Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 273/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółka z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2094/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółka z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. , nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2094/13 odmówił E. Sp. z o.o. z/s w M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wnioskodawcy na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że prowadząca działalność w branży paliwowej Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu majątkowym wskazała, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ponieważ wszelkie rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zajęte. Wyjaśniła, że prowadzona jest wobec niej egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w 2011 r. towaru o wartości ponad 300.000 zł, została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwróciła też uwagę, że wniosła do tutejszego Sądu dwadzieścia siedem skarg, co wpływa na podwyższenie łącznej wysokości opłat sądowych do kwoty około 20 000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wnioskującej Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 72.117,31 zł. Stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Spółka podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł, zaś w 2012 r. odnotowała stratę w kwocie 72.117,31 zł.

Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów świadczących o jej stanie finansowym.

Pismem z dnia 17 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącej Spółki złożył wniosek o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania z 5 lutego 2014 r., który na mocy zarządzenia z 20 lutego 2014 r. został pozytywnie rozpatrzony.

Postanowieniem z 14 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.u odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W treści postanowienia wskazał, że strona - mimo przedłużenia terminu - nie przesłała żądanych dokumentów, które potwierdziłyby jej sytuację finansową.

Sąd I instancji po rozpoznaniu wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej Spółki, postanowieniem z 19 maja 2014 r. podzielił stanowisko referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy. Wskazał, że według przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo.

W takich też warunkach spółka została wezwana do przedłożenia dokumentów – zwłaszcza tych, które dotyczą aktualnej sytuacji finansowej. Tymczasem strona nie nadesłała ani wydruków historii rachunków bankowych, które pozwoliłyby na weryfikację oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku, ani wydruków z księgi podatkowej, umożliwiających zbadanie jej obecnej kondycji finansowej na podstawie wysokości obrotów osiągniętych w ostatnich miesiącach bieżącego roku. Do sprzeciwu załączyła jedynie pismo Dyrektora Izby Celnej we W. dotyczące prowadzonej egzekucji. Natomiast dane wynikające z dokumentów przedłożonych do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 458/13 nie dają podstaw do uznania, że spółka nie jest w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia jednocześnie we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem.

Sąd I instancji zauważył, że dotychczas, tj. w latach 2010 i 2011, strona odnotowywała znaczne zyski. Dopiero w 2012 r. poniosła stratę, która stanowiła niewielki ułamek osiągniętego przychodu (ponad 1.600.000 zł). Poza tym odnotowanie straty nie jest jednoznaczne z brakiem środków finansowych. Wartości, takie jak koszty uzyskania przychodu, dochód lub strata, są bowiem powiązane wyłącznie z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie stanowią odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Spółce - na koniec 2012 r. -przysługiwały należności krótkoterminowe w wysokości ponad 1.800.000 zł i - co istotne - przewyższały one wartość zobowiązań krótkoterminowych o ponad 600.000 zł.

Co się zaś tyczy prowadzonej egzekucji przez organy podatkowe (na kwotę ponad 5.000.000 zł), należy stwierdzić, że nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Strona wskazała jedynie na zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł, które jednak miało miejsce w 2011 r. Natomiast przedstawione przez stronę wyniki finansowe wskazują jednoznacznie, że okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki na rynku. Fakt ten potwierdzają także dane z deklaracji VAT-7. Z kolei z przedłożonego przez stronę pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że - mimo braku składników majątkowych - egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna. Strona więc bezpodstawnie twierdzi, że nie posiada żadnych środków finansowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "E." Sp. z o.o. z/s w M., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania.

Spółka podniosła, że wszczęcie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu nieskutecznej egzekucji z majątku Spółki - wbrew stanowisku Sądu - świadczy o rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, tj. braku jakichkolwiek środków finansowych. Natomiast dokumenty z akt innej sprawy, na które powołał się Sąd, wskazują jedynie na wartości bilansowe Spółki, które nie odzwierciedlają w żaden sposób jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Fakt, że na koniec 2012 r. przysługiwały jej należności krótkoterminowe w wysokości 1 800 000 zł nie przesądza o tym, że Spółka je ściągnęła. Podniosła również, że odmowa przyznani prawa pomocy zamyka jej drogę do sądu. Do zażalenia dołączono bilans i rachunek zysków i strat za 2013 r. oraz rachunek zysków i strat za miesiące styczeń – kwiecień 2014 r., kopie deklaracji VAT-7 za styczeń - maj 2014 r., CIT-8 za 2012 r. i 2013 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Sąd ten prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoich rozważaniach ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że nie zostało wystarczająco wykazane, że Spółka nie jest w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Wziął również pod uwagę całość kosztów od znanych mu spraw toczących się przed sądem administracyjnym. Ponadto Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na fakt, iż Spółka miała możliwość przedstawienia dowodów na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji majątkowej, jednak mimo przedłużania terminu do złożenia stosownej dokumentacji - tego nie uczyniła. Wbrew zarzutom skarżącej, podstawą orzekania w przedmiocie prawa pomocy stanowiło zatem samo oświadczenie, którego treść nie potwierdziła w sposób wystarczający trudnej sytuacji finansowej Spółki. Należało zatem stwierdzić, że przedstawione przez skarżącą Spółkę, niczym niepoparte okoliczności, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

Dokumenty złożone przez Spółkę na etapie zażalenia nie mogą być skuteczne ze względu na charakter postępowania przed sądem kasacyjnym, którego zadaniem jest badanie legalności orzeczeń sądu I instancji. Omawiane dokumenty będą uwzględnione przy badaniu zasadności ewentualnego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.