Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 751/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 185 § 1 w zw. z art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 182 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt III SA/Po 905/06 w sprawie ze skargi Politechniki [...] na decyzję Wojewody W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od Politechniki [...] na rzecz H. P. kwotę 297 (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r., sygn. akt III SA/Po 905/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odmówił H. P. zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2 i [...] o powierzchni [...] m2.

Organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła działki nr [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2 (obecnie dawna działka [...] odpowiada działce nr [...] o pow. [...] m 2, dawna działka nr [...] odpowiada działce nr [...] o pow. [...] m 2 i części działki [...], a działka nr [...] - pozostałej części działki nr [...] oraz działce nr [...] o pow. [...] m 2), została zbyta przez H. P. Skarbowi Państwa – Politechnice [...] w dniu [...] września 1970 r. w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94), który to fakt ujawniono w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu [...] września 1970 r. wpisując w miejsce dotychczasowego właściciela – "Skarb Państwa- Politechnika [...]".

Nieruchomość, o której mowa została nabyta pod rozbudowę Politechniki [...]. Inwestycja ta została zlokalizowana decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] maja 1965r,. nr [...]. Ponieważ ta decyzja lokalizacyjna nie została w trakcie postępowania odnaleziona zarówno w zbiorach urzędowych, jak i prywatnych, organ prowadził ustalenia w oparciu o inne dokumenty i zeznanie świadka.

Wskazano, że na podstawie zebranego materiału dowodowego, a także w oparciu o dokonane oględziny i zeznania świadka R. F., ustalono, że w terminie 7 lat od dnia nabycia przedmiotowej nieruchomości, rozpoczęto na niej prace związane z realizacją celu określonego w umowie sprzedaży, bowiem składniki majątkowe istniejące w dniu sprzedaży na nieruchomości zostały usunięte jeszcze w 1970r.

Organ pierwszej instancji uznał, iż z żadnych dokumentów nie wynika, że inwestycja dla realizacji której wywłaszczono nieruchomość polegała na budowie obiektów przewidzianych w dostarczonych przez Politechnikę [...] dokumentach, zaś uczelnia oświadczyła, że celem nabycia przedmiotowej nieruchomości była realizacja urządzeń podziemnych obsługujących uczelnię, natomiast postępowanie wykazało, iż urządzenia te (budowa kanalizacji deszczowej i sanitarnej) wybudowano w latach 1970 – 1974 na działkach [...] i [...] – w związku z czym inwestycja została zrealizowana w terminie 10 lat od dnia nabycia nieruchomości.

Prezydent Miasta P. wskazał ponadto, że w dalszych latach nieruchomość była wykorzystywana na cele dydaktyczne, urządzono na niej asfaltowe boiska, na których odbywały się zajęcia wychowania fizycznego oraz geodezji, a od 2000 r. realizowana jest nowa inwestycja: budowa Centrum Wykładowego Politechniki [...] oraz gmachu Biblioteki i w jej ramach wybudowano Centrum Wykładowe, którego fragment znajduje się na działce nr [...].

Decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Wojewoda W. uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Organ podał, że porównując mapę stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości z treścią aktu notarialnego, należało stwierdzić, iż dawne działki: [...],[...] i [...] odpowiadają obecnym działką [...],[...],[...], a także działce nr [...]. Wniosek o zwrot dotyczył bowiem działek [...],[...] i [...] ze wskazaniem, iż obecnie są to działki [...],[...] i [...], zaś wnioskiem nie objęto obecnej działki nr [...].

W związku z tym, Wojewoda uznał, że organ pierwszej instancji nie ustalił, czy intencją wnioskodawczyni było także objęcie wnioskiem o zwrot nieruchomości działki nr [...], zaś orzekł, że realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła na całej przejętej nieruchomości stanowiącej działki [...], [...] i [...]. Dodatkowo organ stwierdził, iż istnieje nieścisłość pomiędzy powierzchnią działek podaną w akcie notarialnym kupna przedmiotowej nieruchomości, gdzie wskazano, iż dawne działki mają powierzchnię [...] m2, zaś obecne działki mają powierzchnię łączną [...] m2.

Wątpliwości organu odwoławczego wzbudził także sposób ustalenia celu wywłaszczenia nieruchomości w kontekście zgromadzonych w aktach dokumentów, bowiem pozyskane dowody nie są jednoznaczne.

Wojewoda podniósł, że postępowanie wyjaśniające cel przejęcia musi zostać uzupełnione, bo skoro organ pierwszej instancji sam miał wątpliwości co do związku zgromadzonych dowodów z celem wywłaszczenia i z ustaleniem, czy dokonane na przedmiotowej nieruchomości działania stanowią realizację tego celu, czy też nie, to nie sposób ustalić celu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, a co za tym idzie, orzec, czy i kiedy cel ten został zrealizowany i to na całej, czy też na części przejętej nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego trzeba także wyjaśnić różnicę pomiędzy powierzchnią nieruchomości objętej aktem jej zakupu a powierzchnią nieruchomości, o której zwrocie orzekał organ.

Wskazano również, że część dokumentów stanowi nieuwierzytelnione kopie, co nie może być dowodem w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a.

Na decyzję Wojewody W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Politechnika [...], żądając uchylenia skarżonej decyzji Wojewody W. z dnia [...] i utrzymania w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości, podnosząc, że wskazywała, iż powołana w akcie zakupu nieruchomości decyzja o ustaleniu lokalizacji z dnia [...] maja 1965r. nr [...] nie została odnaleziona, w związku z czym organ pierwszej instancji zasadnie uznał, iż oceny, czy zostały spełnione przesłanki zbędności przejęcia nieruchomości ze względu na cel na jaki została przejęta należy dokonywać w oparciu o inne dowody.

W ocenie Politechniki, w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o przejęciu nieruchomości stała się prawomocna, składniki mienia pozostające na tej nieruchomości zostały usunięte ze względu na realizację budowy sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej, która to budowa została zakończona przed upływem tego okresu. Brak jest, zdaniem skarżącej przesłanki zbędności, w rozumieniu art. 137 § 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2007r., sygn. akt III SA/Po 905/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Sąd podniósł, że art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990r. ustawy o szkolnictwie wyższym, stanowił, iż z dniem jej wejścia w życie (t.j. z dniem 27 września 1990r.) grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. To zaś oznacza, że z mocy samego prawa przedmiotowe działki nabyte na własność Skarbu Państwa w dniu [...] września 1970 r. i pozostające od tej chwili w zarządzie Politechniki [...], z dniem [...] września 1990 r. stały się przedmiotem użytkowania wieczystego Politechniki [...].

Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OSK 4/05, Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 12 września 1990 r. nie wymagał dla powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz uczelni dokonania wpisu do księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej miał charakter wyłącznie deklaratoryjny nie zaś konstytutywny.

Sąd podkreślił że w niniejszej sprawie nie była kwestionowana okoliczność pozostawania przedmiotowej nieruchomości w zarządzie Politechniki [...], która nią władała, tak więc z mocy prawa z dniem [...] września 1990 r. stała się przedmiotem użytkowania wieczystego tejże uczelni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nie ma wpływu na istnienie z mocy prawa po stronie uczelni prawa użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w zarządzie uczelni. Nie ma to także wpływu na rozpatrzenie wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Istotna bowiem jest jedynie ta okoliczność, iż Skarb Państwa, a także gmina, nie władają przedmiotową nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego (z mocy przepisu ustawy). Tak więc w takiej sytuacji niedopuszczalnym byłoby wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, czy też w umowie zbycia zawartej w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa, czy też gmina, nie władają tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego (z mocy ustawy).

W związku z tym Sąd pierwszej instancji orzekł, że obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi prawną przeszkodę do orzekania w przedmiocie jej zwrotu, badając przesłankę zbędności na cel wywłaszczenia, dlatego też zasadne w takiej sytuacji jest umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, bez zajmowania się badaniem przesłanki ewentualnego wykorzystania jej, bądź nie, na cel wywłaszczenia.

Sąd zaznaczył także, iż w aktach administracyjnych, tom II, str. 52 znajduje się pismo Urzędu Miasta P. z [...] marca 2005r. kierowane do GEOPOZ-u w treści, którego jest stwierdzenie: "(...) do chwili rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny o prawomocności aktu ustanawiającego użytkowanie wieczyste działek nr [...],[...],[...] ark. [...] obręb Ś. w P. na rzecz Politechniki [...]".

W ocenie Sądu, cokolwiek miałoby oznaczać owo "rozstrzygnięcie o prawomocności", należy zauważyć, iż wyjaśnienia wymagałaby kwestia, czy przed sądem powszechnym zapadło orzeczenie w przedmiocie skuteczności nabycia prawa użytkowania wieczystego przez Uczelnię. W takiej sytuacji prawomocne rozstrzygnięcie postępowania odniosłoby bezpośredni skutek na niniejsze postępowanie, bowiem w zależności od jego wyniku, postępowanie administracyjne o zwrot przedmiotowej nieruchomości należałoby umorzyć jako bezprzedmiotowe, albo przedmiotem jego badania należałoby wówczas uczynić badanie przesłanki zbędności na ceł wywłaszczenia.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę kasacyjną złożyła H. P., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania

przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U .Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym, polegające na błędnej ocenie, że zaskarżona decyzja Wojewody W. naruszała prawo materialne (art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż legło u podstaw wydania błędnego wyroku uchylającego przedmiotową decyzję;

b) art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym (błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Politechnika [...] sprawowała zarząd nieruchomością będącą przedmiotem postępowania o zwrot) oraz art. 133 § 1 wskazanej ustawy, polegające na wydaniu wyroku w sprawie bez oparcia go o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż błędnie ustalony stan faktyczny legł u podstaw błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego w sprawie;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, polegające na niezbadaniu prawidłowości ustalenia przez organy administracji stanu faktycznego w świetle przesłanek zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej (określonych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało uchylenie decyzji organu administracji bez uwzględnienia całokształtu stanu faktycznego leżącego u podstaw jej wydania;

d) art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym uzasadnieniu wyroku i niedostatecznym wyjaśnieniu jego podstawy prawnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uchylenia decyzji Wojewody W. w oparciu o błędnie zastosowany przepis prawa materialnego, a tym samym naruszyło art. 145 § 1 pkt 1 lit a powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

2. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 182 ust. 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym, poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie Politechnika [...] nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot;

b) z ostrożności procesowej skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 182 ust. 2 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak ich zastosowania w niniejszej sprawie;

c) art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że skarżącej nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym Politechnika [...] nie legitymowała się prawem zarządu nieruchomością, a w konsekwencji nie nabyła prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa we wskazanym przepisie. Stąd też art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w sposób prawidłowy nie został zastosowany przez organy administracji obu instancji, a decyzja Wojewody W. jest w tym zakresie zgodna z prawem. Z akt zgromadzonych w niniejszej sprawie w sposób jednoznaczny bowiem wynika, że Politechnika [...] nie legitymowała się właściwą decyzją, czy też umową o oddaniu nieruchomości w zarząd. Okoliczność ta nie wynikała również z aktualnego odpisu z księgi wieczystej, prowadzonej dla tej nieruchomości.

W związku z tym, w ocenie skarżącej, Sąd pierwszej instancji nie oparł się na ustalonym w postępowaniu administracyjnym stanie faktycznym, a dokonał własnych ustaleń, w oderwaniu od jakichkolwiek dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Podniesiono, że jeśli sąd pierwszej instancji dokonuje samodzielnie ustaleń, odmiennych od ustaleń organu administracji, to obowiązany jest wziąć pod uwagę cały materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy i na tej podstawie ewentualnie przyjąć, że ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji były błędne. Nie jest natomiast władny dokonywać oceny zgromadzonego materiału w sposób wybiórczy, albo też uznać za ustalony fakt, który w ogóle nie ma potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd powinien opierać się w tym zakresie na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, a jeżeli uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający, może – na podstawie art. 106 § 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zarządzić postępowanie dowodowe uzupełniające z dokumentów, ewentualnie stwierdzić, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego i uchylić decyzje organu ze wskazaniem zakresu postępowania dowodowego, jakie należy przeprowadzić w toku postępowania administracyjnego.

Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że skoro materiał dowodowy zgromadzony w aktach niniejszej sprawy nie wskazywał na istnienie prawa zarządu nieruchomością na rzecz Politechniki [...], to Sąd pierwszej instancji nie mógł arbitralnie ustalić, że prawo to stronie przysługiwało.

Wskazano, że w niniejszej sprawie Politechnika [...] nie przedstawiła odpowiedniej decyzji lub umowy o oddanie nieruchomości w zarząd, nie przedstawiła również odpisu z księgi wieczystej, prowadzonej dla tej nieruchomości, a potwierdzającej istnienie prawa użytkowania wieczystego na mocy art. 182 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym, w związku z czym Sąd nie miał żadnych podstaw do przyjęcia, że Politechnika [...] miała prawo zarządu w rozumieniu tej ustawy, gdyż nie przemawiał za tym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

W ocenie skarżącej, Politechnika [...] nie posiadała tytułu prawnego do władania przedmiotową nieruchomością, zatem tym bardziej nie posiada prawa zarządu w rozumieniu art. 182 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym.

Wskazano, że w toku postępowania administracyjnego Politechnika [...] przedstawiła decyzję z dnia [...] września 1969 roku, L.dz. [...] wydaną przez Prezydium Rady Narodowej Miasta P. o przekazaniu w użytkowanie na czas nieokreślony Politechnice [...] terenu Skarbu Państwa położonego przy ul. P., jednakże decyzja ta nie obejmuje nieruchomości, która rok później została zbyta przez skarżącą na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W toku postępowania przedstawiciel Politechniki oświadczył, że nie posiada analogicznej decyzji w odniesieniu do spornej nieruchomości, co należy interpretować w ten sposób, że taka decyzja w ogóle nie została wydana.

Strona skarżąca podkreśliła, że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w P. zawiesił postępowanie o wpis prawa użytkowania wieczystego na rzecz Politechniki [...] do czasu rozstrzygnięcia sprawy o zwrot nieruchomości na rzecz skarżącej, zatem organy administracji powinny ustalić, czy w niniejszej sprawie w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym, nie zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści decyzji organu administracji i wyroku Sądu.

H. P. wskazała, że nawet, gdyby Politechnika [...] nabyła prawo użytkowania wieczystego na mocy art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, nie skutkowałoby to brakiem możliwości wydania decyzji o zwrocie nieruchomości na rzecz skarżącej, gdyż odmowa zwrotu może nastąpić wyłącznie na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami., który wymaga ziszczenia się dodatkowej przesłanki w postaci ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Brak ujawnienia tego prawa w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje, że organ administracji nie może odmówić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłego właściciela.

Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że z art. 182 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym wynika, że warunkiem koniecznym dla nabycia prawa użytkowania wieczystego jest istnienie prawa zarządu nieruchomością. Jednocześnie ustawa nie definiuje pojęcia "zarząd", stąd potrzeba sięgnięcia do przepisów ustawy normującej gospodarkę nieruchomościami Skarbu Państwa, obowiązującej w chwili wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym, która reguluje kwestie ustanawiania prawa zarządu nieruchomością, sprawowanego przez państwowe jednostki organizacyjne. W związku z tym, zdaniem skarżącej, należy sięgnąć do art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 14, poz. 74 ze zm.). Na podstawie art. 38 ust. 2 tej ustawy, państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Zatem o zarządzie w rozumieniu art. 182 ust. 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym można mówić jedynie wówczas, gdy dana jednostka organizacyjna uzyskała szczególny tytuł prawny w postaci odpowiedniej decyzji administracyjnej bądź właściwej umowy.

W związku z tym, w ocenie skarżącej, skoro postępowanie dowodowe prowadzone w niniejszej sprawie nie wykazało, aby w odniesieniu do spornej nieruchomości którakolwiek ze wskazanych decyzji, bądź umów istniała, nie można było przyjąć, że Politechnika [...] sprawowała zarząd nad nieruchomością w dacie wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym.

Skarżąca podniosła, że wyłączenie możliwości wystąpienia z roszczeniem wskazanym w art. 136 ust. 3 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało ograniczone do sytuacji wskazanych w art. 229 tej ustawy, w której wyłącznie prawo użytkowania wieczystego ujawnione w księdze wieczystej powoduje, że były właściciel nie może domagać się zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia, niezależnie od tego, czy prawo użytkowania wieczystego powstało z mocy prawa czy też na mocy umowy.

Stwierdzono, że w niniejszej sprawie, niezależnie od tego, czy Politechnika [...] nabyła prawo użytkowania wieczystego, nie została spełniona druga przesłanka określona w art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej nie tylko przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale i do dnia dzisiejszego.

Strona skarżąca podkreśliła, że Politechnika [...] nie udowodniła w postępowaniu administracyjnym, że była zarządcą nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym, stąd nie nabyła prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu na mocy art. 182 § 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym, a w konsekwencji nie mogła domagać się oddalenia wniosku o zwrot nieruchomości na tej podstawie, że Skarb Państwa utracił władztwo nad nieruchomością w sposób określony w art. 229 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Politechnika [...], wniosła o jej oddalenie, wskazując, że w wykonaniu planów rozwoju-rozbudowy Politechniki [...], tj. decyzji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1965 r. wydanej przez Prezydium Rady Narodowej miasta P., rektor prof. dr W. J. stawający w imieniu Skarbu Państwa i Politechniki [...], nabył określone tamże nieruchomości. Zbycie przedmiotowych nieruchomości poprzedzone było pismem, które ma istotne znaczenie dla sprawy, to jest pismem z dnia [...] czerwca 1969 r. kierowanym do H. P. przez Politechnikę [...] ze wskazaniem trybu i celu nabycia należących do skarżącej nieruchomości.

Podniesiono, że z szeregu dokumentów zebranych w sprawie będących podstawą rozstrzygnięć organów administracyjnych obu instancji da się wywieść, że nabycie nieruchomości skarżącej przez Skarb Państwa – Politechnikę [...] było funkcjonalnie połączone z ustanowieniem na rzecz Politechniki użytkowania wywłaszczonych nieruchomości i realizacji celów wskazanych w (zaginionej) decyzji.

Stwierdzono, że wnioskowanie z treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uprawnia do przyjęcia, że (zaginiona) decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] maja 1969 r. zawierała w swojej treści imperatyw ustanowienia użytkowania na rzecz Politechniki [...] z dniem zbycia własności przedmiotowej nieruchomości przez dotychczasowego właściciela – H. P..

W związku z tym, zdaniem Politechniki [...], przymiot trwałego zarządcy mogła uzyskać dopiero z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. 1991 r. Nr 30 poz. 127).

Politechnika wskazała, że w niniejszej sprawie zastosowanie normy art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym spowodowało, że nabyła ona z mocy prawa prawo użytkowania wieczystego, a obecnie na podstawie obowiązujących regulacji prawnych prawo własności nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem.

Podkreślono, że aktualny wypis z księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości nie pozostawia wątpliwości co do istnienia prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym.

W ocenie Politechniki [...] wpis prawa użytkowania wieczystego nie może przesądzać o uprawnieniach w przedmiocie ewentualnego zwrotu nieruchomości na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności art. 137 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc nie ma charakteru prejudycjalnego i wszelkie wywody przeprowadzone przez stronę skarżącą w tej materii mają dla rozstrzygnięcia znaczenie wtórne.

Podniesiono, że strona skarżąca pominęła okoliczność, iż organ orzekający w sprawie zwrotu nieruchomości musi wykazać podstawową przesłankę decydującą o zwrocie tj. zbędność nieruchomości, zgodnie z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, na cel wywłaszczenia nieruchomości.

Politechnika wskazała, że Wojewoda W. uchylił decyzję organu pierwszej instancji z przyczyn proceduralnych, a tym samym nie kwestionował dokonanych ustaleń organu pierwszej instancji reprezentując pogląd, iż należy uzupełnić postępowanie .

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U .Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym, polegające na błędnej ocenie, że zaskarżona decyzja Wojewody W. naruszała prawo materialne (art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż legło u podstaw wydania błędnego wyroku uchylającego przedmiotową decyzję; naruszenie art. 141 § 4 ppsa polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym (błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Politechnika [...] sprawowała zarząd nieruchomością będącą przedmiotem postępowania o zwrot) oraz art. 133 § 1 wskazanej ustawy, polegające na wydaniu wyroku w sprawie bez oparcia go o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż błędnie ustalony stan faktyczny legł u podstaw błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego w sprawie; naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa oraz z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, polegające na niezbadaniu prawidłowości ustalenia przez organy administracji stanu faktycznego w świetle przesłanek zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej (określonych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało uchylenie decyzji organu administracji bez uwzględnienia całokształtu stanu faktycznego leżącego u podstaw jej wydania; a także naruszenie art. 141 § 4 ppsa polegające na błędnym uzasadnieniu wyroku i niedostatecznym wyjaśnieniu jego podstawy prawnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uchylenia decyzji Wojewody W. w oparciu o błędnie zastosowany przepis prawa materialnego, a tym samym naruszyło art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa w związku z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnośnie wymienionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa procesowego przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając taki zarzut, należy wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny.

Wskazać należy, że w sytuacji postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Jak już wcześniej wskazano, w niniejszej sprawie, zarzut prawa procesowego dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, art. 141 § 4 ppsa oraz art. 133 § 1 tej ustawy, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa oraz z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 141 § 4 ppsa i art. 145 § 1 pkt 1 lit a ppsa w związku z art. 229 ugn.

Przystępując do rozważań dotyczących niniejszej sprawy podkreślić należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa usprawiedliwiony będzie tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, a taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie.

Za zasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez sąd art. 141 § 4 ppsa poprzez niedokonanie w uzasadnieniu wyroku szczegółowej analizy prawa materialnego mającego w niniejszej sprawie zastosowanie. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska drugiej strony, a także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy wspomnieć, że uzasadnienie wyroku spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Dokonana przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu, doprowadziła do jego uchylenia, jednakże nastąpiło to bez dostatecznego i wystarczającego wyjaśnienia podstaw takiego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że od dnia sprzedaży (wywłaszczenia) przez skarżącą przedmiotowej nieruchomości, grunt ten pozostawał w zarządzie Politechniki [...] zgodnie z unormowaniem art. 182 ust. 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym (u.s.w.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie opierał się na ustalonym w postępowaniu administracyjnym stanie faktycznym, a dokonał własnych ustaleń, z pominięciem dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. W efekcie w uzasadnieniu wyroku nie powołał żadnych dowodów na ustalony przez siebie stan faktyczny, stwierdzając tylko, że było to okolicznością niekwestionowaną w toku postępowania administracyjnego.

W ten sposób doszło do naruszenia zarówno przepisu art. 141 § 4 ppsa nakazującego przedstawienie sprawy zgodnie z rzeczywistym jej stanem, jak i przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Skoro bowiem w niniejszej sprawie organy administracji nie stwierdziły, aby Politechnika [...] sprawowała zarząd nieruchomością we wskazanym okresie, to tym samym Sąd pierwszej instancji obowiązany był wziąć pod uwagę cały materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy i na tej podstawie ewentualnie przyjąć, że ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji były błędne. Nie powinien natomiast dokonywać oceny zgromadzonego materiału selektywnie, albo uznawać za ustalony fakt, który nie ma potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd powinien opierać się na dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, a jeżeli uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający, może zarządzić uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów (art. 106 § 3 ppsa) albo, gdy stwierdzi, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego, powinien uchylić decyzje organu ze wskazaniem zakresu postępowania dowodowego, jakie należy przeprowadzić w toku postępowania administracyjnego (zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i art. 153 ppsa).

Należy pamiętać, że zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest kształtowany w oparciu o materiał faktyczny i dowodowy, który legł u podstaw wydania zaskarżonego aktu administracyjnego i znajduje się w nadesłanych przez organ aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji dokonując w wyżej omówiony sposób oceny okoliczności zaistniałych w sprawie naruszył przepis art. 133 § 1 ppsa, gdyż oparł swoje orzeczenie na stanie faktycznym, który nie miał pełnego potwierdzenia w zgromadzonych dowodach.

W tych okolicznościach, nie był uprawniony wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że prawo zarządu, warunkujące powstanie prawa użytkowania wieczystego, nie było kwestionowane.

Tak więc wyżej wskazane naruszenia przepisów postępowania doprowadziły do niedokładnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i w konsekwencji przedwczesnego uznania, że zachodzi przesłanka wyłączająca możliwość domagania się przez skarżącą zwrotu nieruchomości będącej przedmiotem postępowania.

Równocześnie za skuteczny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, wskutek niezbadania prawidłowości ustalenia przez organy administracji stanu faktycznego w świetle przesłanek zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej, wyszczególnionych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn., co miało wpływ na wynik sprawy.

Regułą bowiem jest, że uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa następuje wtedy, gdy naruszono przepisy prawa materialnego, a uchybienie im miało w sposób istotny oddziaływać na treść decyzji. Obowiązkiem sądu uwzględniającego skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa jest nie tylko wskazanie przepisu, czy też przepisów prawa materialnego, którym organ administracji publicznej uchybił, ale również wykazanie oddziaływania naruszeń prawa na wynik sprawy administracyjnej.

Należy mieć na uwadze, co już wcześniej podkreślano, że w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania przed sądem administracyjnym była ocena legalności decyzji wydanej w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości, w której to sprawie organ administracji zobowiązany był do zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości wyszczególnionych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn.

Zatem Sąd badając taką decyzję powinien to uwzględnić w swoich rozważaniach. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 1 i 2 ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod kątem legalności działania administracji, tj. oceny działania organów administracji zgodnie z przepisami proceduralnymi oraz prawa materialnego (art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Ocena taka powinna być poprzedzona uprzednią oceną prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w sprawie, od czego uzależniona jest właściwa jego subsumcja pod normy prawa materialnego. To zaś oznacza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien, i to niezależnie od zarzutów i wniosków skargi (art. 134 § 1 ppsa), dokonać całościowej i wnikliwej oceny ustaleń poczynionych przez organy administracji w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dokonał oceny prawidłowości decyzji organów administracji w zakresie ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej, wskazane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn. Podstawą dla takiego stanowiska było stwierdzenie, że nastąpiło nabycie przez Politechnikę [...] prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu, które powoduje brak uprawnienia skarżącej do domagania się jego zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien jednak ocenić, czy w sposób prawidłowy organy administracji ustaliły stan faktyczny dający podstawy do orzeczenia o istnieniu, bądź braku przesłanek do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości na rzecz skarżącej.

Należy przy tym mieć na uwadze to, że od ustalenia spełnienia przesłanek zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej wyrażonych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn, uzależniona jest ewentualna odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa. Także sąd powszechny nie mógłby naruszyć wyłącznej kompetencji organów orzekających o zwrocie nieruchomości w przedmiocie ustalenia czy nieruchomość została przeznaczona na cele wskazane w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pominął ocenę wyżej wskazanych ustaleń w zakresie zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości, twierdząc, że jest to bezprzedmiotowe z uwagi na konieczność umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie. Jednakże nawet, gdyby postępowanie dowodowe wykazało, że Politechnika [...] miała prawo zarządu nieruchomością (co nie miało miejsca w niniejszej sprawie), to i tak Sąd pierwszej instancji powinien dokonać oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji również w omawianym zakresie. Pominięcie powyższego stanowi bowiem naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, gdyż zaniechanie należytego zbadania całokształtu sprawy i oceny stanu faktycznego w powyższym zakresie miało wpływ na uchylenie decyzji Wojewody W..

Z uwagi na powyższe, nie przesądzając wyniku postępowania w niniejszej sprawie, należy jednakże wskazać, że to organy administracji mają obowiązek ustalić, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały (czy też nie) przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz skarżącej, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sprawujący kontrolę legalności działania administracji powinien te ustalenia ocenić, co powinno znaleźć swój wyraz w wyroku. W związku z tym, argumenty wskazane w w/w decyzji Wojewody W. z dnia [...], powinny zostać przez organ administracji pierwszej instancji przeanalizowane, co następnie powinno znaleźć swój wyraz w wydanej decyzji.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 182 ust. 1 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym, poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie Politechnika [...] nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, zarzucił też naruszenie art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak ich zastosowania w niniejszej sprawie oraz naruszenie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że skarżącej nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy.

Niezależnie od sposobu sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż zaskarżonemu wyrokowi można skutecznie przypisać naruszenie prawa w powyższym zakresie.

Naruszenie prawa materialnego (podstawa skargi kasacyjnej określona w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

Jednakże w świetle powyższych rozważań, odnoszących się również do kwestii związanych z prawem materialnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej tracą na znaczeniu.

Niemniej jednak, ustosunkowując się do podniesionej w skardze kasacyjnej kwestii niewłaściwego zastosowania art. 229 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażony w wyroku wydanym w niniejszej sprawie.

Do powstania prawa użytkowania wieczystego co do zasady konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej ujawniającego to prawo. Przepisy prawa przewidują jednak wyjątki od tej zasady, w tym między innymi art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Przepis ten nie wymaga bowiem dla powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej dokonania wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstaje w tym wypadku z mocy samego prawa, a wpis ma, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny.

Z powyższych względów nie można podzielić zarzutów skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak przez błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że Wojewoda W. w decyzji z dnia [...], wyraził szereg wątpliwości dotyczących sposobu ustalenia celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w kontekście znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Wojewoda stwierdził bowiem, że brak jest wyjaśnień, czy wniosek dotyczy całości, czy też części wywłaszczonej nieruchomości. Ustalenia te są, zdaniem organu, niespójne i niepozwalające na wydanie należycie uzasadnionego rozstrzygnięcia o zwrocie lub odmowie zwrotu nieruchomości. Te okoliczności, w ocenie Wojewody były powodem, dla którego postępowanie organu pierwszej instancji uznał za wymagające uzupełnienia.

Organ wskazał, że postępowanie wyjaśniające powinno być uzupełnione w znacznej części poprzez poparte dowodami ustalenie celu przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda podkreślił, że skoro organ pierwszej instancji sam miał wątpliwości co do związku zgromadzonych dowodów z celem wywłaszczenia i z ustaleniem, czy dokonane na przedmiotowej nieruchomości działania stanowią realizację tego celu, czy też nie, to nie sposób ustalić celu nabycia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a co za tym idzie, orzec, czy i kiedy cel ten został zrealizowany i to na całej, czy na części przejętej nieruchomości.

Wątpliwości Wojewody W., o których mowa, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy za uzasadnione.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji będzie miał na względzie przedstawione wyżej uwagi i przy ich uwzględnieniu dokonana ponownej analizy wniesionej do Sądu skargi.

Stąd też kierując się zaprezentowanymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny uznał za konieczne uwzględnić przedmiotową skargę kasacyjną w związku z czym, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 203 pkt 2 cyt. wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.