nie wszystkie przesłanki uzyskania są tożsame z przesłankami jego uzyskania według przepisów obowiązujących przed zmianą u.ś.r..

Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciążył obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Spór sprowadza się do kwestii czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, jak tego wymaga art. 16a ust. 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy jej stosunek pracy, który ustał 31 maja 2005 r. na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę, z przyczyn leżących po stronie pracownika był rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podtrzymuje pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 724/13, a dotyczący wykładni przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r., która – zwłaszcza w sytuacji, kiedy dotyczy to osób, którym wcześniej przyznano bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne a decyzje w tym zakresie wygasły z mocy uznanego za sprzeczny z Konstytucją RP art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Pogląd ten znalazł akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I OSK 28/14, który go jeszcze rozwinął.

Organy dokonując wykładni ww. przepisu przyjęły mianowicie, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, ponieważ prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Według orzecznictwa specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13; WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13, i inne). Zdaniem Sądu, to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę niepozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). Wymaganie od osób niepracujących – z tego powodu, że sprawują faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – podjęcia pracy po to, by następnie (nawet po krótkim okresie) z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie sama forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna, jest zbędne w sytuacji możliwości prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu nie sposób przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd podziela tym samym stanowisko prezentowane w orzecznictwie (zob. też uzasadnienia wyroków: WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13; WSA w Łodzi: z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 514/13, i z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13; WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13; WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 523/13 i wiele innych).

To, że ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodając art. 16a ust. 1, w którym kwestię przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnił od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie oznacza, że w przepisie tym nie została zawarta norma, która obejmowałaby określoną grupę osób, które także zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli taka rezygnacja nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Już wcześniej istniała bowiem taka norma, w związku z którą M.L. otrzymywała stosowne świadczenie. To, że racjonalny ustawodawca dokonał zmiany przepisów nie oznacza, że takiej normy nie zawarł w kolejnym, ale niezbyt precyzyjnym brzmieniu przepisu. Należy bowiem mieć na względzie, że powyższe uregulowanie (zmiana ustawy) miało na celu wyłącznie wyeliminowanie sytuacji, w których w poprzednim stanie prawnym uprawnienie do przyznania świadczenia było nadużywane przez osoby wnioskujące o przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa. Jak podkreślił NSA w powoływanym wyroku z 30 października 2014 r. sygn. akt I OSK 28/14 ratio legis art. 16a ust. 1 u.ś.r. jasno wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej. W projekcie tym bowiem wskazano, że zawężenie kręgu osób uprawnionych do przyznania zasiłku nastąpiło w celu wyeliminowania występujących do tej pory niepożądanych zjawisk wyszukiwania przez osoby nieaktywne zawodowo osób niepełnosprawnych jedynie w celu uzyskania środków finansowych ze strony Państwa, bez faktycznego sprawowania opieki nad taką osobą, co więcej wskazując, że w celu weryfikacji tych nadużyć wprowadzono odpowiednie procedury umożliwiające taką weryfikację (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw; druk sejmowy nr 724). W tych warunkach nie było podstaw do stwierdzenia, że treść normy prawnej jaką zawiera art. 16a ust. 1 u.ś.r. pozbawiała prawa do zasiłku każdą osobę, która sprawowała już opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zrezygnowała też z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że niezbyt precyzyjna treść przepisu nie mogła decydować o sposobie dekodowania tej normy w sposób jaki przeprowadziły to organy administracji publicznej, tym bardziej, że ostatecznie ustawodawca w kolejnej nowelizacji doprecyzował treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. w tym zakresie.

Także w ocenie NSA wyrażonej w sprawie o sygn. I OSK 28/14 prokonstytucyjna wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w świetle tego przepisu należy rozumieć także rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na uwagę zasługuje także to, że w kwestii konstytucyjności ww. przepisu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Co prawda w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14, umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji" – to w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012 r., poz. 1548), które na mocy tej ustawy zostały go pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134).

Jak wcześniej wskazano, w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, wprowadzającej m.in. zaskarżony art. 16a ust. 1 u.ś.r., narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do Państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012 r. Podkreślono, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Wykonując wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego Sejm uchwalił w dniu 4 kwietnia 2014 r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U poz. 567), w której uregulowano sytuację prawną osób, które utraciły prawo do świadczenia rodzinnego w związku z wejściem w życie ustawy 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa weszła w życie 15 maja 2014 r. Zgodnie z art. 5 w zw. z art. 8 tej ustawy istniała możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z 2012 r. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przyznała jednocześnie prawo do wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego za okres między wygaśnięciem tego prawa a dniem wejściem jej w życie, wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego.

Ponadto art. 17 tej ustawy zmienił treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. W ust. 1 pkt 1 tego przepisu w nowym brzmieniu ustawodawca już wyraźnie uregulował kwestię prawa do świadczeń rodzinnych również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten – zgodnie z art. 26 tej ustawy – wejdzie w życie 1 stycznia 2015 r.

Niezależnie od wyniku wykładni językowej art. 16a ust. 1 u.ś.r. decydujące powinny być wyniki wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej, dające podstawę do uwzględnienia w pierwszej kolejności prokonstytucyjnej interpretacji normy prawnej zawartej w ww. przepisie. Jak już wyżej wskazano, zasadność takiej interpretacji została potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny po wydaniu przez tut. Sąd wyroku w powoływanej sprawie o sygn. II SA/Rz 724/13, co z kolei było podstawą do dokonania kolejnej nowelizacji ustawy, eliminującej wątpliwości interpretacyjne związane z zastosowaniem art. 16a ust. 1 ww. ustawy, czy norma zawarta w tym przepisie obejmuje również osoby, które zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zwrócić należy także uwagę na okoliczność, że w wyniku interwencji ustawodawcy usunięte zostały jeszcze inne problemy interpretacyjne np. związane z uprawnieniem małżonków do tego świadczenia. Mimo iż z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika obowiązek alimentacyjny między małżonkami ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów dodano małżonków przy wyliczeniu osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Taki zabieg ustawodawcy potwierdza, iż zmiany redakcyjne w art. 16a ust. 1 u.ś.r. miały na celu usunięcie rozbieżności pojawiających się przy wykładni tego przepisu co przemawia za stosowaniem jego prokonstytucyjnej wykładni.

W świetle argumentacji przedstawionej przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniach w/w wyroku i postanowienia taka wykładnia jest prawidłowa.

Jak bowiem wynika z podstaw aksjologicznych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczenie osób uprawnionych do świadczeń, o jakim mowa w art. 16a ust. 1, mogło nastąpić w sytuacji wykazania przez organy administracji, że M.L. korzystała dotychczas ze świadczeń w wyniku nadużywania pomocy finansowej ze strony państwa. Jednak fakt, że sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką nie był w ogóle kwestionowany przez organy w niniejszej sprawie, jak również nie zostało wykazane to, że skarżąca dotychczasowe świadczenia uzyskiwała w wyniku nadużyć.

Podkreślić należy, że cytowany wyrok NSA nie jest odosobniony, bowiem analogiczna argumentacja znalazła zastosowanie także w innych wyrokach NSA (m.in. uzasadnienie wyroku z 10 października 2014 r. sygn. akt I OSK 489/14, z 30 października 2014 r. sygn. I OSK 1442/14, I OSK 2930/13 i innych z tej samej daty czy też z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 812/14).

Zasadnie natomiast zauważył organ II instancji, że w świetle art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c u.ś.r. brak podstaw do przyznania skarżącej żądanego świadczenia za miesiąc czerwiec 2013 r., skoro w tym czasie była ona uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powyższego, skoro organy naruszyły prawo materialne – art. 16a ust. 1 u.ś.r. – poprzez jego błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Rozpatrując ponownie sprawę organy zastosują wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. przedstawioną wyżej.