Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 988/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1,  art. 2, 3, 6 ust. 5 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi T. B. , A. B. i J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia na rzecz T. B. , A. B. oraz J. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości L., powiat [...], dawne województwo [...].

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] odmówił potwierdzenia na rzecz T. B. , A. B. oraz J. B prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez I. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości L., powiat [...], dawne województwo [...].

Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wnieśli T. B. , A. B. oraz J. B.

Organ odwoławczy ustalił, iż w aktach sprawy znajduje się następujący materiał dowodowy:

1. uwierzytelniona kopia postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] stycznia 1989 roku, sygnatura akt [...],

2. zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] marca 2009 roku, znak:[...],

3. oświadczenie H. W. z dnia [...] stycznia 2009 roku,

4. oświadczenie A. C. z dnia [...] stycznia 2009 roku,

5. kwestionariusz osobowy I. Z. pozyskany z Archiwum Polskich Sił Zbrojnych z dnia [...] sierpnia 2008 roku,

6. uwierzytelniona kopia postanowienia Sądu Rejonowego L. z dnia [...] marca 1999 roku, sygnatura akt [...],

7. uwierzytelniona kopia postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] stycznia 2008 roku, sygnatura akt [...],

8. oświadczenie A. B. z dnia [...] grudnia 2008 roku o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty,

9. odpis skrócony aktu zgonu W. B. wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w W. w dniu [...] 03.2000 r.,

10. odpis skrócony aktu zgonu M. B. wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w W. w dniu 16.03.2000 r.

Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego organ II instancji ustalił, że aktualnie następcami prawnymi I. Z. są T. B. , A. B. oraz J. B w 1/3 części każdy z nich, którzy wnioskiem z dnia 29 grudnia 2008 roku zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP przez I. Z. w miejscowości L. , powiat [...], dawne województwo [...].

Z załączonego oświadczenia H. W. i A. C. z dnia [...] stycznia 2009 roku wynika, iż I. Z. posiadała majątek rolno - hodowlany "[...]" o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha gruntów ornych, [...] hektarowego parku, łąki o powierzchni [...] ha, ogrodu warzywnego – [...] ha oraz zabudowanych gruntów o powierzchni [...]m2. Ponadto w skład przedmiotowej nieruchomości wchodziły budynek mieszkalny, stajnia, stodoła, chlewnia, kurnik i studnia.

Z załączonego kwestionariusza osobistego uzyskanego z Archiwum Polskich Sił Zbrojnych w [...] wynika, iż I. Z. była zatrudniona na stanowisku zarządcy majątku ziemskiego "[...]" położonego w miejscowości L.

Z załączonego pisma Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] marca 2009 r. wynika, iż brak jest w zasobie ww. instytucji dokumentów dotyczących nieruchomości pozostawionych przez I. Z.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ wojewódzki w sposób prawidłowy ustalił okoliczności faktyczne i prawne w przedmiotowej sprawy. Przytoczył treść art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości na terenach nie wchodzących obecnie w skład Państwa Polskiego, w wyniku wypędzenia lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1 a.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, należy dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn określonych w ustawie oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Według przepisów przedmiotowej ustawy dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Nie budzi też wątpliwości, że w przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy spełniają szczególne wymogi określone w art. 6 ust. 5 pkt. 1 i 2 ustawy. W decyzji z [...] czerwca 2010 r., nr[...], organ wojewódzki odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz stron postępowania z uwagi na brak dowodów mogących potwierdzić legitymowanie się prawem własności nieruchomości położonej w miejscowości L,. przez I. Z. Organ I instancji odmówił wiarygodności oświadczeniom świadków H. W. oraz A. C. z dnia [...] stycznia 2009 roku.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa w przedmiotowej sprawie za niespełnioną należy uznać przesłankę wprost wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku - tj. bycia właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Jak wynika z kwestionariusza osobowego uzyskanego z archiwum Polskich Sił Zbrojnych w [...] I. Z. zatrudniona była jako zarządca majątku ziemskiego "[...]". Nie legitymowała się więc prawem własności do przedmiotowej nieruchomości. Strony postępowania nie przedstawiły żadnych dokumentów mogących potwierdzać fakt bycia właścicielem przez I. Z. nieruchomości [...] pozostawionej poza obecnym obszarem RP. Ponadto w księdze adresowej z 1929 roku jako właściciel majątku [...] figuruje B. A. Okoliczność bycia zarządcą nieruchomości nawet dowiedziona dokumentem, nie stanowi dowodu na fakt legitymowania się prawem własności do danej nieruchomości. Zdaniem Ministra Skarbu organ I instancji nie naruszył, prowadząc postępowanie, reguł swobodnej oceny dowodów. Podjął również wszelkie działania w celu zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Nie ograniczył się jedynie do obarczenia stron postępowania koniecznością dowodzenia przesłanek istotnych z punktu widzenia potwierdzenia prawa do rekompensaty, ale także podjął działania we własnym zakresie. Zwrócił się do stosownych instytucji (np. pismem z maja 2009 roku - brak daty dziennej skierowanym do Konsulatu Generalnego RP w. [...]).

W tym stanie rzeczy Wojewoda [...] mógł zgodnie z art. 80 Kpa odmówić mocy dowodowej oświadczeniom A. C. oraz H. W. z dnia [...] stycznia 2009 roku. Ponadto strony nie przedłożyły żadnych innych dowodów odnośnie spornej okoliczności. Zdaniem organu przesłanka legitymowania się prawem własności nieruchomości pozostawionej stanowi warunek konieczny potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przesłanka ta nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], dokonując właściwej subsumcji stanu faktycznego według przepisów prawa materialnego, słusznie oraz zgodnie ze stanem faktycznym oraz prawnym odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz T. B. , A. B. oraz J. B z tytułu pozostawienia przez I. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości L. , powiat [...] , dawne województwo[...].

Na powyższą decyzję T. B. , A. B. oraz J. B wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w pierwszej kolejności zarzucili decyzji naruszenie 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Ze względu na brak innych dokumentów urzędowych , strona skarżąca prawo własności nieruchomości pozostawionych przez I. Z. w L. wykazała składając oświadczenia H. W. oraz A. C. z dnia [...] stycznia 2009 r., złożone zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy . Zakwestionowanie zeznań tych świadków przez organ mogłoby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby zostało wykazane istnienie stanu nieodpowiadającego złożonym oświadczeniom. Taka sytuacja nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Z tych względów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy).

Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu (art. 6 ust. 6 ustawy) osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dowodami, o których mowa wyżej mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw oraz wydane przez władze polskie (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy).

W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogły być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. Nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest fakt pozostawienia przez I. Z. nieruchomości w miejscowości L., powiat [...] , dawne województwo [...]. Zdaniem sądu rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżący T. B. , A. B. oraz J. B ( spadkobiercy po I. Z. ) nie wykazali okoliczności dotyczących faktu pozostawienia mienia przez ich poprzednika prawnego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej oraz tego, że I. Z. przysługiwało do tego mienia prawo własności. Sąd zauważa, że w postępowaniu administracyjnym na okoliczność udokumentowania pozostawienia mienia skarżący przedłożyli uwierzytelnione kserokopie: 1) kwestionariusza osobowego I. Z. pozyskanego z Archiwum Polskich Sił Zbrojnych z dnia 18 sierpnia 2008 r., z którego wynika , że I. Z. zatrudniona była w firmie "[...]" w latach 26-39 z wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie i wykonywała wszelkie prace administracyjne i zarząd majątkiem ziemskim "[...]" ; 2) zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z dnia [...] marca 2009 r., z którego wynika , że brak jest dokumentów dotyczących nieruchomości Z. we wsi M., rejon [...] ([..])

Poza tym przedłożono oświadczenia H. W. oraz A. C. z dnia [...] stycznia 2009 r. o pozostawieniu przez I. Z. majątku rolno-hodowlanego "[...]"o ogólnej powierzchni ok. [...]ha. Sąd nie podziela stanowiska organu, że oświadczenia złożone przez ww. osoby nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 pkt ww. ustawy, gdyż nie były złożone w konsulacie, ponadto w stosunku do obywateli [...] zapis art. 233 polskiego Kodeksu Karnego nie ma zastosowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że oświadczenia te zostały opatrzone pieczęcią Konsulatu Rzeczpospolitej Polskiej. [...], spełniają również pozostałe obwarowania przepisu art. art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy, w przepisie tym nie ma bowiem mowy o obywatelstwie świadków. Zdaniem sądu należy jednak zgodzić się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego odnośnie nie wykazania pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, w szczególności dotyczy to oceny oświadczeń świadków. Zeznania te są identycznie brzmiące, wynika z nich szczegółowy opis pozostawionego mienia ze szczegółowym wskazaniem powierzchni i rodzaju gruntów, opisem budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych. Oświadczenia świadków zawierają nawet tak szczegółowe informacje, z jakiego rodzaju materiałów zbudowany był strop budynku mieszkalnego. Podkreślić również trzeba, że składający oświadczenia świadkowie na dzień rozpoczęcia wojny w 1939 r. mieli odpowiednio 10 i 12 lat. Poza tym dowodem inne dowody nie potwierdzają również faktu pozostawienia przez I. Z. poza obecnymi granicami nieruchomości. W szczególności nie wynika to z kwestionariusza osobowego I. Z. jako żołnierza Polskich Sił Zbrojnych, w którym poinformowała , że była zatrudniona w majątku "[...]" . Tego faktu nie potwierdza również informacja uzyskana z archiwum [...] oraz wypis z księgi adresowej, w której w miejscowości M. jako właściciel ziemski wskazany został jedynie "B. A.". Również faktu pozostawienia nieruchomości- zdaniem sądu- nie można wywodzić z dokumentów złożonych na rozprawie tj. kwestionariusza osobowego S. Z. ( męża I. Z.) oraz wspomnień rodzinnych z W. J. B. W tym stanie rzeczy Minister Skarbu Państwa mógł zgodnie z art. 80 Kpa odmówić mocy dowodowej oświadczeniom H. W. i A. C. z dnia [...] stycznia 2009 r.. Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu organu. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania.

Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.