Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 261/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 25 czerwca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

WSA w Poznaniu, prawomocnym wyrokiem z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS [...] z [...] kwietnia 2016 roku, nr [...] Wyrok, jak wynika z jego uzasadnienia zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] stycznia 2016 r. J. W. (dalej także jako skarżący, wnioskodawca, strona) zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, dodatkowej opłaty, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę za okres od maja 1999 r. do grudnia 2003 r.

ZUS ww. decyzją z [...] kwietnia 2016 r. odmówił umorzenia należności, podnosząc, że skarżący nie udowodnił m.in., że jego sytuacja jest wyjątkowa i nosi znamiona ważnego interesu osoby zobowiązanej, aby był chory lub miał obowiązek sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny, czy też by spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu pozbawiła go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpoznając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS ww. decyzją z [...] lutego 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2016 r.

WSA w Poznaniu, opisanym na wstępie prawomocnym wyrokiem z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17 uchylił obie ww. decyzje. Uzasadniając wyrok Sąd napisał, że ZUS nie poczynił w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności, których umorzenia domaga się zobowiązany, nie uległy przedawnieniu. Badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego dyrektor ZUS [...] decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...] (znak sprawy [...]), wskazując na:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, dalej jako u.s.u.s.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...];06 zł, w tym: ubezpieczenie zdrowotne - za okres 06/1999-12/2003, w tym z tytułu: składek- [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2016 r.- [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, dodatkowej opłaty - [...] zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł, w tym: ubezpieczenie zdrowotne - za okres 06/1999-12/2003 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2016 r.- [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, dodatkowej opłaty - [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał następujący stan faktyczny: skarżący prowadził działalność gospodarczą od [...] listopada 1995 r. do [...] lutego 2004 r., nie wywiązując się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych, w kwocie od [...] zł do [...] zł. Jest kawalerem, nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Prowadzi gospodarstwo domowe razem z matką, H. W., która uzyskuje dochód z świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto. Nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem, bowiem wszystkie stałe wydatki związane z utrzymaniem ponosi matka. Oprócz zadłużenia składkowego skarżący posiada dobrowolne zobowiązania alimentacyjne wobec dzieci. Skarżący nie wskazał w jakiej kwocie (wcześniej podał kwotę [...]zł, którą reguluje w zależności od swoich możliwości finansowych). Skarżący nie ma problemów zdrowotnych, natomiast matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym do [...] listopada 2018 r. Skarżący nie posiada wierzytelności i nie posiada nieruchomości. Posiada majątek ruchomy w postaci pojazdów: [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] października 2015 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w zakresie należności składkowych stwierdzając całkowitą nieściągalność. Aktualnie jest prowadzona egzekucja w zakresie dodatkowej opłaty.

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. ZUS ocenił, że nie zaistniały wobec skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 1 decyzji).

Odnosząc się do poszczególnych przypadków nieściągalności należności ZUS wskazał, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Część należności jest objęta egzekucją. W stosunku do pozostałych należności organ egzekucyjny stwierdził nieściągalność dochodzonego obowiązku wydając [...] października 2015 r. postanowienie o umorzeniu egzekucji. Od chwili wydania postanowienia minął okres 2 lat, a sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie. Skarżący posiada majątek o wartości egzekucyjnej, w postaci pojazdu.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (pkt 2 decyzji) zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 Rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS wskazał, że skarżący nie przedstawił dowodów, że jego sytuacja jest wyjątkowa i nosi znamiona ważnego interesu osoby zobowiązanej, brak informacji o opiece nad chorymi członkami najbliższej rodziny, która uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. W przedłożonym materiale skarżący nie wykazał, że spłata zadłużenia wpłynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. ZUS ocenił, że trudności płatnicze skarżącego mają charakter okresowy i istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej. Skarżący może podjąć spłatę zadłużenia w ratach, na warunkach dostosowanych do swoich możliwości finansowych. Brak możliwości uregulowania należności jednorazowo nie stanowi powodu uzasadniającego ich umorzenie.

Dalej ZUS napisał, że należności wskazane w sentencji decyzji nie są przedawnione z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zasady przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne określały pierwotnie przepisy ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28 poz. 153 ze zm.), a następnie przepisy u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Przy czym bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat. Od dnia 1 kwietnia 2003 r. zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r., Nr 45, poz. 391 ze zm.) a następnie art. 93 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1938 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Od dnia 1 stycznia 2003 r. weszły w życie nowe zasady przedawnień dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, wprowadzając 10 letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Znowelizowany art. 24 u.s.u.s. wprowadził generalną zasadę, iż należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności, co jednocześnie oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymagalnych zobowiązań. Wprowadzono również zapis, który wskazywał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. W dniu 1 stycznia 2012 r., zmieniono zapisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którymi skrócono do 5 lat okresu przedawnienia należności z tytułu składek. Wprowadzono przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Zgodnie z nimi przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej i gdy nie wystąpiły okoliczności przerywające jego bieg. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony natomiast m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Dalej ZUS wskazał, że w zakresie należności objętych przedmiotowym rozstrzygnięciem w dniu [...] stycznia 2004 r. wygenerowano upomnienie na FUZ za miesiące: [...] do [...], które zostało doręczone [...] stycznia 2004 r. ZUS jako wierzyciel w dniu [...] lutego 2004 r. wystawił tytuły wykonawcze, w oparciu o które dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę. Tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącemu [...] marca 2004 r. Pracodawca [...] marca 2004 r. przesłał pismo informujące o rozwiązaniu stosunku pracy ze skarżącym, po czym [...] kwietnia 2004 r. skierowano wniosek o prowadzenie egzekucji wraz z tytułami wykonawczymi do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone do [...] października 2015 r., kiedy to Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył egzekucję, z uwagi na nieściągalność. Wobec podjęcia działań zmierzających do ściągnięcia należności w okresie od [...] marca 2004 r. do [...] października 2015 r. termin przedawnienia był zawieszony. Aktualnie jest prowadzona egzekucja w zakresie dodatkowej opłaty.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy. Zarzucił naruszenie:

1) art. 7 oraz art. 77 K.p.a. poprzez poczynienie przez organ całkowicie dowolnych ustaleń faktycznych, m.in. w zakresie posiadania przez skarżącego samochodu Opel Meriva z 2012 r., a w konsekwencji uznanie, iż wobec skarżącego nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3, 5-6 u.s.u.s.;

2) art. 7 oraz art. 77 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia poprzez dowolne uznanie, że skarżący nie wykazał, aby spłata zadłużenia miała wpłynąć na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych,

3) art. 153 p.p.s.a. poprzez całkowicie pobieżne wykonanie przez organ wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17 w zakresie ustaleń dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek;

Uzasadniając napisał, że zaprzecza aby posiadał [...] i zaznaczył, że nigdy nie informował organu o jego posiadaniu. Przeznaczanie i tak bardzo skromnych dochodów na spłatę zadłużenia wpłynęłoby na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ stwierdził ponadto, iż brak jest informacji o opiece nad chorymi członkami rodziny, podczas gdy skarżący prowadzi gospodarstwo razem z matką, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] (znak sprawy [...]) dyrektor [...] wskazując na art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.:

1. uchylił w całości zaskarżoną decyzję z [...] lutego 2018 r.,

2. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r.

a) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, art. 32 u.s.u.s. w części finansowanej przez płatnika składek oraz osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: składek -5.240,41 zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2016 r.- [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, dodatkowej opłaty - [...] zł,

b) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2016 r.- [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł, dodatkowej opłaty - [...] zł.

Uzasadniając organ napisał, że uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł co do istoty sprawy z powodu oceny, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego. Zaznaczył, że w sprawie występowały przesłanki całkowitej nieściągalności, pozwalające na umorzenie należności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Należności z tytułu dodatkowej opłaty były objęte nieefektywną egzekucją. W stosunku do pozostałych należności organ egzekucyjny stwierdził nieściągalność dochodzonego obowiązku wydając [...] października 2015 r. postanowienie o umorzeniu egzekucji. Od chwili wydania postanowienia minął okres 2 lat, ale nie ustalono nowego majątku do którego można skierować egzekucję. Skarżący nie posiada majątku o wartości egzekucyjnej, [...] nigdy nie stanowił własności skarżącego. Można było stwierdzić również, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tych powodów – zdaniem organu - zachodziły wobec skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co pozwalało na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Dalej organ napisał, że ocenił cały materiał dowodowy w tym zmiany stanu faktycznego, które zaszły od wydania decyzji organu I pierwszej instancji i postanowił, korzystając z uznania administracyjnego, odmówić umorzenia należności pomimo wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek "mogą być" umarzane po spełnieniu określonych przesłanek. Z przywołanego przepisu wynika, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany.

ZUS napisał, że przyjmuje wyjaśnienia skarżącego w przedmiocie trudnej sytuacji materialnej. Nie może jednak w obowiązującym stanie faktycznym i prawnym pozwolić na umorzenie należności składkowych, które powstały w wyniku działalności prowadzonej na zasadach wolności gospodarczej. Prowadząc działalność gospodarczą skarżący miał świadomość, że związane są z nią określone prawa w postaci uzyskiwanych dochodów, ale także obowiązki w postaci opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podatków. Dalej ZUS powtórzył wywód organu I instancji, że należności wskazane w sentencji decyzji nie są przedawnione z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Kwestia wysokości zobowiązań skarżącego z tytułu składek w tym ich przedawnienia została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...] który oddalił odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu, określającej wysokość zobowiązań.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wniósł o stwierdzenie, że ZUS dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając wskazał, że w zaskarżonej decyzji wskazano na istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., przy czym wystarczy jedna przesłanka wyrażona w art. 28 ust. 3, aby umorzyć należność. Dalej wskazał, że zgodnie z art. 7, art. 7a i art. 7b K.p.a. i mając na uwadze art. 8 i art. 9 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W zakresie odmowy ZUS powinien pamiętać, że decyzje o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie mają co prawda charakter uznaniowy, ale nie oznacza to dowolności co do wyboru rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Wymaga podkreślenia, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie, na podstawie art. 153 P.p.s.a. jest związany prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i Sądu ponownie rozpoznającego sprawę oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 P.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd pozostaje związany tym, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności, których umorzenia domaga się zobowiązany, nie uległy przedawnieniu. Dlatego niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organ wywiązał się z obowiązku, nałożonego w prawomocnym wyroku z WSA w Poznaniu z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17, bowiem ocenił, czy doszło do przedawnienia należności i dopiero po stwierdzeniu, że nie doszło do ich przedawnienia, rozpoznał wniosek. Sąd stwierdza, że podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, o braku przedawnienia należności, z powodów wskazanych przez organ I instancji. Nadto organ postąpił prawidłowo, odmawiając umorzenia należności, aczkolwiek Sąd nie podziela części argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, złożonego przez skarżącego w dniu [...] listopada 2017 r., skarżący jest kawalerem, w dacie składania oświadczenia miał 50 lat. Oświadczył wówczas, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, pracuje dorywczo deklarując zarobek 200-500 zł miesięcznie, nie pobiera świadczeń z urzędu pracy, nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej, nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem (takich jak czynsz, opłaty eksploatacyjne, leki, wizyty lekarskie, najem mieszkania). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która jest emerytką. Nie ma zobowiązań pieniężnych z jakiegokolwiek tytułu, co miesiąc płaci na utrzymanie dzieci, bez precyzowania tej informacji. Zadeklarował brak nieruchomości, brak ruchomości i brak praw majątkowych, brak wierzytelności. Nadto zadeklarował, że posiada samochód [...] z 1975 r. oraz przyczepę. O swojej sytuacji zdrowotnej napisał tylko, że jest zdrowy (k. 19-21).

W toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący koncentrował się na argumentowaniu, że należności są przedawnione oraz na wykazaniu błędu organu I instancji (co do posiadania samochodu [...]). W kolejno złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej – w dniu [...] marca 2018 r. skarżący zawarł informacje, które nie odbiegają od informacji z wcześniejszego oświadczenia. W szczególności skarżący ponownie zadeklarował pracę dorywczą i dochód 300-500 zł, dobrowolne zobowiązanie alimentacyjne w kwocie ok. [...] zł. W opisie sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy wskazał, że matka jest niepełnosprawna i potrzebuje pomocy w codziennych czynnościach; w gospodarstwie rolnym, którego matka jest właścicielką, całkowicie ją zastępuje w pracy (k. 11-15). Także w trzecim oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej – z dnia [...] stycznia 2019 r. ponowił informacje o swoim stanie finansowym. Nadto napisał, że opiekuje się chorą matką, która miała operację obu stóp i nie będzie mogła chodzić jeszcze przez miesiąc, a rehabilitacja potrwa co najmniej pół roku. Ocenił, że nie ma możliwości podjęcia pracy ze względu na stałą opiekę nad matką i ze względu na wiek matki. Zdaniem skarżącego każdy pracodawca poszukuje sprawnych i dyspozycyjnych pracowników. Gdyby spłacał zadłużenie po [...] zł miesięcznie to nie wystarczyłoby skarżącemu na zaspokajanie potrzeb życiowych. Załączona do wniosku dokumentacja obejmuje wyłącznie dokumenty dotyczące stanu zdrowia matki skarżącego (k. 24-27).

W ocenie Sądu organ postąpił prawidłowo, w zaskarżonej decyzji zarówno uchylając w całości decyzję I instancji z [...] lutego 2018 r. jak i odmawiając umorzenia należności. Sąd podziela ocenę prawną, że w sprawie występowały przesłanki całkowitej nieściągalności, dające możliwość umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Rzecz jednak w tym, że skarżący, obecnie 52-letni, nie wykazał w racjonalny sposób, że nie może podjąć zatrudnienia. Nie może być tak, że osoba w wieku produkcyjnym, zdrowa - a więc zdolna do pracy, z niewiadomych powodów rezygnująca z podjęcia pracy, według kolejnych oświadczeń całkowicie bierna zawodowo, miałaby otrzymać wsparcie, polegające na umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie oraz odsetek i opłat. W ocenie Sądu decydujące znaczenie przy ocenie wniosku skarżącego powinna mieć bierna postawa skarżącego na rynku pracy połączona ze zdolnością do pracy, nie zaś świadomość, którą skarżący powinien był mieć – według ZUS – prowadząc działalność gospodarczą, że związane są z nią określone prawa w postaci uzyskiwanych dochodów, ale także obowiązki w postaci opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz podatków. Istotne jednak jest to, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, przez co skarga nie mogła zostać uwzględniona. Nadto, zostały wykonane wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 19 lipca 2017 r., III SA/Po 329/17.

Wbrew argumentom skargi interes publiczny sprzeciwia się bezzasadnemu wspieraniu osób, co do których brak jest rzetelnych informacji, że nie mogą podjąć zatrudnienia. Skarżący całkowicie pomija, jakie ma możliwości zmiany swojej sytuacji majątkowej. Nadto nie wykazał, że nie ma możliwości zmiany swojej sytuacji majątkowej.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.