Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1098/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 112 pkt 1 i 2, par. 113,  par. 114 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 201 poz 1955
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędzia NSA Czesława Socha Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Ke 115/07 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Ke 115/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego.

Sąd I instancji orzekał przy uwzględnieniu następującego stanu sprawy.

W wyniku czynności sprawdzających podjętych przez funkcjonariuszy Policji i Urzędu Celnego w K. w dniu [...] lutego 2004 r., na posesji przy ul. C. [...] w K. ujawniono samochód osobowy na niemieckich tablicach rejestracyjnych − marki F. D. [...]. Samochód ten wprowadził na polski obszar celny M. B., zgłaszając go do procedury odprawy czasowej w formie ustnej i uzyskując pozwolenie organu celnego na stosowanie tej gospodarczej procedury celnej (łączącej się ze zwolnieniem od cła) również w formie ustnej. W okresie od dnia [...] grudnia 2003 r. do [...] lutego 2004 r. M. B. przekraczał kilkukrotnie granicę Rzeczypospolitej Polskiej.

Stwierdzając naruszenie warunków procedury celnej, którą został objęty przedmiotowy samochód, Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] określił kwotę długu celnego w wysokości 11667,00 zł oraz odsetki od długu celnego w wysokości 2330,10 zł.

Dyrektor Izby Celnej utrzymując w mocy (opisaną na wstępie decyzją) rozstrzygnięcie organu I instancji wskazał, że zgodnie z art. 2 § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeku celnego (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.), powoływanej dalej jako "Kodeks celny", wprowadzenie towaru na polski obszar celny lub jego wyprowadzenie z polskiego obszaru celnego powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 90 § 1 Kodeksu celnego korzystanie z gospodarczej procedury celnej uzależnione jest od uzyskania pozwolenia organu celnego.

Stosownie do § 112 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 201, poz. 1955 ze zm.), dalej: "rozporządzenie w sprawie gospodarczych procedur celnych", przedmiotem odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła mogą być m.in. pojazdy samochodowe, w tym zarejestrowane za granicą. Według treści § 113 ww. rozporządzenia towary, o których mowa w § 112 wskazanego rozporządzenia, mogą być przedmiotem odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od należności celnych przywozowych, jeżeli stanowią własność osoby mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę poza polskim obszarem celnym, nie będą wykorzystywane w innych celach niż określone w § 112, jak również będą użytkowane wyłącznie przez posiadacza pozwolenia do korzystania z procedury odprawy czasowej, z wyłączeniami przewidzianymi w tym przepisie. Jak zaś stanowi § 114 ust. 3 wskazanego rozporządzenia, pojazdy samochodowe, o których mowa w § 112 pkt 2 powinny zostać powrotnie wywiezione lub otrzymać nowe przeznaczenie celne najpóźniej w dniu, w którym osoba, która je przywiozła, opuszcza polski obszar celny, z zastrzeżeniem § 116, § 117 pkt 1 oraz § 119 ust. 1 pkt 2 i 3.

M. B. naruszył więc warunki procedury odprawy czasowej i powstał dług celny.

Zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Celnego w K. słusznie stwierdził naruszenie warunków procedury odprawy czasowej. Nie podzielono natomiast poglądu skarżącego, zgodnie z którym krótkotrwały wyjazd nie powinien być traktowany jako opuszczenie polskiego obszaru celnego. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w K., jeżeli M. B. wyjechał do Czech, to tym samym musiał opuścić polski obszar celny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., oddalając skargę M. B., stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy jako opuszczenie, o którym mowa w § 114 ust. 3 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych, należy traktować każdy, nawet krótkotrwały wyjazd uprawnionego do korzystania z procedury poza polski obszar celny, czy też, jak twierdzi skarżący, krótkotrwały wyjazd poza obszar celny nie uzasadnia zarzutu naruszenia procedury odprawy czasowej. Sąd I instancji przyjął, iż skarżący nie kwestionował ustaleń organów celnych, iż w okresie od czasu przywiezienia pojazdu na polski obszar celny do chwili jego (tzn. pojazdu) zatrzymania opuszczał (tzn. skarżący) polski obszar celny, pozostawiając samochód w K., choć były to wyjazdy krótkotrwałe.

W ocenie WSA w K., należy podzielić stanowisko organów, że opuszczeniem w rozumieniu przepisu § 114 ust. 3 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych, powodującym naruszenie procedury odprawy czasowej, jest każdorazowy, bez względu na czas trwania, wyjazd korzystającego z takiej odprawy poza polski obszar celny. Po pierwsze, przepisy nie zawierają regulacji pozwalającej stwierdzić, że krótkotrwały wyjazd osoby uprawnionej do stosowania procedury z jednoczesnym pozostawieniem towaru nie stanowi naruszenia procedury. Po drugie, stanowisko takie potwierdza obowiązująca Polskę treść Konwencji dotyczącej odprawy czasowej, sporządzonej w Stambule w dniu 26 czerwca 1990 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 14, poz. 61); powoływanej dalej jako "Konwencja", która weszła w życie w stosunku do Polski w dniu 12 grudnia 1995 r. Załącznik C Konwencji, dotyczący środków transportu, w art. 9 ust. 2 stanowi, że środki transportu użytkowane w celach prywatnych mogą pozostawać na obszarze odprawy czasowej przez okres, ciągły lub nie, sześciu miesięcy każdego okresu dwunastu miesięcy. Zapis ten – w ocenie WSA – pozwala na pozostawanie środków transportu, w tym pojazdów drogowych (art. 1 lit. a) na obszarze odprawy czasowej w wyznaczonym okresie roku, przez czas nie dłuższy niż sześć miesięcy, przy czym nie musi to być czas nieprzerwany. Przy takim zapisie Załącznika należałoby podzielić stanowisko skarżącego, że krótkotrwałe wyjazdy poza polski obszar celny nie stanowią naruszenia procedury odprawy czasowej. Załącznik ten został przez Prezydenta RP w dniu 24 listopada 2000 r. ratyfikowany i wszedł życie w stosunku do Polski z dniem 16 czerwca 2001 r., z tym że Polska w sposób przewidziany w Konwencji (art. 29 i art. 10 lit. c Załącznika) zgłosiła zastrzeżenia odnośnie powołanego przepisu art. 9 ust. 2. W związku z wniesieniem tych zastrzeżeń wiążąca Polskę jest treść art. 9 ust. 2 Załącznika, z uwzględnieniem, że termin wywozu środków transportu użytkowanych w celach prywatnych upływa z dniem opuszczenia polskiego obszaru celnego przez osobę, która dokonała ich przywozu. Skoro zgłoszone zostały zastrzeżenia do postanowień art. 9 ust. 2 Załącznika, to należy przyjąć, że ich celem było wyłączenie każdego, nawet krótkotrwałego, opuszczenia polskiego obszaru celnego. Oznacza to też, że treść przepisu § 114 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych została dostosowana do obowiązującej Polskę umowy, zaś rozumienie pojęcia opuszczenia z § 114 ust. 3 w sposób przedstawiony przez skarżącą prowadziłoby do niezgodności z art. 9 ust. 2 Załącznika w brzmieniu przyjętym przez Polskę. Wobec powyższego, WSA w K. nie podzielił argumentu, iż uregulowania zastosowane wobec skarżącego pozostawały w sprzeczności z istotą traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

W konkluzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. stwierdził, że w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia okolicznością bezsporną jest fakt, iż skarżący, który wprowadził na polski obszar celny samochód marki F. D., był osobą uprawnioną do korzystania z procedury odprawy czasowej. Tym samym, zgodnie z § 114 ust. 3 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych, ciążył na nim obowiązek wywiezienia lub otrzymania dla samochodu nowego przeznaczenia celnego najpóźniej w dniu opuszczenia polskiego obszaru celnego. Naruszenie warunków procedury odprawy czasowej - poprzez pozostawienie samochodu na polskim obszarze celnym przez osobę korzystającą z procedury odprawy czasowej w sytuacji opuszczenia przez nią polskiego obszaru celnego - skutkuje zaś, zgodnie z art. 212 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, powstaniem długu celnego. Wobec tego organy celne dokonały poprawnej wykładni § 114 ust. 3 rozporządzenia, a w konsekwencji były uprawnione do określenia kwoty tego długu, w związku z czym wydane rozstrzygnięcia w tym zakresie nie naruszają prawa.

Skargą kasacyjną M. B. zaskarżył powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący na podstawie art. 174 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego − §114 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych oraz obowiązującej Polskę Konwencji dotyczącej odprawy czasowej, sporządzonej w Stambule w dniu 26 czerwca 1990 r., tj. załącznika C Konwencji ratyfikowanej przez Prezydenta RP w dniu 24 listopada 2000 r. z zastrzeżeniami odnośnie art. 9 ust. 2 poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż słowo "opuszczenie" oznacza każde, nawet krótkotrwałe opuszczenie polskiego obszaru celnego, w sytuacji gdy słowo to oznacza "zerwać z kimś związek", "przestać się kontaktować", "oddalić się od czegoś", "odejść", "wyjechać", czyli definitywnie, bezpowrotnie utracić kontakt, a zatem – według kasatora – w niniejszej sprawie nie doszło do opuszczenia polskiego obszaru celnego przez skarżącego w rozumieniu tych przepisów, a tym samym naruszenia warunków procedury odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej M. B. podniósł m.in., że wobec braku określenia definicji słowa "opuszczać" w jakiejkolwiek obowiązującej w Polsce ustawie, rozporządzeniu czy też ratyfikowanej umowie międzynarodowej, należy przyjąć jego znaczenie zawarte w słowniku języka polskiego, tj. "zerwać z kimś związek, przestać się kontaktować, oddalić się od czegoś, odejść, wyjechać, być nieobecnym, porzucać, zostawiać." W ocenie kasatora, tak sformułowana definicja jednoznacznie wskazuje, że opuszczenie musi mieć charakter definitywny, trwały, bezpowrotny. M. B. nie miał zaś zamiaru definitywnego opuszczenia kraju, polegającego na zerwaniu więzi lub też braku kontaktowania się z miejscem zamieszkania w Polsce.

Opierając się na ww. słownikowej definicji słowa "opuszczać" autor skargi kasacyjnej stwierdził, że opuszczeniem polskiego obszaru celnego jest definitywny wyjazd bez zamiaru powrotu, a nie przekroczenie granicy na kilka godzin, w sytuacji kiedy wyjeżdżający ma zamiar pozostawać w Polsce, zatem stanowiska WSA w K. nie można uznać za właściwe. Przepisy prawa celnego powinny być bowiem interpretowane w pierwszej kolejności przy zastosowaniu wykładni językowej, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej uzasadnionych podstaw. Organ stwierdził m.in., że nie należy tylko rozważać znaczenia słowa "opuszczanie", lecz konieczna jest analiza całego zwrotu "opuszczenie polskiego obszaru celnego". Pojęcie to oznacza zaś każde przemieszczenie się osoby na teren innego obszaru celnego. Z uwagi na powyższe M. B. opuścił polski obszar celny i naruszył postanowienia § 114 ust. 3 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W związku z tym, iż w niniejszej sprawie nie występowała nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. należało ograniczyć się do oceny zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zostały one zgłoszone wyłącznie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wskazując na błędną wykładnię przez Sąd I instancji prawa materialnego − tj. § 114 ust. 3 cytowanego już rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych oraz powoływanej wcześniej Konwencji ratyfikowanej z zastrzeżeniami odnośnie art. 9 ust. 2 tej umowy międzynarodowej − poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż słowo "opuszczać" oznacza każde nawet krótkotrwałe opuszczenie polskiego obszaru celnego, w sytuacji gdy słowo to oznacza "zerwać z kimś związek", "przestać się kontaktować", "oddalić się od czegoś", "odejść", "wyjechać", czyli definitywnie, bezpowrotnie utracić kontakt.

Zważyć należy, iż ograniczenie się kasatora do zgłoszenia zarzutów tylko w obrębie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. wskazania wyłącznie na naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego w postaci jego błędnej wykładni, oznacza, iż za wiążący w sprawie przyjąć należy stan faktyczny uwzględniony przez Sąd I instancji. Sąd I instancji przyjął ustalenie, że skarżący po przywiezieniu spornego pojazdu na polski obszar celny do chwili zatrzymania tego pojazdu opuszczał polski obszar celny, pozostawiając przedmiotowy samochód w K., choć były to wyjazdy krótkotrwałe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego − wbrew zarzutom skargi kasacyjnej − dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię prawa materialnego uznać należy za trafną.

W szczególności zgodzić się należy, iż użyte w § 114 ust. 3 rozporządzenia w sprawie gospodarczych procedur celnych, jak i zastosowane − w zgłoszonych przez Rzeczpospolitą Polską, przy ratyfikacji wskazanej Konwencji, zastrzeżeniach do jej art. 9 ust. 2 − sformułowanie "opuszczenie polskiego obszaru celnego" oznacza każde nawet krótkotrwałe opuszczenie polskiego obszaru celnego. Prawodawca nie wprowadził bowiem w tym zakresie żadnych wyjątków związanych z czasem trwania opuszczenia polskiego obszaru celnego przez osobę, która wcześniej przywiozła w ramach odprawy czasowej pojazd samochodowy (środek transportu) na polski obszar celny. Istotne jest zatem tylko stwierdzenie że, aby nastąpiło jakiekolwiek opuszczenie przez tę osobę polskiego obszaru celnego.

Odczytując w całokształcie sformułowanie "opuszczać polski obszar celny", za rozstrzygającą przyjąć należy ocenę, czy osoba, do której się ono odnosi (tzn. przywożąca wcześniej na polski obszar celny dany pojazd w ramach odprawy czasowej) przemieściła się w ogóle poza polski obszar celny. Prawodawca nie dał podstaw do konieczności ustalania, czy korzystający z dobrodziejstw odprawy czasowej kierował się chęcią zerwania więzi i zaprzestaniem bezpowrotnie kontaktów z miejscem zamieszkania w Polsce. "Opuszczenie polskiego obszaru celnego" zostało skonstruowane jako kryterium obiektywne, związane wyłącznie ze stwierdzeniem określonego stanu faktycznego.

Rygoryzm omawianego rozwiązania jest uzasadniony, zważywszy na dobrodziejstwa jakie wiążą się ze stosowaniem procedury odprawy czasowej (całkowite zwolnienie od cła).

Rzeczą prawodawcy było nałożenie na korzystającego z dobrodziejstw odprawy czasowej potrzeby ścisłego przestrzegania określonych w prawie warunków korzystania z przywileju w postaci zwolnienia od cła pod rygorem powstania długu celnego i związanych z nim należności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie miał żadnych podstaw do przyjmowania, że krótkotrwałe tylko opuszczenie polskiego obszaru celnego bez połączenia go z wywiezieniem spornego towaru, bądź nadaniem mu nowego przeznaczenia celnego nie spowoduje negatywnych konsekwencji. "Opuszczenie polskiego obszaru celnego" wiąże się bowiem jednoznacznie z każdym faktem przemieszczenia się poza polski obszar celny.

Zważyć należy na marginesie, iż stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku wyrażone było już w orzecznictwie innych wojewódzkich sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wr 235/06 − niepublikowany). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma uzasadnienia do kwestionowania tego kierunku orzecznictwa.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 p.p.s.a.

-----------------------

6