Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 710/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1, ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2021 poz 1858
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi E. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako Szef Urzędu) decyzją z dnia 11 sierpnia 2022 r., nr [...], wydaną na art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c) Ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 1858 dalej jako u.o.k.) po rozpatrzeniu sprawy E. A. (dalej jako strona lub skarżący) pozbawił stronę uprawnień kombatanckich.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że E. A. uzyskał uprawnienia kombatanckie orzeczeniem Komisji Weryfikacyjnej Związku Bojowników o Wolność i Niepodległość w K. z dnia 28 stycznia 1984 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 14.11.1946 r. do 13.11.1948 r.

Organ wskazał, że przepisy u.o.k. przewidują sytuacje, w których Szef Urzędu zobowiązany jest do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, w stosunku do której wszczęto postępowanie weryfikacyjne. Jedną z takich sytuacji przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) u.o.k., w myśl, którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) tej ustawy odczytywanym samodzielnie osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać (zachować) uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu.

Szef Urzędu wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego; do 1954 roku podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991 r. (sygn. I akt II UZP 7/91; OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 1999r. (sygn. akt V SA 1663/98; Lex nr 49270) wskazał: służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2000r. (sygn. akt V SA 423/00; Palestra 2001/7-8/205) stwierdził, że z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) fakt udziału w walkach z podziemiem po-akowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub z oddziałami UPA.

Szef Urzędu stwierdził, że skarżący wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi wątpliwości fakt udziału strony w walkach zbrojnych w ramach pełnienia służby w KBW. Z tego m.in. tytułu zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem b. ZBoWiD. Z zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. wynika, iż skarżący pełnił służbę a jednostka wojskowa w której służył prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem od 14.11.1946 r. do 13.11.1948 r. W celu dokładnego ustalenia z jakimi organizacjami prowadził walki [...] pułk KBW mp. K., w okresie kiedy służył w nich zainteresowany, organ pismem z dnia 11.05.2022 r. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej (dalej w skrócie IPN). W odpowiedzi IPN wskazał, iż [...] pułk KBW mp. K. prowadził walki z: Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, Ukraińska Powstańczą Armią, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" oraz z ugrupowaniami m.in.: Ognia, Błyskawica, Rocha, Śmigłego, Mściciela i wieloma innymi.

Następnie E. A. - reprezentowany przez radcę prawnego - zaskarżył w całości decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr [...] zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: a. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.) c u.o.k. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy sam skarżący w żaden sposób nie wykonywał zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, 7a, 7b, 3, 10, 77. oraz 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 poz. 735 dalej k.p.a.) poprzez wydanie decyzji bez zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także braku zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony, braku możliwości uczestnictwa Skarżącego w postępowaniu administracyjnym,

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości, wstrzymanie jej wykonania z uwagi na podeszły wiek Skarżącego (około 90 lat oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił, że organ nie wykazał w jakiej konkretnie jednostce służył, w żaden sposób nie sprecyzował na czym polegała walka skarżącego z organizacjami, które działały na rzecz suwerenności Rzeczypospolitej Polskiej. W zasadzie postępowanie administracyjne przeprowadzone w niniejszej sprawie sprowadziło się do stwierdzenia faktu, że E. A. pełnił służbę i uzyskał uprawienia kombatanckie orzeczeniem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Zdaniem strony jest to stanowczo za mało, by pozbawić skarżącego praw nabytych do bycia kombatantem. Urząd zastosował zasadę zbiorowej odpowiedzialności z tytułu samej tylko przynależności do formacji KBW, do której sam nie wstępował, tylko został do niej służbowo włączony na podstawie rozkazu najwyższych przełożonych. W ocenie skarżącego nie ziściła się norma art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c u.o.k.

Zarzucono, że postępowanie nie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami k.p.a.. Skarżący nie uczestniczył w postępowaniu, nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, a w kwestii samego materiału dowodowego wskazano, iż jest prawdopodobnie niekompletny. Sprawa Skarżącego nie jest odosobniona. W ocenie skarżącego sposób prowadzenia postępowań w sprawach weryfikacji uprawnień kombatanckich byłych żołnierzy byłego KBW pozostaje w sprzeczności z przepisami k.p.a. Wyraża się to najczęściej w niewyczerpującym gromadzeniu materiału dowodowego, nieuwzględnianiu wniosków zgłaszanych przez i na rzecz zainteresowanych oraz jednostronnej, wyraźnie tendencyjnej ocenie okoliczności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 28 października 2022 r. skarżący wskazał, że mógłby się zgodzić z utratą uprawnień kombatanckich gdyby udowodniono mu fakt walki z podziemiem poakowskim. Sama przynależność do danej jednostki nie uzasadnia utraty uprawnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 sierpnia 2022 r. nr [...] o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (w tekście w skrócie u.o.k.).

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. W oceni skarżącego organ nie wykazał w sposób dostateczny wykonywania przez skarżącego zadań śledczych i operacyjnych związanych ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, że stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy uprawnienia, o których mowa w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W judykaturze prezentowane jest stanowisko wedle którego zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować rozdzielnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2005 r., OSK 1126/04, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo). Ten kierunek wykładni zaprezentowano także w innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 1 września 2010 r,. II OSK 1832/09, CBOSA, wyrok z dnia 21 września 2012 r., II OSK 817/11, CBOSA) oraz w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 24 stycznia 2013 r., II SA/Po 791/12, CBOSA). W wyroku z 24 stycznia 2019 r. sygn. II OSK 464/17 stwierdzono, że "Użyty spójnik ‘i’ w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", a zamieszczony w cyt. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c u.o.k., nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd podziela powyższe stanowisko NSA i jednocześnie nie zgadza się z poglądem prezentowanym w niektórych orzeczeniach, iż użycie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy spójnika "i" (koniunkcja) przemawia za przyjęciem stanowiska, iż aby pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku art. 21 ust. 2 pkt 4 lit.c tej ustawy, należy jej wykazać, że wykonywała zarówno zadania śledcze, jak i operacyjne (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1502/07, CBOSA).

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił w rozpatrywanej sprawie, że skarżący posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane przez były ZBoWiD z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej w [...] p. KBW w okresie: 14 listopada 1946 r. do 13 listopada 1948 r. (k. [...] akt). Z zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. wynika, iż skarżący pełnił służbę a jednostka wojskowa w której służył prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem w powyższym okresie. Organ zweryfikował również w IPN z jakimi organizacjami [...] pułk KBW prowadził walki i były to: Narodowe Siły Zbrojne, Armia Krajowa, Ukraińska Powstańcza Armia, Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość" oraz z ugrupowaniami m.in.: Ognia, Błyskawica, Rocha, Śmigłego, Mściciela i wieloma innymi (k. [...]). W aktach sprawy znajduje się również deklaracja członkowska ZBoWiD z dnia 9 maja 1983 r. (k. [...]). W powyższej deklaracji skarżący podał, iż w dniu 14 listopada 1946 r. został powołany do służby wojskowej i przydzielony do [...] pułku KBW w K.. Po przeszkoleniu i złożeniu przysięgi został wysłany do walk z bandami i reakcyjnym podziemiem (zob. pkt 12 deklaracji k. [...] verte). W aktach znajduje się również zaświadczenie o odbyciu służby w Ludowym Wojsku Polskim (k. [...]), odpis Książeczki Wojskowej (k. [...]) i życiorys skarżącego (k. [...]).

W związku z powyższym w ocenie Sądu Szef Urzędu zasadnie uznał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż skarżący pełnił służbę w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem w ramach [...] pułku KBW w K. i z tego tytułu uzyskał uprawnienia kombatanckie, co potwierdzają zgromadzone w sprawie orzeczenia i protokoły (k. [...]-[...]). Skarżący w toku postępowania nie zdołał powyższych okoliczności podważyć. Stawiane w tym zakresie zarzuty okazały się nieuzasadnione. Z powołanych wyżej dokumentów, wynika w jakiej jednostce skarżący służył i sam zadeklarował, iż był wysłany do walk z reakcyjnym podziemiem.

W konsekwencji nie sposób zakwestionować ustaleń faktycznych poczynionych przez Szefa Urzędu w niniejszej sprawie, bowiem nie naruszają one przepisów procedury administracyjnej. W świetle powyższego za chybione uznać należy twierdzenia skarżącego, że decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Ponadto Sąd wskazuje, ze wbrew zarzutom skarżącego miał zapewnione prawo do czynnego udziału w postępowaniu (zob. zawiadomienie k. [...]). Z akt sprawy, w szczególności na podstawie zgromadzonych dokumentów, nie wynika aby istniały wątpliwości, które należałoby rozstrzygnąć na korzyść strony.

Słusznie Szef Urzędu wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa (vide: uchwała SN z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91, OSNC APU 1992/10/174, wyrok TK z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. T 15/93, OTK 1994/1/4). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 536/05 (CBOSA), w którym wskazano, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej - wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi również podstawę do wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. KBW był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym fakt udziału w walkach z podziemiem niepodległościowym w ramach służby wojskowej w KBW, nawet jeżeli nie był w pełni dobrowolny, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, dlatego też tym osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów (vide: stanowisko NSA w wyrokach z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 1948/06 i z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 199/07, CBOSA). Tymczasem w sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący pełnił służbę w KBW, a uprawnienia kombatanckie uzyskał w związku z członkostwem w ZBoWiD. Powyższe zaś stanowiło wystarczającą przesłankę do pozbawienia E. A. uprawnień kombatanckich.

Reasumując należało stwierdzić, iż zaskarżona w sprawie decyzja odpowiada prawu. W świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a u.o.k. wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Co prawda, art. 25 ust. 1 ustawy stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2, jednak właśnie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a zachodziły podstawy do obligatoryjnego ("pozbawia się") pozbawienia uprawnień osób, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy. Taką osobą, co wykazał w toku postępowania organ, był skarżący.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) skargę oddalił.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na które została skierowana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sadu, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095).