Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1200/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 25, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia: "za okres od 1 czerwca 2021 r."


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 5 lipca 2021r., [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej E. W., uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., [...], którą odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. P. i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało E. W. wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne:

- na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4.11.2020r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (Dz. Urz. RP M.P. z 2020r. poz. 1031),

- na okres od 1 stycznia 2022r. do bezterminowo w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 4 grudnia 2019 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. P. ur. [...] 1941r. wraz z dokumentami.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2020r., znak: [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką A. P.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że osoba wymagająca opieki A. P., legitymuje się orzeczeniem, z którego wynika, że jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 lipca 2005r. Nr spr. [...]). Nadto z dołączonego oświadczenia wynika, że niepełnosprawność powstała w wieku 62 lat. A. P. nie pozostaje w związku małżeńskim - jest wdową. Ponadto na podstawie wywiadu przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej oraz oświadczenia ustalono, że A. P. ma problemy z poruszaniem się, jest po operacji żylaków, ma problemy kardiologiczne, a skarżąca jest jedyną osobą, która ma możliwość zapewnienia matce opieki. Organ I instancji podkreślił, że skarżąca pobiera na matkę zasiłek dla opiekuna.

Mając powyższe na uwadze, organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku dla opiekuna stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że sam fakt uzyskania i pobierania przez wymienioną zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z treści art. 27 ust. 5 ww. ustawy;

oraz naruszenie prawa procesowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- naruszenie art. 155 k.p.a. przez nie uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie dyspozycji art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości, wydanie decyzji przyznającej prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 4 grudnia 2019 r. oraz na podstawie art. 136 § 3 k.p.a. przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, iż wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 12 grudnia 2019 r. złożyła oświadczenie, że ma przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna, który pobiera od 2015 r. Złożyła również pisemne oświadczenie, że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z przyznanego zasiłku na rzecz wspomnianego świadczenia pielęgnacyjnego, które jest korzystniejsze. Organ l instancji odmawiając świadczenia nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności wskazanych w art. 17 u.ś.r. które zostały spełnione, a jedynie kierował się wąską wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i na tej podstawie oparł swoją decyzję. Pobieranie zasiłku dla opiekuna w ocenie skarżącej nie pozbawia jej możliwości ubiegania się o świadczenie korzystniejsze tym bardziej, że złożyła oświadczanie o rezygnacji z zasiłku w dacie przyznania korzystniejszego świadczenia. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Odnosząc się z kolei do drugiej z przesłanek skarżąca wyjaśniła, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc z dniem 23 października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem orzeczenia Trybunału jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie ww. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Opisaną we wstępie decyzją SKO uchyliło zaskarżoną decyzją i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Na wstępie organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Kolegium wskazało, że skarżąca w oświadczeniu z dnia 2 grudnia 2019 r. wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] 2020r. znak: [...] zlecił Wojewodzie przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów poprzez wezwanie strony do określenia w formie oświadczenia (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego) się czy rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna. W dniu 1 września 2020r. Urząd Wojewódzki zwrócił się pismem z dnia 22 czerwca 2020r. do Urzędu Gminy o odebranie od E. W. oświadczenia o rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Pismem z dnia 10 lipca 2020r. znak: [...] Wójt Gminy przesłał do Urzędu Wojewódzkiego oświadczenie E. W. o rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna. W związku z powyższym Wojewoda decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...], orzekł o wygaśnięciu decyzji administracyjnej ustalającej E. W. prawo do zasiłku dla opiekuna z wniosku z dnia 7 lipca 2014r.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że z przeprowadzonych w dniu 10 grudnia 2019 r. oraz 8 czerwca 2021 r. wywiadów środowiskowych oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji, skarżąca nieprzerwanie (od 2013r.) sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką A. P. A. P., która jest wdową wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział VIII Ubezpieczeń i Społecznych z dnia 2.02.2004r. sygn. akt [...] została trwale uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Cierpi na schorzenia układu ruchu, kardiologiczne i wiele innych. Z trudem porusza się po domu przy pomocy balkonika, lub innych osób, wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu tj. pomocy w czynnościach higienicznych, pampersowaniu, zaopatrywaniu w środki ortopedyczne, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, dowożeniu do lekarza, wykupywaniu lekarstw, sprzątaniu, praniu, paleniu w piecu itp. Wymienione czynności na co dzień wykonuje skarżąca. Z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy wskazał, iż konieczna jest dalsza kontynuacja wypłaty zasiłku dla opiekuna. Organ przyznający E. W. prawo do zasiłku dla opiekuna nie miał wątpliwości co do tego, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad matką i że rozmiar tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy.

W swoich rozważaniach Kolegium wskazało, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

W dalszej części rozważania, organ odwoławczy powołując się na treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. W ocenie organu odwoławczego przepis ten nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna, to przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą korzystniejszego świadczenia, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia. Z posiadanych akt sprawy wynika, iż w dniu 2 grudnia 2019r. E. W. wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Na skutek zleconego przez tut. Kolegium i przeprowadzonego dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w niniejszej sprawie E. W. w dniu 11 czerwca 2020r. złożyła oświadczenie, iż rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna, a decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [....], Wojewoda orzekł o wygaśnięciu decyzji administracyjnej ustalającej E. W. prawo do zasiłku dla opiekuna. Przy czym z pisma Wójta Gminy z dnia 11 czerwca 2021 r. wynika, iż ostatnie świadczenie z tego tytułu zostało wypłacone stronie za miesiąc maj 2021 r.

Mając powyższe na uwadze, tut. Kolegium uznało decyzję organu pierwszej instancji - za wadliwą, dlatego uchyliło ją w całości i w tym zakresie orzekło o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z przedłożonej dokumentacji wynikało, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne wyjaśnił, że nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia na okres, w którym skarżąca, posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określonego wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie, zmiana lub wygaśnięcie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna na dany okres pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio przyznanego świadczenia - nowo wybranego na ten sam cel. Decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna została wygaszona dopiero decyzją Wojewody z dnia 25 maja 2021 r. znak: [...], a wcześniej skarżąca, nie zrezygnowała skutecznie z pobierania tego świadczenia. W okresie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tj. od 1 grudnia 2019r. do 31 maja 2021 r. pobierała zasiłek dla opiekuna. W związku z powyższym Kolegium uznało, że skarżącej należy przyznać świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, począwszy od dnia 1 czerwca 2021 r. do bezterminowo. Następnie organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądowe wskazał, że strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia. Przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, konieczne jest bowiem aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, co w przypadku skarżącej nastąpiło dopiero w miesiącu czerwcu 2021 r.

Na powyższą decyzję skarżąca E. W., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 27 ust. 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 24 ust. 2 u.ś.r. - poprzez ich nieprawidłową wykładnię w zakresie dokonania przez opiekuna wyboru świadczenia, sprzeczną z zasadami określonymi w art. 2. art. 32 ust. 1, 71 ust. 1 i 69 Konstytucji RP i przyjęcie, iż warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest jednoznaczne zrzeczenie się prawa do zasiłku dla opiekuna i uchylenie decyzji o jego przyznaniu, zanim zostanie wydana decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisów prowadzi do wniosku, że nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego zasiłku dla opiekuna przed wydaniem decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organ powinien rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna; wskutek błędnej wykładni, pozbawiono skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od daty złożenia wniosku o to świadczenie, pomimo tego, że spełniała przesłanki do jego pobierania i dokonała wyboru świadczenia;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i 8 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydane z naruszeniem prawa.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej u.ś.r.. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie rodzinne ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca Pani E. W. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matka A. P., który orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 6 lipca 2005r. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym niepełnosprawność powstała w wieku 62 lat. Pani A. P. jest wdową. Skarżąca jest jedyna osobą, która ma możliwość zapewnienia matce opieki. Organy administracyjne nie miały wątpliwości co do istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżąca opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej nie bierze się pod uwagę warunku ustalonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, poczynając od 1 czerwca 2021r., pomimo, że wniosek skarżącej został złożony 4 grudnia 2019r. Kolegium odmówiło bowiem wypłaty świadczenia za okres od grudnia 2019r do maja 2021r. Podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium za sporny okres stanowiło ustalenie, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ponieważ skarżąca miała ustalone zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jest nad swoją matką.

Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., Kolegium uznało, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca faktycznie otrzymała zasiłek dla opiekuna. Skarżąca bowiem zdaniem Kolegium nie złożyła skutecznego wniosku, na podstawie którego zrezygnowałaby z pobierania zasiłku dla opiekuna. Złożyła jedynie deklarację, że z niego rezygnuje w dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samo wygaśniecie decyzji administracyjnej ustalającej prawo do zasiłku dla opiekuna nastąpiło 25 maja 2021r. Stąd Kolegium uznało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie od 1 czerwca 2021 r.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno jednak zostać przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie.

Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się nawet jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. wyrok NSA z 25.11.2021 r., I OSK 1004/20, LEX nr 3268931., wyroki NSA z dnia: 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18; 12 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1175/18; 18 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1676/18; 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; dnia 28 października 2021 r., sygn. I OSK 729/21 oraz wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z dnia: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20; z dnia 22 października 2021 r., sygn. I OSK 690/21, orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Zagadnieniem prawnym w niniejszej sprawie jest jednak określenie od kiedy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy faktycznie pobierała ona zasiłek dla opiekuna. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast prezentowania stanowiska, że do momentu pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przy tym podkreślić, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystniejsze dla skarżącej w porównaniu z kwota otrzymywaną tytułem zasiłku dla opiekuna.

Należy jednak zauważyć, że celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt niepobierania zasiłku dla opiekuna począwszy od 1 czerwca 2021 r. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

Należy przy tym podkreślić, że istnieje możliwość wydania na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.r. decyzji administracyjnej nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, a więc zasiłku dla opiekuna z uwagi na fakt wypłacenia go mimo zaistnienia okoliczności powodujących niemożność jego otrzymywania, z uwagi na dokonany wybór świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc żadnego niebezpieczeństwa, że w okresie trwania procedury administracyjnej skarżąca uzyska podwójne świadczenie wbrew art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodzić się należy bowiem ze stanowiskiem wyrażonym w wyrokach m.in. z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 i z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 według którego wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Analogicznie należy przyjąć w przypadku zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z przysługującym stronie zasiłkiem dla opiekuna (wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 209/21, LEX nr 3194799).

Zdaniem Sądu nie sposób jednak przyjąć interpretacji, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, aby uzyskać je począwszy od daty wystąpienia z wnioskiem, musiała od razu rezygnować z innego należnego jej świadczenia (zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego, emerytury, czy renty). Oznaczałoby to bowiem, że na czas trwania procedury, która może toczyć się nawet kilka lat pozostawałaby bez żadnych środków do życia, bo z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Przepisy prawne ustawy o świadczeniach rodzinnych oferują możliwość rozwiązania tego problemu, w ten sposób, że ani osoby wnioskujące o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ani budżety samorządów terytorialnych nie poniosą szkody poprzez wykorzystanie instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Niestety przepisy te nie oferują możliwości potrącenia z wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego kwoty, która została otrzymana przez wnioskodawcę tytułem pobierania w czasie trwania procedury administracyjnej innego świadczenia, jak wynika z wyżej wskazanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać zasiłek dla opiekuna, a więc w rozważanym przypadku od 1 czerwca 2021 r.

Sąd w niniejszej sprawie uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku. Nie ma więc znaczenia od kiedy decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna została uchylona. Słusznie bowiem podkreślono w jednym z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 18.07.2018 r., I OSK 405/18, LEX nr 2617028.), że nie może wobec tego budzić wątpliwości konstytucyjnych powiązanie daty nabycia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z datami złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, jak zapisano to w art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Wobec powyżej stwierdzonego naruszenia przez Kolegium przepisów prawa materialnego Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.