Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 601/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie WSA: Grażyna Firek Piotr Głowacki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego [...]sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą w K., z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych, m.in: D. B. na podstawie tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty wydanego przez sąd powszechny. Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i cywilnej prowadzonej do majątku zobowiązanego, Sąd Rejonowy dla K – N. w K. postanowieniem z dnia [....].04.2011r., sygn. [...] wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - N[... do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej. Na podstawie w/w tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. w dniu [...].10.2013 r., zawiadomieniem z dnia [...].10.2013 r. nr [...], dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu wobec [...] sp. z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...]10.2013 r., a zobowiązanemu w dniu [...]11.2013r. w trybie art. 44 Kpa. [...]sp. z o.o, pismem z dnia [...].10.20 1 3r. poinformowała organ egzekucyjny, że uznaje zajętą wierzytelność. Naczelnik Małopolskiego Urzędu Skarbowego w K., postanowieniem z dnia [...]10.2018r. Nr [...] umorzył prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne uznając, iż w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane zostało w oparciu o przepis art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej upea). Postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zaspokojenia należności głównych oraz powstałych kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. działając z urzędu na podstawie art. 64c § 1, § 6a upea, zawiadomieniem z dnia [...].11.2018r. Nr [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie w/w tytułu wykonawczego w wysokości 3.716,57 zł wskazując, iż po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Następnie wierzyciel wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia w tym zakresie i organ egzekucyjny w dniu [...].12.2018 r. wydał postanowienie nr [...] w którym obciążył wierzyciela tymi kosztami w wysokości 3.716,57 zł. Strona złożyła zażalenie na w/w postanowienie, które zostało utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji.

W dniu [...].11.2018 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie w/w kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku wierzyciel zaznaczył, że zbieg egzekucji administracyjnej z sądową dotyczył zbiegu do konkretnego rachunku bankowego, a nie do wszystkich składników majątku spółki. Ponadto wierzyciel kwestionował wysokość naliczonych kosztów.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...]01.2019 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu organ egzekucyjny zwrócił uwagę, że rozpatrzył wniosek strony kierując się zasadą uznania administracyjnego, biorąc jednocześnie pod uwagę przesłanki z art. 64e § 1, § 2 upea.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie zarzucając:

- naruszenie przepisów w zakresie doręczeń, z uwagi na to że w/w postanowienie zostało doręczone podmiotowi nieuprawnionemu, który nie posiada pełnomocnictwa (czyli legitymacji) do reprezentowania go przed organem egzekucyjnym tj. Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Krakowie,

- przepisów w zakresie czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez pozbawienie możliwości zapoznania się z wystosowanym postanowieniem w sprawie wysokości kosztów i doręczenie go podmiotowi niebędącemu stroną, co narusza również przepisy o ochronie danych osobowych i doprowadziło do ujawnienia informacji osobom nieuprawnionym,

- przepisów w zakresie art. 64c § 1, § 4, § 6a pkt 2 i 7 oraz art. 64 § 5 upea poprzez niezgodne z prawem określenie wysokości kosztów egzekucyjnych z uwagi na to, że prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie nakazu zapłaty z dnia [...].08.2009 r., sygn.[...] wydanego przez Sąd Rejonowy dla K. - Ś. w K., Wydział V Sąd Gospodarczy w dniu [...]08.2009 r. sygn. Akt [...]. dotyczyło zbiegu do konkretnego rachunku bankowego w [...] a wskazane postanowienie określa koszty egzekucyjne dotyczące zajęcia innych wierzytelności pieniężnych (czynność nr [...] z dnia [...].10.2013r.), co w żaden sposób nie ma związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku bankowego i wyklucza możliwość obciążenia kosztami egzekucyjnymi.

Wierzyciel w zażaleniu zauważył, że Trybunał Konstytucyjny uznał regulację zawartą w art. 64 § 1 pkt 4 upea za niekonstytucyjną, a wierzyciel kwestionuje wysokość naliczonych kosztów.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu podano, iż wierzyciel D. B. ustanowił w dniu [...]02.2010r. pełnomocników w osobach radców prawnych I. W.- P. i J. P. (pełnomocnictwo w aktach) do reprezentowania w sprawie o należności od [...]. w likwidacji z siedzibą w K. Dodatkowo pełnomocnik J. P. pismem z dnia [...]. 10.2011r. poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego K. - N. o zmianie adresu do doręczeń (pismo w aktach sprawy). Wierzyciel dopiero w niniejszym zażaleniu poinformował organ egzekucyjny o cofnięciu pełnomocnictwa I. W. - P. i J. P. W tej sytuacji właściwe było postępowanie organu pierwszej instancji, który przesłał i doręczył pełnomocnikowi postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasadą jest, że powstałe w toku egzekucji administracyjnej koszty obciążają zobowiązanego. Wskazuje na to brzmienie przepisu art. 64c § 1 upea. Na zasadzie wyjątku od powyższej reguły, obowiązek ten przechodzi na wierzyciela, gdy okaże się, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 upea.). Na gruncie niniejszej sprawy, przeniesienie obowiązku zapłaty kosztów egzekucyjnych na wierzyciela było skutkiem zaistnienia ostatniej z wyżej wymienionych okoliczności. Organ egzekucyjny obciążył bowiem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi ze względu na niemożność ich ściągnięcia od zobowiązanego, wobec którego umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji.

Ustawodawca, narzucając organowi egzekucyjnemu obowiązek dochodzenia kosztów egzekucyjnych w trybie egzekucji administracyjnej, wyposażył go w kompetencje umożliwiające mu, w sytuacjach wyjątkowych, odstąpienie od ich poboru. Wskazano na przesłanki z art. 64e § 2 upea - ważny interesu publicznego (art. 64e § 2 pkt 2 upea), albo gdy ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art.64e § 2 pkt 3 upea). Wskazano także na art. 64e § 3 upea - nieściągalność od zobowiązanego dochodzonych należności, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Natomiast żądanie zawarte we wniosku wierzyciela o umorzenie kosztów egzekucyjnych zostało oparte przede wszystkim na argumentacji, iż kwestionuje on wysokość naliczonych kosztów. Organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny, w wydanym postanowieniu prawidłowo powołał się na zasadę uznaniowości zawartą w przepisie art. 64e upea. Umorzenie kosztów egzekucyjnych powinno wynikać z okoliczności wyjątkowych. Koszty egzekucyjne, w myśl przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2013 r. póz. 885 ze zm.), są środkami publicznymi (niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym) i stanowią dochód budżetu państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z przepisów prawa, zaś obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność zostaje wyegzekwowana, ale nawet wtedy, gdy podjęte czynności egzekucyjne nie doprowadzają w rezultacie do ściągnięcia należności. Stosowanie instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być regułą, a jedynie wyjątkiem od zasady wyrażającej się w obowiązku ich zapłaty. Gdyby bowiem wolą prawodawcy było zwolnienie od tego ciężaru wierzycieli wykonujących zadania publiczne, stanowiłby o tym konkretny zapis w przepisach normujących te kwestie. Wierzyciel we wniosku kwestionował wyłącznie wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych. Natomiast organ egzekucyjny odpowiadając na argumenty strony zbadał ogólnie występowanie w sprawie przesłanek wymienionych w art. 64 upea. Jeżeli we wniosku nie powołano się na przesłanki wymienione w powyższym przepisie, to organ egzekucyjny nie miał obowiązku, ani uprawnień do rozszerzenia zakresu podania i zbadania przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. W odniesieniu do pozostałych zarzutów podano, iż wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie dotyczy przepisów odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dotyczy wysokości opłaty manipulacyjnej i opłat za czynności egzekucyjne, a kwestia ta nie stanowi przedmiotu oceny w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyrok ten nie ma więc zastosowania w niniejszej sprawie. Niekonstytucyjność w/w przepisów mogłaby zostać skutecznie podniesiona jedynie w postępowaniu w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

W skardze D. B. zarzucił naruszenie art. 64e § 1 i 2 upea z powodu nie uwzględnienia ważnego interesu publicznego, oraz art. 7, 77 i 80 kpa i art. 2 Konstytucji RP poprzez brak wnikliwego zbadania przesłanek umorzenia i zasady zaufania z uwagi na pobranie kosztów egzekucyjnych bez uwzględnienia nakładu pracy organu egzekucyjnego, a także nie uzyskania żadnej kwoty z egzekucji dla wierzyciela, co także narusza art. 262 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych było w okolicznościach kontrolowanej sprawy prawidłowe i nie naruszało wskazanych w skardze przepisów.

Zaakcentować należy, iż koszty egzekucyjne, w myśl przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publiczny, są środkami publicznymi (niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym) i stanowią dochód budżetu państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z przepisów prawa, zaś obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność zostaje wyegzekwowana, ale nawet wtedy, gdy podjęte czynności egzekucyjne nie doprowadzają do ściągnięcia należności. Stosowanie instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem regułą, a stanowi wyjątek od zasady wyrażającej się w obowiązku ich zapłaty. Istotnie bowiem, gdyby wolą prawodawcy było zwolnienie od tego ciężaru wierzycieli wykonujących zadania publiczne, stanowiłby o tym konkretny przepis rangi ustawowej.

Zgodnie z art. 64e § 2 upea koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 upea), albo gdy ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art.64e § 2 pkt 3 upea). Wedle art. 64e § 3 upea koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone również w przypadkach określonych w art. 64e § 2 pkt 1 upea, to jest gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonych należności, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja organu podatkowego ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla podatnika sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ podatkowy. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: ważny interes publiczny), stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. W utrwalonej linii orzeczniczej NSA podkreśla się, iż nie jest on organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżone rozstrzygnięcie podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi.

W ocenie sądu organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i prawidłowo rozstrzygnęły sprawę.

Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych została podjęta w ramach prawidłowo uzasadnionego uznania administracyjnego oraz po przeprowadzeniu postępowania, w którym sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień. Wydając rozstrzygnięcie organy dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa, a w toku postępowania zebrały wystarczający dla wyjaśnienia sprawy materiał dowodowy oraz zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonały jego analizy, a także wyczerpująco i wszechstronnie uzasadniły swoje rozstrzygnięcia. Organy z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, podkreślając zasadnie, iż kluczowy był wniosek skarżącego o umorzenie kosztów egzekucyjnych oparty przede wszystkim na argumentacji, iż kwestionuje on wysokość naliczonych kosztów, podczas gdy okoliczności mogące mieć istotny wpływ na przesłanki ważnego interesu publicznego czy brak uzasadnienia gospodarczego obciążeniem wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów nie zostały przez wnioskodawcę uprawdopodobnione. W szczególności wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków. Tymczasem w kontrolowanej sprawie wierzyciel tego nie wskazał. Nadto w sprawach o umorzenie kosztów egzekucyjnych, badane są jedynie okoliczności mające wpływ na ustawowe przesłanki umorzenia, nie zaś okoliczności dotyczące istnienia zaległości, czy ich prawidłowego ustalenia. Te okoliczności bowiem nie wchodzą w zakres sprawy o umorzenie kosztów egzekucyjnych i nie mogą być rozważane, czy to przez organ administracji jak i w konsekwencji oceniane w tym kontekście przez sąd.

Wobec powyższego nie doszło do naruszenia art. 64e § 1 i 2, art. 7, 77 i 80 kpa., czy art. 2 Konstytucji RP poprzez brak wnikliwego zbadania przesłanek umorzenia i zasady zaufania. Skoro wierzyciel we wniosku z dnia [...]11.2018r. kwestionował wyłącznie wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych, to nie może być uznany zarzut, iż organ egzekucyjny odpowiadając na argumenty strony zbadał ogólnie realizację w sprawie przesłanek wymienionych w art. 64e § 1 i § 2 upea. Organ egzekucyjny zasadnie w okolicznościach niniejszej sprawy rozpatrzył wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych w zakresie wskazanym w podaniu strony, a wbrew zarzutom nie miał obowiązku rozszerzenia badania przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych do sytuacji finansowej wierzyciela. Organy wiązało wszak ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Zakwestionowanie kosztów badane jest w odrębnym postępowaniu, a nie w zakresie wniosku o umorzenie kosztów. Również wskazywany w skardze art. 262 Kpa jest ogólnym przepisem odnoszącym się do ustalenia kosztów, a nie do przesłanek ich umorzenia.

Mając powyższe na uwadze sąd w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a. oddalił skargę.