Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 547/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędziowie Stanisław Gronowski NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Maciej Dębski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1869/07 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; II. zasądza od A. Z. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt. V SA/Wa 1869/07, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Z. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu Sąd podał między innymi, że [...] stycznia 2007 r. A. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, które powstały w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, w okresie od kwietnia do listopada 1996 r. Skarżący uzasadnił wniosek trudną sytuację finansową.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2007 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wskazano, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.), gdyż prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, który nie stwierdził jej nieskuteczności. W ocenie organu, sytuacja materialna skarżącego jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie spłacić zadłużenia jednorazowo, ale może podjąć próbę spłaty w systemie ratalnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając ponownie sprawę decyzją z [...] kwietnia 2007 r., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, uwzględniając skargę uznał, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. wydana została z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, doszło do naruszenia przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych za okres do 31 grudnia 1998 r., a w szczególności art. 109 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem składki na ubezpieczenia społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek zobowiązani są rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Tym samym do składek tych należy stosować przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Według art. 35 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W wyniku przedawnienia należności te wraz z odsetkami wygasały. Skutek taki powstawał z mocy samego prawa, po upływie terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia, stosownie do przepisu art. 35 ust. 4 powołanej ustawy, mógł być przerwany przez odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie jej na raty, a także przez każdą czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej zawiadomiony był dłużnik. Za czynność taką należy uznać wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, o ile dłużnik został o tej czynności zawiadomiony, a także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści, czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

Sąd I instancji podniósł, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczynał biec na nowo, a zatem wydłużał się okres, w którym możliwa była egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerwanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie tej instytucji, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zdanie 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, składek nie można było dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawniało się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne.

W związku z tym Sąd stwierdził, że nawet jeśli pisma z [...] września 1996 r., [...] października 1996 r., [...] listopada 1996 r., [...] grudnia 1996 r. i [...] stycznia 1996 r., na które powołuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, istotnie spowodowały przerwanie biegu przedawnienia (w aktach sprawy brak jest wspomnianych pism oraz informacji o ich doręczeniu skarżącemu), to i tak upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zdanie 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a jak już wcześniej wywiedziono, przepis ten ma zastosowanie do składek za 1996 rok.

Sąd I instancji zauważył, że co prawda zarzut przedawnienia został podniesiony przez skarżącego dopiero w skardze do sądu, nie mniej jednak przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 109 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że przepis ten stanowi podstawę do stosowania wobec składek należnych za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. przepisów o przedawnieniu składek, zawartych w art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że spór w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia zasadniczej kwestii, czy do należności obciążających A. Z. mają zastosowanie art. 24 ust. 4, 5a oraz 5b u.s.u.s. w ich aktualnie obowiązującym brzmieniu, czy też zagadnienie upływu terminu przedawnienia tych należności należy rozpatrywać w świetle przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, tak jak to zalecił Wojewódzki Sąd Administracyjny w W.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że ani ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w pierwotnym brzmieniu, ani w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) nie zawiera przepisów przejściowych, jednoznacznie rozstrzygających kwestie intertemporalne, co do przedawnienia należności wymagalnych przed wejściem w życie tych unormowań. Za przepis taki nie może zostać uznany art. 109 u.s.u.s., na który powołuje się WSA. Powołany przepis normuje kwestie międzyczasowe dotyczące rozliczania i opłacania składek należnych za okres do 31 grudnia 1998 r., ustanawiając zasadę stosowania w tym zakresie przepisów dotychczasowych. Według wnoszącego skargę kasacyjną w pojęciu "rozliczanie i opłacanie składek" nie mieści się kwestia przedawnienia należności z tego tytułu. Sposób sformułowania art. 109 u.s.u.s. wskazuje, że celem ustawy było poddanie składek należnych do 31 grudnia 1998 r. działaniu przepisów dotychczasowych w ograniczonym zakresie - tylko co do ich opłacania i rozliczania. W pozostałym zakresie do składek należy stosować przepisy ustawy nowej. Opłacanie i rozliczanie składek według dotychczasowych przepisów jest wyjątkiem od powyższej zasady i powinno być interpretowane ściśle.

Zdaniem skarżącego, pojęcie "rozliczanie i opłacanie składek" dotyczy obowiązków płatników związanych z ustalaniem podstawy wymiaru składek, sposobu obliczania wysokości składki, składania deklaracji, terminów opłacania składek. Chodzi tu o czynności poprzedzające rozpoczęcie terminu przedawnienia i przymusowej egzekucji, a więc rozliczenie i opłacenie składki w ścisłym znaczeniu tych pojęć. Przedawnienie, odnosi się do składek nie rozliczonych i nie opłaconych zgodnie z właściwymi przepisami. Zastosowanie przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek następuje dopiero w przypadku nie wywiązania się płatnika z obowiązku zgodnego z prawem rozliczenia i opłacenia składki.

Z uwagi na powyższe, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie można uznać za słuszne stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku.

W wypadku gdy nowe przepisy nie regulują kwestii intertemporalnych konieczne staje się ustalenie, w drodze wykładni, które przepisy należy stosować. Brak jednoznacznego stanowiska prawodawcy co do tego, które przepisy należy stosować do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych unormowań nie oznacza istnienia luki w prawie (uchwała NSA z dnia 20 października 1997r., sygn. akt FPK 11/97, ONSA 1998r. Nr 1, poz.10; a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 sygn. akt SK 39/03, OTK ZU nr 5/A z 2004r., poz. 40). Kwestie intertemporalne rozstrzygane są w oparciu o trzy zasady: a) bezpośredniego działania nowego prawa; b) dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą, mimo wejścia w życie nowych regulacji, do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości nadal zastosowanie ma dawne prawo; c) wyboru prawa, według której wybór prawa, mającego zastosowanie do zdarzeń sprzed wejścia w życie nowego prawa, pozostawia się zainteresowanym podmiotom (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r., sygn. akt P 9/04, OTK z 2005 r., nr 1/A. poz. 9; uchwała NSA z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06, ONSA i WSA 2006 r. Nr 3, poz. 71). Wybór jednej z tych zasad uzależniony jest od ustalenia czy w dacie wejścia w życie nowej ustawy zdarzenia, które miały miejsce wcześniej trwają nadal i nie nastąpiły jeszcze skutki przewidziane dawnym prawem. Bezspornie w przypadku, gdy skutki takie już zaistniały, nastąpiło zakończenie zdarzenia nowa ustawa nie może być zastosowana, gdyż prowadziłoby to do naruszenia zasady nieretroakcji prawa (lex retro non agit). Jeżeli termin przedawnienia jeszcze nie upłynął i nie zaistniały skutki przedawnienia, to można mówić o retrospektywności działania prawa, która wchodzi w rachubę wtedy, gdy przepisy prawa nowego regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze otwartym, ciągłym, które rozpoczęły się i powstały pod rządami dawnego prawa i trwają nadal po wejściu w życie przepisów nowej ustawy.

Odnosząc powyższe zasady do rozpoznawanej sprawy, wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że gdyby przedawnienie składek nastąpiło według przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, czyli przed 25 listopada 1998 r., to nie byłoby dopuszczalne zastosowanie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów nowelizujących tę ustawę. Skoro jednak w tej dacie przedawnienie przedmiotowych składek jeszcze nie nastąpiło, bo nie upłynął nawet podstawowy 5-letni termin przedawnienia, liczony od daty wymagalności nieuiszczonych składek, to zgodnie z zasadą działania ustawy nowej, zastosowanie miały przepisy o przedawnieniu zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych - początkowo w jej pierwotnym brzmieniu, a od 1 stycznia 2003 r. w wersji obowiązującej aktualnie. Ta ostatnia kwestia nie została jednak zbadana przez Sąd, który poprzestał na ocenie sprawy w zakresie naruszenia art. 109 u.s.u.s.

A. Z. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni art. 109 u.s.u.s. i trafnie uznał, że należności z tytułu składek uległy przedawnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku ma ustalenie wpływu zmian stanu prawnego na bieg terminu i inne cechy przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji gdy wymagalność i terminy płatności składek przypadały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.).

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w opisanej sytuacji zastosowanie znajdują przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, mimo uchylenia, z dniem 25 listopada 1998 r., art. 35 ust. 3 i ust. 4 tego aktu normatywnego przez art. 122 ust. 1 pkt 1 i art. 127 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Podstaw takiego poglądu Sąd I instancji upatruje w unormowaniu zawartym w art. 109 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem "Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres pojęć "rozliczać i opłacać" nie obejmuje biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek. Istotną wskazówkę interpretacyjną w tej mierze stanowi to, że art. 24 u.s.u.s., regulujący między innymi przedawnienie należności, zgodnie z art. 127 pkt 1 tej ustawy , wchodził w życie przed dniem 31 grudnia 1998 r. wskazanym w art. 109 . Już to prowadzi do wniosku, że wolą ustawodawcy nie było objęcie regulacją zawartą w art. 109 u.s.u.s. instytucji przedawnienia. Co istotniejsze, czym innym są obowiązki płatników w zakresie rozliczania i opłacania składek a czym innym wygasanie czy niemożność dochodzenia należności w wyniku ich przedawnienia. Należy podzielić stanowisko skargi kasacyjnej, że pojęcie "rozliczanie i opłacanie składek" należy rozumieć ściśle i odnosić do tych czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak : ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg terminów przedawnienia należności z tytułu składek ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak z tego wynika ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych już w pierwotnym brzmieniu, w zakresie przedawniania należności zawierała unormowania tego rodzaju, że nie było powodów by sięgać do dawniejszych regulacji dotyczących tej materii.

Konkludując stwierdzić należy, że WSA nieprawidłowo odczytał art. 109 u.s.u.s., jako odnoszący się do instytucji przedawnienia.

W skardze kasacyjnej trafnie zwraca się uwagę, że regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 35 ust. ust. 3 i 4 tej ostatnio powołanej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna a bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, przy czym składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że nawet jeśli doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia należności to i tak w dniu wydawania decyzji upłynął 10-letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 35 ust. 4 zdanie 2, ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, który to przepis miał zastosowanie do składek dochodzonych od dłużnika za okres od kwietnia do listopada 1996 r.

Konsekwencją przytoczonego stanowiska Sądu I instancji było pominięcie w rozważaniach zmian stanu prawnego, jakie nastąpiły z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Po wprowadzonych powołaną ustawą zmianach art. 24 ust. 4 – 6 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następowało po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Bieg przedawnienia terminu ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Jak wynika z przytoczonych unormowań termin przedawnienia uległ wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia uzyskał nowe cechy w zakresie podstaw przerwania i zawieszenia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności.

W opisanej sytuacji prawnej powstaje problem, czy należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna.

Zauważyć należy, że ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, która jest stała. Nie ma też podstaw do przyjęcia, że istnieje "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie. Skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu do działania prawa wstecz, albowiem jak już zaznaczono zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia roszczenia, który już upłynął. W takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz, albowiem wygasłe roszczenie "odżyłoby" na nowo.

W kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Do przytoczonego poglądu nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), w której przyjęto, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach. Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

W toku dotychczasowego postępowania przed Sądem I instancji zaskarżona decyzja kontrolowana była wyłącznie pod kątem upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek przy zastosowaniu art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Jak już wspomniano pogląd WSA, co do możliwości stosowania powołanego przepisu jest nietrafny. W związku z tym, w rozpoznawanej sprawie zachodzi potrzeba oceny kontrolowanej decyzji przy uwzględnieniu zmian stanu prawnego, które następowały po dacie wymagalności składek oraz rozważenia, czy i ewentualnie które należności z tytułu składek uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Oznacza to konieczność odniesienia się do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do przerwania biegu przedawnienia zgodnie z przepisami obowiązującymi do tej daty. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji dotychczas nie badał czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie względnie zawieszenie terminu przedawnienia, co jest niezbędne dla pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).