Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2112/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi D. S.A. z siedzibą w S. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy PODLASKI oddala skargę


UZASADNIENIE

D. S.A. z siedzibą w S. wniosła skargę na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy PODLASKI R-84904.

Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż znak towarowy PODLASKI został zarejestrowany na rzecz D. – S. S.A. z siedzibą w S. (obecnie D. S.A. z siedzibą w S.) decyzją z dnia [...] maja 1995 r. do oznaczania towarów w kl. 29 - konserw z drobiu, w szczególności pasztetów, z pierwszeństwem od dnia [...] sierpnia 1992 r.

Pismem z dnia [...] października 1999 r. Spółdzielnia [...] z siedzibą w B. wystąpiły do Urzędu Patentowego z wnioskiem o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słownego PODLASKI R-84904.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Spółdzielnia od wielu lat jest producentem wyrobu pn.: "Pasztet Podlaski". W dniu [...] lipca 1999 r. zgłosiła do rejestracji w Urzędzie Patentowym za nr Z-205280 znak towarowy słowno-graficzny "Pasztet podlaski", natomiast uprawniona z rejestracji wystąpiła do wnioskodawcy z żądaniem zaprzestania naruszania prawa z rejestracji spornego znaku. W ocenie wnioskodawcy znak towarowy PODLASKI w dacie jego zgłoszenia do rejestracji nie spełniał kryteriów wymaganych dla znaku w art. 4 i art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych.

W odpowiedzi na wniosek uprawniona podniosła, że sporny znak PODLASKI w dacie jego zgłoszenia do rejestracji uzyskał wtórną zdolność rejestracyjną wskutek wprowadzenia na rynek przez uprawnioną poczynając od 1977 r. dużych ilości pasztetu podlaskiego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r. Urząd Patentowy oddalił wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego PODLASKI stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, iż wskutek długotrwałego używania sporny znak nabył wtórną zdolność odróżniającą.

W odwołaniu od tej decyzji (potraktowanym jako skarga) wnioskodawca zarzucił, iż decyzja jest wadliwa, bo generalnie wyłączona jest możliwość rejestracji oznaczenia graficznego jako znaku towarowego, a Urząd Patentowy uznając, że znak PODLASKI nabył wtórną zdolność odróżniającą nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 76/02 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] stycznia 2000 r.

W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, iż rejestracja oznaczenia geograficznego w charakterze znaku towarowego jest możliwa, jeśli w rezultacie długotrwałego i intensywnego używania oznaczenie identyfikuje źródło pochodzenia towaru, a więc nabyło wtórną zdolność odróżniania. Podniósł przy tym, odwołując się do orzeczenia ETS z 4 maja 1999 r. w sprawie "Chiemsee", C-108/97 i C-109/97, że również w świetle prawa europejskiego dopuszczalna jest rejestracja oznaczenia geograficznego w charakterze znaku towarowego, jeśli właśnie w rezultacie wieloletniego i intensywnego używania znaku towary nim opatrzone są utożsamiane z określonym przedsiębiorstwem.

Sąd uznał natomiast za trafny zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa procesowego podzielając stanowisko skarżącej Spółdzielni, że w postępowaniu przed Urzędem Patentowym nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Od początku skarżąca podnosiła bowiem, że swoje wyroby od wielu lat opatrywała oznaczeniem "Pasztet Podlaski". Używała tego oznaczenia wcześniej od uprawnionej z rejestracji (przed 1971 r.), a później równolegle z nią i podkreślała ten fakt także podczas rozprawy przed Urzędem Patentowy, a uprawniona z rejestracji nigdy tego kwestionowała. Urząd Patentowy nie poświęcił jednak tej kwestii uwagi. Tymczasem znak nie może nabyć wtórnej zdolności odróżniania, jeśli nie jest identyfikowany z towarami pochodzącymi z określonego przedsiębiorstwa. Taka identyfikacja nie jest zaś z reguły możliwa, jeśli znak używany jest także przez innych producentów. Samo zaś wieloletnie używanie określonego znaku przez przedsiębiorcę nie wystarczy by znak nabył wtórną zdolność odróżniania. Kwestia, czy w okresie poprzedzającym zgłoszenie znaku towarowego PODLASKI do rejestracji oznaczenie z elementem "podlaski" było używane przez skarżącą Spółdzielnię w taki sposób, że znak nie mógł identyfikować towarów pochodzących od uprawnionej z rejestracji, ma więc kluczowe znaczenie w sprawie i wymagała bardziej szczegółowego zbadania, zwłaszcza wobec oświadczenia Prezesa Zarządu skarżącej Spółdzielni, że w okresie poprzedzającym zgłoszenie znaku PODLASKI do rejestracji skarżąca wprowadzała przez wiele lat znaczne ilości pasztetu z oznaczeniem "Pasztet Podlaski" (około 20 % produkcji uprawnionej z rejestracji).

W toku ponownego rozpoznania sprawy przed Urzędem Patentowym uprawniona dołączyła materiał dowodowy w postaci oświadczeń trzech hurtowni dotyczących pasztetów oznaczanych znakiem PODLASKI oraz zestawienie wielkości produkcji pasztetu produkowanego przez uprawnionego oraz wnioskodawcę w latach 1969 - 1999.

Urząd Patentowy, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., na podstawie art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, unieważnił znak towarowy słowny PODLASKI.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż znak PODLASKI wskazuje na region geograficzny, zatem informuje o miejscu wytworzenia, a więc w świetle art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych nie posiadał pierwotnej zdolności odróżniającej. Nie mógł też nabyć wtórnej zdolności odróżniającej, bo wnioskodawca przez 15 lat poprzedzających zgłoszenie znaku do rejestracji produkował znaczące ilości Pasztetu podlaskiego i wobec tego znak PODLASKI nie mógł identyfikować na rynku jedynie uprawnionej.

Urząd Patentowy podkreślił ponadto, że wnioskodawca wprowadzał na rynek pasztet Podlaski do połowy 1995 r., tj. do czasu otrzymania od uprawnionej listu ostrzegawczego z dnia [...] czerwca 1995 r., który to list został wystosowany po uzyskaniu przez uprawnioną decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] maja 1995 r. o rejestracji znaku. Rezygnacja z dalszej produkcji pasztetu Podlaskiego przez wnioskodawcę nie była więc dobrowolna.

Urząd zakwestionował też rzetelność przedstawionego przez uprawnioną przeliczenia produkcji własnej oraz wnioskodawcy w tonach na liczbę opakowań oraz sporządzonego w oparciu o to wykresu stwierdzając, iż przedstawiony wykres nie może stanowić dowodu w sprawie, bowiem został sporządzony w oparciu o nierzetelne dane, natomiast ze względu na upływ czasu ani uprawniona ani wnioskodawca nie są w stanie przedłożyć rzetelnych danych za lata 1977-1991 odnośnie liczby wprowadzonych do obrotu opakowań pasztetu podlaskiego w poszczególnych latach.

D. S.A. wniosła skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie. W skardze zarzucono organowi naruszenie art. 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez pominięcie istotnych okoliczności i niepełne ustosunkowanie się do materiału dowodowego, a także rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ustawy o znakach towarowych poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę wyrokiem z dnia 24 stycznia 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 323/04 uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż Urząd Patentowy unieważniając znak towarowy PODLASKI dopuścił się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Urząd Patentowy, zgodnie z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 8 listopada 2002 r. winien bowiem dokonać wnikliwej oceny w aspekcie wtórnej zdolności odróżniającej przedmiotowego znaku i dać temu stosowny wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Treść uzasadnienia decyzji wskazuje jednak na to, iż nie wyjaśniając wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, takiej oceny nie dokonano.

Ponadto Urząd Patentowy pominął w ocenie materiału dowodowego złożone w spawie przez skarżącą oświadczenia hurtowni, co do znajomości na rynku towaru oznaczonego znakiem PODLASKI, jak również okoliczność otrzymania pierwszego znaku jakości przez produkt oznaczony znakiem PODLASKI w latach 1980-1989. Urząd Patentowy nie zwrócił też uwagi na asortyment produkcji przedsiębiorstw przedstawiony przez skarżącą w załącznikach do sprawy i przyjął w swych obliczeniach kryterium średniej wagi 1 sztuki opakowania pasztetu podlaskiego skarżącej w latach 1977-1991. Nie bez znaczenia pozostaje natomiast okoliczność ilości opakowań wprowadzonego na rynek pasztetu w małych opakowaniach. Sąd podkreślił, że wprawdzie na małych opakowaniach nie widać znaku tak wyraźnie, jak na opakowaniach dużych, ale większa ilość na rynku towaru w małych opakowaniach (niż w dużych) może mieć wpływ na zwiększoną możliwość identyfikacji towaru ze źródłem jego pochodzenia.

W toku ponownego rozpoznania sprawy przez Urząd Patentowy na rozprawie w dniu [...] lipca 2006 r. pełnomocnik wnioskodawcy podtrzymał wniosek o unieważnienie prawa ochronnego udzielonego na sporny znak towarowy w oparciu o art. 7 ustawy o znakach towarowych podkreślając, że złożone przez uprawnioną oświadczenia pochodzą od hurtowni, a nie od bezpośrednich odbiorców. Zwrócił ponadto uwagę na charakter tych oświadczeń oraz pojawiające się w nich błędy.

Pełnomocnik uprawnionej również podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wskazując, iż ilość wprowadzonego towaru jest najbardziej istotna dla nabycia wtórnej zdolności odróżniającej. Wielkość opakowania ma natomiast znaczenie drugorzędne, gdyż nabywca kieruje się przede wszystkim walorami smakowymi.

Pełnomocnicy stron przyznali jednocześnie zgodnie, że nie ma dowodów na okoliczność dokładnego ustalenia w jakiej ilości wprowadzano poszczególne opakowania pasztetu.

Urząd Patentowy po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., na podstawie art. 7 ustawy o znakach towarowych w zw. z art. 315 ust. 1 i 3 ustawy Prawo własności przemysłowej, unieważnił prawo ochronne udzielone na znak towarowy PODLASKI R-84904.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy PODLASKI (prawa z rejestracji) została podjęta w dniu [...] maja 1995 r. tj. w okresie obowiązywania ustawy o znakach towarowych, a więc ta ustawa będzie stanowić podstawę prawną oceny zdolności rejestrowej przedmiotowego znaku. W ocenie Urzędu wnioskodawca wykazał interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie prawa ochronnego uzasadniając go między innymi tym, że uprawniona wystąpiła przeciwko niemu z żądaniem zaprzestania produkcji wyrobu o nazwie "Pasztet Podlaski".

Urząd Patentowy podkreślił, iż jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie, że oznaczenie PODLASKI pozbawione jest pierwotnej zdolności odróżniającej wskazuje bowiem bezpośrednio na region geograficzny, a zatem informuje o miejscu wytworzenia towaru. Sporne oznaczenie mogło natomiast uzyskać wtórną zdolność odróżniającą, jednak w ocenie Urzędu Patentowego oznaczenie PODLASKI nie uzyskało takiej wtórnej zdolności odróżniającej. W przedmiotowej sprawie bowiem to wnioskodawca rozpoczął pierwszy produkcję pasztetów oznaczanych nazwą "Pasztet

Podlaski". Zanim pierwsze opakowania pasztetu oznaczane przez uprawnionego znakiem towarowym PODLASKI trafiły na rynek, wnioskodawca już od siedmiu lat (lata 1969 - 1976) produkował i sprzedawał towar pod taką nazwą. Okres ten jest natomiast wystarczająco długi by oznaczenie to kojarzone było z producentem zwłaszcza, że wielkość produkcji wnioskodawcy określona została od 98 ton do 316 ton każdego roku. Zatem uprawniony przystępując w roku 1977 do produkcji pasztetów z oznaczeniem PODLASKI działał w warunkach szczególnie niekorzystnych dla uzyskania w przyszłości "wtórnej zdolności odróżniającej". Nie bez znaczenia jest także odwołanie się do rzeczywistości rynkowej z lat 1969 - 1992. Z uwagi na obowiązujący wówczas system gospodarczy w okresie tym (do 1989 r.) istniał stan umownej jedynie i wątpliwej konkurencji. Przeciętny klient nie miał do czynienia z ustawicznymi promocjami, a nowe towary wprowadzane były sporadycznie. Również oznaczenia towarów (ich szata graficzna) pozostawała przez wiele lat niezmieniona. Umożliwiało to łatwiejsze rozpoznanie towaru, a długa obecność towaru na rynku ułatwiała skuteczne zapamiętanie oznaczeń. Wnioskodawca nie zaprzestał natomiast produkcji pasztetów pod wymienionym oznaczeniem do dnia zgłoszenia do Urzędu Patentowego spornego znaku towarowego PODLASKI przez firmę D. S.A. Wydaje się zatem niemożliwym by przeciętny nabywca kojarzył powyższe oznaczenie wyłącznie z uprawnionym. Urząd podkreślił przy tym, iż z danych dotyczących wysokości produkcji w tonach wynika wprawdzie, że udział wyrobów oznaczanych znakiem PODLASKI firmy D. na rynku w latach 1977 - 1992 (z pominięciem lat 1982 - 85) wynosił co najmniej 70%" to jednak nie jest to dowód na uzyskanie wtórnej zdolności odróżniającej, a przeciwnie, świadczy to o dość dużym udziale (do 30%) pozostałych uczestników rynku. Nie można natomiast zakładać, że około 30% odbiorców nie miało rozeznania kto jest producentem towaru albo, że identyfikowało niesłusznie towar jako pochodzący z firmy D. Odnosząc się natomiast do kwestii wielkości opakowań, w jakich pasztet PODLASKI trafiał na rynek Urząd Patentowy stwierdził, że ocena wielkości opakowań oraz ich wpływu na znajomość producenta nie jest jednoznaczna. Wprawdzie im mniejsze opakowania tym większa jest ich ilość przy tej samej ilości ton wyprodukowanego towaru. Jednakże, o ile towar znajdujący się w mniejszym opakowaniu znajdzie prawdopodobnie większą ilość bezpośrednich odbiorców, to z większymi opakowaniami będzie mieć prawdopodobnie do czynienia większa ilość domowników. Duże opakowania produktów spożywczych przeznaczone są bowiem dla większej ilości osób. Z uwagi na ich wielkość przechowywane są dłużej w gospodarstwach domowych, a przez to zwiększa się możliwość zapamiętania oznaczenia nie tylko przez kupującego. Największe opakowania produkowane przez wnioskodawcę mogły być natomiast kupowane przez różnego rodzaju stołówki pracownicze i inne punkty gastronomiczne.

Odnosząc się natomiast do faktu uzyskania przez uprawnioną świadectwa jakości wystawionego przez Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości Centralne Biuro Jakości Wyrobów Urząd wskazał, iż nie ma dowodów na okoliczność zdominowania rynku przez uprawnionego dzięki uzyskanemu świadectwu i w konsekwencji kojarzeniu oznaczenia PODLASKI wyłącznie z firmą D. Odnosząc się z kolei do załączonych przez uprawnioną oświadczeń trzech hurtowni organ stwierdził, że tak mała ilość oświadczeń nie może uchodzić za reprezentatywną. Ponadto oświadczenia te sporządzone według jednolitego wzoru, podpisane zostały przez hurtownie powstałe odpowiednio na rok, dwa i trzy lata przed zgłoszeniem znaku towarowego do ochrony. Oświadczenia te mogą więc świadczyć o skutecznej ekspansji firmy D. na rynku w okresie transformacji ustrojowej. Nie oznacza to jednak, że przeciętny odbiorca nie znał towarów firmowanych przez wnioskodawcę lub nagle o nich zapomniał.

Odnosząc się do innych kryteriów oceny wtórnej zdolności odróżniającej wskazanych w wyroku WSA z dnia 24 stycznia 2005 r. organ podniósł, że sam pełnomocnik uprawnionej (w złożonej skardze) stwierdził, iż kwoty zainwestowane w promocję oznaczeń są nieznane, a zasięg terytorialny obejmuje cały kraj. Organ podkreślił też, że stan faktyczny w sprawie "Chiemsee" (na którą powołał się WSA w swoim wyroku) był zdecydowanie odmienny od niniejszej sprawy. W przywołanej sprawie nie było bowiem konkurencyjnych podmiotów dzięki czemu główny nacisk w postępowaniu dowodowym położony został na ustalenie innych okoliczności związanych z samą znajomością oznaczenia. Skoro bowiem nie ma innych przedsiębiorców, które opatrują swoje towary określonym oznaczeniem to udowodnienie silnej i szerokiej znajomości znaku towarowego kojarzonego z producentem pozwala na przyjęcie wtórnej zdolności odróżniającej.

Reasumując Urząd Patentowy stwierdził, że podnoszona przez pełnomocnika uprawnionej wtórna zdolność odróżniająca nie została udowodniona, a zgromadzony materiał dowodowy odnoszący się do działalności wnioskodawcy świadczy o niemożliwości przeprowadzenia takiego dowodu. Każdy przedsiębiorca ma natomiast prawo oznaczać swoje towary informacją o miejscu jego pochodzenia, a oznaczenie PODLASKI jest typowym oznaczeniem zawierającym taki właśnie nośnik informacji. Utrzymanie powyższego prawa ochronnego, pomimo braku udowodnienia wtórnej zdolności odróżniającej, prowadziłoby więc do utrzymania ochrony znaku towarowego wbrew przepisom art. 7 ustawy o znakach towarowych, a przez to uniemożliwiłoby prawidłowe funkcjonowanie rynku.

W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik D. S.A. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych - poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 i 4 k.p.a. – poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego będącego podstawa rozstrzygnięcia oraz oparcie decyzji na błędnych założeniach i niewłaściwej interpretacji materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej stwierdził, iż ilości produktu wprowadzonego na rynek przez wnioskodawcę czyli Spółdzielnia w B. były na tyle nieznaczące, że nikt ich nie zauważył na rynku. Również o wprowadzaniu produktu PODLASKI przez wnioskodawcę nie wiedziała skarżąca aż do 1995 r. Znak PODLASKI, o ile był nawet używany przez wnioskodawcę od 1969 r., nigdy nie był wśród odbiorców z nią kojarzony. Zawsze znak ten był utożsamiany jako znak firmy D. przeznaczony do oznaczenia wyrobów z drobiu. Pasztety oznaczane przez skarżącą znakiem towarowym PODLASKI były w tak przytłaczającej ilości na rynku, że obecność wnioskodawcy ze swoimi towarami nie miała większego wpływu na powstanie w świadomości przeciętnego klienta, że pasztet ze znakiem PODLASKI kojarzony był zawsze z uprawnioną powodując uzyskanie przez ten znak wtórnej wyróżnialności.

Według skarżącej Urząd Patentowy naruszył przepisy postępowania, ponieważ wydając zaskarżoną decyzję ominął kilka istotnych okoliczności oraz niewłaściwie zinterpretował materiał dowodowy. Ocena wielkości opakowań oraz ich wpływ na znajomość producenta ma natomiast w tej sprawie istotne znaczenie. Masa towaru sprzedawana przez skarżącą i wnioskodawcę w opakowaniach o niskiej wadze przekłada się bowiem na większą ilość jednostkową sprzedawanych wyrobów, co w sposób zdecydowany wpływa na rozróżnialność towaru oznaczanego znakiem PODLASKI. Wielkość wagową opakowań wnioskodawcy i skarżącej można natomiast określić na podstawie dołączonych do akt sprawy dokumentów. Z dokumentów tych wynika, że większość opakowań wnioskodawcy jest dużo większa niż opakowania firmy skarżącej, a więc rozpoznawalność pasztetu oznaczonego znakiem PODLASKI przez firmę skarżącej zwiększa się kilkukrotnie w stosunku do procentowego udziału masy towaru obu firm na rynku. Zdecydowanie większa ilość opakowań pasztetu oznaczonego znakiem PODLASKI w małych opakowaniach powoduje, że kojarzony był zawsze z firmą D. S.A., a nie z wnioskodawcą. Duże opakowania stosowane w stołówkach i punktach gastronomicznych znane są bowiem tylko obsłudze tych punktów, a nie konsumentom. Podobnie w dużych rodzinach opakowania te znane są tylko gospodyni domu, która je kupuje i przyrządza posiłki. Uwzględniając więc różnicę w masie (tonach) sprzedawanego pasztetu pomiędzy skarżącą i wnioskodawcą pomnożoną jeszcze przez kilkakrotną różnicę ilości małych opakowań firmy D. zmienia postrzeganie towarów oznaczanych znakiem PODLASKI na korzyść skarżącej powodując, że znak PODLASKI mógł nabyć wtórną zdolność odróżniającą w odniesieniu do pasztetu oznaczonego tym znakiem.

Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazał, że dla udowodnienia braku wtórnej zdolności odróżniającej wystarczy, iż udział konkurentów stosujących to samo oznaczenie jest na tyle wysoki, że przeciętny odbiorca nie przypisuje określonego oznaczenia wyłącznie jednemu podmiotowi działającemu na rynku. Ilość towaru wnioskodawcy w połączeniu z faktem, że jako pierwszy stosował sporne oznaczenie oraz z faktem, że stosowanie to odbywało się przez wiele lat w sposób nieprzerwany uniemożliwia natomiast uzyskanie wtórnej zdolności odróżniającej przez znak towarowy PODLASKI.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne powołane są do badania legalności, czyli zgodności zaskarżonych decyzji lub postanowień z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji lub postanowienia.

Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Skarga wniesiona przez D. S.A. z siedzibą w S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2006 r. została wydana z naruszeniem prawa mającym wpływ na prawidłowość dokonanego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Sąd podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, iż wnioskodawca Spółdzielnia z siedzibą w B. miał interes prawny aby wystąpić z wnioskiem o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy z uwagi na otrzymanie pisma ostrzegawczego od uprawnionej firmy D. S.A. z żądaniem zaprzestania produkcji wyrobu o nazwie "Pasztet Podlaski", ponieważ narusza to prawo z rejestracji znaku PODLASKI.

Z uwagi na to, że sporny znak towarowy został zgłoszony do rejestracji w dniu 6 sierpnia 1992 r., wobec tego na podstawie art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119 poz. 1117) w sprawie tej, do oceny zdolności rejestracyjnej znaku towarowego, miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 5 poz. 17 z późn. zm.).

Wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji oparty został najpierw na zarzucie naruszenia art. 4 i art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, a następnie po wyroku NSA z dnia 8 listopada 2002 r., wnioskodawca ograniczył zarzut do naruszenia art. 7 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2002 r. wskazał, powołując się na orzeczenie ETS w sprawie "Chiemsee" C-108/97 i C-109/97, iż rejestracja oznaczenia geograficznego w charakterze znaku towarowego jest możliwa, jeśli w rezultacie długotrwałego i intensywnego używania oznaczenie identyfikuje źródło pochodzenia towaru, a więc nabyło wtórną zdolność odróżniania.

Zarówno NSA w wyroku z dnia 8 listopada 2002 r., jak i WSA w Warszawie w wyroku 24 stycznia 2005 r. zarzuciły natomiast Urzędowi Patentowemu, iż nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i nie dokonał wystarczająco wnikliwej oceny w aspekcie nabycia przez oznaczenie PODLASKI wtórnej zdolności odróżniania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił jednocześnie, iż znak nie może nabyć wtórnej zdolności odróżniania, jeśli nie jest identyfikowany z towarami pochodzącymi z określonego przedsiębiorstwa, taka identyfikacja nie jest zaś z reguły możliwa, jeżeli znak używany jest także przez innych producentów. Samo zaś wieloletnie używanie określonego znaku przez przedsiębiorcę nie wystarczy by znak nabył wtórną zdolność odróżniania.

Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. unieważnił prawo ochronne na znak towarowy PODLASKI w oparciu o art. 7 ustawy o znakach towarowych w zw. art. 315 ust. 1 i 3 ustawy Prawo własności przemysłowej stwierdzając, iż oznaczenie PODLASKI, jako wskazujące bezpośrednio na region geograficzny, a więc informujące o miejscu wytworzenia towaru, pozbawione jest pierwotnej zdolności odróżniającej, natomiast uprawniony nie udowodnił w toku postępowania spornego nabycia przez to oznaczenie w dacie zgłoszenia do rejestracji wtórnej zdolności odróżniania.

Art. 7 ust. 1 ustawy o znakach towarowych stanowi, że jako znak towarowy może być zarejestrowany tylko znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego.

Zdolność odróżniania w rozumieniu tego przepisu oznacza więc zdolność przekazania przez oznaczenie słowne PODLASKI informacji o pochodzeniu towaru z określonego przedsiębiorstwa.

Zgodnie natomiast z ust. 2 art. 7 nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru.

Podstawową przesłanką udzielenia praw ochronnych jest więc zdolność odróżniająca danego oznaczenia. W doktrynie rozróżnia się tzw. abstrakcyjną zdolność odróżniania i konkretną zdolność odróżniania. Znak towarowy charakteryzuje się abstrakcyjną zdolnością odróżniania, gdy oznaczenie oceniane abstrakcyjnie (w oderwaniu od konkretnych towarów lub usług) nadaje się do odróżniania towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Znak towarowy ma natomiast konkretną zdolność odróżniania, gdy nadaje się do odróżniania towarów lub usług zawartych w zgłoszeniu do Urzędu Patentowego od towarów lub usług innego przedsiębiorstwa. Zdolność odróżniania może być przy tym zdolnością pierwotną, wynikającą z natury oznaczenia, lub zdolnością wtórną, nabytą poprzez używanie danego oznaczenia jako znaku towarowego w obrocie gospodarczym. Oznaczenie uzyskuje wtórną zdolność odróżniania, jeżeli znak pozbawiony pierwotnie takiej zdolności stał się w wyniku używania nośnikiem informacji o pochodzeniu towaru.

Wprawdzie ustawa o znakach towarowych nie zawierała przepisu, który przewidywałby możliwość uzyskania przez oznaczenie wtórnej zdolności odróżniania (jak to ma miejsce w obecnie obowiązującym stanie prawnym, co wyraźnie wynika z art. 130 ustawy - Prawo własności przemysłowej), to jednak zarówno doktryna, jak i praktyka Urzędu Patentowego RP, dopuszczały rejestrację znaku towarowego, który uzyskał wtórną zdolność odróżniającą w drodze używania danego oznaczenia w obrocie gospodarczym. Do zwykłych warunków obrotu gospodarczego odsyłał bowiem art. 7 ust. 1 ustawy o znakach towarowych. Przepis ten dotyczył każdej zdolności odróżniania znaku towarowego, także wtórnej.

Jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie, potwierdzoną jednoznacznie w wyroku NSA z dnia 8 listopada 2002 r. oraz w wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2005 r., iż oznaczenie PODLASKI nie posiadało pierwotnej konkretnej zdolności odróżniającej.

Rozważenia i oceny wymagało zatem w niniejszej sprawie, czy zarejestrowany na rzecz skarżącej znak towarowy PODLASKI nabył w dacie zgłoszenia do rejestracji wtórną zdolność odróżniania.

Przy ocenie wtórnej zdolności odróżniającej, zgodnie ze wskazówkami zawartymi w orzeczeniu ETS w sprawie "Chiemsee" C-108/97 i C-109/97 (do którego odwołał się zarówno NSA w wyroku z dnia 8 listopada 2002 r., jak i WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2005 r.) należy brać pod uwagę udział w rynku należący do znaku, intensywność, długotrwałość oraz zasięg geograficzny używania danego oznaczenia, środki zainwestowane w promocję oznaczenia, proporcję relewantnych odbiorców, którzy z uwagi na znak towarowy identyfikują dane towary jako pochodzące z określonego przedsiębiorstwa, oświadczenia z izb handlowych i przemysłowych lub innych handlowych lub profesjonalnych stowarzyszeń.

Jeżeli w oparciu o powyższe przesłanki okaże się, że relewantny krąg odbiorców, albo co najmniej znaczący ich udział, identyfikuje towary oznaczone danym znakiem jako pochodzące z określonego przedsiębiorstwa, wówczas takie oznaczenie może zostać zarejestrowane z uwagi na nabycie wtórnej zdolności odróżniającej. Ustalenia w tym zakresie muszą jednak opierać się na konkretnych i wiarygodnych danych, uwzględniających przeciętnego konsumenta danej kategorii towarów, który jest dobrze poinformowany, należycie uważny i ostrożny.

Przyznanie bowiem wyłączności używania takiego oznaczenia słownego jak PODLASKI (wskazującego na pochodzenie geograficzne) jednemu przedsiębiorcy prowadzi w efekcie do monopolizacji używania tego oznaczenia przez tego przedsiębiorcę.

W ocenie Sądu Urząd Patentowy prawidłowo ustalił w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, iż uprawniona z rejestracji D. S.A. nie wykazała, iż w dacie zgłoszenia do rejestracji tj. w sierpniu 1992 r. oznaczenie PODLASKI posiadało wtórną zdolność rejestracyjną.

Jest w sprawie okolicznością niesporną, iż udział wyrobów oznaczonych znakiem PODLASKI firmy D. S.A. w latach 1977–1992 (z pominięciem lat 1982–1985) był znacząco większy niż wyrobów wnioskodawcy, kształtując się w proporcjach mniej więcej 70 % do 30 % . Okoliczność ta nie może jednak sama w sobie przesądzać o nabyciu przez to oznaczenie wtórnej zdolności odróżniającej.

Jak słusznie wskazał Urząd Patentowy to wnioskodawca Spółdzielnia z siedzibą w B. pierwszy rozpoczął produkcję pasztetów oznaczanych nazwą "Pasztet Podlaski". Zanim pierwsze opakowania pasztetu oznaczane przez firmę D. S.A. znakiem PODLASKI trafiły na rynek, wnioskodawca już od siedmiu lat (lata 1969 - 1976) produkował i sprzedawał towar pod taką nazwą. Uprawniony przystępując w roku 1977 do produkcji pasztetów z oznaczeniem PODLASKI działał więc w warunkach szczególnie niekorzystnych dla uzyskania w przyszłości "wtórnej zdolności odróżniającej". Wnioskodawca, poczynając od 1969 r. wprowadzał bowiem "Pasztet Podlaski" najpierw samodzielnie przez 8 lat (lata 1969 - 1976), a następnie równolegle z uprawnioną, aż do połowy 1995 r., tj. do czasu otrzymania od uprawnionej listu ostrzegawczego z dnia 6 czerwca 1995 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2002 r. podkreślił, że nabycie przez znak wtórnej zdolności odróżniającej oznacza, iż jest on identyfikowany z towarami pochodzącymi z określonego przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała w toku postępowania spornego, iż w dacie zgłoszenia do rejestracji oznaczenie PODLASKI było jednoznacznie kojarzone przez odbiorców tylko i wyłącznie z firmą D. S.A. Brak też dowodów na to, iż na skutek przyznania w 1987 r. przez Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości, Centralne Biuro Jakości Wyrobów znaku jakości "1" produktowi skarżącej "Pasztet podlaski z drobiu" relewantny krąg odbiorców zaczął identyfikować towary oznaczone znakiem PODLASKI jako pochodzące wyłącznie z firmy D. S.A. Za dowód na nabycie przez oznaczenie PODLASKI wtórnej zdolności odróżniającej nie mogą zostać uznane także oświadczenia trzech hurtowni, które rozpoczęły działalność w latach 1989 – 1991 r., a więc na krótko przed zgłoszeniem do rejestracji spornego oznaczenia Jak słusznie wskazał Urząd oświadczenia te mogą świadczyć o skutecznej ekspansji firmy D. S.A. na rynku w okresie transformacji ustrojowej, jednak nie oznacza to, że przeciętny odbiorca kojarzył to oznaczenie wyłącznie z firmą skarżącej.

Niewątpliwie większa ilość odbiorców miała do czynienia z produktami skarżącej niż z produktami wnioskodawcy (z uwagi na znaczne różnice w wielkości produkcji). Biorąc jednak pod uwagę ilość towaru wprowadzanego na rynek przez wnioskodawcę to, że jako pierwszy stosował sporne oznaczenie oraz to, że stosował to oznaczenie nieprzerwanie przez wiele lat przed datą zgłoszenia znaku do rejestracji należy stwierdzić, iż oznaczenie PODLASKI nie nabyło wtórnej zdolności odróżniającej.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy (w postępowaniu spornym trwającym od października 1999 r.) wskazuje ponadto na to, iż skarżąca nie jest w stanie przedstawić dowodów na potwierdzenie nabycia przez to oznaczenie w dacie zgłoszenia do rejestracji wtórnej zdolności odróżniającej.

W ocenie Sądu za niezasadne należy uznać także zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez Urząd Patentowy przy rozpoznaniu sprawy przepisów postępowania. Sąd nie dopatrzył się w sprawie okoliczności, które potwierdzałyby te zarzuty. Organ odniósł się bowiem w sposób wyczerpujący do wszystkich dowodów przedstawionych przez strony w toku postępowania spornego oraz dokonał ich należytej oceny w kontekście zastosowanych przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.