Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 621/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. Ł. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia [...] (nr [...]), wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, regulowanego treścią przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, wnioskiem z dnia 29 czerwca 2020 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M. Ł. (ur. [...]).

Decyzją z dnia [...] (nr [...]) organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że ma ona ustalone prawo do emerytury. Uzasadniając to stanowisko organ pierwszej instancji powołał się na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło tę decyzję i sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W motywach tej decyzji, organ drugiej instancji odwołując się do orzecznictwa sądowego, przeprowadził prokonstytucyjną i celowościową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę powinna móc dokonać wyboru poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w tym przypadku emerytury). Wyjaśnił, że w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uprawnieniem emerytalnym, wspomniany wybór świadczenia może zrealizować poprzez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że organ pierwszej instancji w istocie nie dał stronie możliwości takiego wyboru, a co równie istotne – nie zbadał także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawczynię z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad córką. Ustalił jedynie, że wnioskodawczyni przebywa na emeryturze od 1991 r. Córkę wychowuje samotnie od urodzenia. Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego strona zmuszona była podjąć zatrudnienie. Organ drugiej instancji podniósł jednocześnie, że w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie ustalono jak długo trwało zatrudnienie wnioskodawczyni, ani kiedy ono ustało, a nadto, z jakich powodów strona uzyskała prawo do emerytury w 1991 r. Zdaniem Kolegium, ustalenie tych okoliczności jest niezbędne do oceny podstawowej przesłanki ewentualnego uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Formułując zalecenia skierowane do organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że po ustaleniu wyżej wymienionych faktów, a następnie po przeprowadzeniu ich oceny, organ pierwszej instancji powinien umożliwić skarżącej dokonanie ewentualnego wyboru świadczenia korzystniejszego.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ramach uzupełnionych ustaleń faktycznych organ ten wskazał, że wnioskodawczyni zamieszkuje z córką M. Ł., która legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy oraz niezdolnością do samodzielnej egzystencji od urodzenia (stwierdzono u niej zespół Downa, choruje również na: padaczkę, kamicę pęcherzyka żółciowego, stany depresyjne, tarczycę i cukrzycę). M. L. jest panną, nie ma dzieci ani rodzeństwa. Jedynym jej opiekunem jest wnioskodawczyni (matka), która dba o wszystkie potrzeby córki. Wnioskodawczyni pomaga córce w utrzymaniu higieny, przygotowuje posiłki, pomaga w ubieraniu, sprząta, pierze, wychodzi na spacery, wspiera córkę emocjonalnie. M. Ł. wymaga podawania leków trzy razy dziennie, dwa razy dziennie ma mierzone ciśnienie, wymaga - raz w miesiącu wizyty u lekarza pierwszego kontaktu, raz w roku wizyty u kardiologa. Zakres

sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki obejmuje głównie godziny poranne do wieczora, a w razie pogorszenia się stanu zdrowia córki (depresja) także godziny nocne. Obecny stan psychiczny M. Ł. nie pozwala na uczestniczenie w warsztatach terapii zajęciowej.

Zgodnie z ustaleniami organu pierwszej instancji, wnioskodawczyni nie pracuje od 1991 r. Po ustaniu zatrudnienia w dniu 23 września 1991 r. strona złożyła wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Wniosek ten został uwzględniony. Orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. wnioskodawczyni została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym do 31 stycznia 2022 r. Obecnie strona czuje się dobrze, a stan jej zdrowia nie wpływa na zakres sprawowanej opieki.

Na tle tych ustaleń organ pierwszej instancji skonstatował, że w sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że córka wnioskodawczyni wymaga opieki i pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, zaś strona jest jedynym opiekunem niepełnosprawnej M. Następnie dodał, że pismem z dnia 21 stycznia 2021 r. organ poinformował stronę o możliwości dokonania wyboru pomiędzy prawem do emerytury a prawem do świadczenia pielęgnacyjnego oraz jednocześnie zwrócił się do niej z prośbą o dostarczenie zaświadczenia potwierdzającego zawieszenie emerytury i wstrzymanie jej wypłaty przez ZUS w L. W dalszej kolejności podkreślił, że strona nie przedłożyła stosownego zaświadczenia. Oświadczyła natomiast, że zawieszenie wypłaty pobieranej przez nią emerytury postawiłoby ją w trudnej sytuacji, albowiem wprowadziłoby stan niepewności i obawę co do tego, czy organ pierwszej instancji wyda decyzję przyznającą jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz czy umożliwi płynne przejście z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Podsumowując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nadal posiada prawo do emerytury co powoduje, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. na skutek błędnej wykładni tego przepisu oraz przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W treści odwołania strona podniosła, że ze złożonego przez nią oświadczenia "wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego".

Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji zaprezentował, powszechnie akceptowaną w ostatnim orzecznictwie sądowym, wykładnię prokonstytucyjną i celowościową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i w nawiązania do okoliczności faktycznych sprawy wyraził pogląd, że brak jest przekonywujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Organ drugiej instancji nawiązał również do ratio legis tego unormowania i w ślad za poglądem wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt K 38/13 skonstatował, że brak jest przekonujących argumentów, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych poprzez wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wskazał również, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. prowadzi do dyskryminacji osób, które – jak wnioskodawczyni – zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia się opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury.

Kolegium, podobnie jak organ pierwszej instancji stwierdziło, że osoba pobierająca świadczenie emerytalne a chcąca nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć możliwość rezygnacji ze świadczenia niższego, a wyboru w tym zakresie dokonać wyboru świadczenia poprzez złożenie do właściwego organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ drugiej instancji, dostrzegając obawy strony wyrażone w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego złożenie wspomnianego wniosku, a nadto, mając na uwadze również "dość lakoniczną i mało stanowczą treść pisma organu I instancji z dnia 21 stycznia 2021 r. (w kontekście zapewnienia strony, że po zawieszeniu emerytury otrzyma świadczenie pielęgnacyjne)", wystąpiło do strony o przedłożenie – w terminie 14 dni - decyzji ZUS w przedmiocie zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego. W piśmie tym Kolegium wyjaśniło wnioskodawczyni, że jedyną przeszkodą w otrzymaniu przez wnioskodawczynię świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury. Wskazało też, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być ustalone od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Jednocześnie Kolegium zastrzegło, że jeżeli strona nie podejmie wskazanych czynności, to zaskarżona decyzja zostanie utrzymana w mocy. Dalej Kolegium podniosło, że pomimo doręczenia wspomnianego pisma pełnomocnikowi strony w dniu 1 czerwca 2021 r. , do chwili orzekania przez Kolegium, w sprawie nie wpłynęła żadna odpowiedź ze strony tegoż pełnomocnika. Na tej podstawie organ drugiej instancji stwierdził, że w świetle przytoczonych faktów należało przyjąć, że strona nie zawiesiła prawa do emerytury, a co za tym idzie, na obecnym etapie brak jest możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.

Decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stała się przedmiotem skargi, jaką strona wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się:

- uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz wydania orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie – o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia;

- zasądzenia na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym, zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi strona, reprezentowana przez adwokata, podniosła, że organy orzekające w sprawie poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Wskazując na powyższe strona wyraziła stanowisko, że przepis ten należy wykładać przy uwzględnieniu dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej. Odwołując się do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1546/19) skarżąca zwróciła uwagę, że w orzeczeniu tym Sąd stwierdził, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia tych opiekunów którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz z zasadą udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP), a także, z zasadą udzielania szczególnej pomocy osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiot sądowej kontroli w sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] o odmowie ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czyli świadczenia regulowanego treścią art. 17 u.ś.r. Wniosek w tym zakresie strona skarżąca złożyła w związku z opieką nad niepełnosprawną od urodzenia córką M.

Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno te pozytywne, jak i negatywne) pomieszczone zostały w treści art. 17 u.ś.r.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z punktu widzenia okoliczności spornych w sprawie istotna jest także regulacja art 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Przy czym trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że w odniesieniu do zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniem emerytalnym, w najnowszym orzecznictwie sądowym dominuje pogląd o zasadności uzupełnienia wyników wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r przepisu dyrektywami wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej, przy uwzględnieniu aksjologii konstytucyjnej. Akceptując ten kierunek wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. orzecznictwo sądowe zwraca w szczególności uwagę na kontekst historyczny wprowadzenia wykluczającego się zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniem emerytalnym (wcześniej, świadczenie emerytalne było świadczeniem wyższym od świadczenia pielęgnacyjnego) oraz na zasadę równości jednostek wobec prawa a nadto jednocześnie wyjaśnia, że "istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 oraz z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/2020). W konsekwencji w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wyjście poza językową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. umożliwia doprowadzenie do wyboru korzystniejszego świadczenia przez emeryta opiekującego się osobą niepełnosprawną. Podnosi się, że choć emerytura jest prawem niezbywalnym, to możliwe jest jej zawieszenie, o co na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291, dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS). Wskazuje się, że sytuacja ta prowadzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Trzeba w tym miejscu jednocześnie dodać, że w orzecznictwie sądowym zapadłym na tle sporów o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy wnioskodawca ma przyznane uprawnienia emerytalne zwraca się uwagę na określone obowiązki procesowe organów administracji publicznej, wywodzone z treści art. 9 k.p.a. i art. 79a k.p.a. Mowa tu o powinności poinformowania strony przed podjęciem merytorycznej decyzji w przedmiocie prawa do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2194/21). Podobnie jak w przypadku orzecznictwa sądowego ukształtowanego na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), także i w tej sytuacji akcentuje się, że w ramach zapewnienia wnioskodawcy prawa do wyboru świadczenia nie można wymagać od strony rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia jeszcze przed otrzymaniem zapewnienia ze strony organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Aktualny zatem pozostaje pogląd, iż wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, tj. jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego.

Poglądy prawne zaprezentowane w powołanych orzeczeniach sądowych Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela.

W nawiązaniu do poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji zgodne były co do tego, że opieka jaką wnioskodawczyni otacza córkę M. jest niezbędna w zakresie koniecznym do zaspokajania podstawowych potrzeb i czynności życia codziennego niepełnosprawnej M. Co również należy zaakcentować, organy orzekające w sprawie nie kwestionowały istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Istota problemu prawnego, który legł u podstaw niniejszego sporu dotyczy zasadności odmowy stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z faktem, że strona posiada prawa do świadczenia emerytalnego. Z poczynionych przez organy ustaleń faktycznych wynika, że strona nabyła prawo do wcześniejszej emerytury w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką. Prawo do wcześniejszej emerytury strona nabyła w roku 1991 , a zatem w wieku około 44 lat.

Co w sprawie najistotniejsze w punktu widzenia kierunku sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, odmowa ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowiła wyniku zastosowania przez organy administracji publicznej gramatycznej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a). u.ś.r. Zarówno z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia (jak również poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji), jak i skierowanych do strony pism informacyjnych w toku postępowania (chodzi o pisma z dnia: 21 stycznia 2021 r. i 26 maja 2021 r.) wynika ponad wszelką wątpliwość, że organy orzekające w sprawie zaaprobowały zastosowanie w sprawie dyrektyw wykładni celowościowej, systemowej oraz prokonstytucyjnej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Konsekwencją tego stanu rzeczy był brak automatyzmu w stosowaniu przez organy przepisów prawa, które nie ograniczyły podstaw prawnych odmowy ustalenia stronie prawa do wnioskowanego świadczenia do powołania się na zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., lecz zagwarantowały stronie skarżącej możliwości wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego poprzez dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym.

Zaproponowane w sprawie przez organy rozstrzygnięcie kolizji pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym odpowiada prezentowanym w orzecznictwie sądowym propozycjom rozwiązania tego problemu na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jak już wspomniano na wstępie, sądy administracyjne dopuszczają możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającego emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., pod warunkiem wyboru jednego z tych świadczeń (por. powołany już wcześniej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1421/21). Wspomniany wybór osoba starająca się uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego a pobierająca emeryturę może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Jak wynika z akt sprawy, w toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego organy orzekające w sprawie skierowały dwukrotnie do strony pisma procesowe odnoszące się do faktu, że wnioskodawczyni ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne posiada jednocześnie uprawnienia emerytalne. Jakkolwiek niewątpliwie przyznać należy rację organowi drugiej instancji, że pierwsze z tych pism było zbyt ogólnikowe i mało stanowcze (brak w nim zapewnienia, że strona poza przeszkodą w postaci pobieranej emerytury spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego), o tyle, za w pełni wyczerpujące i odpowiadające wspomnianym wcześniej obowiązkom informacyjnym ze strony organu uznać należy pismo z dnia 26 maja 2021 r., jakie do strony (za pośrednictwem jej pełnomocnika) skierował organ drugiej instancji. Treść tego pisma nie pozostawia wątpliwości, że w ocenie Kolegium jedyną przeszkodą w otrzymaniu przez nią świadczenia pielęgnacyjnego jest pobierania przez nią emerytury. Kolegium wyraźnie zastrzegło, iż nie kwestionuje wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad córką. Wyznaczyło natomiast stronie termin 14 dni na zajęcie stanowiska w kwestii wyboru świadczenia wraz z pouczeniem, że jeżeli strona przed wydaniem decyzji przez Kolegium nie złoży do organu rentowego wniosku o zawieszenie wypłaty emerytury a następnie, nie przedłoży decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego, to organ drugiej instancji wyda decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skoro w świetle materiału aktowego sprawy nie budzi wątpliwości, że wspomniane pismo informacyjne z dnia 26 maja 2021 r. zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 1 czerwca 2021 r., to brak jakiejkolwiek reakcji na to pismo ze strony pełnomocnika w wyznaczonym terminie uprawniało organ odwoławczy do przyjęcia - co trafnie podnosi on w zaskarżonej decyzji – że strona nie zawiesiła prawa do emerytury. Nie została zatem, pomimo właściwego pouczenia, usunięta negatywna przesłanka przyznania do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej traktuje art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

Odmowa ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiła – w realiach faktycznych rozstrzyganej sprawy – konsekwencję braku dokonania przez stronę wyboru świadczenia korzystniejszego a pozostającego w niedopuszczalnym zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym poprzez udokumentowane zawieszenie prawa do pobierania tego pierwszego świadczenia. O ile można uznać za zrozumiałe obawy strony wyrażone przez nią w piśmie z dnia 15 lutego 2021 r. (złożonym w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji z dnia 21 stycznia 2021 r.), o tyle redakcja pisma organu drugiej instancji z dnia 26 maja 2021 r., jakie otrzymał pełnomocnik strony nie pozostawia wątpliwości, że w ocenie tego organu, strona spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą dla przyznania jej tego świadczenia jest fakt, że pobiera ona świadczenie emerytalne. Organ drugiej instancji w sposób dostateczny pouczył stronę, jakie kroki procesowe powinna ona podjąć by usunąć negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. Rzeczą pełnomocnika reprezentującego stronę było zatem wyjaśnienie skarżącej, że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie złożyła ona wniosku o zawieszenie uprawnień emerytalnych.

Nawiązując do argumentacji podniesionej w skardze należy stwierdzić, że treść i zarzuty skargi nie przystają do stanu faktycznego sprawy. Orzekające w sprawie organy nie zastosowały bowiem językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r., lecz dokonały wykładni tego przepis przy uwzględnieniu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Uwzględniły również aksjologię konstytucyjną tego przepisu. W sumie, zaprezentowana w sprawie wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r., oraz podjęte przez organ drugiej instancji starania w kierunku usunięcia niedopuszczalnego zbiegu świadczeń odpowiadają poglądom prezentowanym w najnowszym orzecznictwie sądowym.

Końcowo już tylko należy dodać, że złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury leży w gestii wnioskodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 907/20). W sprawie, pełnomocnik strony, pomimo wezwania, nie wykazał, by strona podjęła starania w tym zakresie. To zatem nie sama kwestia tego, że strona posiada uprawnienia emerytalne przesądziła o odmowie ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz to, że strona nie wykazała, by złożyła wniosek o zawieszenie emerytury, co by dawało organom podstawy do uwzględnienia jej wniosku. Odnosząc się końcowo do treści odwołania od decyzji z dnia [...] to trzeba zaznaczyć, że argumentacja tam zawarta nie mogła stanowić podstawy do przyjęcia, ze w sprawie strona dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego rezygnując z pobierania świadczenia emerytalnego. Jakkolwiek z treści tego pisma, jak i wcześniejszego pisma strony z dnia 15 lutego 2021 r. wynika wiedza strony o niemożliwości pobierania jednocześnie i świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak słusznie Kolegium oceniło, że w sprawie brak jest konkretnych informacji czy dowodów wskazujących na to, że strona złożyła wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Zrozumiałe obawy strony wyrażone na etapie wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, nie znajdują już uzasadnienia w następstwie pisma informacyjnego z dnia 26 maja 2021 r., jakie Kolegium skierowało do pełnomocnika strony, i które to pismo pozostało bez odpowiedzi ze strony występującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie stwierdzając zasadności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Sąd wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325).