Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2403/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. stwierdza nieważność postanowienia Starosty w O. z dnia [...] sierpnia 2005 r. ([...]); III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz J. S. kwotę 450,00 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; IV. zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Starosta w O. na podstawie art. 66 § 3 kpa w związku z art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81 ze zm.) – zwrócił wniosek J. S. o sprostowanie błędu pisarskiego i rachunkowego w akcie własności ziemi Nr [...] z dnia [...] stycznia 1982 r. Starosta wskazał, iż właściwym do rozpoznania tego wniosku jest sąd powszechny.

Wskutek zażalenia wniesionego przez pełnomocnika J. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia [...] października 2005 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazano, iż po uchyleniu ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) spod jurysdykcji organów administracji publicznej wyłączono jedynie sprawy o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości. Zdaniem SKO kompetencje sądów powszechnych zostały rozszerzone, bowiem w myśl art. 63 ust 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ( t. j. Dz. U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 ze zm.) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. nie stosuje się przepisów kpa dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia bądź zmiany decyzji. SKO przyznało, iż stosownie do art. 113 § 1 kpa właściwym w sprawie sprostowania błędu bądź oczywistej omyłki w decyzji jest wyłącznie organ administracji publicznej, który tę decyzję wydał. Art. 63 powołanej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie wyłączył stosowania art. 113 § 1 kpa do sprostowania błędów i omyłek w aktach własności ziemi. Kolegium wywiodło, iż sprostowanie w trybie powołanego wyżej przepisu może dotyczyć jedynie omyłek i błędów "oczywistych" tj. bezspornych, pewnych, nie budzących wątpliwości.

Zainteresowany natomiast wnosił o sprostowanie błędu w akcie własności ziemi, który polega na nieprawidłowym oznaczeniu powierzchni uwłaszczonych działek nr [...] i [...], która jego zdaniem wynosi [...] ha, nie jak zaś wynika z aktu własności ziemi [...] ha. Zdaniem Kolegium nie można przyjąć, iż w przedmiotowym akcie nastąpiła oczywista omyłka, możliwa do skorygowania w trybie art. 113 § 1 kpa. Dokumenty, tj. wypis z rejestru gruntów, jak i inne urzędowe pisma wskazują, iż powierzchnia przedmiotowych działek wynosiła [...] ha.

W ocenie SKO w przedmiotowej sprawie nie zaistniała oczywista omyłka czy też błąd pisarski i rachunkowy. Stwierdzenie takie nie przesądza o prawidłowości wydanego przez Naczelnika Gminy N. aktu własności ziemi, bowiem organ administracji nie jest władny dokonywać oceny tego aktu. Pomimo, iż wniosek skarżącego został zatytułowany jako wniosek o sprostowanie, w istocie dotyczył on zmiany aktu własności ziemi co do jego meritum. Właściwym zatem do rozpatrzenia wniosku jest sąd powszechny, nie zaś organ administracji.

W skardze do sądu administracyjnego J. S. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 66 § 3 kpa, art. 4 i 8 § 1 ustawy z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, art. 113 § 1 kpa i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż z art. 4 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (...) wynika, iż przekazano do rozpoznania sądom powszechnym jedynie dwie kategorie spraw: o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości. Żaden z tych przypadków nie odnosi się do wniosku o sprostowanie błędu pisarskiego i rachunkowego. Również art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa zawiera zamknięty katalog spraw przekazanych sądom powszechnym i żadna z tych spraw nie dotyczy wniosku o sprostowanie błędu pisarskiego i rachunkowego. W ocenie skarżącego przepis ten nie wyłączył zastosowania art. 113 § 1 kpa do aktów własności ziemi.

Rozstrzygnięcie natomiast prostujące błędy w decyzji wydanej przez inny organ jest rozstrzygnięciem wydanym bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), zatem konieczne jest zobowiązanie organu gminy w N. do załatwienia sprawy.

W ocenie skarżącego błędne wpisanie powierzchni działek do aktu własności ziemi należy uznać za oczywistą omyłką w rozumieniu art. 113 § 1 kpa. Skarżący powołał się na szereg dokumentów, które dowodzą, iż błędna powierzchnia stanowi li tylko oczywistą omyłkę, organ jednakże nie odniósł się do nich poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu "inne pisma urzędowe". Powierzchnia nabytych przez poprzedniczkę prawną skarżącego działek wynikała wprost z nieformalnej umowy nabycia. M. S. nabyła grunt o powierzchni wynikającej z tej umowy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie. Powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i stwierdzono, iż zmiana powierzchni działki, o co w istocie chodzi skarżącemu, nie może być dokonywana w trybie art. 113 § kpa gdyż dotyczy stanów własnościowych, które leżą w jurysdykcji sądów powszechnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, a większość zarzutów w niej podniesionych zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny dokonując oceny zgodności zaskarżonego aktu z prawem rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

J. S. w swojej skardze wniósł o uchylenie jedynie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. Sąd natomiast badając legalność tego postanowienia miał także obowiązek, działając w ramach dyspozycji art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) dokonania analizy prawidłowości postanowienia organu I instancji w ramach przesłanek nieważności. Otóż w niniejszej sprawie wniosek o sprostowanie aktu własności ziemi (pomijając kwestię wątpliwości, czy wniosek ten nie ma charakteru żądania zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej) wydanego przez Naczelnika Gminy N. rozpoznał Starosta.

Stosownie do art. 113 § 1 kpa organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie, rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Jak trafnie uznało SKO sprostowanie orzeczenia w trybie powyższego przepisu dokonywane jest przez ten organ, który wydał przedmiotową decyzję. W niniejszej sprawie akt własności ziemi został wydany przez naczelnika gminy. Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz. U. z 1973 r., Nr 47, poz. 277) w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 91) naczelnik gminy był terenowym organem administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa powyższa o radach narodowych utraciła moc z dniem 17 czerwca 1984 r. na mocy art. 186 pkt 1) ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.), za wyjątkiem art. 98. Zgodnie zaś z art. 125 ust. 1 pkt 3 i ust 2 powyższej ustawy naczelnik gminy stał się organem administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego utraciła moc z dniem 27 maja 1990r. na mocy art. 2 ust. 1 pkt. 3) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Stosownie do art. 3 ust. 1 powoływanej ostatnio ustawy ilekroć w odrębnych przepisach jest umowa o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego – rozumie się przez to odpowiednie organy gminy, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej.

Jednakże ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie której został wydany akt własności ziemi oceniany w obecnym postępowaniu administracyjnym, została uchylona z dniem 6 kwietnia 1982 r. W dacie tej istniały w strukturze organów administracji państwowej organy takie jak naczelnicy gmin. Wszelkie zatem wnioski o sprostowanie aktów własności ziemi mogły być rozpoznane przez naczelników gmin, pomimo, iż akt prawny na podstawie którego były one wydawane został uchylony. Sytuacja zmieniła się z chwilą wejścia reformy administracji państwowej, kiedy to naczelnicy gmin przestali istnieć w strukturze tychże organów. Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) nie przewidziała przeniesienia kompetencji naczelników gmin na nowo powstałe organy z tego powodu, iż w dacie wejścia w życie tego aktu ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych już nie obowiązywała w systemie prawa.

W tej sytuacji przyjęcie właściwości Starosty do orzekania w przedmiocie sprostowania aktu własności ziemi (niezależnie od rozstrzygnięcia – czy miało ono charakter procesowy, czy merytoryczny) w ocenie Sądu jest błędne. Nie można wyprowadzić w szczególności tej właściwości z przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Otóż akt ten nie zawiera przepisu o charakterze ogólnym, który przewidywałby właściwość Starosty we wszystkich sprawach dotyczących nieruchomości. Ustawa ta bowiem, w zależności od charakteru sprawy przewiduje właściwość różnych organów, wyraźnie, w sposób pozytywny ją określając. Mając powyższe wywody na uwadze, w ocenie Sądu właściwym do orzekania w sprawie sprostowania aktu własności ziemi będzie organ gminy.

Z tego powodu postanowienie wydane przez starostę dotknięte jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, co skutkowało stwierdzeniem nieważności rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Postanowienie natomiast Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało uchylone, nie została natomiast stwierdzona jego nieważność z tego powodu, iż SKO jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa w stosunku do starosty, jak i wójta, burmistrza, Prezydenta miasta. Postanowienie to dotknięte jest natomiast wadą powodującą konieczność jego uchylenia.

Przede wszystkim należy podzielić pogląd zaprezentowany przez SKO, iż w sprawach o sprostowanie aktów własności ziemi właściwym jest nie Sąd powszechny, lecz organ administracji publicznej działający w oparciu o art. 113 § 1 kpa. Zasługuje na pełną akceptację również pogląd, iż wadliwa powierzchnia działek określona w akcie nie stanowi materii właściwej do trybu sprostowania oczywistej omyłki decyzji administracyjnej. Obszerne wywody organu drugiej instancji w tym zakresie należy uznać za prawidłowe i odpowiadające obowiązującym przepisom. Jeżeli zatem organ uznał, iż wniosek o sprostowanie nie zasługuje na uwzględnienie, powinien wydać postanowienie o odmowie sprostowania. Wykładnia natomiast tego wniosku polegająca na przyjęciu, iż stanowi on w istocie wniosek o zmianę ostatecznej decyzji administracyjnej, w tej konkretnej sprawie nie może się ostać. Wnioskodawca był reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, który wyraźnie (co wynika również ze skargi) wnosił o sprostowanie aktu własności ziemi, nie zaś zmianę ostatecznego rozstrzygnięcia. Nade wszystko jednak SKO winno uchylić postanowienie wydane przez Starostę z tego powodu, iż orzekał w sprawie organ niewłaściwy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz pkt 2) powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 tej ustawy.