Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1721/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Ewa Kowalczyk, Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Z. S. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. P. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2014.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zasadą podstawową przyznania płatności jest utrzymywanie gruntów zgodnie z wymogami i normami. Dla przyznania płatności istotne jest również, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.).

W ramach wszczętego na wniosek strony postępowania administracyjnego, wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2014 przeszedł kontrolę administracyjną, która wykazała nieprawidłowości dotyczące działek ewidencyjnych, zadeklarowanych do płatności przez Z. S., nr [...] i [...], położonych w woj. l. , gmina K., obręb ewidencyjny K. . Stwierdzono, że wniosek o przyznanie płatności na rok 2014 obejmujący działki rolne położone na wskazanych działkach ewidencyjnych został złożony także przez inny podmiot (I. E. B. C.-D.-A. Spółkę z o.o. w [...]. Zatem w sprawie dwóch rolników ubiegało się o przyznanie płatności do działek rolnych zadeklarowanych na tych samych działkach ewidencyjnych.

Dlatego kwestią podlegającą wyjaśnieniu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy Z. S. – w świetle § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. była w posiadaniu w sposób trwały gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności na dzień 31 maja 2014 r. oraz czy utrzymywała je zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy 2014.

Organ zgromadził materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, wyników z kontroli na miejscu, kopii akt spraw z postępowań toczących się przed Sądem Rejonowym w B. P. I Wydział Cywilny, kopii notatek z interwencji policyjnych z Komisariatu Policji w T., kopii protokołu z rozprawy przed Sądem Rejonowym VII Wydział Karny w B. P. oraz materiałów dowodowych wnoszonych przez strony.

Na podstawie przeprowadzonych rozpraw administracyjnych w Biurze Powiatowym ARiMR w B. P. stwierdzono, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej wniosków o przyznanie płatności użytkowały sporne działki, w różnych odstępach czasu, co potwierdzają zeznania świadków. Wielkoobszarowe gospodarstwo, obejmujące sporne działki w obrębie [...], gmina K., użytkowali: Z. S., która zlecała wykonanie prac polowych związanych z koszeniem łąk K. R. (swojemu pełnomocnikowi) oraz Spółka, w której zatrudniono osoby do wykonywania prac polowych. Kopie notatek z interwencji dokonywanych na działkach biorących udział w konflikcie krzyżowym przesłane przez Komisariat Policji w T. wskazują na wzajemne niszczenie upraw przez strony, w różnych odstępach czasu, co potwierdza fakt, iż obie strony użytkowały sporne działki. Pismem z dnia 19 maja 2015 r. z Sądu Rejonowego w B. P. VII Wydział Karny (sygn. akt [...]), przesłano kopie protokołu z rozprawy dotyczącej wycięcia drzew. Rozprawa, która odbyła się w dniu 13 maja 2015 r., również obrazuje trwający konflikt między stronami.

Organ podkreślił, że zadaniem ARiMR nie jest rozstrzygnie sporu miedzy rolnikami. Wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, a organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dokonują oceny czy dany podmiot, który ubiega się o przyznanie płatności, spełnia przesłankę posiadania gruntu rolnego (w myśl § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r.), który zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności.

W przedmiotowej sprawie organ skoncentrował się zatem na kluczowym fakcie trwałego władania spornymi gruntami przez cały rok kalendarzowy 2014. Ustawowa przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Wnioskujący o płatności ma obowiązek udokumentować fakt władania gruntem rolnym oraz rzeczywiste rolnicze gospodarowanie na posiadanym gruncie. Aby spełnić warunek utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami przez cały rok, grunty te muszą pozostawać w tym czasie w posiadaniu osoby ubiegającej się o przyznanie płatności. Stan posiadania na dzień 31 maja może być miarodajny jedynie dla określenia wysokości przyznanego świadczenia. Posiadanie powinno mieć charakter trwały. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony.

Organ wydający decyzję wziął też pod uwagę, że postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r., w sprawie sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w B. P. I Wydział Cywilny, oddalił wniosek D. R. o wydanie nieruchomości, m.in. działek nr [...] oraz [...], biorących udział w sporze toczącym się w Biurze Powiatowym w B. P., natomiast postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. w sprawie sygn. akt. [...], nakazał D. R. i K. R. (pełnomocnikowi Z. S.) wydanie działek oznaczonych numerami [...] położonych w [...], w woj. [...], gmina K., Spółce I. E. B. C.-D.-A..

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że K. R. przyznał, że zawarł umowę dzierżawy w marcu 2014 r. z D. R. na grunty w [...]. Umowa została zawarta na okres 1 (jednego) roku. Zatem D. R. jako właściciel nieruchomości bezskutecznie wypowiedziała powołanej Spółce umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 5 stycznia 2004 r., zmienioną aneksami z dnia 10 października 2007 r., z dnia 10 listopada 2007 r. i z dnia 4 maja 2009 r. oraz umowę dzierżawy z dnia 4 maja 2009 r. zmienioną aneksem z dnia 10 lutego 2010 r.

D. R. nie będąc w posiadaniu wskazanych gruntów rolnych, nie mogła już od 2013 r., kiedy zgłosiła do Sądu Rejonowego w B. P. żądanie wydania jej nieruchomości, zawierać żadnych umów dzierżawy w związku brakiem posiadania tych nieruchomości. Pomimo tego zawarła umowę dzierżawy z K. R. w dniu 28 marca 2014 r. Tym samym stwierdzono, że umowa poddzierżawy, zawarta w dniu 30 marca 2014 r. pomiędzy K. R. a Z. S. – była zawarta nieskutecznie, gdyż D. R. w pozwie z dnia 13 września 2013 r. wniosła o wydanie nieruchomości, tj. gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości K., gm. K., w skład którego wchodzą m.in. działki o numerach: [...] oraz [...].

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ stwierdził, że Z. S. na dzień 31 maja 2014 r. nie była posiadaczem działek oznaczonych numerami: [...] oraz [...] położonych w woj. [...], powiat bialski, gmina K., obręb [...].

W celu uzyskania płatności należy spełnić również inne warunki uzyskania danego rodzaju pomocy. Warunkiem uzyskania pomocy jest również prowadzenie działalności rolniczej i utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganie norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy. Skutkiem stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności.

Dla oceny tego postępowania organ uznał, że D. R. bezskutecznie próbowała wprowadzić w posiadanie działek (nr: [...], [...] K. R. (pełnomocnika Z. S.) pomiędzy 11 kwietnia 2014 r. a 29 maja 2014 r. (postanowienie Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w B. P. z dnia 11 kwietnia 2014 r., postanowienie Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny w B. P. z dnia 29 maja 2014 r.).

Przesłanką do stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków była umowa zawarta pomiędzy D. R. a K. R. z dnia 28 marca 2014 r., a następnie umowa poddzierżawy z dnia 30 marca 2014 r. zawarta pomiędzy K. R. a Z. S..

Materiał dowodowy zebrany przez organ, w tym materiał dowodowy w sprawach przed sądem powszechnym, jednoznacznie wskazuje na fakt bezprawnego wejścia na grunty nie będące w posiadaniu D. R., przez K. R., jak również nie będące w posiadaniu Z. S., a zatem również niemożności dokonywania jakichkolwiek prac polowych na spornych działkach przez Z. S.. Stąd Z. S. nie mogła prowadzić działalności rolniczej i utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzegać norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy.

Sporne działki w roku gospodarczym 2014 r. były zaś w posiadaniu Spółki, co wyklucza możliwość jednoczesnego posiadania tych działek przez Z. S.. Samo twierdzenie strony dotyczące posiadania przez nią spornych działek, nie stanowi żadnego przeciwdowodu w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego. Tym samym zasadnym było wykluczenie wniosku skarżącej o przyznanie płatności do spornych działek rolnych. W związku z tym działki ewidencyjnej (nr: [...] oraz [...] zadeklarowane do płatności o łącznej powierzchni 278,33 ha, zostały w całości wykluczone z wniosku Z. S. o przyznanie płatności ONW na rok 2014.

W przypadku płatności ONW (strefa Nizinna I): po złożonej zmianie do wniosku oraz wycofania części wniosku, powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2014 wynosiła 283,23 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w trakcie kontroli administracyjnej wynosiła 4,90 ha. Powyższa różnica wynika z wykluczenia z wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2014 działek rolnych M, N, O, P, R, T, U, W, X, Y.

Różnica między powierzchnią zadeklarowaną, tj. 283,23 ha a powierzchnią stwierdzoną, tj. 4,90 ha – wyniosła 278,33 ha, co stanowi 5.680,20% (278,33 ha: 4,90 ha x 100%) powierzchni stwierdzonej w stosunku do powierzchni deklarowanej. Stawka płatności do 1 ha na obszarze ONW strefa nizinna I została określona w rozporządzeniu w sprawie pomocy finansowej ONW i wynosi 179,00 zł (§ 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r.).

Ponadto mając na uwadze § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. oraz powierzchnię działek rolnych deklarowaną kwalifikowana, tj. 283,23 ha, wysokości sankcji została naliczona w następujący sposób: (50 ha x 100% stawki ONW (8 950,00 zł) + 50 ha x 50% stawki ONW (4.475,00 zł) + 183,23 ha x 25% stawki ONW (8.199,54 zł). Razem: 21.624,54 zł (8.950,00 zł + 4.475,00 zł + 8.199,54 zł).

Mając na uwadze tak uzyskaną kwotę, tj. 21.624,54 zł, organ podzielił przez powierzchnię działek rolnych deklarowaną kwalifikowaną, tj. 283,23 ha, co daje średnią stawkę płatności do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej, to jest 76,34975963 zł (21.624,54 zł : 283,23 ha). Zatem wyliczona średnia stawka płatności do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej wyniosła 76,34975963 zł.

Mając to na uwadze płatność ONW na rok 2014 została stronie odmówiona oraz nałożona została sankcja w wysokości 21.250,43 zł (różnica w powierzchni działek, tj. 278,33 ha x średnia stawka płatności, tj. 76,34975963 zł).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] września 2015 r., skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości.

Zarzuciła naruszenie przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a także naruszenia § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013; art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich; jak również art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Argumentacja skargi odnosi się przede wszystkim do zakwestionowania przez skarżącą zawartego w zaskarżonej decyzji ustalenia, że nie była ona w posiadaniu w sposób trwały gruntów rolnych na dzień 31 maja 2014 r. oraz, że nie utrzymywała ich zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy 2014.

W jej ocenie Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR nie wskazał, z których dowodów zgromadzonych w trakcie postępowania rzekomo wynika, że skarżąca nie władała w pełni spornymi działkami w 2014 r., bowiem nie była stroną postępowań przed sądami powszechnymi, na które powołuje się organ, pomijając dowody z zeznań świadków.

Zdaniem skarżącej brak było przesłanek do stwierdzenia, że to Spółka I.-E.-B. C.-D.-A. władała nieruchomościami objętymi jej wnioskiem, zwłaszcza że odmienne wnioski wynikają z pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. Zarówno organ I jak i II instancji zapomniały, że w trakcie wszelkich postępowań sądowych lub administracyjnych, stan faktyczny może się zmienić z dnia na dzień, a logika i doświadczenie życiowe podpowiadają, że pomimo wcześniejszego przywrócenia posiadania danego gruntu, właścicielowi może zależeć na sądowym rozstrzygnięciu chociażby z uwagi na możliwość zasądzenia kosztów sądowych.

Zarzuciła, że zarówno organ odwoławczy, jak też Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. P. nie ustalili, kiedy dokładnie skarżąca objęła sporne nieruchomości w posiadanie. Tymczasem dzierżawiła ona sporne działki od K. R. i rozpoczęła użytkowanie gruntu. Stan prawny tych gruntów oraz konflikt panujący pomiędzy D. R. a Spółką I. E. B. C.-D.-A., nie był skarżącej znany.

Przedstawione w zaskarżonej decyzji wyniki postępowania dowodowego nie wskazują w żadnym miejscu na przyczynę ustalenia, że skarżąca nie była posiadaczem gruntów w dniu 31 maja 2014 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał jedynie, że obie strony w różnych terminach użytkowały sporne grunty, ale nie wykazał, z czego wynika takie ustalenie. Nie wskazał też, która ze stron, w jakiem terminie i w jaki sposób użytkowała sporne działki. Jednocześnie Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR powołał się na ustalenia kontroli na miejscu, które potwierdziły stan faktyczny na gruncie zgodny z wnioskiem skarżącej, tj. doskonałą znajomość przez skarżącą sposobu użytkowania spornych gruntów i zabiegów agrotechnicznych na nich wykonywanych. Powyższe okoliczności uwypuklają chybioną argumentację organu II instancji, opartą w całości na wzajemnym niszczeniu upraw przez dwie skłócone strony konfliktu, albowiem w takim wypadku kontrola na miejscu zastałaby stan na gruncie zgoła inny, aniżeli zgodny z deklaracją z wniosku skarżącej. Co więcej, na spornych działkach do płatności deklarowane były łąki, co w zasadzie wyklucza ustalenia organów obu instancji dotyczące "niszczenia sobie wzajemnie zasiewów".

Odnosząc się natomiast do kwestii tworzenia przez skarżącą "sztucznych warunków" w celu uzyskania płatności wskazała ona, że ustalenia organu II instancji nie mają uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy. Zgodnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji przypadkiem, w którym może zachodzić podejrzenie stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, jest m.in. bezumowne użytkowanie w postaci samowolnego objęcia w posiadanie gruntów (bezprawnego wtargnięcia na grunt) tuż przed datą 31 maja, w którym składany jest wniosek, podczas gdy po pierwsze, w ocenie organu skarżąca nie była użytkownikiem działek na dzień 31 maja, a po drugie, w ustalonym stanie faktycznym bezspornym pozostaje, że skarżąca zawarła umowę dzierżawy z właścicielką w dniu 28 marca 2014 r., a co za tym idzie, nie może być mowy o "bezprawnym wtargnięciu na grunt tuż przed datą 31 maja".

Rozstrzygana przez Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR sprawa dotyczyła ustalenia, która ze stron konfliktu kontroli krzyżowej spełnia warunki do uzyskania płatności do konkretnych gruntów rolnych wykazanych we wniosku, tzn. ustalenia, która ze stron była w ich posiadaniu na dzień 31 maja 2014 r. oraz je użytkowała i rzeczywiście wykonywała wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Tymczasem zaskarżona decyzja powiela błędy decyzji organu I instancji, to jest odnosi się do przypadków tworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności, a także występowania siły wyższej i wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych.

Biorąc pod uwagę powyższe, organ II instancji błędnie ustalił, która ze stron konfliktu kontroli krzyżowej była użytkownikiem spornych działek, tzn. faktycznie je użytkowała na dzień 31 maja 2014 r. Samo ustalenie istnienia sporu pomiędzy właścicielką nieruchomości i wydzierżawiającą D. R. a dotychczasowym dzierżawcą nieruchomości Spółką I. E. B. C.-D.-A., jest okolicznością obojętną dla wyniku tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, dlatego zasługiwała na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się w istocie do prawidłowości poczynionych przez organy Agencji ustaleń faktycznych, w szczególności w zakresie zaistnienia podstaw do wykluczenia z płatności ONW na rok 2014 działek ewidencyjnych zadeklarowanych do płatności przez Z. S. (oznaczonych nr [...] i [...], położonych w woj. [...], gmina K., obręb ewidencyjny [...], z powodu niespełnienia warunku posiadania przez skarżącą tych działek.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia tej sprawy stanowiły przepisy obowiązującego w chwili orzekania przez organy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.).

W myśl § 2 tego rozporządzenia, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 (...):

2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

5) jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1698/2005".

Jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, płatność bezpośrednia przysługuje wyłącznie tej osobie, która ma możliwość zarządzania swoim gospodarstwem, to znaczy wywierania realnego wpływu na kształt gospodarstwa i decydowania o charakterze prowadzonej działalności. Przysługuje zatem osobie, która znajduje się, niezależnie od tytułu prawnego do nieruchomości, w posiadaniu działek rolnych, faktycznie na nich gospodaruje i prowadzi wybraną przez siebie produkcyjną lub hodowlaną działalność.

Zważywszy na to, że podstawowym warunkiem prawidłowego zastosowania normy materialnoprawnej, jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i jego należyta ocena, a te podlegają kontroli Sądu, poprzez odniesienie działań organu administracji do norm postępowania regulujących obowiązki tegoż organu, co do ustalania i oceny stanu faktycznego sprawy, konieczne jest wyraźne zakreślenie wymogów stawianych organom w tym zakresie w przypadku postępowań o przyznanie płatności rolnych.

Dokonując oceny postępowania Agencji w przedmiotowej sprawie odnośnie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego odnośnie kwestii posiadania spornych działek rolnych, podkreślić należy, że z przyjętym w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obowiązkiem (art. 3 ust. 3 ustawy) wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wiąże się powinność organu administracji publicznej do oceny "na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona" (art. 80 k.p.a.). Ponadto dokonana przez organ ocena dowodów, w granicach zakreślonych przez art. 80 k.p.a., winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, gdyż tam właśnie organ powinien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy w swoich ustaleniach będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji oparł się m.in. na orzeczeniach sądów powszechnych, które były mu znane, w tym m.in. na postanowieniu Sądu Rejonowego w B. P. I Wydział Cywilny z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt [...], w sprawie z powództwa właściciela nieruchomości D. R. przeciwko dotychczasowemu i wieloletniemu dzierżawcy nieruchomości – I. E. B. C.-D.-A. Spółce z o.o. w [...] o wydanie nieruchomości, którym oddalono wniosek powódki o udzielenie zabezpieczenia roszczenia przez zakazanie pozwanej spółce dokonywania upraw na nieruchomościach powódki (m.in. na działkach nr [...] oraz [...]. Organ odwołał się także do postanowienia Sądu Rejonowego w B. P. I Wydział Cywilny, sygn. akt. [...] z dnia 29 maja 2014 r., w sprawie z powództwa I. E. B. C.-D.-A. Spółki z o.o. przeciwko [...] i K. R. o przywrócenie posiadania, w którym udzielono zabezpieczenia roszczeniu Spółki przez nakazanie K. R. (pełnomocnikowi Z. S.) wydania Spółce działek oznaczonych numerami [...] położonych w [...].

Na tej przede wszystkim podstawie organ wywiódł, że skarżąca Z. S. na dzień 31 maja 2014 r. nie była posiadaczem działek oznaczonych numerami: [...] oraz [...], położonych w woj. [...], powiat b. , gmina K., obręb [...], objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Jakkolwiek, stosownie do postanowień przepis art. 3 ust. 3 ustawy, w postępowaniu w przedmiocie płatności rolnych strona zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia dowodów uzasadniających jej żądanie, ale również do współdziałania w tym zakresie z organem, pod rygorem wywiedzenia dla niej negatywnych skutków, co skutkuje tym, że zasadniczo organ jest zwolniony z obowiązku poszukiwania dowodów na okoliczności istotne z punktu widzenia uprawnień wnioskodawcy, jednakże nie oznacza to zakazu podejmowania czynności procesowych niezbędnych do prawidłowego zakończenia sprawy, w oparciu o rzeczywisty i należycie ustalony stan faktyczny, tym bardziej w sytuacji, kiedy stwierdzone zostanie – tak jak w niniejszej sprawie – że pomiędzy dwoma producentami rolnymi toczy się spór dotyczący posiadania nieruchomości, który ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie obu ich wniosków o przyznanie płatności, gdyż obejmują one te same nieruchomości.

W wyniku weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych powyżej reguł, Sąd stoi na stanowisku, że w kontrolowanej sprawie nie można przyjąć, że organ wydał swoje rozstrzygnięcia po prawidłowym i nie budzącym wątpliwości ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Uniemożliwiało to utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy – jak akcentowano to wcześniej – istotnym elementem prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy była kwestia posiadania gruntów rolnych objętych wnioskami o przyznanie płatności przez dwóch producentów rolnych aplikujących o płatność, a zatem kwestia faktycznego użytkowania gruntów, która stała się sporna.

W tym względzie trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, że organ odnośnie posiadania nieruchomości odwołał się do incydentalnych rozstrzygnięć sądu powszechnego w sprawach cywilnych (tymczasowego zabezpieczenia rozpatrywanych w procesach cywilnych roszczeń), które to rozstrzygnięcia o tymczasowym charakterze (na czas trwania procesu cywilnego), w ogóle nie mogły wiążąco przesądzić o tym, czy posiadaczem spornych działek w roku 2014 była skarżąca jako nowy dzierżawca, czy też I. E. B. C.-D.-A. Sp. z o.o. w [...], jako dzierżawca dotychczasowy. Okoliczności te mogły być bowiem przesądzone ostatecznie dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowań, na które organ się powoływał w zaskarżonej decyzji.

Pod pojęciem "posiadania" gospodarstwa rolnego rozumieć bowiem należy stan faktyczny, polegający na rzeczywistym i faktycznym użytkowaniu gruntów. Pojęcie to ściśle wiąże się z produkcją rolną, której wspieraniu płatności do gruntów rolnych mają służyć. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 853/08). Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ poprzestał na własnych ustaleniach bezprawnego wejścia na grunty nie będące w posiadaniu D. R. przez K. R. i ustalił, że nie znajdują się one w posiadaniu skarżącej Z. S.. W konsekwencji wywiódł również niemożności dokonywania jakichkolwiek prac polowych na spornych działkach przez Z. S.. Tym samym – według organu – Z. S. nie mogła prowadzić działalności rolniczej i utrzymywać gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzegać norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy. Z takim wnioskiem, na podstawie tych dowodów, na które powołał się organ – nie sposób się zgodzić, z przyczyn wskazanych już powyżej.

Postępowanie organu odwoławczego wskazuje, że organ uchylił się w istocie od obowiązku oceny całego materiału dowodowego w granicach zakreślonych przez art. 80 k.p.a. Wskazując jako istotny element dla ustalenia posiadania spornych działek możliwości ich faktycznego użytkowania, oparł się na incydentalnych i tymczasowych rozstrzygnięciach zapadłych przed sądem powszechnym, co było pochopne i nieuzasadnione.

Tymczasem z dowodów z dokumentów dopuszczonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynikają innego rodzaju wnioski. Chodzi o wyrok Sądu Rejonowego w B. P. z dnia 26 czerwca 2015 r., sygn. akt [...], w sprawie z powództwa D. R. przeciwko I. E. B. C.-D.-A. Sp. z o.o. w [...] o wydanie nieruchomości rolnej, który jest prawomocny i wyrok Sądu Rejonowego w B. P. z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt [...], w sprawie z powództwa I. E. B. C.-D.-A. Sp. z o.o. w [...] przeciwko [...] i K. R. o naruszenie posiadania, który w chwili zamknięcia rozprawy nie był prawomocny, gdyż powódka wniosła apelację. Natomiast prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 23 grudnia 2015 r., sygn. akt [...], w sprawie z powództwa D. R. przeciwko I. E. B. C.-D.-A. Sp. z o.o. w [...] oraz A. C. o ustalenie, stwierdził m.in. nieważność umowy dzierżawy z dnia 5 marca 2013 r.

Biorąc to pod uwagę, w ocenie Sądu, organ nie dokonał oceny wszystkich dowodów, które mogą przyczynić do wyjaśnienia, czy skarżąca rzeczywiście była w posiadaniu zadeklarowanych do płatności działek, czy ewentualnie posiadał je inny producent rolny. Chodzi w konsekwencji o stanowcze przesądzenie, kto faktycznie gospodarował na przedmiotowych gruntach w 2014 r. oraz czy i komu ewentualnie możliwe było przyznanie płatności. Wskazane rozstrzygnięcia w sprawach cywilnych wyjaśniają większość ze spornych w tej sprawie okoliczności, a niektóre z nich mają wiążący charakter.

Niewypełnienie przez organy obowiązków wynikających z unormowań zawartych w art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w związku z art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., uniemożliwiło Sądowi nie tylko weryfikację dokonanej przez organy oceny dowodów w granicach zakreślonych w art. 80 k.p.a., ale nie dało także dostatecznych podstaw do oceny poprawności zastosowania przepisów prawa materialnego. Warunkiem niezbędnym do oceny prawidłowości przeprowadzonego przez organy procesu subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, jest bowiem dokonanie niewadliwych ustaleń faktycznych. W zaistniałej zaś sytuacji, kiedy ustalenia te okazują się wadliwe, bo dokonano ich na podstawie niewiążących rozstrzygnięć tymczasowych sądu powszechnego, to ocena prawidłowości przez Sąd administracyjny zastosowanych w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego jest przedwczesna.

Dlatego rozpoznając ponownie niniejszą sprawę, organ zobowiązany będzie uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. K. będzie również dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz wyciągnięciu na podstawie tych dowodów niewadliwych wniosków odnośnie posiadania nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Chodzi w szczególności o prawidłowe ustalenie, kto w realiach niniejszej sprawy może być w ogóle uznany za posiadacza spornej nieruchomości w rozumieniu właściwych przepisów.

Z przytoczonych względów zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.). Wobec dostrzeżonych uchybień proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego, nie przesądzając kierunku rozstrzygnięcia, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako "p.p.s.a.") uchylić zaskarżoną decyzję, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, w pkt I sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnione jest przepisami art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku.