Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 332/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok w części i uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 ust 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Bożena Popowska sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 października 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 520/13 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla pkt 1 zaskarżonego wyroku, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 520/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w dniu [...] czerwca 2012 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Po kilkukrotnym wydawaniu odmownej decyzji przez organ pierwszej instancji i każdorazowym ich uchylaniu przez organ odwoławczy, decyzją z dnia [...] maja 2013 r., Nr [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. ponownie odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem. W ocenie organu mąż strony ze względu na inwalidztwo I grupy (ślepota jednego oka i niedowidzenie drugiego) jest osobą w dużym stopniu samodzielną. O tym, że jest w stanie wykonywać różne czynności związane z codziennym funkcjonowaniem świadczy oświadczenie złożone przez wnioskodawczynię w dniu [...] kwietnia 2013 r. Ponadto, w orzeczeniu wydanym przez Starostwo Powiatowe w L. z dnia [...] stycznia 2012 r. istnieje zapis dotyczący możliwości podjęcia przez męża wnioskodawczyni zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Czynności opiekuńcze, których wymaga mąż wnioskodawczyni takie jak: zakrapianie oczu, szykowanie ubrań czy przygotowanie posiłków i wody do kąpieli - w ocenie organu - nie wymagają stałej obecności osoby drugiej. Czynności te nie wynikają ze szczególnej sytuacji zdrowotnej wyżej wymienionego, a wiążą się ze zwykłymi obowiązkami domowymi, które można wykonywać w różnych porach dnia nie rezygnując z zatrudnienia. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni, decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawczyni koniecznym jest ustalenie: po pierwsze - że sprawuje ona rzeczywistą opiekę nad mężem, po drugie - że z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992, ze zm.). Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2011 r. mąż odwołującej się został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia [...] października 2016 r. oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia [...] października 2016 r. Legitymuje się on ponadto znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] stycznia 2012 r.). Niepełnosprawność męża wnioskodawczyni powstała na skutek wypadku, jakiemu uległ w dniu [...] października 2005 r. Przy tym, w pierwszym okresie po wypadku całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji miała związek z uszkodzeniem narządu ruchu i wzroku (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2007 r.). Natomiast w ostatnim orzeczeniu, z dnia [...] października 2011 r., lekarz orzecznik ZUS wskazał, iż całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego dnia [...] stycznia 2013 r. przez lekarza chorób wewnętrznych wynika, że charakter inwalidztwa (ślepota jednego oka, niedowidzenie drugiego) sprawia, iż mąż wnioskodawczyni potrzebuje pomocy osoby drugiej przy wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego: przygotowanie posiłku, zabiegi przy oku, przy kąpieli, przygotowanie odzieży do ubrania. Odwołująca się złożyła w dniu [...] października 2012 r. oświadczenie, w którym stwierdziła, że jej mąż wymaga całodobowej opieki osoby drugiej przy czynnościach życia codziennego i podawania leków kilkanaście razy na dobę, a nikt inny kto mógłby się nim opiekować z nimi nie zamieszkuje. Ze złożonego w dniu [...] kwietnia 2013 r. oświadczenia skarżącej wynika, że jej mąż po mieszkaniu porusza się samodzielnie, zna rozkład pomieszczeń, częściowo samodzielnie porusza się poza domem, częściowo samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie korzysta z toalety, częściowo samodzielnie ubiera się i rozbiera. Ponadto skarżąca przygotowuje mężowi kąpiel, myje mu głowę, przygotowuje wodę do codziennego mycia rannego i wieczornego. Według zeznania świadka – A. K. (sąsiadki) często widuje ona męża wnioskodawczyni w towarzystwie żony, przy czym porusza się on samodzielnie bez pomocy sprzętu ortopedycznego. Natomiast inny świadek – J. O. (sąsiad) zeznał, że podczas ładnej pogody mąż strony siedzi na balkonie, a także samodzielnie porusza się po posesji. Podczas wizyt u lekarza towarzyszy mu żona. Oceniając przedstawione ustalenia faktyczne, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zakres pomocy sprawowanej przez wnioskodawczynię na rzecz męża nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Brak jest także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią pomocą. Szereg podstawowych czynności mąż strony wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony. Skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Pomoc ta zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie pracują. Organ odwoławczy nie podważa faktu, iż mąż skarżącej wymaga stosownej opieki osoby drugiej. Zakres tej opieki nie wyklucza jednak podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Przygotowanie posiłku, pomoc w kąpieli, przygotowanie ubrania, wyjście do lekarza, robienie zakupów czy też wychodzenie wspólnie z mężem na spacery mogą być z powodzeniem wykonywane przez osobę, która pracuje, po zakończeniu przez nią obowiązków zawodowych. W ocenie organu odwoławczego wskazane czynności nie absorbują osoby je wykonującej w taki sposób, aby pozbawiało ją to możliwości aktywności zawodowej. Schorzenia męża spowodowały, że to na stronie spoczął znaczący ciężar związany z prowadzeniem domu. Jednakże okoliczności te nie mogą uzasadniać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w przeważającej większości nie wiążą się one bezpośrednio z opieką jaka jest wykonywana w stosunku do niego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć pracy, czy też muszą z niej zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej, regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczy skarżąca swojemu mężowi. Nie została więc spełniona podstawowa, pozytywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (podejmując zatrudnienie), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby istotnie zachodził związek przyczynowy pomiędzy niemożliwością podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia, a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Oddalając skargę J. B. na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że aby uzyskać świadczenia pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości. Po drugie opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Małżonek wnioskodawczyni jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ jest - poza matką i ojcem, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy - inną osobą, na której, zgodnie z przepisami ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W ocenie Sądu, zakres pomocy sprawowanej przez skarżącą na rzecz męża nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Z przedłożonych przez skarżącą świadectw pracy wynika, że była ona zatrudniona na umowę o pracę w okresie od [...] kwietnia 2001 r. do [...] października 2006 r. jako pracownik biurowy w firmie Usługi Transportowe "M." w P., a następnie od [...] listopada 2008 r. do [...] marca 2009 r. - na cały etat - jako pracownik C. Sp. z o.o. w sklepie w L. oraz od [...] maja 2010 r. do [...] maja 2011 r. ponownie (w wymiarze pełnego etatu), jako pracownik biurowy w firmie Usługi Transportowe "M." w P. Ostatnie zatrudnienie ustało w wyniku wypowiedzenia z przyczyn zakładu pracy. Jednocześnie skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, która została wykreślona (decyzja Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] maja 2011 r. o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, pod nazwą pośrednictwo ubezpieczeniowe, przewóz osób "L." s.c. w okresie od [...] stycznia 2001 r. do [...] maja 2011 r.). Mąż skarżącej uległ wypadkowi [...] października 2005 r., pomimo tego świadczyła ona pracę oraz prowadziła działalność gospodarczą. Ponadto, w orzeczeniu wydanym przez Starostwo Powiatowe w L. z dnia [...] stycznia 2012 r., istnieje zapis dotyczący możliwości podjęcia przez męża skarżącej zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Brak jest także związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią pomocą. Skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Pomoc ta zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności, jakie wykonuje się zwykle, w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie pracują. Mąż strony jest przy wykonywaniu wielu czynności samodzielny. Tych ustaleń nie podważa zaświadczenie lekarskie znajdujące się w aktach sprawy, według którego mąż odwołującej się wymaga pomocy osoby drugiej przy wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego. Niesporne jest, że mąż skarżącej wymaga stosownej opieki osoby drugiej. Zakres tej opieki nie wyklucza jednak podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Przygotowanie posiłku, pomoc w kąpieli, przygotowanie ubrania, wyjście do lekarza, robienie zakupów czy też wychodzenie wspólnie z mężem na spacery mogą być wykonywane przez osobę, która pracuje, po zakończeniu przez nią obowiązków zawodowych. Są to bowiem zwykłe czynności dnia codziennego, które wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym. Wskazane czynności nie zajmują osoby je wykonującej w taki sposób, aby pozbawiało ją to możliwości aktywności zawodowej. Schorzenia męża skarżącej spowodowały, iż to na niej spoczął znaczący ciężar związany z prowadzeniem domu. Jednakże okoliczności te nie mogą uzasadniać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w przeważającej większości nie wiążą się one bezpośrednio z opieką, jaka jest wykonywana w stosunku do niego. Uzasadniony jest zatem pogląd, że zakres opieki sprawowanej nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć pracy, czy też muszą z niej zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej, regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczy skarżąca swojemu mężowi. Nie została więc spełniona podstawowa, pozytywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (podejmując zatrudnienie), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej nie została więc spełniona.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 520/13, J. B. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721),

- art. 7, art. 8 i art. 16 kpa,

- art. 32 i art. 69 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że: organ może oceniać, czy niepełnosprawny, legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki i jaki jest jej zakres ze strony uprawnionego do świadczenia pielęgnacyjnego; niepełnosprawność w stopniu znacznym uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego ogranicza się do przypadków innych aniżeli przypadek męża skarżącej, tj. możliwe jest różnicowanie niepełnosprawnych w stopniu znacznym na gruncie instytucji świadczenia pielęgnacyjnego; uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego może być ograniczone na skutek negatywnej weryfikacji konieczności opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym i charakteru jego niepełnosprawności; uznanie, że wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub jego (jej) niepodejmowanie oraz, iż brak jest związku pomiędzy tą przesłanką a sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem opieką,

- art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) – dalej ppsa, poprzez nieustosunkowanie się przez Sąd do wszystkich podniesionych przez skarżącą zarzutów,

- art. 32 w zw. z art. 3 § 1 ab initio ppsa, tj. naruszenie przez Sąd zasady kontradyktoryjności postępowania sądowoadministracyjnego, poprzez brak odniesienia się do zarzutów skarżącej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej opisano dotychczasowy tok postępowania oraz przedstawiono argumentację mającą uzasadniać uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji. Skarżąca kasacyjnie w szczególności podniosła, że błąd wykładni organów orzekających i Sądu pierwszej instancji polega na tym, że ocenia się przede wszystkim, czy dana osoba wymaga opieki i jaki jest jej zakres, próbując ubrać to w ramy którejś z ocennych ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (kwestia zatrudnienia, związek przyczynowy). Konkluzja taka jest jednoznacznie sprzeczna z ustawą. Przeciwnie bowiem do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, spotęgowanego orzeczeniem ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, organ, przy aprobacie Sądu, dokonuje ponownej oceny konieczności opieki nad mężem skarżącej. Co więcej, wbrew orzeczeniom specjalistycznych organów stwierdza się, że J. B. zatrudnienie, stąd decyzja w sprawie przyznania świadczenia jest odmowna. Sąd w ogóle nie odniósł się do powyższego stanowiska wyrażonego w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] października 2013 r. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy było w dużej mierze zbędne i niedopuszczalne. Zmierzało bowiem do obalenia treści orzeczenia o niepełnosprawności (znaczny jej stopień). Takie działanie jest sprzeczne nie tylko z zasadą związania tym orzeczeniem wyrażoną art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz godzi również w art. 8 kpa, bowiem faktyczne podważanie przez organy administracji ogólnej, jakimi są wójt (burmistrz) i SKO, niezdolności do samodzielnej egzystencji wynikającej z zapadłych orzeczeń kompetentnych organów specjalistycznych burzy zaufanie do organów państwa. Trudno bowiem o większe kuriozum, jak podważanie zdania lekarzy orzeczników (ZUS i Powiatowego Zespołu ds. Orzecznictwa o Niepełnosprawności) o tym, że mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, stanowiskiem świadka, który obserwuje J. B., jak podczas ładnej pogody siedzi na balkonie. Siła respektu organów wobec kompetencji innych przedstawicieli władzy wyrasta z nakazu przestrzegania z urzędu swojej właściwości (art. 19 kpa), zagrożonego sankcją nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 1 kpa). Źródłem tej regulacji jest niewątpliwie ochrona praw jednostki przed omnipotencją władzy, przejawiająca się w możliwości orzekania przez dany organ w dowolnym, wybranym przez siebie zakresie, co ma de facto miejsce w niniejszej sprawie. Przedstawiona przez organy orzekające i Sąd pierwszej instancji interpretacja art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do arbitralnego różnicowania niepełnosprawnych. Według swobodnego uznania organu jedni niepełnosprawni zasługują na opiekę sprawowaną przez osobę otrzymującą świadczenie pielęgnacyjne, inni zaś na taką pomoc państwa nie zasługują, bo mogą nie okazać się, w ocenie organu, wystarczająco niepełnosprawni. Brak jest jednak merytorycznych kompetencji organu odwoławczego do orzekania w sprawie tego, czy dana osoba wymaga opieki, czy nie. Taki arbitralizm wprost godzi w konstytucyjne zasady wsparcia niepełnosprawnych (art. 69) i równości wobec prawa (art. 32). W zakresie tej ostatniej można wszak podnieść, że dwie osoby legitymujące się podobnymi schorzeniami mogą zostać, w zależności od uznania organu, ocenione w różny sposób, raz jako wystarczająco sprawne i niewymagające opieki, drugi raz jako kwalifikowane przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalna jest funkcjonalna wykładnia zawężająca prawa (uprawnienia) obywateli. W razie wątpliwości co do interpretacji normy prawnej, obowiązuje, na gruncie zasady wyważania interesów z art. 7 kpa, konieczność orzeczenia uwzględniającego interes jednostki. W sprawie nie powołano się także na interes społeczny (publiczny), który uzasadniałby zaskarżone rozstrzygnięcie, chyba że za taki uznawać by interes fiskalny, który de facto (w sposób niewypowiedziany) leży u podłoża zaaprobowanego przez Sąd stanowiska organów. Ograniczanie praw jednostek, wbrew wyraźnej woli ustawodawcy, musi jednak każdorazowo znajdować silne funkcjonalne uzasadnienie w treści normatywnie pojmowanego interesu publicznego. Gdyby zaś Sąd pierwszej instancji odniósł się do zarzutów pełnomocnika skarżącej (zawartych w piśmie z dnia 29 października 2013 r.), w tym zwłaszcza do zarzutu podważania przez organ odwoławczy stanu niepełnosprawności męża skarżącej i negowania tym samym orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, to wyrok mógłby zapaść inny - zwłaszcza uwzględniający skargę. Treść uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd w swoich zasadniczych rozważaniach (część zważająca uzasadnienia wyroku) cytował wręcz wcześniejsze rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Sąd ograniczył się więc do zatwierdzenia decyzji organu, bez przedstawienia swojej własnej oceny w tym przedmiocie. Tym samym nie można mówić o zachowaniu sporności postępowania sądowoadministracyjnego, skoro w istocie rozstrzygnięcie Sądu jest powieleniem stanowiska organu, bez należytej oceny racji strony skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (o treści mającej zastosowanie w niniejszej sprawie), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W cytowanym przepisie określone zostały dwie sytuacje, w których przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. W pierwszej z nich świadczenie to przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego to orzeczenia wynikają określone w powołanym przepisie wskazania odnoszące się do charakteru sprawowanej opieki. W drugiej natomiast sytuacji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Użyty w cytowanym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych spójnik alternatywy rozłącznej "albo" nie pozostawia bowiem wątpliwości, że ustawodawca dokonał w ten sposób rozróżnienia dwóch odmiennych przypadków, w których należne jest świadczenie pielęgnacyjne.

W niniejszej sprawie zostało wykazane, że mąż wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Błędnie zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, jakoby w świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych było istotne w niniejszej sprawie, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Okoliczności polegające na wymaganiu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną ustawodawca przypisał takiej osobie niepełnosprawnej, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast w przypadku, gdy osoba niepełnosprawna (jak w niniejszej sprawie) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, sprawowanie nad nią opieki nie zostało przez ustawodawcę uzależnione od spełnienia takich warunków, jak w przypadku legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności bez stwierdzenia znacznego stopnia tej niepełnosprawności.

Nie można zatem wymagać spełnienia okoliczności przypisanych do sytuacji, w której osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, także w sytuacji, w której osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzależnione bowiem zostało jedynie od okoliczności legitymowania się przez osobę niepełnosprawną takim orzeczeniem.

W rozpatrywanej sprawie nie zostało natomiast zakwestionowane, aby wnioskodawczyni nie sprawowała opieki nad swoim mężem, oraz aby niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie miało związku z tą opieką.

Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako przepisu prawa materialnego, dokonana zarówno przez Sąd pierwszej instancji, jak i organy orzekające obu instancji powoduje konieczności uchylenia zarówno zaskarżonego wyroku, jak i decyzji tych organów, dlatego na podstawie art. 188 ppsa orzeczono, jak w sentencji.