Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1390/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 19 maja 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 86/21 w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od W.P. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2021 r. (sygn. akt II SA/Łd 86/21) - orzekając na skutek skargi W. P. i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] uchylającą decyzję Wójta Gminy [...] z 7 września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem F.P. i przyznającą W. P. rzeczone świadczenie na okres od 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie [...] zł miesięcznie.

Wyrok zapadł w oparciu o następujące okoliczności sprawy:

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Wójt Gminy [...] przyznał W. P. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem F.P. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Następnie decyzją z [...] grudnia 2019 r. przyznał ten zasiłek na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

W dniu 12 sierpnia 2019 r. W. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze dla niej korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpoznając po raz kolejny sprawę zainicjowaną ww. wnioskiem, Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem F.P.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że co prawda miał na uwadze okoliczność, iż po uzyskaniu stosownej pisemnej zgody wnioskodawczyni, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. przyznającą stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku opieką nad mężem za okres zasiłkowy 2019/2020 od 1 listopada 2019 r. do 31 października

2020 r., jednakże z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako "u.ś.r."), brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania W. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. uchyliło ww. decyzję Wójta Gminy [...] z [...]września 2020 r. w całości i przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad F.P. na okres od 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie [...] zł miesięcznie.

W ocenie Kolegium, organ I instancji, pomimo wcześniejszych wytycznych dotyczących błędnie dokonywanej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i konieczności jego interpretacji oraz zastosowania zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jak i ciążącego na nim obowiązku do zastosowania się do wskazanej przez organ odwoławczy wykładni przepisów prawa, ignorując je całkowicie, ponownie niezasadnie uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ przypomniał, iż F. P. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2017 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 28 grudnia 2016 r. W związku z tym, zdaniem Kolegium, przy ocenie przesłanki momentu powstania niepełnosprawności, koniecznym było uwzględnienie okoliczności, że na skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

W ocenie Kolegium, wnioskodawczyni bezspornie sprawuje opiekę nad mężem F.P., co potwierdziły ustalenia pracownika socjalnego z 14 lutego 2020 r. Ponadto wedle ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego, F. P. wymaga pomocy w zakresie samoobsługi, tj. w ubieraniu się, prowadzeniu do toalety, kąpieli, strzyżeniu, wymianie pielucho-majtek, przewracaniu na bok oraz czynnościach pielęgnacyjnych i usprawniających jak: masaże, oklepywania, smarowanie kremami. Wnioskodawczyni przygotowuje posiłki, karmi i podaje płyny do picia, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, podaje lekarstwa, wyprowadza na spacery, a także musi czuwać nad mężem podczas snu. Ze względu na długi okres oczekiwania na rehabilitację, we własnym zakresie codziennie przeprowadza z mężem ćwiczenia mające na celu rozwój mowy, myślenia. Taki zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem prowadził, w ocenie Kolegium do wniosku, że występuje ścisły i bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem. Zakres wykonywanych czynności nie pozwala bowiem skarżącej na podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy i nie ma jednocześnie możliwości zorganizowania opieki nad F.P. przy udziale innych osób.

W dalszej kolejności organ wskazał, że rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiązało się także ze zbadaniem wystąpienia negatywnych przesłanek przyznania tegoż świadczenia, o których mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r., zarówno w odniesieniu do osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki, a także ewentualnego wystąpienia zbiegu praw do świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Zdaniem Kolegium, uchylenie przez organ I instancji decyzji z [...] grudnia 2019 r. przyznającą skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem F.P. na okres zasiłkowy 2019/2020 od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. spowodowało wyeliminowanie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że skoro spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy jednoczesnym niezaistnieniu przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., zasadnym jest przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia od 1 sierpnia 2020 r. (do 30 lipca 2020 r. skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża) na czas nieokreślony, ponieważ orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na stałe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję W. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2019 r., czyli od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2020 r., a nie od 1 sierpnia 2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń;

4. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. – zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga była zasadna.

Sąd na wstępie wyjaśnił, że poza sporem jest, iż skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania prawa do tego świadczenia i mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ drugiej instancji dokonał również prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. uwzględniając jednolicie ujmowane

w orzecznictwie sądów administracyjnych skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13.

Odnosząc się natomiast do kwestii spornej, dotyczącej ustalenia daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, iż skoro ustawodawca przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r. sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych w nim świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) - to należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady, nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy - tak jak w kontrolowanej sprawie - strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo już we wniosku z 9 sierpnia 2019 r., który wpłynął do organu I instancji 12 sierpnia 2019 r., ponadto ten sam organ administracji (Wójt Gminy [...]) był właściwy w sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń. Sąd I instancji zaznaczył, że użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawowe prawo wyboru świadczenia.

Ponieważ skarżąca dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to w ocenie Sądu i instancji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek. We wniosku opatrzonym datą 9 sierpnia 2019 r. skarżąca bowiem wyraźnie wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oczywistym jest, że już wówczas dokonała ona wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko swoje w tym zakresie skarżąca podtrzymała następnie w piśmie z 12 września 2019 r., w którym wyraźnie wskazała, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie ustalonego na jej rzecz specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalonego decyzją z [...] listopada 2018 r. W piśmie z 23 czerwca 2020 r. skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od "1 września 2019 r." i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z 3 grudnia 2019 r.

Sąd I instancji zaznaczył jednocześnie, że okoliczność, iż skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres obejmujący m.in. miesiące od sierpnia 2019 r. do lipca 2020 r., a nawet pobrała za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Jest bowiem możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku.

Sąd podniósł, iż niewątpliwie skarżąca nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres. Jednakże okoliczność, że skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do tego zasiłku i pobrała to świadczenie, nie wyklucza przyznania jej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. Organ administracji winien natomiast w tej sytuacji skorzystać z możliwości wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej przyznanym zgodnie z jej wyborem. W niniejszej sprawie już we wniosku z 9 sierpnia 2019 r. skarżąca wniosła o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co należy uznać za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną tej decyzji.

Konkludując Sąd uznał, że Kolegium dokonało błędnej wykładni przepisów u.ś.r. (art. 27 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2) przyjmując, iż zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od dnia, od którego nie będzie skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy (w niniejszej sprawie - od 1 sierpnia 2020 r.), pomijając oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, które wpłynęło do organu administracji już 12 sierpnia 2019 r., a które skarżąca konsekwentnie podtrzymywała w pismach z 12 września 2019 r. i z 23 czerwca 2020 r.

W konsekwencji Sąd zobowiązał Kolegium, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględniło, że skarżąca dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia w momencie złożenia wniosku oraz do uwzględnienia przy ustalaniu wysokości świadczenia kompensaty świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, mając na uwadze, że pobierała za przedmiotowy okres specjalny zasiłek opiekuńczy, a oba te świadczenia nie mogą się kumulować.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Zaskarżając wyrok w całości, Kolegium podniosło zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy i:

- uznaniu, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, to możliwe jest przyznanie skarżącej za ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo przysługiwania w tym okresie konkurencyjnego świadczenia, wykluczającego możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji na:

- uznaniu, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. od miesiąca złożenia wniosku, co miało miejsce w sierpniu 2019 r. i skompensowania obu świadczeń przyznanych za ten sam okres, pomimo tego, że dopiero od miesiąca sierpnia 2020 r. brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do dnia 31 lipca 2020 r. skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem,

2) naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję w oznaczonym zakresie, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty, Kolegium wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto, skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne

w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Spór w rozpoznawanej sprawie - determinowany zarzutami skargi kasacyjnej - dotyczył wyłącznie daty, od której świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane wnioskodawczyni, a to z uwagi na zbieg tegoż świadczenia ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, który był jej przyznany w momencie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.

o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co - wbrew stanowisku Sądu I instancji - wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres.

W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Aby więc świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż do dnia [...] lipca 2020 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z [...] grudnia 2019 r. przyznająca W. P. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem F.P. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres zasiłkowy 2019/2020, tj. od dnia 01.11.2019 r. do dnia 31.10.2020 r. Decyzją z [...] lipca 2020 r. organ I instancji - działając za podstawie art. 155 k.p.a. - orzekł bowiem o "uchyleniu realizacji decyzji z [...] grudnia 2019 r." W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w myśl art. 25 ust. 7 u.ś.r. w związku z wnioskiem W. P. z dnia 9 sierpnia 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wnioskiem złożonym na właściwym druku w dniu 13 stycznia 2020 r., wystosował do wnioskodawczyni stosowne wezwanie do złożenia oświadczenia potwierdzającego zgodę na uchylenie decyzji z [...] grudnia 2019 r. przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na ww. pismo, strona wniosła o uchylenie wymienionej decyzji. W związku z tym organ uchylił W. P. specjalny zasiłek opiekuńczy od 1 sierpnia 2020 r.

Powyższa decyzja nie została zakwestionowana przez stronę i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać Sąd I instancji – miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać bowiem przyjdzie, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak

i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. Zgodzić się zatem należy ze skarżącym kasacyjnie, iż w realiach rozpoznawanej sprawy, to dopiero wydanie przez organ ww. decyzji z 30 lipca 2020 r. o uchyleniu decyzji z dnia 3 grudnia 2019 r. przyznającej specjalny zasiłek dla opiekuna (a nie - jak twierdzi Sąd Wojewódzki - złożenie wniosku z dnia 9 sierpnia 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego) - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skoro zaś organ stwierdził w ww. decyzji, iż uchyla realizację decyzji z [...] grudnia 2029 r. od 1 sierpnia 2020 r., to należało przyjąć, że skarżąca dopiero od dnia 1 sierpnia 2020 r. nie już ma prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem i przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku, tj. od sierpnia 2019 r. do 31 lipca 2020 r., gdyż w tym okresie W. P. przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające - jak wyżej wywiedziono - możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Co również istotne – decyzja z [...] lipca 2020 r. - z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu orzekanie w granicach danej sprawy – nie mogła być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, gdyż nie była objęta skargą. Z tych też względów Sąd I instancji nie mógł dokonać innych ustaleń w zakresie daty uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, niż wynikające z prawomocnej decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2020 r.

Powyższe prowadzi zatem do wniosku, iż zarzuty dotyczące błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., były zasadne.

Odnosząc się zaś do zarzutów procesowych, wskazać należy, że oparcie

w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 p.p.s.a., uwarunkowane było jedynie oceną prawnomaterialną, którą wyraził Sąd I instancji, a która to ocena okazała się – jak wyżej wskazano – błędna.

Chybiony natomiast był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. Brak akceptacji skarżącego kasacyjnie co do wskazań udzielonych organowi przez sąd administracyjny nie mógł być kwestionowany w drodze zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten jest bowiem przepisem wyłącznie technicznym, określającym konieczne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, które zaskarżony wyrok zawiera. Z kolei naruszenie art. 153 p.p.s.a. mogłoby stanowić ewentualną podstawę skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd nie zastosowałby się do oceny prawnej przewidzianej w tym przepisie wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu sądu. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła.

Nietrafność tego ostatniego zarzutu nie wpływa jednak na ogólną zasadność skargi kasacyjnej, co prowadzi do wniosku, że uchylenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2020 r. o odmowie przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem F.P. i przyznanie wnioskodawczyni rzeczonego świadczenia na okres od 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony w kwocie [...] zł miesięcznie było legalne.

Biorąc powyższe pod uwagę, i uznając jednocześnie, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 188 w zw. z art. 151 w zw. z art. 193 i w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze charakter sprawy.