Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 962/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 124 par. 1, art. 124 par. 2, art. 8, art. 11, art. 15
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64c
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 962/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Józef Gach, Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Asesor: WSA Maja Chodacka (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r., sprawy ze skarg Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, I. uchyla zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 200,00 zł (dwieście złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Strona Skarżąca - Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wydał decyzję z dnia [...] nr [...], którą nakazano Spółdzielni "[...]" w C. w likwidacji wykonać obowiązek na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy Prawo budowlane.

Pomimo powyższego zobowiązany nie wykonał obowiązku wynikającego z decyzji, w związku z powyższym w dniu [...] czerwca 2006r. doręczono upomnienie, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] nałożono na zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 20. 000,00 zł.

W związku z faktem, iż wymagalny obowiązek nadal nie został wykonany, a nałożona kwota grzywny w celu przymuszenia oraz opłaty za wydanie postanowienia nie zostały wpłacone Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego, działając w charakterze wierzyciela wystawił i przesłał do egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze z dnia [...] nr [...] oraz [...] celem wyegzekwowania należnej kwoty grzywny w celu przymuszenia oraz należnej opłaty za wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął egzekucję dnia [...] do majątku zobowiązanej doręczając odpisy tytułów wykonawczych. Pracownik organu egzekucyjnego spisał dnia [...] kwietnia 2007r. i dnia [...] maja 2007r. protokół o stanie majątkowym zobowiązanej. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne stwierdzając, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Nadto postanowieniami z tego samego dnia i o tych samych numerach Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na podstawie art.64c § 1, § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) obciążył wierzyciela Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4,40 zł oraz 203,00 zł.

Strona skarżąca wniosła zażalenie z dnia [...] czerwca 2007r. na postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W treści zażalenia podniosła, iż Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego prowadził przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w związku z czym stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego wyrażone w wydanych postanowieniach o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest bezpodstawne. Nadto podniesiono, że przywołana w treści zaskarżonych postanowień podstawa prawna nie ma w niniejszych sprawach zastosowania.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniami z dnia [...] nr [...] oraz nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela w trybie art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 18 i art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniach postanowień organ drugiej instancji wskazał, iż art. 59 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymienia enumeratywnie przypadki, których zaistnienie powoduje umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powstaje wtedy obowiązek po stronie organu egzekucyjnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Ze zgromadzonych podczas postępowania egzekucyjnego dokumentów, a to protokołów z dnia [...] kwietnia 2007r. i z dnia [...] maja 2007r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...].02.2007r. sygn. akt [...] wynikało, że dalsza egzekucja do majątku Spółdzielni "[...]" w C. w likwidacji nie jest możliwa.

Zdaniem organu zostały spełnione przesłanki art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a organ egzekucyjny był zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powstałe w trakcie postępowania koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, w myśl art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego.

Odpowiadając na zarzut wierzyciela podnoszony w zażaleniu organ drugiej instancji przyznał, iż faktycznie Urzędu Skarbowego powołał w zaskarżonych postanowieniach błędną podstawę prawną rozstrzygnięcia. Organ stwierdził, iż podczas postępowania przed organem drugiej instancji ten błąd został naprawiony.

W skargach wniesionych przez Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zarzucono, iż postanowienia zostały wydane z naruszeniem prawa.

Strona skarżąca wskazała, iż Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonych postanowieniach podzielił zdanie Strony skarżącej, że organ pierwszej instancji powołał w zaskarżonych postanowieniach błędną podstawę prawną rozstrzygnięcia. Jednakże organ odwoławczy utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu instancji, stwierdził , że błąd ten został naprawiony. Organ jednak nie podał w jaki sposób ten błąd naprawiono. Zatem Stronie skarżącej nie jest znana właściwa podstawa prawna postanowienia organu I instancji, która zgodnie z art. 124 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego powinna być obowiązkowym elementem postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniach wydanych postanowień uznał za nieistotny fakt podania błędnej podstaw prawnej w postanowieniach organu pierwszej instancji. Zdaniem Strony skarżącej z tych powodów postanowienia organu I instancji noszą cechy nieważności i nie powinny być utrzymane w mocy przez organ odwoławczy.

Nadto zarzucono, iż organ I instancji wydaje w tym samym postępowaniu egzekucyjnym z nieznanych przyczyn w tej samej dacie i o tej samej sygnaturze trzy postanowienia: postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz dwa odrębne rozstrzygnięcia (o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego) zawierające de facto to samo rozstrzygnięcie, a dotyczące tego samego postępowania egzekucyjnego. Również Dyrektor Izby Skarbowej choć wydał dwa odrębne postanowienia, to w ich treści odniósł się do jednego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o dwa tytuły wykonawcze.

Kolejną przesłanką, którą organ II instancji powinien wziąć pod uwagę jest niezastosowanie się Naczelnika Urzędu Skarbowego do przepisu art. 7 Kodeks postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny obowiązków o charakterze pieniężnym nie podjął bowiem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia faktycznego stanu majątkowego zobowiązanego, a mimo to wydał postanowienie o umorzeniu prowadzonego postępowania twierdząc, że nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nawet jeżeli zobowiązany nie posiada środków pieniężnych, to przecież jest właścicielem obiektów budowlanych, w stosunku do których Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego prowadzi postępowanie egzekucyjne, a przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wykluczają przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości.

W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skarg i wskazał, iż organ drugiej instancji w zaskarżonych postanowieniach wskazał właściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia, a to art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czym naprawiono błąd organu pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 9 października 2008r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Kr 962/08 oraz I SA/Kr 963/08 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Kr 962/08.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 ustawy wynika, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 151 ustawy, w przypadku nie uwzględnienia skargi Sąd skargę oddala.

Należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienia oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego wydając postanowienia poprzedzające zaskarżone postanowienia naruszyli przepisy prawa procesowego, a mianowicie przepis art. 124 § 1 oraz art. 124 § 2 w związku z art. 8 (zasada zaufania), art. 11 (zasada przekonywania) oraz art. 15 (zasada dwuinstancyjności) ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Na mocy przepisu art. 124 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie (art. 124 § 2 ustawy).

Ani zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej ani poprzedzające je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nie zawierają uzasadnień faktycznych i prawnych.

Tymczasem w przypadkach, gdy na postanowienie służy zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi integralną część postanowienia. Celem uzasadnienia jest zaś wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powinno wskazywać ustalone przez organ egzekucyjny przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej, będącej podstawą prawną rozstrzygnięcia oraz wyczerpujące przedstawienie stanu faktycznego sprawy. W szczególności, skoro przesłanką obciążenia wierzyciela kosztami jest brak możliwości ściągnięcia tych kosztów od zobowiązanego. Uzasadnienie sporządzone zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 124 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie może wyłącznie opierać się na sformułowaniu, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W uzasadnieniu postanowienia należy wskazać szczegółowo na wszystkie okoliczności faktyczne, które zdaniem organu egzekucyjnego nie pozwalają na ściągnięcie kosztów od zobowiązanego.

W niniejszej sprawie w rozstrzygnięciach organu pierwszej instancji w jednym zdaniu wskazano na dokonane czynności egzekucyjne i określono kwoty kosztów egzekucyjnych. Organ w ogóle nie wyjaśnił z jakiego powodu obciążył wierzyciela kosztami. Nadto, co przyznał organ drugiej instancji w treści postanowień organu pierwszej instancji powołano niewłaściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia.

To oznacza, iż postanowienia wydane przez organ pierwszej instancji nie zawierają podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia prawnego i faktycznego. Takie rozstrzygnięcia naruszają zatem nie tylko treść art. 124 § 1 oraz art. 124 § 2, ale także treść art. 8 (zasada zaufania) oraz art. 11 (zasada przekonywania) ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Jak trafnie podniesiono w skargach wobec treści rozstrzygnięć organu pierwszej instancji Strona skarżąca nie mogła sformułować właściwych zarzutów merytorycznych wobec zaskarżonych postanowień, nie znała bowiem ani podstawy prawnej, ani przesłanek faktycznych, jakimi kierował się organ pierwszej instancji przy wydawaniu rozstrzygnięć.

Również organ drugiej instancji wydając zaskarżone postanowienia naruszył przepisy wskazane powyżej, przede wszystkim nie wyjaśniając w treści zaskarżonych postanowień w jaki sposób naprawiono błędy organu pierwszej instancji, a przez to nie wiadomo, czy nie były to błędy warunkujące uchylenie zaskarżonych postanowień lub wręcz stwierdzenie ich nieważności. Takie działanie narusza zatem także treść art. 15 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (zasada dwuinstancyjności).

Wyjaśnienie w treściach odpowiedzi na skargi, że błąd naprawiono, poprzez przywołanie właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie może być brane pod uwagę przez Sąd. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z uwagi na powyższe regulacje należy stwierdzić, iż postanowienia organów egzekucyjnych, które stanowią przedmiot kontroli zawierają naruszenia przepisów postępowania, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, przez co uzasadniają ich uchylenie.

Sąd podziela bowiem poglądy sądów administracyjnych, w których stwierdza się, iż pominięcie w uzasadnieniu postanowienia oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie określonej kwestii stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia (por. wyr. NSA z dnia 9 kwietnia 2001 r., V SA 1611/00, niepubl.).

W związku z tym, że postanowienia zawierają braki w zakresie ustalenia, a przede wszystkim uzasadnienia faktycznego i prawnego przesłanek obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, rozstrzygnięcia te nie są możliwe do merytorycznego skontrolowania pod kątem zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Organy egzekucyjne ponownie prowadząc postępowanie powinny naprawić powyższe uchybienia i wykazać, czy istnieje uzasadnienie faktyczne i prawne, a przede wszystkim przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Dokonane ustalenia będą stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawach, które to rozstrzygnięcia powinny zawierać elementy wymienione w treści art. 124 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy ze skarg wniesionych na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, Sąd działał w trybie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu we wszystkich zaskarżonych postanowieniach skargi opierają się na jednakowym stanie faktycznym oraz tych samych podstawach naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy tymi sprawami związek, o którym mowa w art. 111 § 2 ustawy, a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, przy tym strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do połączenia spraw.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.