Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 943/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6  ust. 6,  art. 5  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 136
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego J. J. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 grudnia 1990 r. J. J. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. J. w miejscowości P., powiat [...], województwo [...].

Następnie pismem z dnia 14 maja 2008 r. J. J. ponowił powyższy wniosek, załączając do niego stosowne dokumenty.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wojewoda [...] potwierdził J. J. prawo do rekompensaty w wysokości [...] zł, stanowiącej [...] części spadku, z tytułu pozostawienia przez A. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu organ podniósł, że w trakcie prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania ustalono, że A. J. (syn F.) pozostawił w miejscowości [...], pow. [...], województwo [...], nieruchomość składającą się z gruntów o powierzchni [...] ha ziemi, w tym ziemi ornej [...] ha oraz zabudowań, tj. dom drewniany, kryty słomą o kubaturze [...] m3, dom drewniany kryty słomą o kubaturze [...] m3, chlew drewniany kryty słomą o kubaturze [...] m3, stodołę drewnianą krytą słomą o kubaturze [...] m3, dom murowany, kryty dachówką o kubaturze [...] m3 oraz studnię. A. J. ewakuował się na obecne terytorium RP w 1946 r. na podstawie układu z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R i ludności Białoruskiej z terytorium Polski. Do S., znajdującej się na obecnym terytorium Polski, przybył w dniu 9 marca 1946 r., co potwierdza znajdujący się w aktach sprawy arkusz ewakuacyjny z [...] grudnia 1945 r. wystawiony przez Pełnomocnika Okręgowego PKWN do Spraw Ewakuacji oraz oświadczenie J. J. z 5 maja 2010 r. o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z zaświadczeniem Urzędu Miasta i Gminy w S. z [...] grudnia 2008 r.

Organ wskazał, że z postanowień Sądu Rejonowego w M. wynika, że spadek po A. J. zmarłym [...] marca 1953 r. w S. nabyła jego żona E. J. oraz jego dzieci J. J., F. J., S. J. i J. J. Spadek po zmarłej 23 października 1965 r. E. J., nabyli jej synowie J. J., F. J., S. J. i J. J. Spadek po zmarłym 30 czerwca 1983 r. . J. nabyła jego żona W. P. oraz jego dzieci M. J., T. J. i P. J. Spadek po J. J. zmarłym 11 lutego 1995 r. nabyła jego żona L. J. oraz jego córka B. J. Natomiast spadek po L. J. zmarłej 2 stycznia 2007 r. nabyła córka B. J. w całości.

Spadkobiercy ci oświadczyli, że dotychczas nie zostały zrealizowane uprawnienia do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewoda [...] wskazał ponadto, że wniosek z dnia 14 maja 2008 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, złożył wyłącznie w imieniu własnym J. J. Pozostali spadkobiercy tj.: F. J., P. J., M. J., W. P., T. J. i B. J., poświadczonymi przez notariusza oświadczeniami (z 2009 r. i 2010 r.), wskazali J. J., jako osobę uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty. Wojewoda wskazał przy tym, że oświadczenia te jako złożone po terminie wskazanym przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), nie mogły być uwzględnione, a zatem osobą, której należało potwierdzić prawo do rekompensaty był jedynie J.J.

Organ wyjaśnił ponadto, że wskazana w jego rozstrzygnięciu kwota [...] zł stanowi [...] część ustalonej przez organ kwoty rekompensaty tj. [...] zł i jest równa jego udziałowi w spadku po właścicielu pozostawionej nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. J. wskazując, że w 1990 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP w imieniu własnym oraz w imieniu wszystkich spadkobierców.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., podzielając stanowisko organu pierwszej instancji.

J. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W obszernym uzasadnieniu skargi podniósł, że organ pierwszej instancji nie żądał od niego dostarczenia oświadczeń o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty ani oświadczeń o wskazaniu osoby uprawnionej do realizacji prawa do rekompensaty. Nie może zatem stanowić to podstawy do niepotwierdzenia tego prawa. Wskazał ponadto, że do wniosku z dnia 14 maja 2008 r. dołączył listę osób uprawnionych do rekompensaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę stwierdzając, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie słusznie uznały, że wniosek o przyznanie rekompensaty w terminie złożył jedynie J. J. i działał on wyłącznie w imieniu własnym. Potwierdza to materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, zarówno wniosek strony z dnia 28 grudnia 1990 r. jak i ponowny wniosek złożony w dniu 14 maja 2008 r., nie zawierają żadnej informacji, jakoby skarżący składał go również w imieniu pozostałych spadkobierców A. J. Co więcej z treści wniosku z 1990 r. wprost wynika, że składał on go wyłącznie w swoim imieniu. Również argument skarżącego, że do złożonego w 2008 r. wniosku załączył listę osób będących spadkobiercami A. J., (jako dowód tego, że działał również w ich imieniu) jest zdaniem Sądu chybiony. Załączony bowiem do przedmiotowego wniosku "arkusz ewakuacyjny" z [...] grudnia 1945 r., co prawda faktycznie zawiera informację, o tym, że wraz z A. J. ewakuowani zostali członkowie jego rodziny, nie stanowi on jednak o występowaniu w ich imieniu z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Sąd odniósł się ponadto do okoliczności złożenia do akt sprawy oświadczeń spadkobierców, w których wskazali oni J. J. jako osobę uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty. Bezspornym jest w ocenie Sądu, że oświadczenia te złożone zostały po 31 grudnia 2008 r. Jednak z treści art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). określającego termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie wynika wprost, że oświadczenia takie powinny zostać złożone w tym właśnie terminie, zaś złożone w terminie późniejszym uznać należy jako bezskuteczne.

Z ugruntowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu wynika bowiem, że oświadczenia te mogłyby zostać złożone w terminie późniejszym, ale tylko w sytuacji, gdyby osoby je składające złożyły w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. wniosek o przyznanie rekompensaty, co przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.

Skargę kasacyjną od powyższego wyższego wyroku złożył J. J., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej polegające na błędnej jego interpretacji i uznanie, że skarżący wniosek złożył jedynie we własnym imieniu i nie potwierdził prawa do rekompensaty pozostałych spadkobierców terminie do 31 grudnia 2008 r.

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 ust 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej polegające na błędnej jego interpretacji i uznanie, że Wojewoda mógł w sposób: sprzeczny z: przepisami ustawy skrócić 6-miesięczny termin do złożenia dokumentów; i że nie miał obowiązku wzywania skarżącego do uzupełnienia ewentualnych braków w ustawowym terminie.

3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wydanie w sprawie wyroku wbrew stanowi z akt sprawy, z którego nie wynika aby czynności skarżącego podejmowane przed Wojewodą [...] stanowiły podstawę do uznania, że uchybił jakiemukolwiek terminowi określonemu w art. 6 ust 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przepis art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wymaga, aby odpowiednie wnioski zostały złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. To rolą organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające jest właściwe ustalenie kręgu stron postępowania oraz, również ze względu na treść art. 3 ust. 2 tej ustawy, wystąpienie do właściwych stron o usunięcie ewentualnych braków formalnych złożonych wniosków poprzez złożenie odpowiednich oświadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy. Jeśli zatem organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę powziął wątpliwości w tej kwestii, to zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. mógł z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania wynika, że skarżący zgodnie z pouczeniami Wojewody [...] podejmował wszelkie czynności, w terminach określonych przez Wojewodę [...]. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że działania które były przez niego podejmowane mogły skutkować negatywnym rozstrzygnięciem.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 1730/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż ustawodawca wprowadzając wskazany w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej termin ograniczył pod względem czasowym realizację roszczeń. W ocenie NSA, jest to niewątpliwie termin materialnoprawny i zawity. W doktrynie prawa pojęcie terminu zawitego łączy się z terminami zakreślającymi czasowe granice wykonywania czynności określone ustawą, których upływ skutkuje wygaśnięciem prawa lub uprawnienia. Aby zatem wniosek o rekompensatę mógł odnieść skutek powinien być złożony najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. Dotyczy to wniosku złożonego przez właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Odnośnie natomiast do spadkobierców właściciela pozostawionego mienia wystarczy, aby w wyżej zakreślonym terminie złożył wniosek jeden ze spadkobierców. NSA podkreślił, iż art. 5 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy stanowi, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w przypadkach o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Ustawodawca w przepisie tym nie zawarł wymogu, aby wniosek w terminie określonym w ust. 1 art. 5 złożyli wszyscy spadkobiercy. Zatem należy wywieść, że złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców odnosi skutek wobec pozostałych spadkobierców. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Przepis ten także nie nakłada na wszystkich spadkobierców obowiązku złożenia wniosku w terminie zakreślonym w art. 5 ust. 1 ustawy ( por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. I OSK 585/11, publ. www.nsa.gov.pl).

NSA dodał, iż analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że J. J. pierwszy wniosek z dnia 28 grudnia 1990 r., złożył w Urzędzie Rejonowym w [...] na podstawie wówczas obowiązującego art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, załączając do wniosku opis pozostawionego mienia oraz odpis arkusza ewakuacyjnego. Drugi zaś wniosek z dnia [...] maja 2008 r. skierował on do Wojewody [...], zwracając się o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Ponadto, w dniu 6 maja 2010 r. J. J. przedłożył postanowienia spadkowe i listę spadkobierców.

W świetle powyższego, NSA uznał, iż nie budzi wątpliwości, że J. J. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust.1 omawianej ustawy. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem skuteczne złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców wywołuje bowiem skutek dla pozostałych spadkobierców.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Stosownie zaś do art. 190 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd, któremu sprawa została przekazana w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, rozpoznający ponownie sprawę Sąd zobowiązany był uwzględnić ocenę prawną zawartą w wydanym w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 1730/12.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, iż decyzje organów obu instancji naruszają przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej "ustawą zabużańską" i z tego powodu ulec powinny uchyleniu.

Wskazać trzeba, iż rolą Sądu ponownie rozpoznającego sprawę była ocena czy skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jedynie we własnym imieniu, czy też również w imieniu pozostałych spadkobierców.

Podstawą materialnoprawną decyzji Wojewody [...] o potwierdzeniu prawa do rekompensaty dla J. J. były przepisy ustawy zabużańskiej. Zgodnie z tymi przepisami, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy.

W ww. wyroku z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 1730/12, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż ustawodawca nie zawarł w powołanych przepisach ustawy zabużańskiej wymogu, aby wniosek w terminie określonym w ust. 1 art. 5 tej ustawy złożyli wszyscy spadkobiercy. W ocenie NSA, z powyższego należy wysnuć wniosek, że złożenie wniosku w terminie przez jednego ze spadkobierców odnosi skutek również wobec pozostałych spadkobierców. NSA dodał, iż obowiązku złożenia wniosku w terminie zakreślonym w art. 5 ust. 1 ustawy przez wszystkich spadkobierców nie przewiduje również art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w dniu 28 grudnia 1990 r. J. J. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. J. w miejscowości P., powiat [...], województwo [...]. Następnie, w dniu 14 maja 2008 r. J. J. zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, a w dniu 6 maja 2010 r. przedłożył postanowienia spadkowe i listę spadkobierców.

W świetle powołanych okoliczności faktycznych nie budzi wątpliwości, iż skarżący złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie ustawowym tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Mając zaś na uwadze wykładnię prawa dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - zgodnie z którą skuteczne złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców wywołuje skutek również dla pozostałych spadkobierców - uznać trzeba, iż skarżący złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej również w imieniu pozostałych spadkobierców. Tym samym, skarżący w przepisanym terminie potwierdził prawo pozostałych spadkobierców do rekompensaty.

Skoro w tej sytuacji prawnej zostały wydane decyzje o potwierdzeniu prawa do rekompensaty tylko dla J. J., to uznać trzeba, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów ustawy zabużańskiej i jako takie winny podlegać uchyleniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152 i 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.