Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 81/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2 pkt 2, pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: Art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: Art.  3 pkt 2, pkt 2a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: Art. 6, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Hanna Knysiak- Sudyka Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. B. i K. B. działającego przez przedstawiciela ustawowego E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania E. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. B. i J. B. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt [...] wnioskodawczyni przysługują jako przedstawicielowi ustawowemu alimenty na syna J. B. w kwocie 600,00 zł miesięcznie i na syna K. B. w kwocie 400,00 zł miesięcznie. Przedłożone zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wydane przez Komornika Sądowego z dnia 4 września 2014 r. potwierdza, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Natomiast w 2013 r. w okresie od sierpnia do października wyegzekwowano od dłużnika tytułem alimentów 1986,25 zł. Organ stwierdził, że z informacji uzyskanej w kancelarii komornika wynika, że egzekucja alimentów została wszczęta 5 sierpnia 2013 r. Zatem do czasu jej wszczęcia alimenty są liczone zgodnie z wyrokiem Sądu (7.000,00 zł). Ponadto organ wskazał, że dochód rodziny E. B. w 2013 r. pochodzi z pracy zawodowej i wynosi 20.920,19 zł. Mając powyższe na względzie organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonych w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 w/w ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 725,00 zł. Organ I instancji wskazał, że w 2013 r. rodzina E. B. uzyskała dochód 29.906,44 zł z pracy zawodowej oraz z tytułu alimentów na dwoje dzieci licząc do tego dochodu kwotę alimentów zasądzonych wyrokiem za okres siedmiu miesięcy 2013 r. plus kwoty z tytułu alimentów wyegzekwowane przez komornika w okresie od sierpnia do października 2013 r. W ten sposób ustalono miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę jako 830,73 zł, co przekracza kwotę uprawniającą rodzinę do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie E. B. zarzucając, że zasądzonych wyrokiem alimentów nie otrzymała i dlatego złożyła wniosek do komornika o ich wyegzekwowanie. W związku z powyższym nieprawidłowo do jej dochodu za 2013 r. została doliczona kwota 7.000 zł, będąca – jak podkreśliła – "wirtualnym dochodem".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania E. B., decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] 2014 r. Burmistrza nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium nakazało by organ I instancji dokładnie ustalił, kiedy dokładnie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przeciwko A. B., w szczególności, kiedy strona złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji, a następnie ponownie ustalił dochód rodziny wnioskodawczyni.

II.

Decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Burmistrz po raz drugi odmówił przyznania E. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. B. i J. B. W uzasadnieniu organ I instancji powtórzył swoje ustalenia zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2014 r., dodając, że dostarczone przez wnioskodawczynię zaświadczenie od Komornika Sądowego potwierdza, że egzekucja alimentów została wszczęta 5 sierpnia 2013 r. Organ I instancji ponownie przeliczył dochód rodziny wnioskodawczyni na osobę w sposób – jak w poprzednio wydanej decyzji i w ten sposób wyliczył miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę jako 830,73 zł, stwierdzając, że dochód ten przekracza kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie E. B. zarzucając, że zasądzonych wyrokiem alimentów nie otrzymała i w związku z tym kwota 7.000 zł została nieprawidłowo doliczona do jej dochodu za 2013 r.

Po rozpatrzeniu odwołania E. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2015 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium stwierdziło, że żeby właściwie określić jaki był dochód rodziny E. B. za 2013r. należało ustalić ile strona otrzymała środków finansowych od dłużnika w okresie od 1 stycznia do końca lipca 2013 r. i wielkość tę doliczyć do jej dochodów osiąganych z tytułu pracy zarobkowej. To bowiem wysokość otrzymanych faktycznie alimentów powinna zostać uwzględniona przez organy przy wyliczaniu wysokości dochodów rodziny za dany rok, a nie kwota alimentów wynikająca z wyroku ustalającego ich wysokość.

III.

Decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] Burmistrz po raz trzeci odmówił przyznania E. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. B. i J. B. W uzasadnieniu organ I instancji powtórzył swoje ustalenia zawarte w uzasadnieniach wcześniejszych decyzji odnośnie sytuacji rodziny wnioskodawczyni i wysokości jej dochodu. Ponadto organ I instancji stwierdził, że w dniu 9 czerwca 2015 r. E. B. złożyła oświadczenie, w którym wyliczyła uzyskane środki finansowe od byłego męża A. B. w okresie od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r. na kwotę 2.500 zł, z przeznaczeniem na opłaty domowe, media itp. i alimenty, jednak nie przedłożyła żadnego potwierdzenia pobrania tych kwot i nie poinformowała o innych zmianach mających wpływ na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji podał, że w dniu 10 czerwca 2015 r. A. B. złożył oświadczenie, z którego wynika, że w spornym okresie płacił tytułem alimentów oraz opłat domowych kwotę 1000 zł w każdym miesiącu. Także nie przedłożył żadnych dowodów dokonywanych wpłat. Z uwagi na rozbieżne oświadczenia obu stron i brak potwierdzeń dokonywanych wpłat przez dłużnika lub pobrań przez wierzycielkę, organ I instancji podtrzymał swoje stanowisko i – zdaniem tego organu - zgodnie z definicją dochodu zawartą w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - do dochodu rodziny wliczył kwotę uzyskaną przez E. B. z pracy zawodowej, kwotę alimentów wyegzekwowaną przez komornika od sierpnia do grudnia 2013r. oraz na podstawie § 2 ust. 2 wymienionego wyżej rozporządzenia - kwotę alimentów zasądzoną wyrokiem sądu powszechnego.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie E. B. oraz J. B. zarzucając, że do dochodu za 2013 r. powinno zaliczyć się tylko kwotę alimentów faktycznie otrzymanych, a nie zasądzonych. Podkreślono, że E. B. wielokrotnie prosiła męża, aby alimenty przekazywał jej na konto bankowe, jednak były mąż tego nie czyni i z tego powodu, iż alimentów nie płaci wniosła o ich egzekucję, w wyniku której w okresie od sierpnia 2013 r. do grudnia 2013 r. komornik wyegzekwował kwotę łącznie 1986,25 zł. Nadto w odwołaniu zaznaczono, że organ I instancji nie zastosował się do zaleceń organu odwoławczego zawartych w decyzji z dnia [...] 2015 r. nr [...] wskazujących na konieczność ustalenia wysokości faktycznie otrzymanych alimentów w roku 2013 i tę wielkość doliczyć do dochodów osiąganych z tytułu pracy zarobkowej przez odwołującą się.

Po rozpatrzeniu odwołań E. B. i J. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2015 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu przed organem l instancji został naruszony art. 10 § 1 w zw. z art. z art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 k.p.a., poprzez pozbawienie J. B., który przed wydaniem zaskarżonej decyzji był już pełnoletni, możliwości czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym i bezzasadne odmówienie mu możliwości złożenia wyjaśnień w sprawie na okoliczność faktycznej wysokości środków przekazywanych przez A. B. w roku 2013. Kolegium stwierdziło również, że E. B. nie była przed wydaniem decyzji zawiadomiona przez organ l instancji, że w sprawie zebrano nowe dowody tj. oświadczenie zobowiązanego A. B. z dnia 10 czerwca 2015 r. Ponadto, zdaniem Kolegium, uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ l instancji nie odniósł się do złożonych przez E. B. i A. B. oświadczeń i nie wskazał dlaczego odmówił im mocy dowodowej.

IV.

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Burmistrz po raz czwarty odmówił przyznania E. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. B. i J. B., na okres zasiłkowy 2014/2015. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu sprawy bazował na materiale poprzednio zgromadzonym (dokumenty potwierdzające uzyskane dochody w 2013r., dokumenty wydane przez Komornika Sądowego oraz sprzeczne oświadczenia stron co do wysokości uzyskanych przez E. B. alimentów w okresie od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r.). Organ stwierdził, że żadna ze stron nie posiada dokumentu potwierdzającego wpłatę alimentów lub odbiór alimentów. Żadna też z zainteresowanych osób nie skorzystała z możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia dodatkowych wyjaśnień. W związku z tym, zdaniem organu, zasadnym jest przyjęcie kwoty alimentów zgodnie z wyrokiem sądu oraz zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji stwierdził, że ogółem w 2013 r. rodzina E. B. uzyskała dochód w wysokości 29.906,44 zł, w przeliczeniu na osobę dochód wyniósł 830,73 zł miesięcznie, co przekracza kryterium dochodowe tj. 725,00 zł na osobę, zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z tym, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie E. B. oraz J. B. zarzucając po raz kolejny, że do dochodu za 2013 r. powinno zaliczyć się tylko kwotę alimentów faktycznie otrzymanych, a nie zasądzonych. W odwołaniu ponownie zarzucono, że organ I instancji nie zastosował się do zaleceń organu odwoławczego wskazujących na konieczność ustalenia wysokości faktycznie otrzymanych alimentów w roku 2013, które powinien doliczyć do dochodów osiąganych z tytułu pracy zarobkowej przez odwołującą się. Na poparcie stanowiska w odwołaniu wskazano na szereg konkretnych orzeczeń sądownictwa administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołań E. B. i J. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] 2016 r. uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, gdyż do dochodu strony doliczył kwotę w wysokości zasądzonych alimentów, tj. 7000 zł. Do dochodu doliczono zatem kwotę należności alimentacyjnych do lipca 2013 r. w pełnej wysokości, podczas gdy - jak wynika z oświadczeń stron - dokonano wpłat w niepełnej wysokości. Zdaniem Kolegium, organ I instancji ponownie powinien ustalić dochód rodziny. Jeżeli bowiem członek rodziny ma ustalone prawo do alimentów, ale ich nie otrzymuje lub otrzymuje w wysokości niższej lub wyższej od ustalonej w tytule egzekucyjnym, do dochodu rodziny wlicza się alimenty w otrzymywanej wysokości. Ponadto Kolegium uznało, że organ I instancji nieprawidłowo zawiadomił stronę o ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Zostały również naruszone przepisy art. 40 § 2 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niedoręczenie pisma organu ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, czym uniemożliwiono stronie czynny udział w postępowaniu.

V.

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Burmistrz po raz piąty odmówił przyznania E. S. (poprzednio B.) świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. B. i J. B. na okres zasiłkowy 2014/2015. W uzasadnieniu organ I instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznał, że do czasu rozpoczęcia egzekwowania alimentów przez komornika należy liczyć do dochodu alimenty zasądzone przez Sąd, a zatem dochód rodziny E. S. w przeliczeniu na osobę wyniósł 830,73 zł miesięcznie, co przekracza kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z powyższym prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego E. S. nie przysługuje.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie E. B. oraz J. B. wnosząc o zmianę decyzji poprzez przyznanie świadczenia alimentacyjnego osobom uprawnionym, tj. K. B. i J. B., względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzji organu I instancji odwołujący się zarzucili naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia i należytej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przejawiające się w pominięciu istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie, braku szczegółowej analizy materiału dowodowego, nieuzasadnionym ustaleniu wysokości dochodów rodziny w roku 2013 r. w oparciu o wyrok sądowy, który wyłącznie ustala wysokość należnych alimentów i nie pozostaje w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie polegającego na przyjęciu niewłaściwie obliczonej wysokości dochodu rodziny stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

2. art. 10 § 1 w zw. z art. 75 § 1 i § 2 , art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez pozbawienie odwołującego się J. B. możliwości czynnego udziału w postępowaniu i bezzasadne odmówienie mu możliwości złożenia wyjaśnień w sprawie na okoliczność faktycznej wysokości środków przekazywanych odwołującym się przez Pana A. B. w roku 2013, co poskutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego oraz niezasadną odmową przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

3. art. 7 w zw. z art. 75 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozważenia materiału dowodowego w sprawie, a tym samym poprzez niewyjaśnienie istniejących wątpliwości co do momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych;

4. art. 9 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dnia 7 września 2007 r. w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r., poprzez błędne przyjęcie, iż do dochodu rodziny od wysokości którego zależna jest możliwość uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy zaliczyć kwotę alimentów wynikającą z wyroku sądu, a nie kwotę świadczeń alimentacyjnych faktycznie otrzymaną od dłużnika alimentacyjnego w okresie będącym podstawą dla ustalenia dochodu rodziny, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie polegające na przyjęciu niewłaściwie obliczonej wysokości dochodu rodziny stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

5. art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez odmowę przyznania świadczeń alimentacyjnych, wnioskowanych na K. B. oraz J. B., będące konsekwencją poczynienia błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy.

Decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 13, art. 9, art. 10, art. 12, art. 15, art. 18 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. nr [...]. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo przyjął, iż podstawą wyliczenia dochodu rodziny jest rok 2013 r., w którym E. S. uzyskała dochód z pracy zawodowej w wysokości 20.920,19 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że do dochodu należy wliczyć kwotę alimentów zasądzonych przez Sąd Okręgowy na mocy wyroku z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt [...] liczonych do dnia 5 sierpnia 2013 r. (bowiem wówczas złożono wniosek do Komornika o wszczęcie egzekucji) w kwocie 7000 zł oraz kwotę alimentów wyegzekwowaną przez Komornika Sądowego (zgodnie z wydanym zaświadczeniem z dnia 13 stycznia 2015 r.) w wysokości 1986,25 zł. Kolegium podało, że łączny dochód 3-osobowej rodziny za 2013 r. wyniósł kwotę: 29.906,44 zł, a w przeliczeniu na miesiąc 2.492, 20 zł, co daje kwotę miesięczną w przeliczeniu na osobę w rodzinie: 830,73 zł. Zdaniem Kolegium, powyższe wyliczenia bezspornie wskazują, że dochód rodziny odwołujących się przekracza ustawowe kryterium dochodowe w wysokości 725,00 zł, a w związku z tym organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione w okresie świadczeniowym 2014/2015.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. S. (działająca jako przedstawiciel ustawowy K. B.) oraz J. B. wnieśli o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie:

1. art. 9 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne przyjęcie, iż do dochodu rodziny od wysokości którego zależna jest możliwość uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy zaliczyć kwotę alimentów wynikającą z wyroku sądu, a nie kwotę świadczeń alimentacyjnych faktycznie otrzymaną od dłużnika alimentacyjnego w okresie będącym podstawą dla ustalenia dochodu rodziny, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie polegające na przyjęciu niewłaściwie obliczonej wysokości dochodu rodziny stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

2. art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez odmowę przyznania świadczeń alimentacyjnych, wnioskowanych na K. B. oraz J. B. na okres zasiłkowy 2014/2015;

3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia i należytej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przejawiające się w pominięciu istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie, braku szczegółowej analizy materiału dowodowego, nieuzasadnionym ustaleniu wysokości dochodów rodziny w roku 2013 r. w oparciu o wyrok sądowy, który wyłącznie ustala wysokość należnych alimentów i nie pozostaje w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie polegającego na przyjęciu niewłaściwie obliczonej wysokości dochodu rodziny stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a kolejno na niezasadnej odmowie przyznania uprawnionym świadczeń z funduszu.

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, że przyczyną niezasadnego zaliczenia do dochodu rodziny alimentów w wysokości wynikającej jedynie z wyroku sądowego, nie zaś faktycznie otrzymanych, pozostaje poczynienie przez gan I jak i II instancji istotnych błędów w zakresie wykładni pojęcia dochodu rodziny, która przyczyniła się z kolei do niewłaściwego ustalenia wysokości dochodu rodziny oraz bezzasadnej odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący wskazali, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera samodzielnej definicji dochodu, ani dochodu rodziny, odsyłając w tym zakresie do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, są w szczególności przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, jak również deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W dalszej kolejności ustawa nakazuje zaliczać do "dochodu" także inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wśród których znalazły się m.in. alimenty na rzecz dzieci. Skarżący stwierdzili, że w odniesieniu do alimentów ustawa nie precyzuje wprost, czy do dochodów należy zaliczać kwotę alimentów wynikających wprost z wyroku sądu, czy też kwotę alimentów faktycznie pobranych i pozostających do dyspozycji osoby uprawnionej. Zdaniem skarżących, zarówno cel wprowadzenia do systemu prawnego ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak i użyte w preambule tej ustawy słowa "nie otrzymują" wskazują, że dla określenia pojęcia "dochodu" należy odnieść się do sytuacji faktycznej strony i uwzględnić rzeczywisty stan uzyskanych przez nią w branym pod uwagę okresie czasu alimentów, a nie wyłącznie zapis kwot należnych wynikający z wyroku sądu. Skarżący stwierdzili również, że organ I instancji niezasadnie przyjął, że pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż rozporządzenie to wymienia jedynie jakiego rodzaju dokumenty należy załączyć do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i z całą pewnością nie odzwierciedla precyzyjnego pojęcia dochodów. Zdaniem skarżących, organ II instancji pomimo ciążącego na nim obowiązku zaniechał należytej weryfikacji postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Burmistrza i całkowicie pominął kwestię zarzutów stawianych przez odwołujących się odnośnie naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania. Organ II instancji nie uwzględniając bowiem odwołania oraz utrzymując decyzję w mocy podtrzymał stanowisko organu I instancji, iż miarodajnym dla ustalenia kwoty dochodu w postaci alimentów za okres od stycznia do końca lipca 2013 r. pozostawać będzie wyrok sądu ustalający wysokość zasądzonych na rzecz uprawnionych należności alimentacyjnych. W ocenie skarżących, takie stanowisko organu wskazuje wyłącznie na zaniechanie przez organ wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego jak również na nienależyte dokonanie jego oceny wbrew treści art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżących, wobec pominięcia przez organy oświadczenia przedstawicielki ustawowej skarżących oraz zeznań J. B. co do wysokości alimentów otrzymanych od obowiązanego w okresie od początku stycznia 2013 r. do końca lipca 2013 r. doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Gdyby bowiem uwzględnić oświadczenie matki skarżących, a nie zaś sam wyrok sądowy, należałoby przyjąć, że łączny dochód rodziny w 2013 roku wyniósł 25.406,44 zł co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 705,73 zł uprawniającą do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W przekonaniu skarżących organ II instancji niezasadnie uznał za słuszne stanowisko organu I instancji, według którego jedynym środkiem dowodowym dla ewentualnego ustalenia wysokości faktycznie otrzymanych alimentów byłoby przedłożenie dokumentów w postaci potwierdzeń wpłat lub odbioru alimentów. Zdaniem skarżących, okoliczność ta powinna być możliwa do wykazania wszelkimi możliwymi sposobami. W toku postępowania przedstawicielka ustawowa skarżących złożyła bowiem oświadczenie co do wysokości alimentów wpłaconych przez dłużnika. Tego rodzaju oświadczenie złożył również sam dłużnik alimentacyjny, nie przedstawiając jednak jakichkolwiek dowodów potwierdzających dokonane wpłaty. Zdaniem skarżących, z uwagi na fakt, że kwoty alimentów w obu oświadczeniach pozostawały rozbieżne, organ powinien dokonać oceny złożonych oświadczeń w nawiązaniu do całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i na tej podstawie rozstrzygnąć, którą z wersji należy uznać za udowodnioną. Skarżący uważają, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dawał organom podstawy do uznania za bardziej wiarygodne oświadczenie E. S. Dłużnik alimentacyjny nie posiada i nie posiadał na przestrzeni roku 2013 środków finansowych pozwalających na regulowanie zobowiązań alimentacyjnych w podanej przez niego w oświadczeniu wysokości. Dodatkowo dłużnik nie przedstawił jakichkolwiek potwierdzeń wpłat należności co wydaje się jednoznacznym dowodem na okoliczność, iż w rzeczywistości nie zostały one uiszczone. W ocenie skarżących, rzetelna analiza i ocena złożonego przez E. S. oświadczenia - w nawiązaniu do całości materiału zgromadzonego w sprawie -pozwala na jednoznaczne ustalenie łącznej kwoty należności alimentacyjnych faktycznie otrzymanych od dłużnika w roku 2013. Tymczasem organ I instancji, jak i organ II instancji całkowicie zaniechał wszechstronnego rozważenia i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doprowadzając tym samym do błędnego ustalenia stanu faktycznego i jednocześnie do odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2017 r. pełnomocnik skarżących zaakcentował naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na braku zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego oraz braku dokonania prawidłowej oceny nawet tego materiału dowodowego, który znajduje się w aktach sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga jest w pełni uzasadniona.

Na wstępie i po pierwsze: Sąd podkreśla, że nie należy z pola widzenia tracić skutków prawomocnych orzeczeń sądowych. Skutki prawomocności orzeczeń sądowych reguluje art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 101 z późn. zm.) – Kodeks postępowania cywilnego (K.p.c), który stanowi:

"Art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby."

Niezależnie od tego, czy alimenty ustalone są w samodzielnej sprawie o alimenty, czy w wyroku rozwodowym, czy w formie ugody, czy w drodze wyroku, należy pamiętać, że z chwilą prawomocności orzeczenia sądowego (wykonalności, która jest wcześniejsza od prawomocności w przypadku ustalenia alimentów w samodzielnej sprawie o alimenty, czy o ich podwyższenie) ustawowy obowiązek obojga rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka ulega konkretyzacji poprzez ustalenie kwoty alimentów należnych od rodzica na rzecz uprawnionego, co przynosi konsekwencje prawne w postaci konieczności wykazania przez zobowiązanego, że z obowiązku tak skonkretyzowanego się wywiązuje. Z powyższego wynika, że w związku z zasądzeniem - wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt [...] - od A. B. na rzecz dzieci J. B. i K. B. konkretnych kwot tytułem alimentów, od dnia 18 sierpnia 2012 r., jako dnia prawomocności tego wyroku, to A. B. obowiązany jest wykazywać, że istotnie płaci alimenty na rzecz dzieci i w jakiej wysokości.

Z powyższego wynika także, że organy administracyjne nie są uprawnione do kwestionowania oświadczeń osób uprawnionych o wysokości otrzymywanych alimentów wynikających z orzeczenia sądowego w sytuacji braku dowodów wpłaty tych alimentów przez osobę zobowiązaną. Innymi słowy – od chwili prawomocności orzeczenia sądu zasądzającego alimenty to zobowiązany do zapłaty tych alimentów ma obowiązek wykazać ich wpłatę i wysokość stosownym dokumentem – przelewem bankowym, przekazem pocztowym itp. Tym samym, w braku udokumentowanych dowodów wpłaty alimentów organy administracyjne zobowiązane są uznać za prawdziwe oświadczenia osób uprawnionych złożone w tym zakresie.

Po drugie: Tylko w sytuacji, gdy zobowiązany sądownie do płacenia alimentów nie płaci ich w pełnej wysokości osoba uprawniona (lub w jej imieniu działająca) może złożyć do komornika wniosek o egzekucję alimentów. Należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne toczy się na koszt osoby zobowiązanej do alimentów. Nie jest jednak wykluczone obciążenie kosztami egzekucyjnymi osoby uprawnionej w sytuacji złożenia wniosku do komornika pomimo pobierania alimentów w pełnej wysokości, których przekazywanie uprawnionemu wykazałby zobowiązany stosownymi dokumentami. Tak więc zaświadczenie wydane przez komornika o tym, że egzekucja prowadzona w stosunku do zobowiązanego A. B. okazała się bezskuteczna świadczy także o tym, że A. B. zasądzonych alimentów nie płacił powodując konieczność wszczęcia postępowania o ich wyegzekwowanie. Sąd zauważa, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015, poz. 859), która stanowić powinna podstawę prawną przyznania skarżącym świadczeń alimentacyjnych w art. 2 pkt 2 definiuje pojęcie bezskuteczności egzekucji w ten sposób:

"Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

2) bezskuteczności egzekucji - oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych;"

Po trzecie: do dochodów osoby uprawnionej, od wysokości których zależy przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego można zaliczyć tylko i wyłącznie wysokość alimentów faktycznie otrzymanych, a nie alimentów zasądzonych, czyli nie można zaliczyć alimentów "wirtualnych" – jak trafnie nazwała je w swych pismach skarżąca E. B., obecnie S. Zaliczenie do dochodów alimentów mających być otrzymanymi, a nie faktycznie otrzymanych w wyniku wpłaty dobrowolnej czy w wyniku ich przymusowego wyegzekwowania, pozbawione jest nie tylko zwykłego zdrowego rozsądku, ale jest sprzeczne z przepisami wskazanej wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która już na wstępie jako cel ustawy wskazała: "wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów".

Sąd zauważa, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 4 w zakresie definicji dochodu odsyła do ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych:

"Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

4) dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych;"

Z kolei ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz.1518) w art. 3 pkt 2 i 2a stanowi:

"Art. 3. Ilekroć w ustawie jest mowa o:

2) dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny;

2a) dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, (...);"

Z powyższego wynika, że do dochodu zalicza się wyłącznie składniki tego dochodu osiągnięte, a więc rzeczywiste, co oznacza wyłącznie dochody, w tym alimenty, faktycznie otrzymane. Tak więc organy obu instancji naruszyły wskazane wyżej cele i przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jednocześnie naruszając podstawowe zasady działania – art. 6, art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym należy mieć na względzie cały system obowiązującego prawa z naczelnymi zasadami Konstytucji Rzeczpospolitej włącznie. W szczególności art. 71 ust. 1 Konstytucji stanowi: "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych." Sąd zwraca uwagę na to, że świadczenia z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają szczególny charakter świadczeń społecznych, przy przyznaniu których chodzi o to, aby osoby o rzeczywiście niskich dochodach mogły otrzymać odpowiednie wsparcie. Na takie stanowisko wskazuje uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2001 r., sygn. akt K12/01, w którym stwierdzono, że takie "prawo do wsparcia uzależnione jest wyłącznie od rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny".

Na poparcie zajętego stanowiska Sąd wskazuje na orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak choćby uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 932/09, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 914/13: "Z definicji dochodów, zawartej we wskazanym wcześniej art. 3 pkt 2 u.ś.r. wynika, że co do zasady dochodem rodziny jest realny dochód uzyskany w danym roku przez poszczególnych członków rodziny. Zatem skoro alimenty są częścią składową dochodu rodziny, również i alimenty należy uwzględnić w wysokości faktycznie otrzymanej."; i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Op 644/14: "Alimenty są częścią składową dochodu rodziny, co przemawia za uwzględnieniem ich w wysokości faktycznie otrzymanej. Tymczasem, takiego realnego (uzyskanego) dochodu nie stanowi kwota alimentów wynikająca z wyroku ustalającego ich wysokość. Pamiętać też trzeba, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa dochody, które bierze się pod uwagę przy ustalaniu sytuacji materialnej rodziny, a sytuacji tej nie odda zaliczenie do dochodu tylko należnych alimentów."

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią do wyliczenia dochodu tylko wysokość alimentów otrzymanych przez stronę uprawnioną, wskazaną przez stronę uprawnioną oświadczeniami i zaświadczeniami o ich wyegzekwowaniu, o ile zobowiązany nie wykaże w sposób udokumentowany – jak wskazany powyżej – że zapłacił alimenty w wyższej kwocie.

Sąd jednocześnie zaznacza, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy zobowiązane są wziąć pod uwagę wyrażone wyżej stanowisko i wynikające z niego polecenia, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., który stanowi:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł – jak w wyroku.