Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2112/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 b, , art. 17 ust. 1 a, art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Asesor WSA Iwona Ścieszka Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r., [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. R., decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania A. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią M. K..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. odmówił A. R. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na niepełnosprawną babcię M. K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że M. K., ur. [...] stycznia 1921 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...]. Z orzeczenia tego wynika, że jej niepełnosprawność powstała w wieku [...], co stanowi negatywną przesłankę, wymienioną w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zdaniem organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie uległy bowiem zmianie odpowiednie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika zaś, że nie oznacza on usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności z ustawy, ani nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Organ powołał się na zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 kpa, która zobowiązuje organ do uwzględnienia w procesie orzekania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał także na fakt wydania [...] czerwca 2014 r. decyzji nr [...] w sprawie przyznania A. R. prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad babcią M. K.. Zdaniem organu fakt złożenia wniosku o przyznanie tego zasiłku świadczy o tym, że dokonał on wyboru właśnie tego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. R., który wyjaśnił, że od 15 lat opiekuje się babcią M. K., która ukończyła [...] lat życia. Babcia potrzebuje całodobowej opieki. Podał, że wykonuje wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. gotuje, sprząta, pierze. Wyjaśnił, że babcia jest od wielu lat osobą całkowicie niewidomą, ma kłopoty z poruszaniem się o własnych siłach. Dlatego wymaga pomocy w codziennej higienie ciała i podawaniu posiłków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111) – dalej zwanej "ustawą" świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium zauważyło, że w przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 1b ustawy. Organ I instancji ustalił bowiem, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2011 r. M. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, ale niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od [...] lipca 2011 r., a więc powstała w wieku 90 lat. Tymczasem według organu zgodnie z powołanym art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodność tego przepisu z Konstytucją RP była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie wynika, że w określonym zakresie przepis powyższy został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zatem nie ulega wątpliwości, że TK wydał wyrok zakresowy, w którym stwierdził niekonstytucyjność części art. 17 ust. 1b ustawy, co wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części przepisu. W takim zakresie wyrok Trybunału wiąże, to znaczy, że organy nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu orzeczenia TK, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Powołane wyżej orzeczenie weszło w życie 23 października 2014 r. Po tej dacie art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie nie uwzględniającym wyroku TK.

Z uwagi na powyższe SKO w [...] uznało, że zarzuty odwołania w zakresie naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy były uzasadnione i w przedmiotowej sprawie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być motywowana brakiem spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy.

Dalej Kolegium podało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przede wszystkim matce albo ojcu, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, albo osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną. Może ono być przyznane także innym osobom, ale tylko wówczas, gdy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei według art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – dalej zwanego "kro" obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 kro).

Zdaniem Kolegium w odniesieniu do powyższej kwestii należy przyjąć literalną wykładnię tych przepisów ustawy, która wyłącza z kręgu osób uprawnionych krewnych w dalszym stopniu (np. wnuki) w sytuacji, gdy są krewni w I stopniu i nie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności przedmiotowej sprawy Kolegium stwierdziło, że babcia odwołującego się jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że na odwołującym się ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, a tym samym należy on do kategorii osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Jednak jako wnuk jest krewnym drugiego stopnia w linii prostej, co oznacza, że zastosowanie będzie miał art. 17 ust. 1a ustawy.

Organ odwoławczy zauważył, że z oświadczenia odwołującego się z [...] czerwca 2021 r. jednoznacznie wynika, że M. K. ma dzieci, które nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy. Dzieci M. K. – M. K. i J. K. żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To te osoby są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. W konsekwencji to na dzieciach M. K. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, który, z uwagi na treść powołanego przepisu, nie przechodzi na osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, w szczególności na odwołującego się jako wnuka osoby wymagającej opieki.

Z uwagi na wskazane wyżej okoliczności SKO w [...] uznało, że zachodzą przeszkody niepozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a odmowna decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2021 r. A. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podał, że dzieci M. K. nie są w stanie zająć się matką, ze względu na dzielącą ich odległość od miejsca zamieszkania matki. Oboje mają po ponad 70 lat. Sami leczą się na wiele chorób. Nie mają możliwości sprawowania opieki nad M. K. Skarżący podał, że opiekuje się babcią 24 godziny na dobę i wobec tego wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo Kolegium wskazało, że jeżeli synowie M. K. powierzają opiekę lub godzą się na opiekę sprawowaną przez skarżącego (osobę niezobowiązaną do tego w pierwszej kolejności), to oni jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia A. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b ustawy.

Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z [...] kwietnia 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy.

Trafnie również wskazało SKO w [...], że A. R. korzysta z uprawnienia do zasiłku dla opiekuna, który został przyznany bezterminowo jako kontynuacja wygasłego z mocy prawa świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zasiłek ten pobiera na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2014 r. nr [...].

Sąd nie podziela jednak stanowiska Kolegium, że sam fakt, że o świadczenie pielęgnacyjne na babcię M. K. ubiega się jej wnuczek, a nie jej dzieci, tj. M. K. ([...] lat) i J. K. ([...] lat) - wujowie skarżącego nielegitymujący się orzeczeniami o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności, wykluczał A. R. z kręgu osób uprawnionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 129 § 1 kro i art. 17 ust. 1a ustawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast według art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd zwraca uwagę, że literalna wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy została zanegowana przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19 NSA uznał, że wykładnia językowa przytoczonego przepisu narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianego przepisu mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z: 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18; 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16; 23 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2397/18. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2161/20 oraz z 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1947/20, w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności.

Zatem w realiach niniejszej sprawy Kolegium nie mogło poprzestać tylko na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a ustawy. Przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy konieczne jest posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenie wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a ustawy nie powinno mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 kro, do którego odsyła art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez odwołanie się do uregulowanej w kro instytucji obowiązku alimentacyjnego..

Rację ma Kolegium, że zgodnie z art. 128 kro obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 kro wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Jednak organ odwoławczy pominął to, że zgodnie z art. 132 kro obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe byłoby w sytuacji, gdy jest osoba zobowiązana do alimentacji w bliższej kolejności, ale osoba taka (bliższy krewny), z różnych obiektywnych przyczyn osobistych (np. zdrowotnych, bytowych) nie byłaby w stanie sprawować opieki nad potrzebującym krewnym.

W rozpoznawanej sprawie należało więc ustalić, czy po stronie synów niepełnosprawnej M. K. zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką. Z treści odwołania A. R. wynika, że skarżący opiekuje się babcią (osobą w wieku [...] lat) już od 15 lat. M. K. legitymuje się orzeczeniem z [...] sierpnia 2011 r. ustalającym na stałe znaczny stopień niepełnosprawności wraz ze wskazaniami dotyczącymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ właściwy winien zatem wyjaśnić i ocenić, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki są w stanie taką opiekę świadczyć, biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego, w tym m.in. wiek synów M. K., ich stan zdrowia oraz sytuację osobistą i życiową, a także sytuację osobistą osoby wymagającej opieki. Przy czym analiza tego zagadnienia wina być dokonana z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych, niezależnych od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i osoby wymagającej opieki.

Z akt administracyjnych, w tym z oświadczeń A. R. z [...] czerwca 2021 r. wynika, że syn M. K. M. K. ma [...] lat, jest emerytem, zamieszkuje w [...], leczy się. Z kolei drugi syn J. K. ma [...] lat, zamieszkuje w miejscowości [...], również jest emerytem i leczy się. Według skarżącego stan zdrowia wujów i odległość ich miejsc zamieszkania od miejscowości [...], gm. [...], w której zamieszkuje ich matka, wyklucza osobistą i nieprzerwaną opiekę synów nad matką. Skarżący uważa zatem, że taką realną opiekę nad babcią może sprawować tylko on. Materiał dowodowy sprawy wskazuje, że A. R. zamieszkuje z babcią pod jednym adresem i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Nie pracuje, ze względu na opiekę nad babcią i z tego tytułu pobiera zasiłek dla opiekuna. Skarżący wykonuje niezbędne czynności dnia codziennego, czego nie kwestionuje pracownik socjalny i organ I instancji - Wójt Gminy [...] (rodzinny wywiad środowiskowy z [...] stycznia 2011 r., uzasadnienie decyzji z [...] kwietnia 2021 r.).

Skoro Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 132 kro i art. 17 ust. 1a ustawy, skutkiem czego nie wzięło pod uwagę opisanych wyżej okoliczności, to Sąd uznał, że w stosunku do skarżącego przedwcześnie wydano decyzję orzekającą o istocie sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając regulację art. 138 § 2 i 2a kpa.

Wobec tego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję jako wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego - art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zw. z art. 132 kro i art. 17 ust. 1a ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd uchylił również decyzję organu I instancji, mając na uwadze wyrażone w niej nieuprawnione stanowisko o braku możliwości przyznania świadczenia w sytuacji, gdy nie można stwierdzić, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki i uznając, że Wójt Gminy [...] wydając decyzję z [...] kwietnia 2021 r. naruszył przepis prawa materialnego - art. 17 ust. 1b ustawy stosowany z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] będzie miał na uwadze ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w niniejszym wyroku. W pierwszej kolejności organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające celem ustalenia obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad M. K. przez jej synów M. K. i J. K.. W zależności od okoliczności sprawy organ I instancji podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Jeżeli okaże się, że synowie M. K. nie mogą sprawować opieki nad matką organ I instancji będzie miał na uwadze to, że decyzja o przyznaniu A. R. zasiłku dla opiekuna z [...] czerwca 2011 r. i jej realizacja nie mogą stać na przeszkodzie w przyznaniu A. R. świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący składając wniosek z [...] marca 2021 r. o przyznanie korzystniejszego dla niego świadczenia pielęgnacyjnego dokonał wyboru świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 ustawy. Jeżeli zatem organ I instancji uzyska zgodę strony na uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, o co winien organ stronę zapytać, będzie uprawniony do jednoczesnego (tego samego dnia) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna (na podstawie art. 155 kpa), pod warunkiem, że spełnione będą wszystkie pozostałe przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 483/21).

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095) orzekł, jak w sentencji wyroku.