Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 271/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c); art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 104
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64; art. 103 ust. 2; art. 107 ust. 4, ust. 4a i ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut,, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi R. K.-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 9 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 15 października 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 grudnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrz Miasta z dnia 15 października 2014 r. nr [...], na mocy której organ I instancji w oparciu o art. 2 ust. 1, art. 4, art. 64, art. 106 ust. 1 oraz art. 107 ust. 4 a – 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku R. K. – M., odmówił wnioskodawczyni zwolnienia z opłat za pobyt L. K. w Domu Pomocy Społecznej nr [...] w L. w okresie od 21 listopada 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.

Z uzasadnienia do decyzji ( i z akt) wynikają następujące istotne okoliczności sprawy:

L. K. została skierowana do DPS Nr [...] w L. na mocy decyzji Kierownika MOPS w L. z dnia 21 listopada 2012 r. Organ określił, że koszt miesięcznego utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej Nr [...] w L. to – w 2012 r. - kwota 2974,20 zł. L. K. została zobowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w wysokości 70 % uzyskiwanego dochodu tj. w wysokości 1107, 41 zł. miesięcznie. W postępowaniu ustalono, że oprócz L. K. osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłat za jej pobyt w DPS są jej córki: R. K. – M. i M. W.. Za koszt pobytu L. K. w DPS Nr [...] w L. w listopadzie i grudniu 2012 r. ( od 21 listopada 2012 r.) gmina zastępczo wyłożyła kwotę 2489,02 zł, zatem córki zobowiązane zostały do zwrotu tej kwoty po połowie. M. W. dokonała płatności w kwocie 1244, 55 zł. Natomiast R. K.-M. w dniu 28 lutego 2013 r. złożyła ( ponowiła) wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS. W wyniku przeprowadzonego w 2012 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że R. K. – M. prowadzi działalność gospodarczą, gospodaruje wspólnie z mężem, który nie osiąga żadnego dochodu oraz z dwójką dzieci w wieku szkolnym – jedna z córek jest osobą niepełnosprawną i wymaga rehabilitacji, którą rodzice zapewniają jej prywatnie. W 2011 r. R. K. – M. osiągnęła dochód w wysokości 327 220, 03 zł. We wrześniu 2012 r. i październiku 2012 r. jej działalność gospodarcza przyniosła straty. Nie doszło do podpisania umowy dotyczącej deklarowanej odpłatności za pobyt matki w DPS Pomiędzy Kierownikiem Ośrodka, a R. K. – M. i M. W. Ośrodek uznał zaproponowaną przez R. K.- M. kwotę 200 zł miesięcznie za rażąco niską w stosunku do dochodów strony. (M. W. proponowała kwotę 500 zł mies.).Jednocześnie w trakcie negocjacji umowy R. K. – M. ponownie wystąpiła o zwolnienie jej z ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS.

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2013 r. Burmistrz Miasta ustalił wobec R.K.– M. wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych zastępczo przez gminę opłat za pobyt matki w DPS w okresie od 21 listopada 2012 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. na kwotę 1244, 54 zł.

W wyniku wniesionego odwołania decyzją z dnia 5 czerwca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję w części dotyczącej 2013 r. i w tej części umorzyło postępowanie. W pozostałym zakresie tj. w zakresie odpłatności za listopad i grudzień 2012 r. decyzja pierwszej instancji została utrzymana w mocy.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją organu I instancji z dnia 15 października 2014 r. Burmistrz Miasta odmówił R. K. – M. zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS. w listopadzie i grudniu 2012 r.

Jako prawną podstawę decyzji wskazano art.2 ust. 1, art.4, art.64, art.106 ust. 1 i art.107 ust.4a-i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz.182 ze zm.), Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dn. 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz.712) oraz art. 104 Kpa.

W toku postępowania w dniu 8 kwietnia 2014 r. przeprowadzono u wnioskodawczyni kolejny wywiad środowiskowy (część II). Z wywiadu i dołączonego oświadczenia majątkowego strony wynikało, że R. K. – M. ma dwa mieszkania, dom, dwa samochody, linię kredytową na kwotę 43900, kredyt na kwotę 12 900 zł, zadłużenie czynszowe na kwotę 2628,14 zł oraz zobowiązania związane z remontem domu na ok. 20 000 zł. Strona nie zgodziła się na przeprowadzenie I części wywiadu środowiskowego oraz na udzielenie informacji dotyczących czasu nabycia posiadanych nieruchomości, wskazując, że informacje dotychczas udzielone całkowicie wyczerpują zakres informacji niezbędnych do rozstrzygnięcia złożonego przez nią wniosku.

Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku wskazano również, że w przypadku, gdy strona ubiega się o zwolnienie z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, to w jej interesie leży udzielenie wszelkich informacji dotyczących nie tylko swojej sytuacji osobistej i majątkowej, ale także sytuacji poszczególnych członków jej rodziny oraz powinna aktywnie uczestniczyć przy sporządzaniu wywiadu środowiskowego w części I. Brak takiej współpracy może skutkować odmową udzielenia pomocy społecznej w postaci zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Zwolnienie takie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia okoliczności z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce np. utrzymuje się z jednego ale wysokiego wynagrodzenia lub posiada własne zasoby majątkowe. W szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, które pozwolą jej przezwyciężyć trudną sytuację we własnych zakresie.

Organ wskazał, że z uwagi na odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (dot. części I ), brak współpracy ze strony wnioskodawczyni, pracownik socjalny nie miał możliwości ustalenia, czy w sytuacji osobistej i majątkowej strony występują jakieś szczególne okoliczności, które wskazywałyby na konieczność zwolnienia w całości lub części z ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS oraz czy występują dysproporcje pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową wnioskodawczyni, a także, czy sytuacja materialna i posiadane zasoby finansowe i majątkowe pozwalają stronie na ponoszenie opłat za pobyt matki w DPS.

Od powyższej decyzji R.K. – M. wniosła odwołanie, wskazując, że organ w sposób nieuprawniony nie uwzględnił jej szczególnie trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Żądania związane z alimentacją na rzecz matki nie powinny zaś pogarszać sytuacji zobowiązanego na tyle, aby doprowadzać do deprywacji jego potrzeb.

W ocenie odwołującej się postępowanie wyjaśniające w sprawie było obarczone licznymi błędami, w szczególności nie wzięto pod uwagę korzystnych dla strony okoliczności, tj. np. tego, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza w 2012 r. przynosi straty, a dochód osiągnięty w 2011 r. miał charakter incydentalny. Nie wzięto również pod uwagę, że stronę obarczają liczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnej córki, utratą dochodu przez męża, koniecznością wydatków związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych męża, zakupem książek i instrumentów muzycznych dla dzieci, wspieraniem niepełnosprawnych teściów oraz matki, wyjazdami harcerskimi dzieci, zakupem specjalistycznych butów oraz z remontem i wyposażeniem nowego miejsca zamieszkania, przystosowanego do potrzeb niepełnosprawnej córki. W ocenie strony ilość obciążających ją wydatków oraz zmienna i niestabilna sytuacja prowadzonej firmy stanowią wystarczającą przesłankę do zwolnienia z opłat za pobyt matki w DPS w badanym okresie.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2014 r. Samorządowe Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia 15 października 2014 r. o odmowie zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt matki w DPS w listopadzie i grudniu 2012 r..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że wydając decyzję organ i instancji nie analizował trudnej sytuacji materialnej odwołującej, ani też jej sytuacji osobistej, a to wobec postawy prezentowanej w toku postępowania przez R.K. – M. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak współpracy z pracownikiem socjalnym podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w tym niewyrażenie zgody na podanie czasu nabycia posiadanych nieruchomości, a także powoływanie się jedynie na okoliczności dla strony korzystne z punktu widzenia art. 64 ww. ustawy, uniemożliwiło dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej wnioskodawczyni. Organ podkreślił, że nie kwestionuje osiągniętych w 2012 r. dochodów w wysokości jedynie 12 401 zł, ani też strat w działalności gospodarczej w 2013 r. i 2014 r., wysokich kosztów ponoszonych w związku z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnej córki, edukacją dzieci, czy też kosztów, jakie odwołująca się ponosi w związku z utrzymywaniem rodziny i prowadzeniem działalności gospodarczej. Niemniej jednak, zdaniem organu, wynikająca z powyższych faktów sytuacja materialna odwołującej się, nie oddaje jej rzeczywistego stanu majątkowego. Organ zauważył, że strona pomimo powoływania się na starty generowane przez firmę, podnosi swój standard życia i zwiększa wydatki potrzebne do utrzymania posiadanych dóbr materialnych, m.in. kupiła i remontuje dom. W ocenie organu pomimo niepełnej informacji o sytuacji materialnej strony, informacje dotyczące wydatków strony pozwalają wnioskować, że wnioskodawczyni nie jest osobą ubogą i jej rodzina nie znajduje się w chwili obecnej w szczególnej sytuacji życiowej zasługującej na zwolnienie z opłat za pobyt matki strony w DPS.

Dalej w uzasadnieniu wskazano, że decyzje dotyczące zwolnienia od opłat mają charakter uznaniowy, przy czym zasady wyrażone w ustawie o pomocy społecznej przyznają prymat interesu ogólnego nad interesem strony w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R.K. – M. wniosła o uchylenie wyżej opisanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako wydanej z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także ustawy o ochronie danych osobowych.

Strona zwróciła uwagę na fakt, że płatność za okres 21 listopada 2012 r. – 31 grudnia 2012 r. została dokonana przez drugą córkę L. K. - M. W., która nie jest stroną w sprawie. Umieszczenie w decyzji informacji o tym fakcie stanowi w ocenie skarżącej naruszenie zasad ochrony danych osobowych.

W dalszej części, w obszernym uzasadnieniu, skarżąca przedstawiła przebieg konfliktu z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. dotyczącym zasad opłatności za pobyt matki w DPS i niemożność zawarcia umowy w przedmiocie częściowej odpłatności za pobyt z uwagi na postawę Ośrodka w tej kwestii. Wskazała m.in., że zgoda na przyjęcie L. K. do DPS była przez Ośrodek uzależniana od pokrycia pełnych kosztów jej pobytu przez rodzinę i z pominięciem obowiązków gminy w tym zakresie. Jednocześnie, w ocenie strony skarżącej, Ośrodek nie może wydać decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS poniesionej zastępczo przez gminę w odniesieniu do osób zobowiązanych na podstawie umowy do wnoszenia opłat za pobyt w DPS ich członka rodziny.

Zdaniem strony organy w toku postępowania wykazały nadmierne zainteresowanie stanem majątku rodziny skarżącej, żądając udzielenia informacji, do zapoznania się z którymi nie było podstaw prawnych.

Skarżąca jest zdania, że jej sytuacja finansowa została błędnie oceniona przez organ. Wskazała, że nie żyje w luksusie, ani też ponad stan, a przywoływane przez organ znaczne wydatki, które w ostatnich latach poniosła, pomimo istnienia finansowych trudności, sukcesywnie ponosi na ważne cele związane z najważniejszymi potrzebami swojej rodziny wykorzystując posiadane oszczędności oraz majątek stanowiący owoc wieloletniej pracy strony i jej męża i wyrzeczeń. Gmina nie chce zaś realizować swoich obowiązków i celów określonych w ustawie o pomocy społecznej, bezprawnie obarczając całością odpłatności za pobyt w DPS rodzinę L. K.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz.1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza przedmiot zaskarżonego aktu - w rozpoznawanej sprawie jest to zwolnienie skarżącej z opłaty (części opłaty) za pobyt matki – L. K. w domu pomocy społecznej w L., zaś wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oznacza to, że Sąd rozpoznający skargę strony wniesioną w rozpatrywanej sprawie nie jest władny uwzględnić jej zarzutów dotyczących innych kwestii, jako niezwiązanych z przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Podkreślić również trzeba, iż sprawa wysokości odpłatności ponoszonej przez skarżącą za pobyt matki w DPS w L. była przedmiotem rozstrzygnięć decyzji organów obu instancji, bowiem decyzją z dnia 10.04.2013 r. nr [...] organ I instancji ustalił, że kwota podlegająca zwrotowi, należna od R. K. –M., to kwota 1244, 54 zł, a rozstrzygnięcie to utrzymane zostało w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 czerwca 2013 r. (dotyczy okresu od 21 listopada 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.).Decyzja organu II instancji jest ostateczna.

Sposób ustalenia odpłatności za pobyt w dps Nr [...] w L. L. K. pozostaje poza kontrolą sądu w tej sprawie także i z tej przyczyny, ze decyzji o ustaleniu tej odpłatności nie włączono do akt niniejszego postępowania.

W myśl art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stosowanej w sprawie, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, który jak wskazano w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, w Domu Pomocy Społecznej Nr [...] w L. wynosił w danym czasie 2974,20 zł. Zgodnie z art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W myśl ust. 2 pkt 1 omawianego przepisu za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu.

W myśl przepisów ustawy regulujących postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, a w szczególności art. 103 ust. 2 ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi /.../ mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub powodów, o których mowa w art. 64.

Zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłat jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z piśmiennictwem i poglądami

wypracowanymi w orzecznictwie sądów, z art. 103 ust. 2 ustawy wynika, że to

obie strony stosunku prawnego (umowy) kształtują jego treść, a ustalenie wysokości

odpłatności za pobyt w dps. członka rodziny nie może wynikać wyłącznie z

przekonania organu administracji, lecz musi także uwzględniać okoliczności

faktyczne, jakie w tym zakresie występują. (por. Komentarz do ustawy o pomocy

społecznej St. .Nitecki , Wrocław 2013 r., str. 719).

Jak trafnie zauważyły organy administracji w niniejszej sprawie, z treści przepisów art. 64 ust. 1 ustawy niewątpliwie wynika uznaniowy charakter wydawanego na jego podstawie rozstrzygnięcia o zwolnieniu osoby z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w całości lub w części. Tym samym wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy wyłącznie od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. W związku z tym przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W wypadku postępowań prowadzonych w oparciu o art. 64 ustawy o pomocy społecznej wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w pkt 1 - 4 tego przepisu oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nie istnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje jednak podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym powinnościom w toku postępowania administracyjnego sprostano w stopniu wystarczającym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Przede wszystkim wbrew przesłaniu ustawy, by wysokość opłaty za pobyt w dps. ustalić z osobami zobowiązanymi do jej ponoszenia w drodze umowy, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. umowy takiej z M. W. i R. K.-M. nie zawarł, mimo, iż z akt sprawy wynika, że obie córki deklarowały chęć świadczenia – odpowiednio: 500 zł i 200 zł miesięcznie na koszty pobytu matki w ośrodku.

Przywoływane wyżej poglądy doktryny i orzecznictwa wskazują dalej, że "..drugą przesłanką determinującą wysokość ustalanej opłaty są możliwości. Na wstępie należy dostrzec, że ustawodawca w omawianym przepisie (art. 103 ust.2 ustawy) posłużył się koniunkcją, a zatem wysokość ustalanej opłaty zależna jest nie tylko od wysokości dochodów, ale także od faktycznej możliwości danej osoby i jej rodziny Zatem pojęcie możliwości należy odnosić do faktycznej sytuacji danej osoby i jej rodziny, a w szczególności do jej sytuacji zdrowotnej, ponoszonych wydatków i wszelkich innych elementów życia społecznego, wpływających na ocenę możliwości posiadanych przez określoną osobę i jej rodzinę".( Komentarz str. 719 i n.).

Przywoływane powyżej poglądy w kwestii zawarcia umowy i ustalenia w jej treści wysokość ponoszonej opłaty za pobyt mieszkańca (tu- matki), w domu pomocy społecznej, mają o tyle znaczenie w sprawie o zwolnienie - na wniosek – częściowo lub całkowicie z tej opłaty, czyli – w sprawie niniejszej, że, po pierwsze: R.K.-M. konsekwentnie deklarowała w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonych decyzji, że gotowa jest ponosić miesięcznie część kosztów pobytu matki w dps. w wysokości 200 zł ( zatem – zwolnienie od ponoszenia kosztów winno rozważać kwotę 1244, 54 zł – 200 zł albo - 400 zł), a po wtóre: okoliczności faktyczne sprawy wskazują na istnienie w sytuacji życiowej rodziny R.K.-M. aż dwóch różnych grup przesłanek wymienionych w art. 64 ustawy, wskazujących na możliwość podjęcia – w danym czasie –decyzji o częściowym zwolnieniu skarżącej z opłaty za pobyt matki w dps w miesiącach listopad-grudzień 2012 r.

Dla przypomnienia – art. 64 pkt. 2 i 3 ustawy stanowią, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia.

Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem "zwłaszcza" oznacza, że cytowane wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego, a więc wymieniane okoliczności są przykładowe, a wnioskodawca może powoływać się również na inne.

Jak ustalił organ I instancji w wywiadach przeprowadzonych w dniach 5 listopada 2012 r. i 24 maja 2013 r. i na podstawie wymienionych w decyzji organu I instancji dokumentów ( w tym – zaświadczenia Urzędu Skarbowego w G.) , R.K.-M. prowadziła w tym czasie wspólne gospodarstwo z mężem i dwójką dzieci. Jedna z córek, kilkunastoletnia (ur.4.11.2003 r.) K. jest osobą niepełnosprawną, dotkniętą mózgowym porażeniem dziecięcym, a w dniu 8.02.2013 r. przeszła w szpitalu w Poznaniu operację, po której została skierowana na leczenie rehabilitacyjne poza miejsce zamieszkania.

Zatem – w omawianym czasie w rodzinie skarżącej wystąpiły: i długotrwała choroba i – utrzymująca się niepełnosprawność członka rodziny.

W tym czasie mąż skarżącej K. M. był osobą bezrobotną, bez dochodów.

Rodzina strony utrzymywała się z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą (jedno źródło utrzymania), przy czym – jak podała strona - w roku 2012 r. osiągnęła ona dochód w wys. 12401,57 zł, zatem – dochód na osobę w rodzinie wyniósł 258,37 zł, natomiast kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło 456 zł. ( ustalenia ze strony 2 i 3 uzasadnienia do decyzji organu I instancji z dnia 14.11.2013 r – w aktach adm.).

Skarżąca podawała ( dokumentując to zaświadczeniami lekarskimi i fakturami), że ponosi znaczne wydatki na leczenie i rehabilitację córki K., druga córka uczy się w szkole średniej, rodzina pomaga dwójce niepełnosprawnych rodziców K.M. (por. prot .przesłuchania strony z dn.24.12.2012 r., akta adm.).

Przy takich ustaleniach faktycznych organ I instancji odmówił R. K.-M. zwolnienia z części opłaty za pobyt matki w dps. w L. w miesiącach listopadzie i grudniu 2012 r.

W końcowej części uzasadnienia do decyzji z dnia 5 czerwca 2013 r., wydanej na skutek odwołania R. K.-M. od decyzji organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że: "dopóki bowiem w sposób ostateczny nie zostanie ustalona kwota odpłatności za pobyt w DPS, pozostaje otwarta kwestia zwolnienia zobowiązanej z tego obowiązku....i- "....wydana w tym przedmiocie decyzja, jako decyzja o charakterze uznaniowym, winna zostać oparta o wyczerpująco zebrany i wszechstronnie rozpatrzony materiał dowodowy, zaś uzasadnienie tej decyzji nie może opierać się na jedynie ogólnych stwierdzeniach".

Decyzja organu I instancji, zaskarżana w niniejszym postępowaniu.tj. podjęta po ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym i utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją organu II instancji z dnia 9 grudnia 2014 r. zawiera dodatkowe informacje nt. sytuacji materialnej i majątkowej strony, tj.: informacje z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8.04.2014 r. przez MOPR w G., w trakcie którego skarżąca podała, że ma dwa mieszkania, w tym jedno przeznaczone na działalność gospodarczą oraz remontowany dom szeregowy, dwa samochody, otwartą linię kredytową, kredyt, zadłużenie czynszowe, oraz zobowiązania związane z remontem domu.

Jak wynika z końcowej części uzasadnienia do decyzji organu I instancji, odmowa zwolnienia R. K.=M. z konieczności wniesienia opłaty za pobyt matki w dps w L. w miesiącach listopadzie i grudniu 2012 r. nastąpiła w związku z tym, że strona nie wyraziła zgody na ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (części I) i odmawiała współpracy z pracownikiem socjalnym na temat tego, czy w sytuacji skarżącej występują szczególne okoliczności wskazujące na konieczność zwolnienia w części albo w całości z przedmiotowej opłaty, a także – czy występują dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową wnioskodawczyni.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu do decyzji, utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, dodał, m.in., że " nie kwestionuje osiągniętych w roku 2012 dochodów strony w wysokości 12401,57 zł, nie kwestionuje tez strat w działalności odwołującej się odnotowanych w 2013 i 2014 r., ani też wysokich kosztów ponoszonych przez odwołującą się w związku z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnej córki, edukacją jej i jej starszej siostry, czy tez kosztów jakie ponosi odwołującą w związku z utrzymaniem rodziny i działalności gospodarczej. Tym niemniej jednak wynikająca z powyższych faktów sytuacja materialna odwołującej nie oddaje rzeczywistego stanu majątkowego odwołującej się".

Zatem, jak słusznie podnosi skarżąca, organy obu instancji dysponowały dostatecznymi ustaleniami faktycznymi, by ocenić możliwości – w danym czasie- rodziny skarżącej do poniesienia dodatkowych kosztów związanych z pobytem matki w DPS Nr [...] w L.

. Stan zdrowia członków rodziny skarżącej, jej sytuacja rodzinna, a także wysokość dochodu zostały bowiem ustalone przez organy w sposób nie budzący wątpliwości. Okoliczność zaś, że córka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, długotrwale chorą może co do zasady stanowić przesłankę zastosowania instytucji zwolnienia z opłaty za pobyt innego członka rodziny w domu pomocy społecznej w całości lub w części na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Aczkolwiek wybór rozstrzygnięcia, po dokonaniu analizy sytuacji mającej miejsce w sprawie, jak już wyżej wskazano, należy do organu administracji publicznej, to odmowę uwzględnienia wniosku organ I instancji uzasadnił argumentacją wskazującą na to, że u podstaw odmowy leżała zła wola strony nie chcącej współpracować z organem I instancji.

W przedstawionych sądowi aktach brak było danych odnośnie do wyliczenia kosztów pobytu L. K. w omawianej placówce, jak również – danych na temat ewentualnie trudnej sytuacji ekonomicznej Gminy czy Domu Pomocy Społecznej nr [...] w L.

Zauważyć również należy, że administracyjny obowiązek partycypowania w utrzymaniu osób z rodziny w domach pomocy społecznej nie koresponduje z obowiązkiem alimentacyjnym w tym znaczeniu, że organy nie badały, czy np. majątek osobisty lub zgromadzone oszczędności L. K. nie pozwalały na poniesienie w całości kosztów utrzymania w dps, wymagając jednocześnie, by skarżąca podała szczegółowe dane odnośnie majątku swojej najbliższej rodziny.

Dalej należy zważyć, że aczkolwiek obowiązek – również zstępnych – do ponoszenia opłaty za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej (art. 61), to wysokość tej opłaty winna być określona w umowie zawartej w trybie art.103 ust. 2 ustawy.

Prawo do całkowitego lub częściowego zwolnienia - na wniosek - z opłaty, mają osoby wnoszące opłatę, jak stanowi mający zastosowanie w sprawie art. 64 omawianej ustawy. Przepis ten może być podstawą do zwolnienia z opłaty ( w części lub w całości ) również osób, o których mowa w art. 61 ust. 2a ustawy, co, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, wyklucza możliwość drobiazgowego badania przez organ stanu majątkowego osoby ponoszącej dobrowolnie część czy całość kosztów pobytu mieszkańca dps. Oznacza to, że art. 64 ustawy jest odrębną, samodzielną podstawą podejmowania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w dps , a w postępowaniu organy winny ustalać i oceniać jedynie okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia omawianego art. 64 i wymienionych tam sytuacji, których ustalenie i ocena stanowi przesłanki do prawidłowego stosowania przepisu.

Jak wyjaśniano w piśmiennictwie, a poglądy te sąd w składzie orzekającym podziela, zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na wniosek, nie jest prawem wynikającym z pomocy społecznej, nie ma waloru świadczenia w rozumieniu art. 102 (por. W. Maciejko, cyt. Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, . str. 308 i n.).

W sprawach zwolnienia od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej znajduje zastosowanie art. 14 ustawy, tj. przewiduje ona pierwszeństwo stosowania art. 14 u.p.s. w zw. z art. 104 kpa, a – jak wyżej wskazywano – prawo do zwolnienia z opłaty nie zależy bezpośrednio od wysokości dochodu osoby wnoszącej opłatę (ubiegającej się o zwolnienie w całości lub części) lecz – od zaistnienia okoliczności przykładowo wskazanych w art. 64 ustawy.

Z powyższego wynika również, że – skoro zwolnienie z opłaty przewidzianej w art. 61 nie jest świadczeniem z pomocy społecznej , to – pomimo, że zgodnie z art. 107 u.p.s. wywiad środowiskowy przeprowadza się również u osób, o których mowa w art. 103 analizowanego aktu, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu, a w szczególności – na jego aktualizację, nie mogą stanowić podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku o zwolnienie z opłaty w myśl art. 64 u.p.s.

Sankcja taka może być stosowana jedynie w odniesieniu do osób ubiegających się bądź korzystających z pomocy społecznej ( art. 107 ust. 4a ustawy.).

Mając powyższe na uwadze i stwierdziwszy, że zaskarżone decyzje podjęte zostały zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 i 107 ust.4a i 5 ustawy o pomocy społecznej, jak i przepisów postępowania w postaci art. 103 ust. 2, art. 107 ust.4 ustawy, a także – art. 14 ustawy w zw. z art. 104 kpa, Sąd uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pkt. 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 152 tej ustawy.

Wskazania co do dalszego postępowania przed organami wynikają z przedstawionych rozważań.