Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 390/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-08-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za maj 2009 r., p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, 2) odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. M. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za maj 2009 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 495 zł. W związku z tym skarżąca etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarżąca na sporządzonym w dniu 27 maja 2014 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - dalej p.p.s.a., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że z dochodów uzyskiwanych z prowadzenia działalności gospodarczej utrzymywana jest cala jej czteroosobowa rodzina (oprócz skarżącej, bezrobotny mąż i dwoje uczących się dzieci).

Natomiast w części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca wykazała, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 160 m² (współwłasność) i samochodu osobowego, oraz że uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 3.626,60 zł (dochody za kwiecień 2014 r.), będące jedynymi dochodami jej gospodarstwa domowego. Powtórzyła także informację zawartą w uzasadnieniu, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i dwojgiem dzieci.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Zmierzając do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej referendarz sądowy dokonał analizy informacji zawartych w dokumentach i piśmie będących odpowiedzią skarżącej na wezwanie tut. Sądu z 22 maja 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 337/14. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca przekazała zestawienie wyciągów z operacji bankowych obojga małżonków, kserokopie zeznań podatkowych za 2013 r. (PIT-28 i PIT-37), zestawienie przychodów uzyskanych z działalności gospodarczej w okresie od stycznia do maja 2014 r., rozliczenie zryczałtowanego podatku dochodowego za I kwartał 2014 r., zaświadczenie wystawione 6 czerwca 2014 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w N. o zarejestrowaniu M. M. (męża skarżącej) jako bezrobotnego od 16 stycznia 2014 r. i o utracie prawa do zasiłku od dnia 24 stycznia 2014 r., kserokopie faktur dotyczących zakupu usług telekomunikacyjnych, gazu i energii elektrycznej, kserokopie dotyczącą zakupu odzieży i obuwia, harmonogramu spłaty kredytu, fragmentu decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, kserokopię zwolnienia lekarskiego.

Jednocześnie skarżąca przedłożyła pisemną informację, w której m.in. oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny opiewają na kwotę 3.089 zł (opłata za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, wywóz nieczystości, a także zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości, itp.).

Wymienione wyżej pismo wraz z opisanymi dokumentami znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 337/14.

Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też wynikające z przedłożonych dokumentów oraz wskazanego wyżej pisma, uznał, iż na chwilę obecną zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego (tj. wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej, wpisu od skargi kasacyjnej) przekracza możliwości finansowe gospodarstwa domowego skarżącej. Przy czym oceny tej referendarz dokonał mając na uwadze również wymagalność kosztów sądowych w pozostałych sprawach zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie w jakim ta wymagalność dotyczy przedmiotowej sprawy.

Jednocześnie referendarz, dokonując analizy sytuacji gospodarstwa domowego skarżącej, uznał, iż w jej przypadku nie ma podstaw do zastosowania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.).

Jak wskazano wyżej prawo pomocy w zakresie całkowitym można stosować do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). O takiej sytuacji nie można mówić w przypadku skarżącej. Z przekazanych informacji wynika bowiem, że skarżąca pozyskuje środki finansowe z prowadzenia działalności gospodarczej. Z zestawienia przychodów wynika, że w okresie od stycznia do maja 2014 r. pozyskała ich na łączną kwotę 24.752,21 zł, zaś w całym 2013 r. na kwotę 57.872,93 (dane z PIT-28). Oznacza to, iż skarżąca posiada potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada nawet większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.

Odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia adwokata należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Poza tym należy wskazać, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.