Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 559/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1.
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J.W. i J. W. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 15 grudnia 2014 r. J. i J. W. wystąpili do Starostwa Powiatowego w L. z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości K. gmina G., oznaczoną nr [...], którą nabyli od poprzedniej właścicielki B. K. aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. A Nr [...]. W ww. akcie nabycia zawarto klauzulę, że decyzją Wójta Gminy G. z czerwca 2002 r. działka nr [...] o powierzchni 135 m2, przeznaczona jest pod poszerzenie drogi powiatowej, ale nie wspomina się ojej bezpłatnym przejęciu.

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...], Starosta L. na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości K. gmina G., oznaczoną jako działka nr [...].

Organ I instancji stwierdził, że w myśl ww. przepisu odszkodowanie za grunty wydzielone pod drogi publiczne, które przeszły w wyniku podziału na własność właściwej jednostki samorządu terytorialnego, przysługuje jedynie właścicielowi tego gruntu, którym w dacie wydania decyzji podziałowej była B. K.. W związku z tym żądanie wnioskodawców o ustalenie i wypłatę odszkodowania uznał za bezzasadne.

J. i J. W. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, w uzasadnieniu którego podnieśli, że decyzja Wójta Gminy G. z dnia [...] r. zatwierdzająca podział działki nr [...] wyraźnie opisuje, że działka nr [...] przeznaczona jest na poszerzenie drogi gminnej i z mocy prawa przechodzi na własność gminy, natomiast w przypadku działki nr [...] ograniczono się do określenia, że jest przeznaczona na poszerzenie drogi powiatowej. Powyższe sformułowanie oraz informacje od pracowników gminy, utrzymywały ich w przekonaniu, że kupując od B. K. działkę nr [...], będą mogli odsprzedać ten grunt na poszerzenie drogi powiatowej w późniejszym terminie.

Wojewoda po rozpatrzeniu ww. odwołania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że decyzją Wójta Gminy G. z dnia [...] r. znak: [...] działającego na wniosek B. K. został zatwierdzony podział działki nr [...]. W wyniku tego podziału działki nr [...] o pow. 156 m2 i nr [...] o pow. 135 m2 przeznaczone są pod poszerzenie drogi powiatowej. Powyższy podział został dokonany na podstawie art. 96 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym Uchwałą Rady Gminy G. Nr [...] z dnia 6 kwietnia 2000 r., opublikowanym z Dzienniku Urzędowym Województwa Nr [...] z dnia 5.06.2000 r. Decyzja ta stała się ostateczna i podlegała wykonaniu z dniem 3 lipca 2002 r.

Następnie umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] r. Rep. A Nr [...] B. K. - na podstawie aktu własności ziemi z dnia 21 października 1974 r. właścicielka nieruchomości położonej we wsi K., gminie G., stanowiącej między innymi działkę nr [...] o pow. 7500 m2 sprzedała J. i J. małż. W. działki nr [...] o pow. 2308 m2 i nr [...] o pow. 135 m2. Przy akcie tym okazano opis i mapę podziału działki nr 177 oraz decyzję Wójta Gminy G. zatwierdzającą podział działki [...]

Organ odwoławczy przywołując treść art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wyjaśnił, że przedmiotowa działka nr [...] przeszła z mocy prawa na własność Powiatu L. i w dacie zawarcia umowy sprzedaży nie stanowiła już własności B. K.. Przepis art. 98 ust. 3 ustawy, stanowi bowiem, że odszkodowanie za wydzielone pod drogi publiczne działki gruntu przysługuje właścicielowi, którym w dacie wydania decyzji podziałowej była B. K..

Wobec powyższego – w ocenie Wojewody - żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania J. i J. małż. W. należy uznać za niezasadne jako pochodzące od podmiotu nieuprawnionego (osoby nie będącej stroną w postępowaniu odszkodowawczym), a przedmiotowe postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Organ odwoławczy dodał ponadto, że w tej sytuacji, ewentualnych roszczeń odszkodowawczych małż. W. mogą dochodzić jedynie na drodze cywilnoprawnej.

J. W. i J. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] r. przedstawili zarzuty powołane już w odwołaniu o decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. (Dz. U. Nr 2012 r. poz. 270 ze zm.), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Zaskarżonej decyzji nie można przypisać tego rodzaju naruszeń prawa, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości (tekst jedn. Z 2014 r., poz. 518 ze zm.) działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie i krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność odpowiednio: gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Stosownie zaś do ust. 3 powołanego artykułu za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym działki a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Przepisy te stanowią materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie wnioskowanego odszkodowania.

Z omawianych regulacji wynika, że przesłankami warunkującymi ustalenie w trybie administracyjnym odszkodowania za działki gruntu przejęte pod drogę są: nabycie z mocy prawa przez gminę własności tych działek oraz brak uzgodnienia odszkodowania w drodze porozumienia pomiędzy zainteresowanymi. Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że przedmiotowe działki gruntu przechodzą z mocy prawa na własność danej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału stała się ostateczna. Zatem dopiero z tą chwilą, po stronie byłego właściciela gruntów powstaje prawo do odszkodowania, zaś po stronie właściwego organu obowiązek jego wypłacenia. Oznacza to, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji zatwierdzającej podział, strony mogą poczynić wiążące ich uzgodnienia w kwestii odszkodowania.

W orzecznictwie podnosi się, że gospodarka gruntami - w stosunku do osoby ubiegającej się o podział nieruchomości ekspektatywa maksymalnie ukształtowana powstaje z chwilą doręczenia jej decyzji organu I instancji, albowiem z tą chwilą, zarówno sam podział nieruchomości, jak i nabycie prawa do odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogi publiczne zostaje prawnie zabezpieczone i zasadniczo jest już nieodbieralne. W okresie pomiędzy doręczeniem stronie decyzji orzekającej o podziale nieruchomości na jej wniosek a uzyskaniem przez tę decyzję przymiotu ostateczności nie sposób odmówić dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości prawa do swobodnego dysponowania swoimi prawami majątkowymi, w tym maksymalnie ukształtowaną ekspektatywą prawa do odszkodowania za utraconą na rzecz gminy nieruchomość, co obejmuje również uprawnienie do rezygnacji z tego prawa (Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 998/14, publ. Lex nr 1710146).

Poza tym zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 98 ust. 3 ww. ustawy byłemu właścicielowi przysługuje odszkodowanie. Skoro przepis ten kategorycznie stanowi, że odszkodowanie przysługuje to decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości nie mogła przesądzić, że odszkodowanie nie zostanie ustalone (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 listopada 2007r., sygn. akt II SA/Ol 864/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Trafnie organ przyjął, że odszkodowanie to przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości, który – nim był - w momencie wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Takie rozumienie przepisu wynika wprost z jego brzmienia. Podkreślić należy ponownie, iż prawo do odszkodowania powstaje natomiast dopiero wówczas, gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stanie się ostateczna. W związku z tym dopiero po tej dacie były właściciel mógł ewentualnie zrzec się odszkodowania. Stanowisko takie zostało już ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2002r. sygn. akt. I SA 1658/00 LEX nr 81734, też wyrok NSA z 4 października 2006r. sygn. akt I OSK 417/06 LEX nr 281387).

Dlatego Sąd przyjął, że w rozpatrywanej sprawie żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania J. i J. małż. W. należy uznać za niezasadne jako pochodzące od podmiotu nieuprawnionego. Jak wynika bowiem z akt sprawy decyzja podziałowa Wójta Gminy G. z dnia [...] r. stała sie ostateczna i podlegała wykonaniu z dniem 3 lipca 2002 r. W tym dniu właścicielem działki nr [...], która została objęta podziałem, była jeszcze B. K. i to ona jedynie mogła wystąpić o odszkodowanie do organu za grunt wydzielony pod drogę zgodnie z art. 93 ust. 3 w zw. z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie Sądu postanowienia (pkt 2) umowy sprzedaży z dnia [...] r. zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy skarżącymi i byłą właścicielką nie wpłynęły na ocenę prawną niniejszej sprawy.

Podkreślić trzeba, że prawo do odszkodowania powstaje dopiero z chwilą, gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości staje się ostateczna (art. 98 ust. 1 ww. ustawy). Od tego momentu możliwe były wiążące negocjacje odnośnie do należnego właścicielce odszkodowania od Starosty. Obowiązek odszkodowawczy może być zrealizowany w drodze umowy cywilnej lub w postępowaniu administracyjnym w drodze decyzji. Trafnie więc organ przyjął, że jeżeli po dniu 3 lipca 2002 r. między B. K. byłą właścicielką a skarżącymi doszło do jakiejkolwiek umowy cywilnoprawnej, z której się strony wobec siebie nie wywiązały, to właściwym do rozstrzygnięcia ewentualnego sporu jest sąd powszechny.

Organ odwoławczy dokonał zatem prawidłowej analizy sprawy, uwzględniając wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na jej rozstrzygnięcie. W sposób właściwy zinterpretował, jak i zastosował przepisy prawa, zasadnie przyjmując, że wniosek pochodzi od podmiotu nieuprawnionego do żądania odszkodowania, co przesądza o bezprzedmiotowości postępowania organu pierwszej instancji w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Fakt przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oceny materialno-prawnej, w tym procesu wykładni wyklucza oczywistość braku podstaw prawnych do podjęcia rozstrzygnięcia o żądaniu strony, a obliguje do umorzenia postępowania.

Reasumując stwierdzić należy, że zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, a sąd, działając z urzędu również poza granicami skargi, nie stwierdził żadnych naruszeń prawa materialnego, czy przepisów postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy skarga, jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.