Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1222/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 6
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 128, art. 129
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: Art. 32, art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 czerwca 2021 r. znak [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 735), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. N. od decyzji z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójta Gminy odmawiającej A. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskowanego na matkę I. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyżej opisaną decyzja organ l instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką I. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, iż w dniu 27 stycznia 2021 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. K., która legitymuje się Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności wydanym w dniu 14 stycznia 2008 r., znak: [...] przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o zakwalifikowaniu jej na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, że niepełnosprawność u I. K. istnieje od 1967 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lipca 2004 roku.

Skarżąca A. N. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - złożyła stosowne oświadczenie przewidziane w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 lipca 2019 r. Z tego tytułu decyzjami z dnia [...] 2019 r., znak: [...] oraz z dnia [...] 2019r. znak: [...] i z dnia [...] 2020r. znak: [...] przyznano jej specjalny zasiłek opiekuńczy na kolejne okresy zasiłkowe 2019/2020 i 2020/2021.

Ze złożonego przez stronę oświadczenia wynika, że oprócz niej są jeszcze trzy osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz I. K.: M. W., I. B. oraz i L. R., które również złożyły oświadczenie, że nie są w stanie opiekować się matką. Organ stwierdził, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że I. K. wymaga opieki i kontroli osoby drugiej.

W ocenie organu l instancji w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem z dokumentacji wynika, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki – I. K. powstała w wieku 23 lat, jednakże nie był to okres w którym się uczyła, a tym samym niepełnosprawność ta nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ powołał się na wyjaśnienia Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z których wynika, że sam Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie określił skutki wejścia w życie swojego wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na podstawie zgromadzonych akt sprawy i biorąc pod uwagę stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9.05.2018 r. organ l instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku zawartego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jest jednym z kilku warunków, które należy spełnić łącznie w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność u I. K. istnieje od 23-go roku życia, jednak nie powstała w trakcie trwania nauki w szkole lub szkole wyższej. Ponadto organ uznał, że skarżąca spełnia przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak ustawodawca pozbawił osoby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, której niepełnosprawność powstała później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje żadnych możliwości niezastosowania tej negatywnej przesłanki. Z uwagi na nie spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy organ odmówił stronie wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca A. N. zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, biorąc pod uwagę moment powstania niepełnosprawności jako podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Powołując się na wyrok Trybunał Konstytucyjny z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz na zapis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z całodobową opieką nad matką I. K., która od wielu lat leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu depresji, niedosłyszenia na dwoje uszu - dwa aparaty słuchowe, problemów w poruszaniu się. Schorzenia te sprawiają, że matka nie może pozostawać sama w domu, wymaga wykonywania przez osobę sprawującą opiekę następujących czynności: kąpanie, mycie, przygotowanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, sprzątanie, pranie, palenie w piecu w celu ogrzania mieszkania, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, podawanie leków, czuwanie podczas snu. Nadto skarżąca oświadczyła, że jeżeli zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne, zrezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.). Zdaniem organu odwoławczego stanowisko organu I instancji jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b tej ustawy.

Organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem organu odwoławczego stanowisko prawne organu l instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację.

Organ odwoławczy wskazał, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. I. K. ur. [...] 1944r. powstała w wieku 23 lat, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ podniósł jednakże, że w sprawie ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Rozpoznając sprawę organ l instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w szczególności wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż odwołująca się brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

Skarżąca A. N. w III części wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, iż jest rolnikiem i z dniem 1 lipca 2019 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Z załączonego zaś do akt sprawy wywiadu środowiskowego dotyczącego opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką wynika, iż I. K. mieszka sama, jest osobą w wieku 77 lat, schorowaną, ma zaburzenia depresyjne nawracające, problemy z kręgosłupem i sercem oraz problemy ze słuchem - znaczny niedosłuch. Ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego. W/w zgodnie z jej oświadczeniem złożonym dnia 11 lutego 2021 r. wymaga pomocy w czynnościach związanych z ubieraniem się, przygotowaniem ciepłego posiłków, utrzymaniem porządku i czystości w domu, robieniem zakupów, dowożeniem na wizyty lekarskie, wykupieniem recept, załatwieniem spraw urzędowych, z zakupem sprzętu tj. kuli, aparatu słuchowego, baterii do aparatu.

Wszystkie opisane wyżej czynności wykonuje skarżąca. Zakres wymienionych wyżej czynności ustalonych na podstawie oświadczenia osoby wymagającej opieki – I. K. jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniu odwołującej z dnia 11 lutego 2021 r. (tj. pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu czystości w domu, robieniu zakupów, organizowaniu wizyt lekarskich, wykupieniu leków). Z przeprowadzonego dnia 11 lutego 2021 r. wywiadu wynika, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad matką we wskazanym w oświadczeniu zakresie.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w tym z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił, iż niepełnosprawna I. K. mieszka sama, a z akt sprawy nie wynika, aby była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Natomiast takie czynności jak: przypominanie o zażywaniu leków, przygotowanie posiłków, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszenie podczas wizyt, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Ponadto zauważyć należy, iż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, będącą osobą kontaktową, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie prowadzenia czy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ podniósł, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że oprócz skarżącej są jeszcze trzy osoby - jej rodzeństwo - zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej I. K. M. W. mieszka w tej samej miejscowości co matka, pracuje, L. R. mieszka w C, pracuje, I. B. mieszka w K, pracuje. Wskazane okoliczności - wykonywanie pracy zawodowej, czy zamieszkiwanie w innej miejscowości, posiadanie rodziny nie zwalnia tych osób ze spełniania obowiązku alimentacyjnego, bowiem obowiązek ten nie musi polegać tylko na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego rodzica, ale może przybrać także inną formę pomocy takiej osobie np. współopłacenie usług opiekuńczych.

Zatem zdaniem organu odwoławczego nie istnieją obiektywne okoliczności uniemożliwiające im sprawowanie opieki w sposób bezpośredni czy też poprzez zabezpieczenie usług na rzecz matki, które odciążyłyby osobę sprawującą opiekę i pozwoliłyby jej na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nadto skoro w ocenie organu odwoławczego odwołująca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to w przedmiotowej sprawie nie dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ust. 5 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca A. N. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania w postaci:

a) art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie sprawy bez podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do właściwego załatwienia sprawy, z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, w sytuacji gdy organ administracji publicznej posiadał wszelkie uprawnienia do uwzględnienia odwołania,

b) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, wybiórczej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego zwłaszcza poprzez:

pominięcie złożonych przez skarżącą dowodów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności z 14 stycznia 2008 r., [...]7, w którego treści wskazano, że I. K. wymaga stałej opieki,

pominięcie faktu, że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na podstawie art. 16a u.ś.r., a to w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym,

dokonanie wadliwej analizy i oceny wywiadu środowiskowego i pominięcie zawartych tam wniosków, że I. K. wymaga ciągłej, stałej opieki oraz kontroli osoby drugiej,

- pominięcie danych zawartych w przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej I. K., która potwierdza, że wymaga ona stałej opieki,

brak podjęcia wnikliwych czynności związanych z analizą sytuacji życiowej pozostałych dzieci I. K. i przyjęcie w nieuzasadniony sposób, że mają one możliwość partycypacji w jakiejkolwiek formie w opiece nad matką, podczas gdy w rzeczywistości jest to niemożliwe,

brak podjęcia wnikliwych czynności związanych z analizą sytuacji skarżącej oraz jej matki i nieuzasadnione uznanie, że skarżąca może opiekować się matką oraz jednocześnie pracować zawodowo lub prowadzić gospodarstwo rolne, podczas gdy zakres czynności opiekuńczych nad I. K. wyłącza jakąkolwiek inną działalność zarobkową skarżącej,

c) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności:

błędne uznanie, że I. K. nie wymaga stałej pomocy, podczas gdy jej stan zdrowia, w tym choroba psychiczna, znaczny niedosłuch na oboje uszu, niedowidzenie oraz problemy z poruszaniem się wskazują na to, że potrzebuje ona stałej opieki, co potwierdza m.in. treść orzeczenia o niepełnosprawności z 14 stycznia 2008 r., [...],

błędne ustalenie, że rodzeństwo skarżącej może uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad I. K. w sposób bezpośredni lub poprzez zabezpieczenie usług, podczas gdy organ nie czynił pogłębionych ustaleń w tym zakresie,

d/ art. 79a k.p.a. poprzez brak wskazania skarżącej przez organ administracji, że w sprawie wszczętej na jej wniosek nie zostały spełnione lub wykazane przesłanki zależne od strony, a to w zakresie czynności związanych z udowodnieniem stanu zdrowia I. K. oraz czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony,

e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny, pobieżny, z pominięciem wskazania, które fakty oraz dowody zostały przez organ uznane za udowodnione bądź wręcz bezsporne, a także pominięcie, którym dowodom i z jakich przyczyn organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zwłaszcza że uzasadnienie kontrolowanych decyzji nie jest spójne z ustalonym stanem faktycznym w zakresie sprawowanej przez skarżącą opieki - które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziły do wydania wadliwej i nieuzasadnionej decyzji przez organ odwoławczy oraz naruszenia praw skarżącej;

2. będące skutkiem wadliwej oceny materiału dowodowego i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej w skrócie u.ś.r.), poprzez:

dokonanie błędnej wykładni pojęcia stałej opieki i niezasadne uznanie, że I. K. nie wymaga stałej opieki, mimo wykazania w toku postępowania, że jej stan zdrowia, przede wszystkim choroba psychiczna, znaczny niedosłuch na oboje uszu, niedowidzenie, problemy z poruszaniem się powodują, że wymaga ona stałej opieki,

dokonanie błędnej wykładni przepisu zwłaszcza w zakresie sprawowania stałej opieki i uznanie, że niezbędne jest, aby opiekun mieszkał wspólnie z osobą niepełnosprawną, podczas gdy nie jest to przesłanka wynikająca z ww. przepisu,

- dokonanie błędnej wykładni ww. przepisu i uznanie, że posiadanie przez osobę niepełnosprawną kilkorga dzieci wyłącza możliwość przyznania jednej z nich świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie powołanego przepisu art. 17 u.ś.r. - które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy poprzez nieuzasadnione odmówienie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji doprowadziły do wydania błędnej decyzji przez organ odwoławczy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy z [...] 2021 r., znak: [...] w całości.

W ocenie skarżącej obie decyzje powinny zostać uchylone z uwagi na wydanie ich z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. W toku przeprowadzonego postępowania zdaniem skarżącej organ uchybił zasadom procedowania, co przejawia się w pobieżnym przeprowadzeniu czynności, a także wadliwej, dowolnej i wybiórczej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, co następnie przełożyło się na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zupełnie zdaniem skarżącej nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, zwłaszcza organu II instancji, który wskazuje jako przesłankę negatywną dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych fakt, że nie mieszka ona z matką, a wskazany zakres czynności opiekuńczych nie przemawia za uznaniem, że I. K. wymaga stałej opieki.

Zdaniem skarżącej w pełni wykazała ona, że spełnia wszystkie przesłanki wskazane w ww. przepisie, a przez to, że przysługuje jej prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo udowodnienia spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. na skutek błędów organu administracji skarżącej odmówiono tego uprawnienia.

W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że postępowanie przez organy administracji publicznej było przeprowadzone bardzo pobieżnie. Sytuacja, że organ uznaje wskazane przez A. N. i I. K. czynności opiekuńcze za niewystarczające nie może zostać uwzględniona. Organ nie dokonał pogłębienia informacji, nie przeanalizował dokładnie sytuacji zdrowotnej i życiowej I. K., nie przesłuchał skarżącej bądź świadków, którzy mogliby potwierdzić te okoliczności.

Organy administracji mimo posiadania znacznej dokumentacji, w tym dokumentacji medycznej I. K., nie zanalizowały jej poprawnie. Organ dysponował złożonym wraz z wnioskiem 27 stycznia 2021 r. odpisem orzeczenia o niepełnosprawności z 14 stycznia 2008 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, znak: [...]. Już w treści tego orzeczenia, a dokładnie jego części wskazań w pkt 7 wskazano, że I. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Należy wskazać, co również umknęło organom, że od czasu wydania przedmiotowego orzeczenia stan zdrowia I. K. uległ pogorszeniu i to w znacznym stopniu. To pogorszenie stanu zdrowia I. K. i konieczność sprawowania nad nią stałej opieki potwierdza pozostała dokumentacja medyczna przedłożona w toku postępowania przez skarżącą. Obecnie u I. K. zdiagnozowano chorobę afektywno-dwubiegunową (ChAD) z przewagą epizodów depresyjnych oraz lekooporną. Ponadto u I. K. stwierdzono cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, początkowe zmiany otępienia miażdżycowego, niedosłuch, niedowidzenie, a także zmiany zwyrodnieniowe narządów ruchu: stawów kolanowych i biodrowych. Powyższe skutkują tym, że jest ona niemalże osobą leżącą. Ma ona problemy z poruszaniem się we własnym domu, co jest skutkiem problemów ze słuchem, wzrokiem oraz zwyrodnienia stawów. Wymaga asysty przy niemalże każdej czynności jaką podejmuje, przy czym zaznaczyć należy że spędza ona w łóżku leżąc większość swojego czasu. Wszystkie czynności związane z opieką nad nią, zadbaniem o jej otoczenie, wykonuje wyłącznie skarżąca.

W ocenie skarżącej organ pominął treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania I. K. przez pracownika socjalnego. Co istotne organ administracji nie uzasadnił, dlaczego przedmiotowych wniosków z wywiadu środowiskowego pod uwagę nie wziął. Organ zupełnie zignorował, że skarżąca od 1 lipca 2019 pobiera specjalny zasiłek, przyznawany na podstawie art. 16a u.ś.r. Podstawa przyznania obu zasiłków w postaci sprawowania stałej opieki jest taka sama. Z tej przyczyny działanie organu i kwestionowanie faktu, że skarżąca nie opiekuje się na stałe matką, podczas gdy w 2019 r. ustalając prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uznano, że sprawuje ona taką opiekę, jest co najmniej nielogiczne.

Nie są również uzasadnione dywagacje organu dotyczące tego, że skarżąca nie mieszka razem ze swoją matką. Organy na bazie przesłanki braku wspólnego miejsca zamieszkania wadliwie dokonały wykładni pojęcia stałej opieki. W przypadku niniejszej sprawy skarżąca należycie wykazała, że pozostaje w całodobowej dyspozycji w celu sprawowania opieki nad matką i codziennie pomaga jej w bieżących czynnościach, ponieważ z uwagi na choroby jest ona ograniczona w prawidłowym funkcjonowaniu. Zatem bezsprzecznie zostało wykazane w toku postępowania, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką I. K., zaś organ nie uwzględniając tych okoliczności doprowadził do wydania wadliwej decyzji.

Również nie jest uzasadnione stanowisko organu administracji, że inne osoby mogą sprawować opiekę nad I. K. w sposób bezpośredni czy też poprzez zabezpieczenie, w tym sfinansowanie usług na rzecz matki.

Zdaniem skarżącej twierdzenia organu o tym, że pozostałe dzieci I. K. mogą nad nią sprawować opiekę albo zapewnić środki na taką opiekę nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Dwie córki I. K. mieszkają bardzo daleko – L. R. w C, a I. B. w K. Już te okoliczności zupełnie wyłączają je ze sprawowania bezpośredniej opieki nad matką. Również M. W. nie ma takiej możliwości, gdyż pracuje. Opieka nad matką łączyłaby się dla niej z koniecznością rezygnacji z pracy. Ponadto organ nie badał sytuacji majątkowej i rodzinnej stron. Ww. dzieci I. K. mają swoje rodziny, a środki jakie posiadają na swoje utrzymanie nie pozwalają na finansowanie opieki nad matką.

Należy wskazać, że czynności wykonywane przez skarżącą to liczne czynności nie tylko czysto medyczne, higieniczne, ale także i pozostałe, tj. robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, czasem pomoc w spożywaniu posiłków, opłacanie rachunków, dbanie o nieruchomość, pilnowanie spraw bieżących, towarzyszenie w wizytach lekarskich itp. Czynności te trudno wręcz zebrać w jeden katalog, a zajmują one mnóstwo czasu i są niezbędne, aby I. K. mogła funkcjonować. Z tego też względu przesłanka sprawowania stałej opieki przez skarżącą nad I. K. została spełniona, co pominął zupełnie organ administracji.

Tym samym rozważania organu na temat możliwości zapewnienia I. K. innych usług, innego rodzaju opieki w tym pod postacią w placówkach leczniczych, odbiega zupełnie od treści wyżej powołanego przepisu.

Wobec powyższego stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że skarżąca może sprawować opiekę nad matką i prowadzić jednocześnie gospodarstwo rolne nie znajdującą odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a ponadto jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.

Organy administracji publicznej naruszyły także art. 79a u.ś.r. Skoro organy uznały, że skarżąca nie wykazała wszystkich przesłanek, to winny ją o tym poinformować. Skarżąca była poinformowana tylko o treści art. 10 k.p.a. Powyższe doprowadziło do naruszenia praw skarżącej.

Zdaniem skarżącej organ naruszył także przepis art. 107 § 3 k.p.a., gdyż przedmiotowa decyzja nie zawiera wskazanych w nim elementów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało w żaden sposób oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Nie wiadomo zatem co stało u podstaw takiej decyzji organu II instancji. Konsekwencją tych błędów proceduralnych, wadliwej oceny dowodów oraz błędnych ustaleń stanu faktycznego jest naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż organy dokonując także wadliwej wykładni tego przepisu odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego mimo spełnienia przez nią wszelkich przesłanek.

Należy wskazać, że nie ma racji organ I instancji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego i czasu powstania niepełnosprawności. W tym przypadku najważniejsze znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (opubl. OTK-A 2014/9/104), W obecnym stanie prawnym bezsprzecznie skarżącej przysługuje możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że niepełnosprawność u I. K. powstała gdy miała ona 23 lata nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącej I. K. legitymuje się Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności wydanym w dniu 14 stycznia 2008 r., znak: [...] przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o zakwalifikowaniu jej na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, że niepełnosprawność u I. K. istnieje od 1967 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 lipca 2004 roku.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Rację ma zatem organ odwoławczy, a skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub jej pomijać. Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony.

Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W powyższym zakresie stanowisko organu I instancji było błędne, natomiast stanowisko organu odwoławczego prawidłowe.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż "na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, a lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zasada ta dotyczy też niewątpliwie małżonków. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., IV SA/Gl 639/17, LEX nr 2437760).

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej I. K. jest osobą nie w pełni samodzielną w czynnościach dnia codziennego. Leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu depresji, ma niedosłuch, nosi dwa aparaty słuchowe, ma również problemy z poruszaniem się. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką wykonując następujące czynności: kąpanie, mycie, przygotowanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, sprzątanie, pranie, palenie w piecu w celu ogrzania mieszkania, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, podawanie leków, czuwanie podczas snu, dowożenie na wizyty lekarskie. Skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z matką, która mieszka sama.

Skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki I. K. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy w postepowaniu oprócz skarżącej zobowiązane do alimentacji matki są jej pozostałe dzieci: M. W., która mieszka w tej samej miejscowości co matka, L. R. mieszkająca w C, I. B. mieszkają w K. Wszystkie córki I. K. poza skarżącą pracują.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni.

W realiach niniejszej sprawy do alimentacji wobec I. K. oprócz skarżącej zobowiązanych jest jeszcze troje jej dzieci. Wszystkie te osoby pracują. Jedna z córek mieszka w tej samej miejscowości co matka, nie zachodzą zatem żadne obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez skarżącą i M. W. naprzemiennie, jest to kwestia jedynie poczynienia odpowiednich w tym zakresie ustaleń. Również pozostałe córki I. K. mogą wspomagać siostry w sprawowaniu opieki, na przykład osobiście w weekendy lub finansowo. Kwestia ta jest jednak w okolicznościach niniejszej sprawy drugorzędna.

Przede wszystkim należy podnieść, że w okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie jest zdaniem Sądu usprawiedliwione twierdzenie, że rezygnacja przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Należy zauważyć, że czynności domowe takie jak sprzątanie, pranie, palenie w piecu w celu ogrzania mieszkania, robienie zakupów, opłacanie rachunków stanowią normalne prace, które prawdopodobnie podejmowałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków czy dowożenie na wizyty lekarskie to czynności wykonywane sporadycznie. Czynności w postaci kąpania, mycia, przygotowania ubrań, ubierania czy mierzenia ciśnienia można pogodzić z pracą, szczególnie w gospodarstwie rolnym, gdzie godzin pracy nie narzuca pracodawca. Zdaniem Sądu czuwanie nad matką podczas snu nie jest możliwe, jeśli skarżąca z matką nie mieszka. Skarżąca nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia matki takich ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, a w szczególności wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, która to praca charakteryzuje się sezonowością. Należy podkreślić, że I. K. mieszka sama, a zatem jest w stanie przez jakiś czas pozostawać bez opieki.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2.02.2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Jeśli skarżąca nie zamieszkuje z matką, to nie może być mowy o stałej opiece w wyżej opisanym rozumieniu, gdyż wyklucza to już sam fakt odrębnego zamieszkiwania. Fakt ten jest również zbieżny z zakresem wykonywanych czynności opiekuńczych, które da się wykonywać bez wspólnego zamieszkiwania z osobą podlegającą opiece. Sąd nie kwestionuje, że skarżąca opiekuje się matką, jednakże zakres wykonywanych czynności nie mieści się w pojęciu stałego sprawowania opieki, które stanowiłoby podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu zarzuty skargi są nieuzasadnione, organ odwoławczy ustalił stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku na podstawie art. 16a u.ś.r. nie ma wpływu na ustalenie istnienia przesłanek przyznania świadczenia w niniejszej sprawie, gdyż Sąd nie ocenia prawidłowości decyzji o przyznaniu tegoż zasiłku w niniejszym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w wyroku, o oddaleniu skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a.