Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1499/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1499/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r., sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. w C., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 lipca 2015 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, , , - s k a r g ę o d d a l a -,


UZASADNIENIE

Zaskarżona decyzją z dnia 6 lipca 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia F. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę od wynagrodzeń pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i kosztów upomnienia w łącznej kwocie 22.404,41 zł.

Powyższe decyzje zostały wydane po ponownym rozpatrzeniu wniosku spółki z dnia 25 stycznia 2012r. o umorzenie należności składkowych w związku z dwukrotnym uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1250/12, I SA/Kr 1971/13) decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekających o odmowie umorzenia wnioskowanych należności składkowych.

We wniosku z dnia 25 stycznia 2012r. F. Sp. z o.o. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2006r. do sierpnia 2011r.;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2009r. do sierpnia 2011r.;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2009r. do sierpnia 2011r.

Wyjaśniając przyczyny powstania zaległości wyjaśniono, że spółce bezprawnie wypowiedziano umowę dzierżawy MOTELU C. w 1999r., który to obiekt stanowił jedyną podstawę funkcjonowania spółki i prowadzenia przez nią działalności zarobkowej. Sprawa wielokrotnie była kierowana na drogę postępowania sądowego, obecnie spółka dochodzi odszkodowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu. Z wniosku Gminy Miejskiej w stosunku do spółki od 2007r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jest bezskuteczne. Firma od lipca 2008r. nie prowadzi już żadnej działalności, w wyniku czego nie uzyskuje żadnych przychodów. Spółka została wpisana do rejestru dłużników niewypłacalnych. Ponadto wnioskodawca podniósł, że firma od 2009r. nie wypłaciła pracownikom żadnego wynagrodzenia, co w świetle uchwały Sądu Najwyższego z 10 września 2009r. nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015r., poz. 121, powoływanej dalej jako u.s.u.s), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 22.404,41 zł wraz z odsetkami za zwłokę w tym:

- składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2006r. do sierpnia 2011r.,

- składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2009r. do sierpnia 2011r.

- odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów upomnienia.

W uzasadnieniu organ przypomniał, że F Sp. z o.o. figuruje w ewidencji ZUS jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą od 16 grudnia 1992r. do nadal bowiem nie zostało dokonane tak wykreślenie wpisu z KRS, jak również nie nastąpiło wyrejestrowanie z ubezpieczeń. Według oświadczenia prezesa, spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, mimo, że nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.

ZUS wskazał dalej, że zaległości z tytułu nieopłaconych składek zostały skierowane do przymusowego dochodzenia. W dniu 21 grudnia 2011r. skierowano tytuły wykonawcze do płatnika oraz zajęcia rachunku bankowego do BNP Paribas Bank Polska. Pismem z dnia 30 stycznia 2012r. Skierowano również zajęcia rachunku bankowego do banku PKO BP, który pismem z dnia 23 października 2012r. także poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego spółki. W związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej przez ZUS, tytuły wykonawcze zostały w dniu 15 stycznia 2013r. przekazane Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego , który postanowieniem z dnia 18 listopada 2014r. postępowanie egzekucyjne umorzył z uwagi na brak majątku.

Z przeprowadzonej analizy finansowej spółki wynika natomiast, że przedsiębiorstwo od 2009r. nie wykazuje przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Według przedłożonych przez spółkę zeznań podatkowych CIT-8 spółka w 2011r. osiągnęła przychód w kwocie 958,00 zł (strata 9.572,12 zł), w 2012r. przychód wyniósł 0,00 zł (strata 16.004,24 zł), w 2013r. przychód wyniósł 557,97 zł (strata 5.908,39 zł).

Jednakże spółka działa nieprzerwanie od 1992r. i nawet trudności, z którymi przedsiębiorstwo boryka się od wielu lat nie spowodowały definitywnej rezygnacji spółki z dalszego prowadzenia działalności. Wypowiedzenie umowy dzierżawy przez Gminę Miejską było bezprawne i spółka w dalszym ciągu dochodzi swoich praw przez Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, uzależniając dalsze funkcjonowanie firmy od wyniku tego postępowania.

Dodatkowo firma wykazuje wierzytelności tj. należność (niezapłacona faktura z dnia 20 grudnia 2004r.) od G. Polska Sp. z o.o. w kwocie 683.047,50 zł plus odsetki za zwłokę, która to wierzytelność jest jednak przedawniona oraz wobec J.K. w kwocie 16.008,00 zł.

ZUS ustalił, że spółka posiada także zobowiązania finansowe inne niż z tytułu składek ubezpieczeniowych.

ZUS powyższy stan faktyczny przeanalizował i ocenił w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie składek wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że zaległości figurujące na koncie rozliczeniowym spółki dotyczą należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Składki te mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a zatem w zakresie tych należności ZUS bada zasadność umorzenie jedynie w kontekście spełnienia przesłanek zdefiniowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s.

Dalej ZUS wskazał i podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w powołanym przepisie musi mieć charakter trwały, a nie przemijający i gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej spółki.

Według organu jakkolwiek postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu braku majątku, niemniej jednak spółka dalszym ciągu chce i widzi perspektywę kontynuacji swojej działalności, a ponadto dochodzi odszkodowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu. Tym samym umorzenie zaległych składek na tym etapie byłoby działaniem przedwczesnym.

Organ odniósł się również do okoliczności podniesionych przez płatnika oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 28 maja 2014r., sygn. akt I SA/Kr 129/14 (co do istnienia zaległości składkowych, w stosunku do których wystąpiono z wnioskiem o umorzenie).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że liczba zatrudnionych przez spółkę pracowników zgodnie ze złożonymi deklaracjami DRA za okres od 01/2009r. do 01/2012r. wynosi pięciu pracowników w całym tym okresie. Zgodnie z deklaracjami byli to: S.M.D. PESEL: [...], W.G. PESEL: [...], B.T. PESEL: [...], S.W. PESEL: [...] oraz S.W. PESEL: [...]. Spółka złożyła za zatrudnionych pracowników deklaracje rozliczeniowe za cały okres rozliczeniowy od 01/2009r. do 01/2012r. w formie papierowej. Za okres od 04/2012r. do 06/2012r., od 08/2012r. do 12/2012r. oraz od 05/2013r. do 12/2014r. Spółka złożyła deklaracje rozliczeniowe z wyzerowaną podstawą wymiaru składek. Po dniu wpływu wniosku o umorzenie spółka dokonała wpłat składek na łączną kwotę 4.761,30 zł za okres od 01/2012r. do 3/2012r., 07/2012r. oraz od 01/2013r. do 04/2013r. Na zaległości objęte wnioskiem o umorzenie wystawiono upomnienia w dniu 27 czerwca 2007r. za okres od 01/2005r. do 05/2007r., w dniu 17 października 2011r. za okres od 01/2006r. do 08/2011r., w dniu 1 lutego 2012r. za okres od 09/2011r. do 12/2011 r. oraz w dniu 5 marca 2012r. za okres 01/2012r.

ZUS wyjaśnił, że podstawą istnienia zaległości na dzień dzisiejszy są deklaracje rozliczeniowe złożone przez spółkę.

Rozważając interes strony oraz interes społeczny organ wskazał, że za odmową umorzenia należności składkowych przemawia interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, czyli respektowanie wartości wspólnych dla społeczeństwa, takich jak solidarność społeczna sprawiedliwość. Przez interes społeczny należy także rozumieć zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa, ale również ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej i zagwarantowanie świadczeń tym, którzy uzyskali uprawnienia emerytalno-rentowe.

W dniu 15 maja 2015r. spółka zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o odmowie umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 22.404,41 zł.

Strona wskazała, że z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że spółka z o.o. F. wypełnia przesłanki określone w pkt 3 oraz 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Spółka nie prowadzi działalności od 2009r., a w związku z tym nie uzyskuje żadnych przychodów, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Wskazywany przez Zakład fakt rzekomego posiadania przez spółkę samochodu osobowego marki FSO Warszawa 125p z 1977r. - jest niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i jako taki nie polega na prawdzie, gdyż spółka takowego samochodu nie posiada, co zostało wyjaśnione przez G. W. (główną księgową spółki). Wskazane wierzytelności spółki są całkowicie nieściągalne, gdyż wierzytelność wobec J.K. w kwocie 163.008,00 jest bezskuteczna, zaś wierzytelność wobec G.POLSKA sp. z o.o. w kwocie 683.047,50 zł jest już przedawniona. Wnioskodawca przedstawił genezę samej wierzytelności F. Sp. z o.o. wobec G. Sp. z o.o. oraz podejmowanych przez F. Sp. z o.o. prób sądowego rozliczenia tejże kwoty. Jak podał wnioskodawca, to biorąc pod uwagę koszty postępowania sądowego jak też przewidywalność wyroku w świetle podniesionego zarzutu przedawnienia, stwierdzić należy, że wierzytelność ta jest całkowicie nieściągalna, a jej dochodzenie na drodze sądowej nie rokuje na korzystny dla F. sp. z o.o. wynik postępowania.

Spółka wskazała, że posiada natomiast zobowiązania wobec innych podmiotów na kwotę przeszło 9.469.014,70 zł. Ponadto Sąd Rejonowy w K. prowadził wobec spółki postępowanie o wyjawienie majątku w trybie art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego. Postępowanie to zakończyło się wpisem spółki do rejestru dłużników niewypłacalnych. Na wniosek Gminy Miejskiej w stosunku do spółki od 2007r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jest bezskuteczne.

Wnioskodawca kolejny raz podniósł, że firma od 2009r. nie wypłaciła pracownikom wynagrodzenia, co jego zdaniem w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009r. nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto wnioskodawca podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w zakresie nienależnych składek obliczonych od niewypłaconych pracownikom wynagrodzeń. W powyższej sprawie stanowisko F. Sp. z o.o. jest zbieżne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009r., sygn. akt IUZP 5/09, zgodnie z którą "niewypłacone pracownikowi wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne". Końcowo, wnioskodawca zgadzając się co do zasady z uznaniowym charakterem podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że to jednak nie oznacza całkowitej dowolności, oderwanej od rzeczywistości istniejącej w danym stanie faktycznym. Jeżeli organ sam stwierdził, że spółka jest w bardzo złej kondycji finansowej i nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, a jedynie długi, zaś jedyną wartością dodatnią w spółce są wierzytelności, z których jedna jest całkowicie nieściągalną, druga zaś jest mocno wątpliwa merytorycznie i przedawniona, to w ramach logicznego i racjonalnego rozumowania trudno znaleźć argumenty podważające tak w sposób oczywisty występującą przesłankę umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy systemowej.

W wymienionej na wstępie zaskarżonej decyzji z dnia 6 lipca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności wskazał dokumenty na podstawie których ustalony został stan faktyczny, by następnie ponownie przedstawić tenże stan faktyczny przyjęty do rozstrzygnięcia. Po przytoczeniu w pełnym brzmieniu zastosowanych przepisów tj. art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. oraz obszernym omówieniu tzw. "uznania administracyjnego" w ramach, którego wydawane są decyzje w sprawie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, z wyartykułowaniem różnicy jaka występuje pomiędzy decyzją "obligatoryjną" a decyzją "uznaniową", ZUS uzasadniając wydane rozstrzygnięcie stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa.

W wyniku przeprowadzonego swojego postępowania w sprawie, ZUS doszedł do takiej samej konkluzji jak uprzednio. Rozstrzygnięcie organu wydane po ponownym rozpatrzeniu wniosku pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji - chodzi tu o rezultat co do zgodności z prawem, a także ze względu na kryteria celowości i słuszności rozstrzygnięcia. Stwierdzono więc, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rozpoznając wniosek płatnika oraz analizując ustalony stan faktyczny w kontekście spełnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w stosunku do podmiotu F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, której przypadki zostały zdefiniowane w w/w przepisie. Podkreślić należy, iż całkowita nieściągalność, o której mowa w w/w przepisie musi mieć charakter trwały, a nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika.

Z ustaleń poczynionych przez ZUS wynika, że F. Sp. z o.o. w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym, bowiem nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, a ponadto w dalszym ciągu jest traktowana jako płatnik składek. Wbrew twierdzeniom zobowiązanego nie można uznać, iż nie prowadzi on działalności już od 2009r., bowiem być może nie wykazuje przychodu, niemniej jednak działalność nie została formalnie wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym nie można stwierdzić jednoznacznie, aby w/w spółka zakończyła swoją działalność gospodarczą, pomimo że spółka nie posiada żadnych wartościowych składników majątkowych mogących stanowić dla Zakładu przedmiot zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek. Wnioskodawca mimo powoływanych trudności finansowych w/w spółki w ogóle nie przejawił chęci definitywnej likwidacji spółki.

W ocenie organu zaznaczenia wymaga fakt, że co prawda egzekucja na tym etapie postępowania jest bezskuteczna, gdyż naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, niemniej jednak spółka w dalszym ciągu chce i widzi perspektywę kontynuacji swojej działalności, a ponadto dochodzi odszkodowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu. Zatem umorzenie zaległych składek na tym etapie byłoby działaniem przedwczesnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014r. poz. 613). Na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży bowiem szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości dochodzenia składek. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności, zwłaszcza gdy dostrzega realne szanse na ich odzyskanie od zobowiązanego. W związku z bezskutecznością działań egzekucyjnych podejmowanych w stosunku do spółki, Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie miał jeszcze możliwość dochodzenia swoich należności od członków zarządu po przeniesieniu odpowiedzialności za powyższe zobowiązania na osoby trzecie Zgodnie z treścią przepisu art. 116 ordynacji podatkowej za zaległości składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu. W związku z tym pojawiła się możliwość dochodzenia zobowiązań obciążających Spółkę od osób trzecich.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie spółka zarzuciła organowi naruszenie,

- art. 28 u.s.u.s. w związku z art. 7, art. 80, art. 77 oraz art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego,

- art. 18 ust. 1; art. 20 ust. 1, art. 11 u.s.u.s. w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: - Dz. U. z 2000r. Nr 161, poz. 1106 ze zm.), a także w związku z art. 3 pkt 3 i 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: - Dz. U. z 2005r. Nr 31, poz. 267 ze zm.) oraz art. 40 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 4 u.s.u.s.

W konsekwencji tych zarzutów zażądano uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji.

W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że ustalenia ZUS pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, który nie przeprowadził gruntownej analizy słusznego interesu strony a jedynie skupił się na interesie społecznym, w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji pominął jej istotne elementy, nie wziął pod uwagę bezskuteczności prowadzonej egzekucji oraz błędnie ustalił, że spółka nie spełnia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kolejny raz strona skarżąca zarzuciła, że nie odniesiono się do podnoszonej przez nią kwestii nienależnie uiszczonych składek od niewypłaconych przez spółkę wynagrodzeń pracowników przywołując stosowne przepisy oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009r. sygn. akt I UZP 5/09.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r, poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia należnych od wynagrodzeń pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121, powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2-4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które jednak nie ma zastosowania w sprawie.

Wskazać trzeba, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996r., sygn. akt II SA 28754/95).

W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, dopełniając nie tylko normę art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a.") oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz i sporządzić odpowiednie - wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował - uzasadnienie decyzji, jak go obliguje art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia. Odnosząc się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS słusznie zauważył, że co prawda postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do wnioskodawcy nie przyniosło rezultatów - przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzone z rachunku bankowego skarżącej spółki w BNP Paribas Bank Polska oraz banku PKO BP okazało się bezskuteczne, natomiast egzekucja prowadzona na rzecz ZUS przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego została umorzona, gdyż organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, niemniej jednak spółka w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie gospodarczym, co może świadczyć o tym, że nadal dostrzega możliwość kontynuowania działalności gospodarczej.

Według oświadczenia prezesa, spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej już od lipca 2009r., ale jednocześnie formalnie wciąż jest podmiotem zarejestrowanym m.in. w Krajowym Rejestrze Sądowym, składała sprawozdania finansowe, bilanse, zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2011-2013. Za okres od stycznia 2009r. do stycznia 2012r. spółka składała także za zatrudnionych pracowników deklaracje rozliczeniowe do ZUS.

Powyższe okoliczności w ocenie Sądu uzasadniały przyjęcie przez ZUS, że umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne, mając szczególnie na uwadze, że zaległości figurujące na koncie rozliczeniowym spółki dotyczą należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Mając na uwadze publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane na organach odpowiedzialnych za ich pobór spoczywa ciężar dochowania maksymalnej staranności i ostrożności przy rozpatrywaniu wniosków o ich umorzenie.

W opinii Sądu nie można robić zarzutu organowi, że odmawia umorzenia należności składkowych w sytuacji, gdy dostrzega realne szanse na ich odzyskanie od zobowiązanego, którym co należy podkreślić jest osoba prawna (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością). Jakkolwiek strona skarżące zasadnie wskazuje na dotychczasową bezskuteczność podejmowanych działań egzekucyjnych, to jednakże owa bezskuteczność egzekucji wobec skarżącej spółki umożliwi Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych dochodzenie należności w trybie art. 116 Ordynacji podatkowej od członków zarządu spółki. Zgodnie z treścią powyższego przepisu, za zaległości składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całych swoim majątkiem członkowie jej zarządu m. in. w sytuacji gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Według Sądu w przypadku, gdy z wnioskiem o umorzenie należności składkowych występuje spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, przesłanki całkowitej nieściągalności składek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. rozważane muszą być również w kontekście możliwości zastosowania art. 116 Ordynacji podatkowej.

Zostało to wprost zapisane m. in. w pkt 3 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. który stanowi, że o całkowitej nieściągalności można mówić, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, (....), możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa.

W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły zaistniałą sytuację, zasadnie wskazując, że nie zostały wykorzystane definitywnie wszystkie możliwości odzyskania niezapłaconych składek na ubezpieczenia.

Ponadto pomimo powołania się przez stronę skarżącą na ustawową przesłankę umorzenia należności składkowych (całkowitą nieściągalność – art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.), ZUS z uwagi na uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie miał prawo odmówić uwzględnienia wniosku. W ocenie Sądu, żądaniu spółki organy przeciwstawiły i należycie umotywowały zaistnienie w sprawie ważnego interesu społecznego, który przemawiał za odmową umorzenia zaległych składek. Z uzasadnienia decyzji wynika, że ZUS wziął pod uwagę, że zaległości dotyczyły składek od wynagrodzeń zatrudnionych pracowników oraz to, że w dalszym ciągu istnieje potencjalna możliwość ich odzyskania. Jak słusznie zauważył ZUS składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest zapewnienie świadczeń w wypadkach, w których człowiek nie może zapewnić sobie i swojej rodzinie środków utrzymania w przypadku uzyskania uprawnień emerytalno-rentowych. Umorzenie należności spowodowałoby uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę świadczeń.

Odnosząc się do zarzutu nienależnie naliczonych składek od niewypłaconych przez spółkę F. wynagrodzeń pracowników, stwierdzić należy, że nie znajduje on potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. W decyzji z dnia 10 kwietnia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych realizując wskazania tut. Sądu zawarte w wyroku z dnia 28 maja 2014r., sygn. akt I SA/Kr 129/14 wskazał, że podstawą istnienia zaległości w składkach są deklaracje rozliczeniowe składane przez spółkę podpisane przez prezesa zarządu i główną księgową. Powyższe deklaracje zostały włączone do akt sprawy, a organ w decyzji szczegółowo pokazał stan zatrudnienia oraz wykazał za jakie okresy rozliczeniowe deklaracje zostały złożone, łącznie z dokonanymi przez spółkę wpłatami.

Skarżąca spółka przez cały czas toczonego sporu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek, podnosiła i podniosła również w rozpoznawanej skardze kwestię nienależnie naliczonych składek od niewypłaconych wynagrodzeń pracowników. Przy czym nigdy nie sprecyzowała, czy chodzi o nienależnie naliczone składki przez ZUS, czy przez spółkę w złożonych deklaracjach rozliczeniowych. Strona skarżąca przywołuje niezmiennie jedynie uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2009r., sygn. akt I UZP 5/09 oraz mające zastosowanie w przepisy art. 18 u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78, 468) bez skonkretyzowania na czym w przypadku spółki naruszenie powyższych przepisów miałoby polegać oraz przedstawienia jakichkolwiek dowodów (dokumentów), które powyższe stanowisko by potwierdzały. Nie pokazała również żadnych dokumentów wskazujących, że poczyniła jakiekolwiek staranie i kroki prawne w celu odzyskania nienależnie jej zdaniem pobranych składek na ubezpieczenia.

Końcowo należy dodać, że - w ocenie Sądu – organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie w zgodzie z art. 7 i 8 k.p.a. W szczególności skarżący był pouczony o przesłankach uzasadniających umorzenie zaległych składek i miał możliwość składania wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających zasadność umorzenia.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego przeprowadzono dokładną analizę stanu finansowego oraz osobistego strony i następnie należycie oceniono te okoliczności w kontekście przesłanek, określonych w przepisach art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. nie przekraczając przy tym, zasady swobodnej oceny dowodów.

Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej spółce umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ jest zatem zasadne. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie istotne w sprawie okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącej spółki została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Wskazać trzeba, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze.

Skarżąca spółka podejmując działalność gospodarczą powinien był bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia, szczególnie od wynagrodzeń zatrudnianych pracowników. Zauważyć również trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.