Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 303/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art 135, art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 5, art. 3, art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 121 §1, art. 187 § 1 i 2, art. 188 i art. 191
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 65 § 1 i 2, art. 693 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 671/18 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 czerwca 2018 r nr 1001-IOA.4246.68.2018.11.KM w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 1800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 listopada 2018 r. (sygn. akt III SA/Łd 671/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej zwany "WSA" lub "Sąd I instancji"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "ppsa") oddalił skargę S. S. (dalej zwanego "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej zwanego "Dyrektorem IAS") z 7 czerwca 2018 r. (nr 1001-IOA.4246.68.2018.11.KM) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

17 października 2014 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U.z 2016 r., poz. 471 ze zm.; dalej zwanej "ugh") w sklepie spożywczym mieszczącym się w Z. przy ul. [...], w którym działalność gospodarczą prowadził Skarżący. Ustalili, że znajdują się tam urządzenia o nazwie Emotion (oznaczony nr [...]), Hot Spot Gaminator (oznaczony nr [...]) i Apex Multi Magic (oznaczony nr [...]), podłączone do sieci elektrycznej, sprawne i gotowe do gry. W drodze eksperymentu ustalili, że gry oferowane na tych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ugh – gry mają charakter komercyjny i zawierają element losowości. Kontrolowany nie posiadał zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, a same ww. urządzenia nie były zarejestrowane przez właściwego naczelnika urzędu celnego.

W toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni przesłuchali w charakterze świadka H. S. – pracownika Skarżącego. Świadek zeznała: "Posiadamy umowy zawarte z trzema firmami na wynajem lokalu. Jak nazywają się firmy nie pamiętam. Chyba jedna to FORTUNA a reszta jest napisana na maszynach".

Naczelnik Urzędu Celnego II w Łodzi 20 marca 2015 r. z urzędu wszczął postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

W toku postępowania do materiału dowodowego włączono kopię umowy najmu powierzchni użytkowej, zawartej 1 września 2013 r. pomiędzy Skarżącym a B. Sp. z o. o. (dalej zwana też "Najemcą") wraz z dokumentem "Informacja prawna" zawierającym klauzule dotyczące postępowania wobec organów władzy publicznej.

Przedmiotem umowy był najem 3 m² lokalu usługowego położonego przy ul. [...] w Z., w celu prowadzenia własnej działalności rozrywkowo-hazardowej. Najemca zobowiązał się do płatności czynszu w wysokości 500 zł netto miesięcznie. Wynajmujący (Skarżący) zobowiązał się natomiast do dostarczania energii elektrycznej do wynajętej powierzchni, utrzymywania porządku, zapewniania bezpieczeństwa. Ponadto w razie dostrzeżenia jakiejkolwiek nieprawidłowości w działaniu urządzeń Skarżący zobowiązany był niezwłocznie, co najmniej telefonicznie, powiadomić o tym fakcie Najemcę.

Z dalszych ustaleń wynika również, że to Skarżący miał bezpośredni wpływ na otwarcie i zamknięcie lokalu, tym samym również na udostępnianie graczom i serwisantom ww. urządzeń. Ponadto z opisu kontrolujących wynika, że 6 lutego 2017 r. drzwi do lokalu z automatami były zamknięte a pracownik sklepu wpuszczał tylko wybranych klientów.

Decyzją z 5 stycznia 2018 r. Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno – Skarbowego wymierzył Skarżącemu karę pieniężną w wysokości 36 000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automatach.

Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji.

Decyzją z 7 czerwca 2018 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno – Skarbowego. Uznał w szczególności, że Skarżący jest podmiotem urządzającym gry na ww. automatach. Organ podkreślił m.in., że przedmiotowe postępowanie nie jest jedynym postepowaniem administracyjnym prowadzonym wobec Skarżącego, jako właściciela lokalu, w którym eksploatowano nielegalne automaty do gry.

Skarżący złożył do WSA skargę na decyzję Dyrektora IAS. Zarzucił naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz błędne zastosowanie, polegające na objęciu ją dyspozycją ww. przepisu i uznaniu ją za podmiot mający status "osoby urządzającej gry na automatach".

WSA oddalił skargę.

W ocenie WSA decyzje organów zostały wydane w toku postępowania prowadzonego w sposób zgodny z przepisami procedury podatkowej. Organy nie naruszyły ustawowych reguł prowadzenia postępowania, prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia – zgodnie z ustawą z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.; dalej zwanej "Op").

Zdaniem Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie ocena zachowania podmiotu urządzającego gry hazardowe z naruszeniem przepisów prawa winna odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą. Stan prawny i faktyczny dotyczący bowiem naruszenia przez Skarżącego zasad prowadzenia gier hazardowych został ukształtowany w całości przed wejściem w życie zmiany ustawy o grach hazardowych. WSA podkreślił jednocześnie, że w zachowania Skarżącego polegające na urządzaniu gier w lokalu bez wymaganej przez ustawodawcę przepisami ugh koncesji, a wiec poza kasynem gry, nadal podlegają penalizacji w znowelizowanym art. 89 ust. 1 pkt 1, tyle że zagrożone są karą surowszą.

Zdaniem WSA w przypadku Skarżącego można mówić o przypisaniu odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Wskazuje na to, zdaniem Sądu I instancji, analiza umowy najmu z 1 września 2013 r., zawartej przez Skarżącego z B. Sp. z o.o. z siedzibą w K. Przedmiotem umowy był najem – udostępnienie części powierzchni lokalu dla automatów do gry.

Skarżący zapewnił odpowiednie warunki do uruchomienia automatu, obsługiwał sporny automat poprzez dopuszczanie do niego klientów lokalu, dostarczanie energii elektrycznej, utrzymywanie porządku itd. Był zobowiązany m. in. do ochrony urządzeń przed uszkodzeniem czy dewastacją, do informowania o spostrzeżonych utrudnieniach czy zakłóceniach w pracy urządzeń itd. Czynsz wynosił 500 zł netto miesięcznie. Zdaniem WSA obowiązki Skarżącego wykraczały poza reguły dotyczące najmu powierzchni i pozostawały w związku z faktyczną pieczą nad urządzeniem.

Zdaniem Sądu I instancji, celem powyższej umowy najmu było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, tj. urządzanie gier hazardowych w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ugh. WSA uznał, że postanowienia umowy najmu potwierdzają stanowisko organu, że Skarżący brał udział w urządzaniu gier na automatach. Zdaniem Sądu stanowiły one wręcz instrukcję postępowania dla Skarżącego i wskazują na obowiązek jego znacznego zaangażowania się w prowadzoną działalność hazardową, które przekraczają zwykłe obowiązki osoby wynajmującej powierzchnię lokalu.

W ocenie WSA, za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że stosunek zobowiązaniowy łączący Najemcę i Skarżącego można scharakteryzować jako umowę mieszaną, zawierającą elementy typowe dla umowy najmu lokalu oraz elementy wskazujące na prowadzenie wspólnego przedsięwzięcia – porozumienie biznesowe. WSA zgodził się z organami, że okolicznościami szczególnie obciążającymi Skarżącego jest wstawianie przez Skarżącego kolejnych automatów do gier, pomimo posiadania wiedzy o konsekwencjach i skutkach tego typu działalności. Sąd I instancji uznał, że działanie Skarżącego było świadome i nastawione na uzyskanie korzyści.

WSA uznał, że obowiązki Skarżącego wykraczały poza zwykłe obowiązki wynajmującego, które sprowadzały się tylko do oddania najemcy lokalu do używania. Sąd I instancji podkreślił, że bez zgody Skarżącego na wstawienie do przedmiotowego lokalu automatów do gier hazardowych, urządzanie gier w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez dysponenta tych automatów nie byłoby w ogóle możliwe.

Sąd I instancji uznał za udowodnione ustalenie, że przedmiotowe automaty do gier umożliwiały prowadzenie gier o charakterze losowym i uzyskiwanie wygranych rzeczowych i pieniężnych.

WSA zaznaczył, że Skarżący nie posiadał koncesji (zgodnie z art. 3 ugh), a automaty usytuowane były poza kasynem gry.

WSA podkreślił, że wyrok został wydany w oparciu o zebrany materiał dowodowy, a w szczególności materiał zebrany podczas kontroli 17 października 2014 r. oraz przeprowadzony podczas kontroli eksperyment odtworzenia gier na przedmiotowych automatach. Tym samym Sąd nie zgodził się z zarzutem Skarżącego, że stan faktyczny został oparty o treść umowy najmu, której Skarżący nie podpisał ani też nie udzielił upoważnienia do jej podpisania. Jednocześnie WSA podkreślił, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, na to, że umowa ta nie była faktycznie wykonywana.

W świetle powyższego WSA uznał, że wymierzenie kary w wysokości określonej przepisem art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh było uzasadnione.

Skarżący złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o: 1) rozpoznanie sprawy na rozprawie, 2) uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, 3) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 , art. 176 § 1 pkt 2 ppsa:

1. naruszenie prawa materialnego, a to:

a) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, obejmującego również Skarżącego, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia kilku metrów kwadratowych powierzchni lokalu podmiotowi trzeciemu, bez dokonywania przez Skarżącego, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności, w tym zwłaszcza bez wykonywania czynności dotyczących aktywnej organizacji gier co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego zastosowania tych przepisów w stosunku do Skarżącego i bezzasadnego nałożenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry;

b) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.; dalej zwanej "kc") w zw. z art. 659 § 1 i 2 oraz art. 693 § 1 kc poprzez dokonanie przez WSA (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy B. sp. z o.o. z siedzibą w K. a Skarżącym oraz nieuprawnionego przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla Skarżącego prawa i obowiązki sytuujące go jako "urządzającego gry", istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy najmu lub dzierżawy powierzchni, w tym zwłaszcza: dostarczanie energii elektrycznej, zgody na zamontowanie na wydzierżawionej powierzchni automatu, udostepnienie do wydzierżawionej powierzchni nieograniczonej liczby osób, podczas gdy treść umowy ani powołane okoliczności nie świadczą o urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jak umowy najmu (dzierżawy);

2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

a) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art 135 ppsa poprzez jego niezastosowanie, wynikające z przyjęcia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo podczas gdy doszło do naruszenia art. 121 §1, art. 187 § 1 i 2, art. 188 i art. 191 Op w ten sposób, że:

• Sąd I instancji uznał, ze Skarżący zawarł umowę najmu ze spółką B. Sp. z o.o. i że był odpowiedzialny za jej wykonanie, w sytuacji, gdy okoliczność ta nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, była sporna od samego początku postepowania prowadzonego przed organami celno – skarbowymi;

• Sąd I instancji uznał, że Skarżący wykonywał obowiązki wynikające z umowy w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący jedynie wynajmował lokal podmiotowi, który wstawił do niego automaty do gier i aktywnie nie uczestniczył w działalności prowadzonej przez właściciela automatów;

• Sąd I instancji uznał, że zgoda na zamontowanie na wydzierżawionej powierzchni automatu oznaczała współdziałanie z dzierżawcą powierzchni (co jest jedynie uprawnione w zakresie samego zawarcia umowy – jako immanentna cecha umowy zobowiązującej dwustronnej – nie stanowi natomiast w żadnym wypadku sugerowanego przez Sąd I instancji bez oparcia w materiale dowodowym "współdziałania w urządzaniu gier");

• obowiązkiem umownym Skarżącego było zapewnienie niezakłóconego dostępu do automatu osobom chcącym z niego skorzystać (gdy tymczasem z umowy wynika jedynie zapewnienie dostępu do przedmiotu najmu – powierzchni – dzierżawcy a korzystanie przezeń z powierzchni, czy udostepnienie automatu na powierzchni wydzierżawionej, jest kwestią leżącą wyłącznie w gestii dzierżawcy nie obarcza natomiast wydzierżawiającego), co prowadziło do niezgodnego ze stanem faktycznym oraz samą treścią umowy pomiędzy B. Sp. z o.o. a Skarżącym, przyjęcia po stronie skarżącej "urządzania gier" oraz wymierzenia Skarżącemu niezasadnej kary pieniężnej z art. 89 ugh.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy czym na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przed rozpoznaniem złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej należy zauważyć, że objęta nią problematyka prawna była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 24 września 2019 r. (sygn. akt II GSK 403/19 – treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zasadnicze motywy zawarte we wspomnianym orzeczeniu, uznając, że są one trafne również w okolicznościach faktycznych i prawnych obecnie rozpoznawanej sprawy.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 ppsa. Przepis art. 174 pkt 1 ppsa przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego: błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 ppsa – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna Skarżącego nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Z treści zarzutu postawionego w pkt 1. a) petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor zmierza do zakwestionowania zarówno dokonanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładni przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ugh, jak i w konsekwencji zasadności ich zastosowania. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie – w przypadku uznania prawidłowości tego procesu – stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie – z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej – poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.

I tak, prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". Przy czym zaznaczyć należy, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ugh osobną podstawę do wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Tymczasem wedle brzmienia ugh właściwego w okolicznościach tej sprawy – art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh stanowił, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, zaś zgodnie z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh wysokość tej kary pieniężnej wynosi 12 000 zł od każdego automatu.

Na gruncie omawianej regulacji – w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji – Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.

Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy założenie Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.

Takie rozumienie "urządzającego grę" w istocie skargą kasacyjną w tej sprawie kwestionowane nie jest.

Sposób sformułowania zarzutu (błędna wykładnia pojęcia "urządzającego gry" – jako podmiotu, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania innych czynności dotyczących organizacji gier – a tym samym niezasadne objęcie Skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh i niezasadne nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach) uzasadnia przyjęcie, że skarga kasacyjna zmierza do podważenia oceny okoliczności faktycznych sprawy a w następstwie zastosowania wskazanych przepisów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednakże – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – Sąd I instancji nie twierdził – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier.

Mając na uwadze przedstawione wyżej, a skutecznie niezakwestionowane rozumienie "urządzania gier" – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli Skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu ugh.

Powyższa wykładnia determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakie musiały być poczynione, aby uprawnione było zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w odniesieniu do konkretnego podmiotu. Obowiązkiem organów administracji było zatem zweryfikowanie, czy działania, które Skarżący podejmował w odniesieniu do automatów do gier usytuowanych na wynajętej przez niego części powierzchni skontrolowanego lokalu, wskazywały na aktywny udział Skarżącego w organizowaniu gier na tych automatach.

W pisemnych motywach wyroku WSA za prawidłowe uznał bowiem ustalenie, że Skarżący – umożliwiając wstawienie automatów, udostępniając je do publicznego korzystania, włączając je, utrzymując porządek i ponosząc odpowiedzialność za bezpieczeństwo urządzeń – organizował warunki umożliwiające korzystanie z automatów, zatem dokonywał innych czynności dotyczących organizacji gier – a tym samym stał się podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo ocenił, że organy administracji w tej sprawie należycie wypełniły obowiązki wynikające z art. 121 § 1 (który stanowi, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych), art. 122 ("W toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym"), art. 187 § 1 i 2 ("Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy" i "Organ podatkowy może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu"), art. 188 ("Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem") oraz art. 191 ("Organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona") Op. W sprawie: przeprowadzono kontrolę w lokalu Skarżącego, podczas której stwierdzono obecność podłączonych do sieci elektrycznej urządzeń; przeprowadzono eksperyment, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2009 r., Nr 168, poz. 1323), w wyniku którego jednoznacznie uznano ww. urządzenia za automaty do gier w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh; ustalono, że Skarżący nie posiadał stosownego zezwolenia a automaty nie były zarejestrowane; przesłuchana świadek zeznała, że zostały podpisane umowy najmu części powierzchni. Ponadto poddano analizie postanowienia umowy najmu zawartej przez Skarżącego z B. Sp. z o.o. W umowie tej postanowiono, że obowiązkiem Skarżącego jako wynajmującego będzie dostarczenie energii elektrycznej do wynajmowanej powierzchni, ochrona automatów przed uszkodzeniami czy dewastacją, utrzymanie porządku. Umowa zawierała również instrukcję postępowania wobec władzy publicznej podejmującej czynności wobec automatów. Przy czym Sąd I instancji, wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, odniósł się do stanowiska Skarżącego negującego skuteczność i istnienie (zwarcie) umowy najmu ze Spółką B. (str. 21 uzasadnienia wyrok). Trafnie wskazał jednak, że analizowana umowa była tylko jednym z elementów zgromadzonego materiału dowodowego, a Skarżący nie wykazał, aby nie była wykonywana. Dodać też można, że z punktu widzenia przedmiotu rozpatrywanej sprawy oraz oceny odnośnie do zaktualizowania się faktycznych oraz prawnych przesłanek przypisania stronie skarżącej deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, zasadnicze znaczenie miało właśnie wykonywanie przez stronę postanowień przywołanej powyżej umowy. Stąd też – wbrew stanowisku oraz oczekiwaniom strony skarżącej – przeprowadzanie według reżimu prawa cywilnego oceny skutków (ważności) zawarcia tej umowy pozbawione było w rozpatrywanej sprawie – a to z uwagi na jej przedmiot – jakiegokolwiek znaczenia.

Wbrew zatem twierdzeniom Skarżącego, WSA słusznie przyjął w ślad za organami administracji, że aktywność Skarżącego nie polegała jedynie na oddaniu Najemcy na czas nieokreślony części powierzchni w lokalu, bez prawa jakiejkolwiek ingerencji w działalność Najemcy. Działania, do których zobowiązał się Skarżący w umowie z dysponentem automatu oraz działania, które faktycznie były podejmowane zapewniały ciągłość niezakłóconego funkcjonowania automatów w lokalu Skarżącego na wynajętej powierzchni. Bowiem strona skarżąca udostępniając (wynajmując) Spółce B. na podstawie ww. umowy najmu powierzchni użytkowej część lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą, a to w celu ulokowania i zainstalowania w nim automatów do gier hazardowych, udostępniała je tym samym oraz w tenże właśnie sposób grającym, i taki też był – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – cel podejmowanego przez nią działania, a to zważywszy również na to, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, należący do strony Skarżącej lokal był lokalem ogólnodostępnym.

Nie jest przy tym także zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez WSA przepisów kodeksu cywilnego przy interpretacji postanowień umowy. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym regulują przepisy Op. Działając zgodnie z tymi przepisami, organy, a także kontrolujący ich działalność WSA, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej postanowień w konfrontacji z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy stanu faktycznego, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.

W konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony zarzut błędnego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh. WSA prawidłowo ocenił, że organy administracji zasadnie uznały, że w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego (niezakwestionowanego skutecznie w skardze kasacyjnej) zachowanie Skarżącego mogło zostać zakwalifikowane jako urządzanie gier na automacie we wskazanym wyżej znaczeniu. Rola Skarżącego w całym przedsięwzięciu urządzania gier na automacie wykraczała ponad zwyczajne udostępnianie najemcy powierzchni swojego lokalu. Skarżący stwarzał bowiem techniczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Za delikt ten zasadnie zatem wymierzono karę pieniężną w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od Skarżącego na rzecz Dyrektora IAS 1 800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną i prowadził sprawę w postępowaniu przed WSA.