Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2143/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 228 par. 1 pkt 1, art. 121 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Warszawie na rzecz M. P. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego;


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez M. P. (dalej: strona lub skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. (dalej: Dyrektor IC, organ odwoławczy lub II instancji) z [...] czerwca 2014 r., nr [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego I w W. (dalej: Naczelnik UC) z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Naczelnika UC z [...] października 2012 r., nr [...].

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z [...] października 2012 r. Naczelnik UC określił kwotę podatku akcyzowego w wysokości 60.490 zł od towaru w postaci: samochodów osobowych marki: Lexus nr VIN [...], Lexus nr VIN [...] i Mercedes Benz nr VIN [...], objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na postawie zgłoszenia celnego nr [...] z [...] lipca 2007 r., wobec których Naczelnika UC decyzją z [...] października 2012 r., nr [...] stwierdził powstanie długu celnego.

Pismem z [...] stycznia 2013 r. r.pr. P. L., występujący w imieniu strony, wniósł o wznowienie – na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze. zm.; dalej: Ordynacja podatkowa) – postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika UC z [...] października 2012 r., nr [...].

Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. Naczelnik UC wznowił postępowanie i decyzją z [...] sierpnia 2013 r. odmówił uchylenia swojej ostatecznej decyzji z [...] października 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że nie zaistniała przesłanka określona w przepisie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Naczelnik UC stwierdził, iż strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających brak możliwości udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej a więc tych okoliczności, które stanowiły podstawę do wystąpienia o wznowienie postępowania.

W wyniku złożonego odwołania zaskarżonym postanowieniem Dyrektor IC stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również podmiotowym. Dyrektor IC wyjaśnił, że niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych polega na złożeniu odwołania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych lub przez podmiot niemający legitymacji do jego wniesienia.

W ocenie Dyrektora IC r.pr. P. L. nie miał legitymacji do występowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Naczelnika UC z [...] października 2012 r. Wynika to z tego, że składając wniosek z [...] stycznia 2013 r. o wznowienie postępowania, r.pr. P. L. powołał się na znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo z [...] grudnia 2012 r. udzielone przez M. P., na mocy którego został upoważniony do wszelkich postępowań przed organami administracji publicznej, w tym organami podatkowymi, skarbowymi, celnymi i egzekucyjnymi. Działając na mocy powyższego pełnomocnictwa r.pr. P. L. zapoznał się z aktami sprawy zakończonej ostateczną decyzją Naczelnika UC i złożył wniosek o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie. Do wniosku nie dołączył jednak stosownego pełnomocnictwa.

Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o wznowienie postępowania uruchamia nadzwyczajny tryb rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Rozpoczyna się odrębne postępowanie, co oznacza – zgodnie z przepisem art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej – że pełnomocnik winien dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo, czego nie uczynił a tylko powołał się na pełnomocnictwo udzielone przez stronę 14 grudnia 2012 r. Zdaniem Dyrektora IC sam fakt istnienia pełnomocnictwa do działania w sprawach określonego rodzaju przed organami administracji nie ma żadnego prawnego znaczenia, gdyż dopiero powołanie się na udzielone pełnomocnictwo i jego złożenie w konkretnej sprawie pozwala przyjmować, że strona jest w danej sprawie reprezentowana przez pełnomocnika.

Dyrektor IC wskazał, powołując się na art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej, że niedołączenie pełnomocnictwa do wniosku z [...] stycznia 2013 r. daje mu podstawę do przyjęcia braku legitymacji procesowej do udziału w postępowaniu przed Naczelnikiem UC w sprawie uchylenia w trybie wznowienia postępowania ostatecznej decyzji z [...] października 2012 r. Stwierdził zatem, że wszczęcie przez Naczelnika UC postępowania na wniosek r.pr. P. L. było bezskuteczne, a wydana po przeprowadzeniu postępowania decyzja nie mogła zostać skutecznie wprowadzona do obrotu prawnego.

Pismem z [...] lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył skargę na postanowienie Dyrektora IC wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1) art. 228 § 1 w zw. z art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż fakt niezłożenia do akt postępowania, w przedmiocie wznowienia postępowania, dokumentu pełnomocnictwa skutkuje brakiem legitymacji pełnomocnika skarżącego do występowania w postępowaniu wznowieniowym, podczas gdy do akt postępowania pierwotnego w stosunku do postępowania wznowieniowego został złożony odpis pełnomocnictwa ogólnego;

2) art. 228 § 1 w zw. z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, w związku z brakiem legitymacji pełnomocnika skarżącego do występowania w postępowaniu wznowieniowym, podczas gdy skarżący w toku postępowania przed organem I Instancji nie był wzywany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o wznowienie postępowania oraz faktu złożenia pełnomocnictwa ogólnego organowi II instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że pełnomocnictwo złożone do akt postępowania podatkowego było datowane na [...] grudnia 2012 r. i miało charakter ogólny. Zdaniem pełnomocnika organ prowadzący postępowanie wznowieniowe od momentu jego wszczęcia, aż do wydania decyzji miał świadomość istnienia pełnomocnictwa ogólnego, w przeciwnym razie organ zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej wezwałby wnoszącego podanie do uzupełnienia braków formalnych. Wyjaśnił także, że w odpowiedzi na wezwanie organu II instancji z [...] maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył do akt postępowania dokument pełnomocnictwa ogólnego datowany na [...] grudnia 2012 r. Dlatego też w sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające organowi II instancji wydanie zaskarżonego postanowienia. Zdaniem pełnomocnika przyjmując, że podatnik zobowiązany był do ponownego składania dokumentu pełnomocnictwa, to nie może on ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania działania przez organ I instancji. Skarżący nie uzupełnił braku formalnego podania, gdyż nie był do takiego działania wzywany przez organ. Przeciwnie, w toku całego postępowania, zarówno organ I jak i II instancji, dokonywały doręczeń na adres pełnomocnika skarżącego i ani razu, aż do momentu wydania zaskarżonego postanowienia, nie kwestionowały jego należytego umocowania.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego w zaistniałej sytuacji organ II instancji kwestionując umocowanie pełnomocnika skarżącego do działania w postępowaniu wznowieniowym winien uchylić decyzję organu I instancji i skierować sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych podania.

Pełnomocnik podkreślił, że w kontekście analizy umocowania sprawy wznowieniowej nie sposób uznać ją za postępowanie odrębne. Wznawia się bowiem postępowanie, a zatem jest to ta sama sprawa co sprawa objęta wnioskiem o wznowienie. Sposób prowadzenia akt postępowań (odrębnych dla etapu zakończonego decyzją ostateczną i odrębnych dla etapu od wniosku o wznowienie) pozostaje bez wpływu na ocenę o złożeniu pełnomocnictwa do akt postępowania, o ile takie zostało złożone do akt postępowania dla etapu zakończonego decyzją (w ocenie organu) ostateczną.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa, a to powoduje konieczność jego uchylenia.

Odwołanie może być niedopuszczalne z wielu przyczyn. Najogólniej rzecz biorąc, jest to taka sytuacja, w której obowiązujące prawo nie przewiduje możliwości prowadzenia postępowania odwoławczego. Są to zatem okoliczności, które nie wynikają z treści decyzji, lecz są w stosunku do niej zewnętrzne. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom Dyrektora IC, nie występuje niedopuszczalność odwołania ze względów podmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym jak słusznie wskazał Dyrektor IC zachodzą, gdy odwołanie zostanie złożone przez osobę niemająca zdolności do czynności prawnych lub przez podmiot niemający legitymacji do jego wniesienia. W sprawie niewątpliwie przedmiotem sporu nie była kwestia braku zdolności do czynności prawnych. Sporna jest natomiast legitymacja do wniesienia odwołania. W tym miejscu należy podkreślić, że instytucja niedopuszczalności odwołania dotyczy okoliczności, które powstały, co do zasady, po wydaniu decyzji przez organ I instancji i które ujawniły się dopiero na etapie odwoławczym. Instytucja ta, co do zasady, nie dotyczy natomiast okoliczności istniejących już na etapie wszczęcia postępowania.

Przechodząc do analizy sprawy, sąd przypomina, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez r.pr. P. L., występującego w imieniu M. P. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł ten sam podmiot, który złożył wniosek o wznowienie postępowania. W stosunku do tego też podmiotu było prowadzone wznowione postępowanie i następnie została wydana decyzja. W takiej sytuacji nie można odmówić przymiotu strony adresatowi decyzji podatkowej, na wniosek którego toczyło się postępowanie. Innymi słowy nie można stwierdzić, że odwołanie zostało złożone przez podmiot niebędący stroną, czy też podmiot, który nie miał legitymacji do jego wniesienia. Wymaga podkreślenia, że organ odwoławczy, na etapie prowadzonego przez siebie postępowania zażądał, od pełnomocnika wykazania legitymacji do złożenia odwołania i ustanowiony pełnomocnik, w odpowiedzi na to żądanie, przesłał pełnomocnictwo z [...] grudnia 2012 r. Zatem już tylko z tej przyczyny brak było podstaw prawnych do kwestionowania legitymacji pełnomocnika do złożenia odwołania i stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Nadesłane pełnomocnictwo miało charakter ogólny i z całą pewnością upoważniało do reprezentowania skarżącego w postępowaniu odwoławczym prowadzonym przez Dyrektora IC.

W związku z powyższym Dyrektor IC w sposób nieprawidłowy zastosował art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, uznając brak legitymacji pełnomocnika do złożenia odwołania, co powoduje konieczność uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Co więcej sąd wskazuje, że zaakceptowanie tego typu rozstrzygnięcia organu odwoławczego spowodowałoby, że w obiegu prawnym nadal znajdowałaby się decyzja Naczelnika UC z [...] sierpnia 2013 r. odmawiająca uchylenia własnej decyzji ostatecznej. Decyzja ta została bowiem doręczona pełnomocnikowi strony. Zatem strona i organ są tą decyzją związani. Natomiast wydanie postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania w żaden sposób nie ma wpływu na: istnienie tej decyzji w obrocie prawnym (nie eliminuje jej), związanie tą decyzją stron postępowania oraz skutki tą decyzją wywołane. Słusznie w tym zakresie wskazał pełnomocnik skarżącego, że w wypadku uznania, iż nie miał on legitymacji do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, to organ odwoławczy winien uchylić tę decyzję i skierować sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych podania. W ten sposób organ odwoławczy usunąłby ewentualne wątpliwości, co legitymacji pełnomocnika do wniesienia podania w imieniu strony i co najważniejsze usunąłby z obiegu prawnego wadliwą, w jego ocenie decyzję.

W tym miejscu należy także odnieść się do zasadniczej kwestii spornej, a więc umocowania pełnomocnika do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

W ocenie sądu, w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zastosował nieuprawnioną formalistyczną wykładnię przepisów Ordynacji podatkowej, a w szczególności art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organ podatkowy może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony.

Sąd zauważa, że art. 98 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), do którego m.in. stosowania odsyła art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi, że pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

Niewątpliwie załączone w dniu przeglądania akt ([...] grudnia 2012 r.) pełnomocnictwo z [...] grudnia 2012 r. miało charakter pełnomocnictwa ogólnego, gdyż upoważniało pełnomocnika do reprezentowania mocodawcy we wszelkich postępowaniach przed organami administracji publicznej, w tym organami podatkowymi, skarbowymi, celnymi i egzekucyjnymi, w szczególności w postępowaniach podatkowych, kontrolnych, celnych, egzekucyjnych. Zatem pełnomocnictwo to upoważniało do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

W dalszej kolejności rozważenia wymaga, czy w tej konkretnej sprawie pełnomocnik do wniosku o wznowienie postępowania winien ponownie złożyć pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącego, czy też wystarczającym do wszczęcia i prowadzenia postępowania było powołanie się na pełnomocnictwo już znajdujące się w aktach sprawy.

Zdaniem sądu wystarczającym było powołanie się na pełnomocnictwo już znajdujące się w aktach sprawy. Sąd, co do zasady, podziela pogląd organu odwoławczego o konieczności załączania przez pełnomocnika do każdego podania (wszczynającego sprawę) oddzielnie pełnomocnictwa upoważniające go do działania w imieniu mocodawcy. Jednakże należy zauważyć, powołując się na sekwencję zdarzeń, że [...] grudnia 2012 r. (oświadczenie pełnomocnika), pełnomocnik zapoznał się z aktami zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika UC z [...] października 2012 r. postępowania. W dniu tym pełnomocnik załączył stosowne pełnomocnictwo wraz z upoważnieniem dla aplikanta. Następnie [...] stycznia 2013 r. pełnomocnik złożył wniosek o wznowienie postępowania powołując się na uprzednio złożone pełnomocnictwo. Zatem należy podkreślić, że w dniu zapoznania się z aktami sprawy w sprawie nie toczyło się jakiekolwiek postępowanie, gdyż decyzja organu I instancji w tej dacie była już decyzją ostateczną. Dlatego też w ocenie sądu organ I instancji był uprawiony (co też zasadnie uczynił), do potraktowania tego pełnomocnictwa jako pełnomocnictwa złożonego do postępowania wszczętego wnioskiem o wznowienie postępowania. Żaden bowiem z przepisów prawa nie nakłada obowiązku, aby jednocześnie wraz z wnioskiem złożyć stosowne pełnomocnictwo. Nic nie stoi na przeszkodzie aby najpierw złożyć pełnomocnictwo i następnie stosowny wniosek, co w sprawie miało miejsce. Należy także zaznaczyć, że pełnomocnictwo z [...] grudnia 2012 r. nie budziło zastrzeżeń w postępowaniu pierwszo-instancyjnym, w którym Naczelnik UC traktował r.pr. P. L. jako właściwie ustanowionego pełnomocnika do działania w imieniu skarżącego (postanowienie o wznowieniu postępowania, decyzja, a także inne wydawane w toku postępowania postanowienia zostały doręczone pełnomocnikowi). Zatem w przedmiotowej sprawie zupełnie wystarczające było powołanie się przez pełnomocnika na wcześniej złożone do akt pełnomocnictwo. Co więcej, po uzupełnienia braków odwołania i nadesłanie odpisu tego samego pełnomocnictwa, nie ma już żadnych wątpliwości, że pełnomocnik był umocowany do złożenia i popierania wniosku o wznowienie postępowania.

W związku z powyższym Dyrektor IC wskazując na brak legitymacji do złożenia wniosku o wznowienie postepowania naruszył zasadę zaufania wyrażoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej – postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Należy podkreślić, że tak jak przepisy dotyczące doręczeń, tak samo przepisy dotyczące instytucji pełnomocnictwa mają za zadanie chronić stronę postępowania. Natomiast w przedmiotowej sprawie Dyrektor IC dokonał wykładni tych przepisów w sposób formalistyczny i jednocześnie działający na nie korzyść skarżącego. Dlatego też zasadny jest zarzut skargi, że przyjmując nawet (co jak sąd wykazał nie było prawidłowe), iż skarżący zobowiązany był do ponownego składania dokumentu pełnomocnictwa, to nie może on ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania działania przez organ I instancji.

Mając powyższe na względzie sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Naruszenia tych przepisów miało niewątpliwy wpływ na wynik postępowania. W tym stanie sprawy uznać należało, iż wnioski jakie wyprowadził organ odwoławczy są nieprawidłowe.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym Dyrektor IC uwzględni wyżej prezentowaną ocenę prawną i merytorycznie rozpozna odwołanie.

Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie pomieszczone w punkcie 2 wyroku zostało wydane na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), a zasądzona tam kwota obejmuje: zwrot 100 zł wpisu uiszczonego przez skarżącego, koszty zastępstwa procesowego (240 zł) oraz zwrot opłaty należnej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).