Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 905/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 17 maja 2022 r.nr SKO.4115.369.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T.B. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia 17 maja 2022 r. nr SKO.4115.396.2022 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku T.B. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. nr RSS.8252.2.2022.UPK odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M.B..

Organ wskazał, że M.B., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2021 r., którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, datowanego od [...] stycznia 2017 r. Orzeczenie wydano do [...] marca 2023 r. Wnioskodawca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, począwszy od 1 lutego 2018 r. do nadal. Według oświadczenia wnioskodawcy pozostawał on bezrobotny do czasu opieki nad matką. Oświadczył także, że rezygnuje z przysługującego prawa specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz wskazał, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawca był nieobecny. M.B. i żona wnioskodawcy nie były w stanie określić gdzie przebywa osoba sprawująca opiekę. Nie potwierdziły także, że jego nieobecność ma związek z załatwianiem spraw związanych z opieką nad niepełnosprawną matką. T.B. poinformowany telefonicznie o wizycie pracownika socjalnego, odmówił przyjazdu. Podczas wywiadu ustalono, że M.B. - osoba niepełnosprawna jest w dobrej kondycji, jest osobą chodzącą, porusza się samodzielnie, nie korzysta z laski, kul, itp. Jest komunikatywna, wypowiada się logicznie i rzeczowo. Dobrze zorientowana w sprawach rodzinnych. Jak sama oświadczyła czasami niedomaga w niektórych czynnościach, wtedy potrzebuje pomocy drugiej osoby. W dniu 3 lutego 2022 r. w trakcie ponownej wizyty pracownika socjalnego T.B. złożył oświadczenie, że cały czas był bezrobotny do czasu opieki nad matką, którą opiekuje się cały dzień. Pomaga przy wyjściu do toalety, wyjazdach do lekarza, robieniu posiłków, praniu, podawaniu leków. Nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Ustalono ponadto, że osoba wymagająca opieki jest panną, a poza wnioskodawcą ma jeszcze jednego syna, który mieszka na terenie innej gminy i pracuje zawodowo.

W tak ustalonych okolicznościach Burmistrz uznał, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania opieki. Z tej przyczyny wydał decyzję odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu T.B. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – zwana dalej: "u.ś.r.") poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odwołujący zawnioskował o uwzględnienie odwołania, uchylenie decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia.

SKO w Przemyślu wymienioną na wstępie decyzją z dnia 17 maja 2022 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a wykonywaną opieką nad matką. Wyjaśniło, że przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji "sprawowania opieki", jednak z analizy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można mówić o opiece, musi ona być stała i długoterminowa. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie, taki związek nie zachodzi. Wykonywane przez odwołującego czynności opiekuńcze względem matki nie wypełniają przesłanki "stałej opieki", a co za tym idzie nie wykluczają całkowicie możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budziło wątpliwości Kolegium, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez skarżącego czynności - robienie zakupów, pranie, gotowanie, umawianie wizyt lekarskich 2 razy w miesiącu, dbanie o higienę osobistą matki, podawanie leków, pomoc w ubieraniu się - sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast wskazywane przez odwołującego czynności stricte opiekuńcze nad matką, to jest pomoc w ubraniu się, umyciu nie stanowią czynności, które uniemożliwiają podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Kolegium, wskazane przez stronę schorzenia, na które cierpi jej matka. Nadto jak wskazało Kolegium z akt sprawy nie wynika, że M.B. jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wskazywane czynności nie mają charakteru czasochłonnego i nie świadczą o konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki syna nad matką. Niektóre z tych czynności nie są bowiem wykonywane codziennie (wizyty lekarskie, zakup leków, opłacanie rachunków). Opieka o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego. Podstawę odmowy przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego a sprawowaniem przez niego opieki.

Skargę do WSA w Rzeszowie na decyzję SKO złożył T.B. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zawnioskował także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca zauważyła, że nie sposób przyjąć, że skoro świadczona pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez cała dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W sprawowaniu opieki chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 P.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, a skarżąca się mu nie sprzeciwiła w przepisanym terminie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Kolegium stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane skarżącemu z uwagi na zakres sprawowanej przez skarżącego opieki oraz brak związku przyczyno-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką, czyli niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu, celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, LEX nr 3211543 i powołane tam orzecznictwo). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z tego względu musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką.

W niniejszej sprawie niesporne jest, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w czynnościach życia codziennego, a skarżący takiej pomocy jej udziela. Kwestią sporną pozostaje zatem ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez skarżącego i związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a obowiązkiem sprawowania opieki nad matką.

W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że świadczenia opiekuńcze, do których należy m.in. świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki. Zgodnie bowiem z ww. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innych osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje.

Oceniając charakter sprawowanej opieki, Kolegium prawidłowo zwróciło uwagę, że skarżący przygotowuje i podaje matce leki, przygotowuje posiłki, pomaga w higienie oraz robi zakupy, opłaca rachunki, sprząta, organizuje wizyty lekarskie. Skarżący nie wykonuje jednak przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego, takich jak choćby pomoc w poruszaniu się. Opieka skarżącego sprowadza się więc zasadniczo do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Świadczy o tym wykaz czynności pielęgnacyjnych wykonywanych przez skarżącego podczas opieki nad matką z 10 stycznia 2022 r. (k. 22 akt adm.).

Wywiad środowiskowy z 3 lutego 2022 r. wskazujący na duża samodzielność osoby niepełnosprawnej powiązany z oświadczeniem skarżącego z 3 lutego 2022 r. czyni niewiarygodnym jego element o pomocy matce w toalecie.

Jak wynika z wywiadu Pani M.B. znajduje się w dobrej kondycji, jest osobą chodzącą, samodzielnie się porusza, nie potrzebuje laski ani kul. Liczy 77 lat. Jest bardzo komunikatywna, wypowiada się logicznie i rzeczowo. Jest zawsze zorientowana w sprawach rodzinnych. Jak sama oświadczyła czasami niedomaga w niektórych czynnościach wtedy potrzebuje pomocy osób drugich.

Z wywiadu wynika także, że razem ze skarżącym i jego matką zamieszkuje żona skarżącego, tworząc wspierającą się rodzinę. Sprawowana opieka w tym przypadku stanowi naturalną formę pomocy w rodzinie. Słusznie podkreśla się w judykaturze, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. np. wyrok NSA z 3 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1653/21, LEX nr 333978800. W ocenie tutejszego Sądu, jest więc możliwe takie zorganizowanie wymaganej przez osobę niepełnosprawną opieki, aby skarżący dalej ją sprawując (przy współudziale innych członków rodziny), mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje, że skarżący pomaga matce i opiekuje się nią, jednak w świetle opisanych powyżej okoliczności, skarżący nie jest zmuszony świadczyć tej pomocy w stopniu wymagającym rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Tym bardziej, że jak ustalił organ pierwszej instancji, skarżący od wielu lat jest bezrobotny, a od 2018 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Analiza art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, że pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia albo jej podejmowania musi występować ścisły związek. Brak tego związku zgodnie z zacytowanym przepisem jest bowiem przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Istnienia tego związku nie sposób domniemywać wyłącznie z faktu legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o określonej treści, a obowiązek ustalenia istnienia tej zależności jest zadaniem organów administracji publicznej. W przeciwnym przypadku dochodziłoby do automatyzmu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze złożeniem wniosku przez opiekuna osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności, który wskaże, że zrezygnował on z pracy bądź jej nie podejmuje. Zaznaczyć przy tym należy, że ustalenie istnienia tej zależności w konkretnym przypadku nie stanowi negacji treści orzeczenia o niepełnosprawności, ale polega na ustaleniu, jakie były przyczyny zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania. Ocena istnienia tego związku jest wynikiem określonej, swobodnej, lecz nie dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w toku postępowania wyjaśniającego.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (obecnie Dz.U. z 2022 r. poz. 690 z późn. zm.) bezrobotnym jest osoba charakteryzująca się określonymi cechami, w tym w szczególności zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Jednakowoż to nie okoliczność, iż skarżący posiada status osoby bezrobotnej implikował negatywne załatwienie przez organy jej żądania dotyczącego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to z tego, że przepisy art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a i b u.ś.r. zawierają wykaz świadczeń, których pobieranie przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza jego przyznanie. Wśród tych świadczeń nie znalazł się zasiłek dla bezrobotnego, w związku z czym posiadanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej nie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane. Z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j) ustawy o promocji zatrudnienia wynika, że osoba ubiegająca się o przyznanie statusu bezrobotnego nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania Jednocześnie w myśl art. 33 ust. 4 pkt 1 tej ustawy starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a więc m.in. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Wynika z powyższego, że nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływa na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do tego świadczenia ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Nie może jednak umknąć uwadze, że, jak to wyżej podniesiono, bezrobotnym jest osoba gotowa do podjęcia zatrudnienia

Organy obu instancji zaprezentowały zasługujący na aprobatę pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne ma za zadanie zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Jeżeli zaś sprawowanie opieki nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia, to świadczenie nie będzie przysługiwało. Nie każda zatem sytuacja, w której opiekun nie podejmuje pracy będzie stanowiła podstawę do przyznania świadczenia, a jedynie taka, której celem jest sprawowanie opieki.

Z powyższych ustaleń, które zaaprobował Sąd, nie sposób wywieść, że konieczność sprawowania opieki była przyczyną rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia. Jednakowoż w ocenie Sądu kluczową okolicznością determinującą wynik tej sprawy jest to, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności.

W ocenie Sądu organy administracji publicznej nie zanegowały treści orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznej skarżącego, jednakowoż prawidłowo oceniły, że w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony wymóg związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a zaniechaniem podejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej. Rację przyznać należy autorowi skargi, iż tylko obiektywne przesłanki świadczące o tym, że realnie sprawowana i konieczna w świetle orzeczenia o niepełnosprawności opieka, poprzez swój charakter, zakres i fakt osobistego, ciągłego sprawowania przez wnioskodawcę obiektywnie uniemożliwia mu aktywność zawodową, która bez tej okoliczności byłaby kontynuowana, mogą przemawiać za uwzględnieniem wniosku.

Sąd uznał, że pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Stanowisko Sądu znajduje zresztą potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). Wskazać jeszcze trzeba, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Oznacza to, że organ w toku postępowania o wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne ustala, jaki jest zakres koniecznej (konkretnie w danym przypadku) opieki nad osobą niepełnoprawną, a więc w jakim zakresie osoba niepełnoprawna radzi sobie sama, bądź korzysta z pomocy innych osób bliskich. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia.

Powyższe rozumienie prawa materialnego wytyczyło zatem kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Z akt sprawy wynika, że organy administracyjne we wskazanych ramach przeprowadziły postępowanie dowodowe, dwukrotnie przeprowadziły wywiady środowiskowe ([...] stycznia i [...] lutego 2022r.) i badając jakie czynności matka skarżącego jest w stanie wykonywać sama w celu zaspokojenia swoich potrzeb oraz w jakich czynnościach pomaga jej rodzina. Ustalenia organów znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Przy czym organy nie kwestionowały, że matka skarżącego wymaga opieki i pomocy, bo zostało to stwierdzone przez uprawniony organ w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Postępowanie wyjaśniające miało na celu ustalenie, jakie codzienne potrzeby życiowe, pomimo niepełnosprawności, jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie, a przy jakich wymaga pomocy innej osoby, i czy te, przy których wymaga pomocy, uniemożliwiają osobie sprawującej opiekę pogodzenie ich z aktywnością zawodową. Materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie stanowiska prezentowanego w zaskarżonej decyzji. Poza tym wbrew twierdzeniom skarżącego organy administracyjne nie uzależniały przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od okoliczności wskazującej na sprawowanie opieki nad matką nieustannie przez całą dobę ani też nie przyjęły, że długoletnie pozostawanie przez skarżącego jako zarejestrowany bezrobotny jest okolicznością wykluczającą przyznanie świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.