Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 511/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 94/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. (sygn. akt III SA/Gl 94/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a."), odmówił skarżącemu W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.

Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że uzyskuje jedynie rentę w wysokości 700 zł (po potrąceniach), którą przyznano mu w związku z jego stanem zdrowia. Podniósł, że utrzymanie mieszkania kosztuje go 400 zł. Dodał, że jego żona nie pracuje i nie może znaleźć pracy – chce się zarejestrować jako osoba bezrobotna. Wskazał, że prąd i gaz pochłaniają miesięcznie kwotę 100 zł, a zatem "do życia" pozostaje mu jedynie 200 zł. Ponadto z oświadczenia wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze swoją żoną i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jedynym dochodem wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego jest jego świadczenie rentowe, które po potrąceniach egzekucyjnych zamyka się w kwocie 768 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia oświadczeń zawartych w formularzu, skarżący nadesłał jedynie część dokumentów i oświadczył w piśmie przewodnim z dnia 3 kwietnia 2015 r., że aktualnie żyje ze swoją żoną w separacji faktycznej. Jego żona wyprowadziła się do innego mężczyzny pod nieznany mu adres i zabrała ze sobą wszelką dokumentację, która jej dotyczy. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia, ponieważ skarżący i tak nie prowadzi aktualnie ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego mają pochłaniać według niego kwotę 700 zł (oświadczenie na formularzu PPF) oraz kwotę 750 zł (przy odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie udowodnił w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA zauważył, że w oświadczeniach skarżącego oraz nadesłanych przez niego dokumentach i materiałach źródłowych występują istotne luki. Wynika z nich, że jedynym dochodem skarżącego jest świadczenie rentowe, które w całości jest przeznaczane na opłacenie mieszkania i opłatę mediów (prąd, gaz). Oznaczałoby to, że skarżący po uregulowaniu powyższych opłat nie posiada już środków pieniężnych na osobiste utrzymanie – w szczególności na zakup żywności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stan majątkowy przedstawiony przez skarżącego budzi istotne wątpliwości. Uwzględniając fakt, że musi on ponosić koszty osobistego utrzymywania (tj. koszty zakupu żywności, odzieży, ewentualne koszty leczenia), nie jest wiadome, skąd skarżący czerpie środki na ich pokrycie. Także kwestia pozostawania w separacji faktycznej z żoną nie jest w realiach sprawy faktem przesądzającym o rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Wszak pierwotnie (w nadesłanym, wypełnionym druku formularza PPF) oświadczył on, że żona nie osiąga żadnego dochodu i nie pobiera żadnych świadczeń socjalnych. W aspekcie finansowym jego żona nie wypracowywała zatem dochodu dla wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego, jak również obecnie go nie wypracowuje, kiedy już z nim nie mieszka.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że w sytuacji, w której skarżący stwierdził, iż jego żona mieszka obecnie z innym mężczyzną (wyprowadziła się do niego) można było wywnioskować, że już na etapie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy dysponował faktycznie dwoma lokalami mieszkalnymi – czego na druku formularza w ogóle nie ujął. Na formularzu PPF wskazał, jako swój adres (miejsce zamieszkania) lokal na ul. [...] w [...]. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 20 marca 2015 r. wskazał, że wynajmuje mieszkanie w Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...] (lokal nr [...] położony przy ul. [...]). Wprawdzie oświadczył, że do tego mieszkania przeniósł się niedawno, lecz umowa najmu tego lokalu została przez niego podpisana w dniu 1 listopada 2011 r.

Sąd zauważył, że skarżącego - pomimo deklarowanej ciężkiej sytuacji finansowej - stać było jednak na utrzymanie dwóch mieszkań, gdyż nie podnosił, aby miał jakiekolwiek zaległości w regulowaniu opłat związanych z ich utrzymaniem. Wynika z tego, że skarżący jednak posiadał (i nadal posiada) środki finansowe, które wystarczały na utrzymanie tych mieszkań. Trudno było Sądowi pierwszej instancji ustosunkować się do stwierdzenia, że osoby, które pomagały (pomagają) mu w utrzymaniu - określone jako darczyńcy i pożyczkodawcy - obawiają się podać swoich danych osobowych, gdyż skarżący nie podał nawet orientacyjnie liczby tych osób, ani nie oszacował wysokości i rodzaju udzielanej mu pomocy finansowej. Wymienione wyżej braki i luki w przedstawieniu stanu majątkowego skarżącego były tym bardziej istotne, że skarżący nie występuje w sprawie samodzielnie, lecz korzysta z pomocy adwokata ustanowionego z wyboru.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. K. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić opłatę sądową bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że skarżący nie może liczyć na ustawową wzajemną małżeńską pomoc, bowiem pozostaje z żoną faktycznej separacji. Skarżącemu nie udało się również uzyskać oświadczeń od osób, które wspierają go finansowo, bowiem osoby te obawiały się ewentualnej kontroli fiskalnej. Ponadto skarżący - ze względu na stan zdrowia i wiek - nie ma szans na znalezienie pracy i stałego zatrudnienia. W konsekwencji nie jest też w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem nakazanie mu opłacenia od kilku do kilkunastu tysięcy złotych od wniesionej skargi oznacza pozbawienie skarżącego prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed odniesieniem się do istoty problemu objętego złożonym środkiem odwoławczym wskazać należy, że postanowieniami z dnia 16 lipca 2015 r. (sygn. akt I GZ 482/15 i I GZ 483/15) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia W. K. wniesione od postanowień WSA wydanych na tle stanów faktycznych analogicznych do tego, jaki wystąpił w sprawie niniejszej. NSA w składzie orzekającym w tej sprawie podziela ocenę wyrażoną w uzasadnieniach przywołanych postanowień i stwierdza, że jest ona trafna również na gruncie przedmiotowej sprawy.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Natomiast sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest przy tym kryterium finansowe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r. o sygn. akt FZ 360/04 oraz z dnia 7 marca 2006 r. o sygn. akt II OZ 211/06 - treść dostępna w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Do sądu należy natomiast ocena, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie trafna jest dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena, że oświadczenia składane przez skarżącego, dotyczące jego sytuacji majątkowej, są w części sprzeczne oraz zawierają luki. Na ich podstawie nie można właściwie ustalić rzeczywistych średnich kosztów utrzymania własnego. Skarżący określił swój dochód na kwotę około 760 zł miesięcznie. Natomiast wysokość opłat za mieszkanie i media początkowo określił na kwotę 500 zł, wskazując że na tzw. "życie" pozostaje mu kwota 200 zł. Jednakże na wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. oświadczył, że na potrzeby związane z codziennym utrzymaniem skarżący szacunkowo wydaje 750 zł (bez kosztów utrzymania mieszkania i mediów). W tej sytuacji trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że w świetle przedstawionych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie była możliwa pełna ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony.

Informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienie referendarza, jak i w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji są tak lakonicznie, że w żaden sposób nie rozwiewają wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu majątkowego skarżącego.

Wobec wskazanych nieścisłości Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko przyjęte przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie jego wniosku, a więc przyjęcie, że zapłata wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, że jego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.