Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 346/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lutego 2022 r. nr SKO Gd/3372/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 maja 2021 r. nr SP.4702.000102.2021 Burmistrz działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy zainicjowanej wnioskiem złożonym w dniu 30 października 2020 r. odmówił M. B. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżącą") ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem P. B. (ur. [...]1961 r.).

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił regulacje prawne określające przesłanki warunkujące ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie wskazał, że decyzją z dnia 30 listopada 2020 r. odmówiono wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 2 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia ze wskazaniem konieczności ustalenia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją / niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organ pierwszej instancji miał nadto ustalić na ile mąż wnioskodawczyni jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może poruszać się samodzielnie, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może pozostać w domu na kilka godzin samodzielnie oraz czy jest zdolny do samodzielnego spożywania posiłków i przyjmowania lekarstw.

Organ ustalił, że mąż wnioskodawczyni jest osobą po przebytych trzech zawałach serca, z wszczepionym kardiowerterem, kwalifikującą się do przeszczepu serca. Słaba wydolność serce i zaburzenie pracy powodują, że mąż wnioskodawczyni często traci siły, odczuwa duszności i nierówne bicie serca. W tego typu sytuacjach niezbędna jest szybka pomoc - podanie odpowiednich leków lub wezwanie lekarza albo pogotowia. Stała obecność osoby drugiej w otoczeniu męża wnioskodawczyni powoduje u niego poczucie bezpieczeństwa a to z kolei powoduje mniejszą ilość ataków i interwencji pogotowia. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że mąż wymaga opieki przy przygotowywaniu posiłków, leków, ubrań, pomocy przy ubieraniu i higienie osobistej rano i wieczorem. Mąż wnioskodawczyni samodzielnie porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety i spożywa posiłki. Jest osobą głównie leżącą i siedzącą z uwagi na konieczność zmniejszenia wysiłku. Wnioskodawczyni wykonuje wszelkie czynności związane z obowiązkami domowymi. W ocenie organu nie ma wątpliwości, że wnioskodawczyni sprawuje rzeczywistą, osobistą i bezpośrednią opiekę nad mężem. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika jednakże, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze nie zajmują wnioskodawczyni takiej ilości czasu wciągu dnia aby wnioskodawczyni przy dobrej organizacji tej opieki i wsparciu rodziny nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Opieka zajmuje jej głównie czas rano i wieczorem, przy przygotowywaniu posiłków, nadto w nocy w razie potrzeby. Z kolei czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie można uznać za przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. W reasumpcji organ pierwszej instancji uznał, że wnioskowane świadczenie nie może być wnioskodawczyni przyznane. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Istotnym jest przy tym wskazanie, że nie zawsze posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim wymiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wnioskodawczyni złożyła od ww. decyzji odwołanie, które zostało rozpoznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 lutego 2022 r. (nr SKO Gd/3372/21) utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. oraz wskazał, że z orzeczenia określającego stopień niepełnosprawności męża wnioskodawczyni z dnia 1 grudnia 2016 r. wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 grudnia 2016 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 52-go roku życia. Ponadto Kolegium wskazało, że w dniu 15 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji, ponownie rozpatrując sprawę, przeprowadził wywiad środowiskowy. Z dołączonego do wywiadu harmonogramu wynika, że wnioskodawczyni wykonuje wszystkie czynności związane z obowiązkami domowymi. Pomaga mężowi przy higienie osobistej, przygotowuje posiłki i kupuje oraz podaje leki. Obecność żony daje mężowi poczucie bezpieczeństwa.

Mając na uwadze realia sprawy Kolegium podniosło, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym czynności opiekuńcze sprawowane przez wnioskodawczynię nie dają podstaw do uznania, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki wymusza rezygnację z podjęcia przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej. Z przedstawionego harmonogramu wynika, że opieka nad mężem zajmuje wnioskodawczyni czas głównie rano i wieczorem oraz przy przygotowaniu posiłków. Pozostałe czynności wykonywane przez wnioskodawczynię są zwykłymi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W ocenie Kolegium podnoszony przez wnioskodawczynię argument o konieczności zapewnienia mężowi poczucia bezpieczeństwa nie może przesądzać o całkowitej rezygnacji z podejmowania jakiejkolwiek pracy. Odpowiednie wsparcie rodziny umożliwia bowiem zapewnienie odpowiedniej opieki niepełnosprawnemu mężowi, bez konieczności rezygnacji z pracy przez wnioskodawczynię. Zauważyć bowiem należy, że w domu zamieszkują również córka i syn. Oboje pracują na zmiany, tak więc możliwym jest takie zorganizowanie opieki by P.B. nie pozostawał sam w domu przez długi czas. Istotnym jest nadto podkreślenie za organem pierwszej instancji, że w czasie kiedy wnioskodawczyni wyjeżdżała zagranicę do pracy opiekę nad P. B. sprawowała córka. Z akt sprawy nie wynika zaś, że stan zdrowia męża wnioskodawczyni uległ radykalnej zmianie uniemożliwiającej podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze.

M.B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym mężem P. B. zaś niepełnosprawność męża skarżącej nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzą również okoliczności sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem męża. Zasadniczym zarzutem stawianym w skardze jest naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni ww. przepisu. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad mężem skarżącej zajmuje znaczną część dnia, a organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. O istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Jak ustalił organ pierwszej instancji (a czego nie zakwestionował organ odwoławczy) skarżąca wypełnia opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zakres opieki w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały co tym samym przesądza o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony.

Odnosząc się z kolei do naruszeń o charakterze procesowym skarżąca wskazała, ze z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną. Przepis ten, a także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej działania organu administracji w sprawie objętej odwołaniem były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów, natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Podsumowując powyżej sformułowane zarzuty oraz całokształt sytuacji związanej ze sprawowaniem opieki nad mężem przez skarżącą, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Raz jeszcze należy podkreślić, że zastosowanie w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winien był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, to jest o odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności –

jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r.; sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (to jest rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji – a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie niepodejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej męża opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi ze swoim mężem wspólne gospodarstwo domowe. Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w (...) z dnia 1 grudnia 2016 r.), w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 52-go roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 grudnia 2016 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia. W toku postępowania ustalono, że mąż skarżącej mimo złego stanu zdrowia jest osobą poruszającą się po domu samodzielnie. Jest samodzielny również w zakresie spożywania posiłków, przyjmowania przygotowanych wcześniej leków oraz załatwiania potrzeb fizjologicznych. Żona asystuje mężowi w trakcie porannej i wieczornej toalety i ubierania, przygotowuje posiłki i leki. Razem z mężem wychodzi na spacery do ogrodu albo na balkon. Czuwa nad mężem w trakcie drzemek oraz w nocy.

W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad mężem, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność męża, a jednocześnie koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca - bez wątpienia sprawująca opiekę nad swoim mężem - nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być fakt sprawowania przez nią opieki nad mężem.

Wskazać w tym miejscu należy, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r.). Osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie zawsze będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r.; sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r.; sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Należy zgodzić się z organami, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem - z uwagi na zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego mąż skarżącej nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania, pamersowania itp.). Skarżąca, jak wynika z akt sprawy, nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż mąż skarżącej nie będąc osobą leżącą, nie permanentnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie jakichkolwiek czynności.

W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem przyjąć należy, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą chociażby w niepełnym wymiarze casu pracy. Jako w pełni racjonalne należy podzielić zapatrywanie wskazujące, że w realiach sprawy możliwym jest takie zorganizowanie opieki by mąż skarżącej nie pozostawał sam w domu przez długi czas skoro zamieszkujący wspólnie ze skarżącą syn i córka pracują na zmiany. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcony na czynności opiekuńcze nie absorbuje, przy należytej jego organizacji, zdecydowanej większości dnia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na wymóg sprawowania koniecznej i wymaganej z uwagi na specyfikę niepełnosprawności opieki. W niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że zakres realizowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych wobec męża, nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przedmiotowe ustalenie wyklucza z kolei przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Wyrok w sprawie został wydany przez Sąd na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).