Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 87/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 56 § 1 pkt 2, art. 59 § 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr. / WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej Gminy Miasto R. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 87/18

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS) z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia i akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego - prowadził postępowanie egzekucyjne wobec C. S. (dalej: Zobowiązany), na podstawie pięciu tytułów wykonawczych wystawionych przez Wierzyciela - Starostę. Przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawiono na należności z tytułu zwrotu odszkodowania należnego Gminie Miasto za zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2017r. , poz. 1201 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych - z uwagi na śmierć Zobowiązanego. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.

Wnioskiem z dnia 12 września 2017r. Gmina Miasto (dalej: Gmina/ skarżąca) zwróciła się do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o stwierdzenie nieważności ww postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, z uwagi na rażące naruszenie prawa. Zdaniem wnioskodawcy śmierć zobowiązanego przy egzekucji obowiązku pieniężnego - należności cywilnoprawnej będącej długiem spadkowym, nie jest podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale do jego zawieszenia na podstawie art.56 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r., wydanym na podstawie art. 158 § 1 i art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a., odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada.2016r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności wskazanego postanowienia, a w szczególności nie miało miejsca rażące naruszenie prawa.

Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez Gminę Miasto - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie zaszła przyczyna stwierdzenia nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż okoliczność podnoszona przez Gminę w zażaleniu, że należność egzekwowana od Zobowiązanego ma charakter cywilnoprawny i jest długiem spadkowym, może być jedynie uznana za błąd tzw. subsumcji i może być sprawdzona jedynie w postępowaniu wyjaśniającym w toku postępowania instancyjnego, a nie w postępowaniu nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności.

W skardze na powyższe postanowienie Gmina Miasto wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie dąży do oceny zasadności dokonanego rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, ale oceny czy umorzenie postępowania w oparciu o art.59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek nie był ściśle związany z osobą zmarłego zobowiązanego, jest rażącym naruszeniem prawa. Jej zdaniem jest oczywiste, że dług spadkowy jest ściśle związany z osobą zmarłego, dlatego umorzenie postępowania w przypadku egzekucji administracyjnej takiego długu nie jest zwykłym naruszeniem prawa i nie stanowi jednej z kilku dozwolonych interpretacji. Nie trzeba w tej kwestii prowadzić żadnego postępowania wyjaśniającego, a pogląd, że błąd subsumcji nie jest rażącym naruszeniem prawa jest oczywiście błędny.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga jest zasadna, gdyż z zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. i przedstawioną w nim argumentacją nie sposób się zgodzić.

Przedmiotem kontroli w toku prowadzonego przez DIAS postępowania o stwierdzenie nieważności było postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2016r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec C. S., podjęte na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z uwagi na śmierć Zobowiązanego.

Przepis art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. stanowi, że postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Zatem kontrolując w trybie nadzoru wydane postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej winien ustalić czy Naczelnik Urzędu Skarbowego w związku z należnością, która była egzekwowana wobec C. S. mógł zastosować tenże przepis i umorzyć postępowanie egzekucyjne uznając, że należność ta miała charakter ściśle związany z osobą Zobowiązanego, gdyż w przypadku ustalenia, że należność ta nie miała takiego charakteru Naczelnik Urzędu Skarbowego zobowiązany był do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a., do czasu ustalenia spadkobierców Zobowiązanego. Badając powyższe postanowienie w postępowaniu nadzwyczajnym organ nadzoru powinien stwierdzić ponadto, czy błędne zastosowanie przepisu miało charakter rażący, co w rozpoznawanym przypadku oznacza, że organ w oczywisty, ewidentny sposób orzekł wbrew treści normy prawnej.

W ocenie Sądu, rozstrzygnięcia organu nadzoru powyższych wymagań nie spełniają.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wydając postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego uznał, że egzekwowany obowiązek miał charakter obowiązku ściśle związanego z osobą zmarłego. Tymczasem ani z tego postanowienia, ani z akt sprawy nie wynika, aby organ egzekucyjny rozważał jaki jest charakter egzekwowanego obowiązku, mimo że ustalenie tej okoliczności miało pierwszorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Śmierć zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązuje organ egzekucyjny do rozważenia charakteru egzekwowanego obowiązku, bo jest to okoliczność, od której uzależniony jest dalszy przebieg tego postępowania tj. jego umorzenie albo zawieszenie. Bez jednoznacznego rozstrzygnięcia tej kwestii organ nie może podjąć dalszych czynności, ani rozstrzygnięć co do postępowania egzekucyjnego.

Pomimo tego organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, pomijając wynikające z akt sprawy okoliczności, że egzekucja dotyczyła należności pieniężnej z tytułu należnego Gminie odszkodowania za zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a ponadto, że egzekucja ta skierowana została do C. S. jako następcy prawnego zobowiązanej J. B. Proste zestawienie powyższych okoliczności z treścią przepisu art.56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskazywałoby na zasadność orzeczenia o zawieszeniu postępowania. W przeciwnym razie organ powinien wskazać przesłanki, które przemawiały za umorzeniem postępowania, bowiem bez wykazania, że egzekwowana należność miała charakter obowiązku związanego ściśle z osobą zmarłego organ nie mógł zastosować przepisu art.59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i orzec o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

DIAS w Rzeszowie jako organ nadzoru nie dokonał oceny prawidłowości orzeczenia organu egzekucyjnego, uchylając się od wyrażenia stanowiska na temat charakteru prawnego egzekwowanego obowiązku. W ocenie Sądu, nie zasługuje na akceptację stanowisko organu, że badanie tej okoliczności wymagałoby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w toku postępowania instancyjnego. Obowiązkiem organu nadzoru w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w kontekście treści wniosku o stwierdzenie nieważności, było zbadanie czy istniały podstawy faktyczne i prawne do umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Dodatkowo należy wskazać, że tylko w ten sposób Gmina – co do której interesu prawnego organ wypowiedział się pozytywnie - mogła skontrolować prawidłowość orzeczenia organu egzekucyjnego.

Wbrew stanowisku DIAS nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie można mówić co najwyżej o błędzie subsumcji, a taki nie może być uznany za rażące naruszenie prawa. Trzeba bowiem zauważyć, że stan prawny sprawy nie był skomplikowany i był możliwy do ustalenia bezpośrednio na podstawie treści przepisów, nie istniały też takie rozbieżności wykładni, które mogły być usunięte tylko przez wybór równorzędnych rozwiązań. Jak już wyżej wskazano, organ egzekucyjny podjął rozstrzygnięcie bez wskazania "procesu myślowego", który go do tego doprowadził, pomimo ewidentnych okoliczności, które przeczyły prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Takie rozstrzygnięcie organu należy ocenić jako rażąco naruszające prawo, bo wywołujące skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010r. sygn.. akt II OSK 824/09, LEX nr 597887).

Wobec powyższego zarówno zaskarżone postanowienie DIAS, jak i poprzedzające je postanowienie tego organu z dnia [...] listopada 2017r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego, mimo zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa, podlegają uchyleniu z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a oraz art.135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, na które składają się:

- wpis od skargi w kwocie 100 zł

- wynagrodzenie dla pełnomocnika w wysokości 480zł

znajduje oparcie w treści art. 200 i art.205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm.).