Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1899/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 art. 27 i 29
journal: Dz.U. 2006 nr 123 poz 857
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia NSA Leszek Kamiński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 777/11 w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 października 2011 r. nr DNS-HŻ.906.79.2011 w przedmiocie zabezpieczenia wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 777/11, oddalił skargę D. W. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 3 października 2011 r., nr DNS-HŻ.906.79.2011, w przedmiocie zabezpieczenia wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi. W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu 15 października 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białej Podlaskiej na podstawie art. 29 oraz art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.) w związku z art. 123 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168), zw. dalej k.p.a. oraz art. 1a pkt 12 lit. b tiret 3 i art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.),zw. dalej u.p.e.a., po kontroli przeprowadzonej w dniach 2 i 15 października 2010 r., z urzędu postanowił o zabezpieczeniu poprzez odebranie wyrobów określonych jako "przeznaczone do celów kolekcjonerskich" oraz wszystkich podobnych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi w postaci:

1) "Cherry Coco" 16 opakowań x 0,25 g - wyrób w postaci proszku;

2) "Fresh Coco" 21 opakowań x 0,25 g - wyrób w postaci proszku;

3) "Bad Coco" 21 opakowań x 0,25 g - wyrób w postaci proszku;

4) "Coco Death" 12 opakowań x 0,25 g - wyrób w postaci proszku;

5) "Szczęściara" 27 opakowań x 0,25 g, 42 opakowania x 0,5 g, 18 opakowań 1 g - wyrób w postaci mieszanki ziołowej;

6) "Diablo" 32 opakowania x 0,25 g, 33 opakowania x 0,5 g, 7 opakowań x 1 g - wyrób w postaci mieszanki ziołowej;

7) "Szamanka" 44 opakowania x 0,25 g, 22 opakowania x 0,5 g, 5 opakowań x 1 g - wyrób w postaci mieszanki ziołowej;

8) "Power Love" 6 opakowań x 4 szt. - wyrób w postaci kapsułek;

9) "Schok" 5 opakowań x 1 szt. - wyrób w postaci kapsułek;

10) "Mullein" 1 opakowanie x 250 g - wyrób w postaci ciętych liści;

11) "Marshmallow" 1 opakowanie x 1 kg, 1 opakowanie x 20 g - wyrób w postaci mieszanki ziołowej,

Organ wskazał, że dystrybutorem wyrobów wymienionych w punktach 1-9 jest D. W.. Wydanemu postanowieniu nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że decyzją z dnia 2 października 2010 r., nr GIS-BI-073-239/RS/10, Główny Inspektor Sanitarny wycofał z obrotu środki przeznaczone do celów kolekcjonerskich mogące mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, a wobec których istnieje uzasadnione przypuszczenie, że są spożywane przez ludzi.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białej Podlaskiej w toku kontroli stwierdził, że na opakowaniach opisanych w postanowieniu artykułów znajdują się informacje: "Produkt kolekcjonerski przeznaczony dla osób pełnoletnich. Produkt nie do spożycia przez ludzi. Chronić przed dziećmi". Organ uznał jednakże, iż umieszczenie na opakowaniach przytoczonych informacji nie wyklucza spożywania tych wyrobów przez ludzi. Fakt spożywania powyższych wyrobów oraz im podobnych jest zaś faktem powszechnie znanym i jako taki zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. nie wymaga dowodu.

Wobec powyższego zasadne jest uznanie powyższych wyrobów jako "żywności" w rozumieniu art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (DZ. Urz. UE L z dnia 1 lutego 2002 r.), w którym "żywność" określono jako jakiekolwiek substancje lub produkty przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone dla ludzi, lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać.

Przeprowadzone kontrole wykazały, że na części opakowań jednostkowych wyrobów wymienionych w postanowieniu nie było informacji o ich składzie. Ponadto opakowania opisanych artykułów nie spełniają wymogów nałożonych przez ustawodawcę w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. z 2007 r., Nr 137, poz. 966 ze zm.)

Mając powyższe okoliczności na względzie, organ stwierdził, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż wymienione w postanowieniu wyroby mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie ludzi, co uzasadniało wydanie postanowienia o zabezpieczeniu i nadanie mu rygoru natychmiastowej wykonalności.

Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez D. W., Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie postanowieniem z dnia 3 października 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej z dnia 15 października 2010 r., nr ONS.HŻ.625/39/10.

Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu wydanego postanowienia podniósł, że w wyniku badań przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie stwierdzono, iż zabezpieczone preparaty - "Cherry Coco", "Fresh Coco", "Bad Coco", "Coco Death", "Power Love" oraz "Schok" - zawierały środki odurzające i psychotropowe wymienione w załącznikach do ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 ze zm.). W pobranych próbkach produktów o nazwach: "Szczęściara", "Diablo" i "Szamanka" nie stwierdzono obecności środków odurzających i psychotropowych.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ odwoławczy stwierdził, że skarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.), który upoważniał organy państwowej inspekcji sanitarnej do takich działań, jak zabezpieczenie substancji chemicznych i innych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi. Przy tym, wbrew twierdzeniu strony, szkodliwość zabezpieczonych wyrobów jest powszechnie znana, gdyż znane były przypadki zatruć, a nawet zgonów po zażyciu tego rodzaju preparatów. W oparciu zaś o przeprowadzone badania ustalono, że zabezpieczone preparaty o nazwach: "Cherry Coco", "Fresh Coco", "Bad Coco", "Coco Death", "Power Love" i "Schok" zawierały środki odurzające i psychotropowe, które są szkodliwe dla zdrowia.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił jednocześnie, że działanie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej stanowiło jedynie zabezpieczenie określonych wyrobów, znajdujących się obecnie w depozycie Komendy Powiatowej Policji w Białej Podlaskiej, co oznacza, że nie zachodziła konieczność doręczenia upomnienia zgodnie z art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 3 października 2011 r. D. W. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił niezasadne potraktowanie substancji zabezpieczonych na mocy postanowienia z dnia 15 października 2010 r. wydanego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej (nr ONS.HŻ.625/39/10) jako "żywności" oraz dowolne przyjęcie, iż korzystanie z tych substancji zgodnie z ich przeznaczeniem stwarzało niebezpieczeństwo dla ludzi, a co za tym idzie – zasadne było podjęcie działań przewidzianych w przepisie art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z oznaczeń na opakowaniach zabezpieczonych produktów wynikało wprost, iż nie są one przeznaczone do spożycia. Skarżący zauważył jednocześnie, że szereg substancji chemicznych, których spożycie może powodować zatrucia lub nawet zgon (np. środki czyszczące) jest ogólnie dostępnych w obrocie, a powszechnie wiadomo, że część z nich używana jest jednak w celach konsumpcyjnych.

Ponadto, w ocenie skarżącego informacja o składzie zabezpieczonych produktów (tj. substancjach odurzających i psychotropowych) jest na tyle lakoniczna, iż nie pozwala na zweryfikowanie występowania tej okoliczności oraz realnego wpływu na zdrowie.

Skarżący podkreślił, że działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej zostały zainicjowane decyzją Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 października 2010 r. nr G1S-BI-073-239/RS/10. Zdaniem strony skarżącej decyzja ta zawiera jednak istotne wady, polegające przede wszystkim na braku oznaczenia adresata - strony lub stron, co rażąco narusza art. 107 § 1 k.p.a. i stanowi o nieważności decyzji, która tym samym nie może rozstrzygać o prawach lub obowiązkach skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Organ zaznaczył, że Główny Inspektor Sanitarny poczynił ustalenia co do stanu zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi, opierając się na przypadkach zatruć tzw. "dopalaczami", liczbie osób hospitalizowanych z powodu ich zażycia, a także na podstawie zakresu i stopnia stwierdzonych dolegliwości wynikających z zażycia "dopalaczy" oraz dostępności tych produktów w obiektach handlowych i sposobu ich użycia przez konsumentów. W tych okolicznościach Główny Inspektor Sanitarny, zgodnie z przysługującymi mu kompetencjami, na mocy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydał decyzję z dnia 2 października 2010 r., nr GIS-BI-073-239/RS/10, nakazując wycofanie z obrotu na terenie całego kraju wyrobu o nazwie "Tajfun", określonego jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz wszystkich podobnych wyrobów mogących mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. Nadto nakazał zaprzestanie działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu tymi wyrobami i decyzji tej nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Główny Inspektor Sanitarny zgodnie z art. 31a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej może podejmować wszelkie czynności należące do zakresu działania państwowego inspektora sanitarnego, jeżeli przemawiają za tym względy bezpieczeństwa sanitarnego, a przepis art. 27 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowi samodzielną podstawę do działania Głównego Inspektora Sanitarnego. Przy tym kwestia legalności decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego nie powinna być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie, bowiem dopóki jej legalność nie zostanie skutecznie zakwestionowana lub jej wykonanie wstrzymane przez właściwe organy po wyczerpaniu odpowiedniego trybu, jak również przez właściwy sąd administracyjny, którym w tym przypadku jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, decyzja pozostaje w obrocie prawnym i podlega wykonaniu.

Organ podkreślił, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białej Podlaskiej działał na podstawie art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w warunkach stanu zagrożenia dla zdrowia ludzi i mając na względzie jego ochronę podjął czynności kontrolne oraz zabezpieczył wyroby wymienione w postanowieniu z dnia 15 października 20100 r. mogące mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Jednocześnie jest bez znaczenia, czy zabezpieczone produkty były wprost oznakowane jako żywność. Zabezpieczeniu stosownie do art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej mogą bowiem podlegać wszelkie wyroby, które według organu mogą mieć wpływ na zagrożenie dla zdrowia, w tym z uwagi na liczne powszechnie znane fakty związane z ich spożywaniem przez ludzi i szkodliwością takich wyrobów. Potwierdzeniem prawidłowości zastosowania środków prawnych przewidzianych w tym przepisie były zaś wyniki przeprowadzonych badań zabezpieczonych produktów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r., Nr 122, poz. 851 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w tym, między innymi, dotyczących warunków produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży żywności, a także nadzoru nad jakością zdrowotną żywności, warunków zdrowotnych produkcji i obrotu przedmiotami użytku, materiałami i wyrobami przeznaczonymi do kontaktu z żywnością, kosmetykami oraz innymi wyrobami mogącymi mieć wpływ na zdrowie ludzi (pkt 3, 3a i 4).

Służące realizacji tak określonych zadań uprawnienia Państwowej Inspekcji Sanitarnej normują przepisy Rozdziału 3 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Zawarty w wymienionym Rozdziale art. 27 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 7 października 2011 r. stanowił, że w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W myśl ust. 2 art. 27, jeżeli naruszenie wymagań, o których mowa w ust. 1, spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, państwowy inspektor sanitarny nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z obrotu środka spożywczego, przedmiotu użytku, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań; decyzje w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Ponadto w ust. 3 przewidziano, iż z powodów i w trybie określonych w ust. 2 państwowy inspektor sanitarny nakazuje likwidację hodowli lub chowu zwierząt.

Z kolei art. 29 ustawy określa, że w przypadkach wymienionych w art. 27-28 państwowi inspektorzy sanitarni są uprawnieni do zabezpieczenia, między innymi, pomieszczeń, środków transportu, maszyn i innych urządzeń, środków spożywczych, przedmiotów użytku, materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, kosmetyków, detergentów, substancji chemicznych, a także innych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi. Do postępowania zabezpieczającego stosuje się przepisy u.p.e.a. W oparciu o przytoczone wcześniej przepisy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydana została decyzja nr GIS-BI-073-239/RS/10 z dnia 2 października 2010 r., którą Główny Inspektor Sanitarny:

1) wycofał z obrotu na terenie całego kraju wyrób o nazwie "Tajfun", określony jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich oraz wszystkie podobne wyroby, mogące mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi;

2) nakazał zaprzestanie działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu wyrobami, o których mowa w pkt 1;

3) nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji Główny Inspektor Sanitarny podał, że w związku ze stwierdzeniem przez Ministra Zdrowia wystąpienia na terenie całego kraju bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi po użyciu wyrobu o nazwie "Tajfun", określonego jako przeznaczony do celów kolekcjonerskich i wyrobów jemu podobnych tzw. "dopalaczy" oraz koniecznością natychmiastowego zaprzestania działalności obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu i detalicznemu tych wyrobów, nakazuje w drodze decyzji wycofanie ich z obrotu, w tym zamknięcie obiektów służących produkcji, obrotowi hurtowemu lub detalicznemu.

Wydana na podstawie art. 27 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego jest źródłem aktów administracyjnych terenowych organów sanitarnych w postępowaniu poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie.

Jak wskazuje uzasadnienie postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej oraz protokoły kontroli sanitarnej i kontroli sprawdzającej nr ONS-Ż.625/39/10 i nr ONS-HŻ.625/39-2/10 (k. 47-58 akt sądowych), organ ten, kierując się treścią decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego o wycofaniu z obrotu środków oznaczonych jako przeznaczone do celów kolekcjonerskich, mogących mieć wpływ na bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, a wobec których istnieje uzasadnione przypuszczenie, że są spożywane przez ludzi, podjął w dniach 2 i 15 października 2010 r. czynności kontrolne w sklepie D. W. w Białej Podlaskiej oraz w dniu 15 października 2010 r. wydał postanowienie o zabezpieczeniu wyrobów znajdujących się w sklepie skarżącego. W toku kontroli doręczono również decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 października 2010 r.

Sąd Wojewódzki podkreślił, że decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego nie podlega kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu prowadzonym ze skargi na postanowienie wydane w przedmiocie zabezpieczenia wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi. Stąd też zarzuty skarżącego zmierzające do zakwestionowania decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego nie mogą odnieść skutku w tym postępowaniu.

W sprawie niniejszej istotne jest natomiast wskazanie, że podejmując czynności kontrolne, w związku i w celu realizacji ostatnio wymienionej decyzji, Powiatowy Inspektor Sanitarny w Białej Podlaskiej był na mocy art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej uprawniony do zabezpieczenia substancji wymienionych w postanowieniu tego organu z dnia 15 października 2010 r., w odniesieniu do których po dokonaniu kontroli uznał, że stanowią one właśnie tego rodzaju wyroby, oznaczone jako kolekcjonerskie, co do których istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie ludzi. Przepis art. 29 umocowuje bowiem do zabezpieczenia przez organ sanitarny, w przypadku przewidzianym w art. 27 ustawy, wszelkich wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Jak zasadnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, ocena organu pierwszej instancji co do możliwego negatywnego wpływu na zdrowie ludzi znajduje potwierdzenie w wynikach badań, którym poddano próbki zabezpieczonych produktów i które wykazały, że zabezpieczone preparaty: "Cherry Coco", "Fresh Coco", "Bad Coco", "Coco Death", "Power Love" oraz "Schok" zawierały środki odurzające i psychotropowe.

Mając przy tym na względzie, że wyniki badań przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie zostały szczegółowo udokumentowane w aktach postępowania administracyjnego, do których złożono wydruki raportów chromatograficznych oraz sprawozdania z badań i interpretacje do sprawozdań w odniesieniu do poszczególnych badanych substancji, nieuprawnione jest stwierdzenie skarżącego, iż informacja o składzie zabezpieczonych produktów ma charakter lakoniczny i nie pozwala na jej zweryfikowanie.

Jednocześnie w świetle ustalenia w badanych preparatach oznaczonych nazwami: "Cherry Coco", "Fresh Coco", "Bad Coco", "Coco Death", "Power Love" oraz "Schok" zawartości środków odurzających i psychotropowych wymienionych w Załącznikach nr 1 i nr 2 do ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 ze zm.) jako środki działające na ośrodkowy układ nerwowy (art. 4 pkt 25 i 26 tej ustawy), które mogą prowadzić do uzależnienia (art. 31 i 32 ustawy), niezasadne jest stanowisko skarżącego, iż wyniki badań nie pozwalają na stwierdzenie realnego wpływu zabezpieczonych wyrobów na zdrowie ludzi. Na taki wpływ wskazuje już bowiem umieszczenie stwierdzonych substancji wśród środków odurzających i psychotropowych wymienionych w załącznikach do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Jednocześnie Sąd Wojewódzki nie podzielił stanowiska skarżącego, iż substancje zabezpieczone na mocy postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej z dnia 15 października 2010 r. zostały błędnie potraktowane jako żywność. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu ostatnio wymienionego postanowienia, art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 z dnia 28 stycznia 2002 ustanawiającego wspólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd d.s. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (DZ. Urz. UE L 2002.31.1) określa, że żywność to jakiekolwiek substancje lub produkty przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone dla ludzi lub, co w sprawie szczególnie istotne, których spożycia przez ludzi można się spodziewać.

Chybiony jest przy tym argument skarżącego wskazujący na potencjalną możliwość spożycia przez ludzi różnych substancji chemicznych ogólnie dostępnych w obrocie. Postanowienia Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej oraz Lubelskiego Państwowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie oraz wcześniejsza decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 października 2010 r. odnoszą się do określonego rodzaju produktów, a postanowienia Powiatowego i Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego są poddane kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu tylko w zakresie wyznaczonym ich przedmiotem.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego niezasadny jest również zarzut kwestionujący podjęcie działań przewidzianych w art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w sytuacji, gdy zabezpieczone wyroby były oznaczone jako nieprzeznaczone do spożycia przez ludzi, ale do celów kolekcjonerskich. Niewadliwie organy administracji odwołały się do powszechnie znanych faktów spożywania wyrobów tego rodzaju i do takich właśnie wyrobów odnosiła się decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego nr GIS-BI-073-239/RS/10 z dnia 2 października 2010 r.

Sąd Wojewódzki podkreślił, że w świetle decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego oraz ustaleń organu wypełniona była norma art. 29 ustawy uzależniająca możliwość dokonania zabezpieczenia od wystąpienia między innymi przypadku wymienionego w art. 27 ustawy. W tej sytuacji prawidłowo przywołany w ramach podstawy prawnej postanowienia z dnia 15 października 2010 r., utrzymanego w mocy zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 października 2011 r., przepis art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej dawał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Białej Podlaskiej umocowanie do zabezpieczenia substancji wymienionych w postanowieniu tego organu, jako wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł skarżący, reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu w całości wyrokowi zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez:

a) błędną wykładnię art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej polegający na przyjęciu, iż przepis ten mógł znaleźć zastosowanie do zabezpieczenia należących do skarżącego wyrobów, podczas gdy treść decyzji Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 2 października 2010 r. nie określała w sposób precyzyjny jej przedmiotu ("wyrób o nazwie "Tajfun" (...) oraz wszystkie podobne wyroby"), a skarżący środka o takiej nazwie nie posiadał i ww. decyzja nie wskazywała na jakiekolwiek parametry, które mogłyby stanowić kryterium oceny, czy zabezpieczone u skarżącego wyroby należą do kategorii objętej tą decyzją;

b) niewłaściwe zastosowanie znowelizowanych przepisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii do niniejszej sprawy, tj.: art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w związku z treścią załączników nr 1 i 2 do tej ustawy, bowiem treść sprawozdania z badań przeprowadzonych w Instytucie Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie odnosi wyniki badań do treści załączników nr 1 i 2 znowelizowanych ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 105, poz. 614), która weszła w życie z dniem 8 czerwca 2011 r., co wynika z art. 2 ww. ustawy i daty ogłoszenia tego aktu prawnego.

Wskazując na te zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie w całości postanowień Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 3 października 2011 r. i postanowień Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej z dnia 15 października 2010 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia zarzutów tej skargi.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W oparciu o regulację w art. 8a ust. 3, art. 27, art. 29 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851, tj.) w zakresie wykonania przez organy inspekcji sanitarnej bieżącego nadzoru sanitarnego wyróżnić należy dwie podstawowe formy działania, tj. decyzje administracyjne i czynności materialnotechniczne. Podstawy do bieżącego nadzoru sanitarnego w zakresie ochrony zdrowia i życia ludzkiego są zawarte w regulacji Konstytucji Rzeczypospolitej, która w art. 68 ust. 1 stanowi, że "Każdy ma prawo do ochrony zdrowia". Realizacja tego obowiązku państwa następuje przez stworzenie systemu organów państwa powołanych do ochrony zdrowia, i to zarówno organów, które wyposażone są w kompetencje do sprawowania nadzoru nad działalnością, która ma wpływ na zagrożenie zdrowia (żywność, farmaceutyki), jak i organów powołanych do świadczeń w razie utraty zdrowia. Do tej pierwszej grupy organów państwa należą organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Szczególny, z punktu widzenia realizacji konstytucyjnej ochrony zdrowia, rodzaj kompetencji organów państwowej inspekcji sanitarnej powoduje odejście, w powołanej ustawie o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, od podziału kompetencji pomiędzy organy inspekcji sanitarnej przez dopuszczalność przejmowania kompetencji przez organy wyższego stopnia (art. 31a) oraz od regulacji sformalizowanej formy działania w zakresie nakładania na jednostkę określonych nakazów przez wprowadzenie obok decyzji administracyjnej, czynności materialnotechnicznych.

W dacie podejmowania czynności zabezpieczających według art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w wypadkach wymienionych w art. 27-28 państwowi inspektorzy sanitarni byli uprawnieni do zabezpieczenia, m.in. środków spożywczych, przedmiotów użytku, substancji chemicznych i preparatów chemicznych oraz innych wyrobów mogących mieć wpływ na zdrowie ludzi. Do postępowania zabezpieczającego stosuje się przepisy u.p.e.a. Przepis art. 117 u.p.e.a. stanowi zaś, że organy określone w art. 20 § 2 mogą stosować środki egzekucyjne wskazane w art. 1a pkt 12 lit. b tiret drugie, trzecie (odebranie rzeczy ruchomej) i piąte nawet bez potrzeby wystawienia tytułu wykonawczego i doręczenia zobowiązanemu postanowienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, jeżeli zwłoka w wykonaniu obowiązku groziłaby niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ciężkimi szkodami dla gospodarstwa narodowego lub jeżeli wymaga tego szczególny interes społeczny. W art. 20 § 2 u.p.e.a. wymieniono zaś, jako właściwe w określonych wyżej sprawach, m.in. organy państwa odpowiedzialne za ochronę zdrowia publicznego. Do organów tych zalicza się zatem organy państwowej inspekcji sanitarnej, a Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny jest, z mocy powołanych wyżej przepisów, zobowiązany do podjęcia czynności, w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla gospodarstwa narodowego lub dla interesu społecznego.

W rozpatrywanej sprawie nie zostało skutecznie podważone ani to, że w chwili przystąpienia do wykonywania czynności zabezpieczających (bo ta właśnie czynność przeprowadzona w tym czasie podlegała ocenom Sądu Wojewódzkiego) istniało wysokie prawdopodobieństwo, iż zatrzymane w czasie kontroli środki, pomimo zastrzeżeń na etykietach, są takimi substancjami chemicznymi lub preparatami chemicznymi, które mogą mieć wpływ na zdrowie ludzi. Stan taki powodował zatem wystąpienie potrzeby ochrony życia i zdrowia ludzi w formie podjęcia czynności materialnotechnicznych zabezpieczenia, zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Jak zaś wywiedziono wyżej, podjęcie środków zabezpieczających było zaś dopuszczalne nawet przed nałożeniem obowiązku w formie przewidzianej prawem.

Z powyższego wywodu należy wyprowadzić wniosek, że organ państwowej inspekcji sanitarnej miał, w oparciu o art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, obowiązek podjęcia czynności zabezpieczających, wobec czego za nieuzasadniony należy uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu przez jego błędną wykładnię.

Nie okazał się też uzasadniony zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w związku z treścią załączników nr 1 i 2 do tej ustawy. Zważyć bowiem należy, że przedmiotem zaskarżenia do sądu były czynności materialnotechniczne zabezpieczenia, a nie decyzja Głównego Inspektora Sanitarnego, ani też ocena uzasadniająca trafność podjęcia tejże decyzji, czy samego zabezpieczenia, a jedynie to, czy istniały prawne i faktyczne podstawy do wykonania czynności zabezpieczających. W skardze kasacyjnej nie kwestionowano naruszeń przepisów procesowych ani ustaleń stanu faktycznego w zakresie wyników przeprowadzonej kontroli. Przeprowadzenie kontroli i jej wynik w postaci ujawnienia środków mogących zagrażać zdrowiu ludzi, jak to wywiedziono wyżej, uzasadniało podjęcie czynności materialnotechnicznych zabezpieczenia przewidzianych w art. 29 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Podstawą faktyczną podjętych działań było wysokie prawdopodobieństwo, iż wymienione w postanowieniu wyroby mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie ludzi, czego w skardze kasacyjnej również nie podważono, a czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki, stwierdzając, iż organy prawidłowo odwołały się do powszechnie znanych faktów spożywania wyrobów tego rodzaju.

To zaś, że Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku odnotował stanowisko organów powołujących się wyniki na później przeprowadzonych badań w Instytucie Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie jako potwierdzenie, że w niektórych zatrzymanych przedmiotach znajdują się środki odurzające i psychotropowe wymienione w Załącznikach nr 1 i nr 2 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, które mogą prowadzić do uzależnienia, nie miało znaczenia dla oceny samego faktu zatrzymania. Konstatacja ta potwierdzała bowiem tylko trafność podjętych działań zabezpieczających, nie mogła jednak mieć wpływu na ocenę prawnych i faktycznych aspektów działań zabezpieczających, które były przedmiotem zaskarżonego do Sądu Wojewódzkiego postanowienia, szczególnie, iż jak trafnie wywiedziono w skardze kasacyjnej, treść sprawozdania z badań przeprowadzonych w Instytucie odnosiła wyniki badań do treści załączników nr 1 i 2 znowelizowanych ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 105, poz. 614), która weszła w życie z dniem 8 czerwca 2011 r., co wynika z art. 2 ww. ustawy i daty ogłoszenia tego aktu prawnego.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.