Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SAB/Po 6/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 658
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 17 i § 3, art. 3 § 2 pkt 8, art. 52, art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 139 § 3, art. 140, art. 141 § 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Protokolant: st. sekretarz sądowy Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi JL na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za [...] r. I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do rozpoznania zażalenia [...] na postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dopuściło się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa w rozpoznaniu zażalenia wskazanego w punkcie 1 wyroku; III. przyznaje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie [...],- zł ([...] złotych); IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...] złotych) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy R. postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r., na podstawie art. 72 § 1 i art. 73 § 1 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. dalej: O.p.) po rozpoznaniu wniosku J. L. (dalej: strona, skarżący) stwierdził nadpłatę w wysokości [...] zł z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego.

Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. podatnik złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedłużyło termin rozpatrzenia sprawy do dnia [...] kwietnia 2016 r.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. uchyliło postanowienie Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2015 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że w wyniku weryfikacji konta J. L. ustalono, iż figuruje na nim nadpłata w kwocie [...]zł z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2014. Wyjaśniono przy tym, iż nadpłata powstała w związku z dokonaniem w dniu [...].10.2015 r. przez J. L. wpłaty ww. kwoty i zaksięgowaniem jej - zgodnie z jego dyspozycją podatnika - na realizację decyzji z dnia [...].09.2014 r. nr [...], pomimo iż zobowiązanie pieniężne z tego tytułu zostało już przez niego zapłacone.

W ocenie SKO zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, gdyż zostało wydane bez podstawy prawnej. W przypadku podatnika będącego osobą fizyczną powstała nadpłata podlega zwrotowi bez wydawania w tym zakresie odrębnego aktu administracyjnego czy to w formie decyzji czy też postanowienia o stwierdzeniu nadpłaty. Zgodnie bowiem z art.77 § 1 pkt 1 O.p., jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności decyzji podlega ona zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydania nowej decyzji. Mając zatem na uwadze, iż wyeliminowanie tak istotnej wady zaskarżonego postanowienia stało się możliwe w ramach postępowania zażaleniowego.

Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. podatnik złożył skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławcze, zarzucając organowi naruszenie art. 121 § 1, art.125 § 1, art. 139 § 3 i art. 140 § 1 O.p. przez prowadzenie postępowania w sposób mało efektywny oraz opieszały i wniósł o:

1) zobowiązanie SKO do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi,

2) dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga,

3) zobowiązanie SKO do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienie sprawy w terminie,

4) na podstawie art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa w zw. z art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu,

5) wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 p.p.s.a w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.,

6) przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 7 p.p.s.a.,

7) zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że sprawa została załatwiona przed przekazaniem jej do Sądu. Jednocześnie SKO stwierdziło, że do organu wpływa bardzo duża ilość spraw w stosunku do możliwości orzeczniczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 1–7 i § 3 P.p.s.a., a także, jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., na bezczynność organów administracji publicznej lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4a P.p.s.a. Badanie merytorycznej zasadności skargi musi zostać poprzedzone sprawdzeniem jej wymogów formalnych, w tym dopuszczalności skargi.

Bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art.3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a.

Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 52 § 1 P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W myśl § 2 tego artykułu przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Na mocy art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 23 ze zm. - dalej: "k.p.a.") przez przyznanie stronie uprawnienia do złożenia zażalenia na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a w wypadku braku takiego organu – wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W ujęciu więc art. 37 § 1 k.p.a. wniesienie skargi na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania będzie dopuszczalne po złożeniu zażalenia, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a., a w wypadku braku organu wyższego stopnia – po wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Natomiast w postępowaniu uregulowanym przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 poz. 613) wniesienie skargi na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie lub terminie ustalonym na podstawie art. 140 O.p. jest dopuszczalne po wyczerpaniu środka zaskarżenia, który stanowi ponaglenie przewidziane w art. 141 § 1 pkt 1 i 2 O.p. Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w sytuacji bezczynności samorządowego kolegium odwoławczego, które występuje w sprawie jako organ podatkowy, a w przypadku którego nie ma organów wyższego stopnia, do którego można byłoby wnieść ponaglenie na podstawie art. 141 § 1 O.p., skierowana do sądu administracyjnego skarga na bezczynność nie musi być poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, bowiem w postępowaniu podatkowym środek ten jest przewidziany w art. 52 § 3 i 4 P.p.s.a. wyłącznie dla aktów i czynności organu podatkowego, a nie stanu bezczynności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2011 r., II FSK 1262/11 – postanowienie dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rezultacie w przypadku postępowania prowadzonego przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze wniesienie skargi na bezczynność nie musiało zostać poprzedzone ponagleniem bądź wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Skarga mogła zatem być rozpoznana.

W ocenie Sądu, w świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy w prowadzeniu postępowania pozostawał w bezczynności. Stan bezczynności oznacza sytuację, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych działań w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył tego postępowania podjęciem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, bądź stosownej czynności. Nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie, inny akt) nie został wydany lub czynność nie została dokonana. Zgodnie z art. 139 § 3 O.p. załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Z akt sprawy wynika, że odwołanie wpłynęło do organu II instancji w dniu [...] grudnia 2015 r. Organ nie podjął w tym czasie żadnej czynności procesowej, z wyjątkiem wydania postanowienia z dnia [...] lutego 2016 r., wyznaczającego nowy termin załatwienia sprawy do [...] kwietnia 2016 r.

Skarżący złożył skargę do Sądu, za pośrednictwem organu w dniu [...] lipca 2017 r. Dopiero na skutek wniesienia skargi do Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało postanowienie z dnia [...] sierpnia 2017 r. W związku z powyższym podkreślić należy, że na dzień wniesienia przez skarżącego przedmiotowej skargi, SKO w P. pozostawało w bezczynności. Natomiast w chwili rozpoznawania sprawy przez Sąd, SKO rozpoznało zażalenie strony. Podjęcie przez organ czynności procesowych powoduje, iż ustaje stan ewentualnej bezczynności organu, co uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie skargi na bezczynność organu.

Wyjaśnić przy tym należy, że celem skargi na bezczynność organu administracji jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie została dokonana przez organ. Przy czym Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy.

Niemniej jednak Sąd stwierdza, że SKO dopuściło się bezczynności.

Zgodnie z art. 149 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Stosownie do przepisu art. 149 § 1a P.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast zgodnie z art. 149 § 1b P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.).

Mając na uwadze przepis art. 149 § 1a P.p.s.a. zobowiązujący do stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd uznał, że bezczynność w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Należy w tym miejscu stwierdzić, że wydanie przez organ postanowienia nie zwalnia Sądu od orzekania, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce, a jeśli tak to czy miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też naruszenie to nie miało charakteru rażącego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2013r., sygn. I OSK 797/13). Użycie bowiem w zdaniu drugim ww. art. 149 § 1 P.p.s.a., zwrotu "jednocześnie" nie oznacza, że ta część przepisu ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania aktu w określonym terminie. Wręcz przeciwnie, z analizy tego przepisu wynika, że uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że są podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, z uwagi na to, że akt taki został już wydany.

Wskazane powyżej okoliczności pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że organ odwoławczy pozostawał w bezczynności, która w ocenie Sądu miała miejsca z rażącym z naruszeniem prawa. Bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art.3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. Stan bezczynności oznacza sytuację, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych działań w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył tego postępowania podjęciem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, bądź stosownej czynności. Nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie, inny akt) nie został wydany lub czynność nie została dokonana.

Generalnie rzecz ujmując, stan bezczynności organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2003 r., IV SAB/Wa 109/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych czynności proceduralnych, przewidzianych w obowiązujących przepisach prawa, nie wykonuje ich w terminie określonym przez te przepisy. W konsekwencji zarzut bezczynności powinien pojawić się wówczas, gdy organ, będąc zobowiązanym do wydania np. decyzji lub innego aktu administracyjnego, pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu i rozstrzygnięcia określonej sprawy administracyjnej. Strona wnosząca do organu administracji publicznej żądanie określonej treści ma prawo domagać się rozstrzygnięcia o jej prawach i obowiązkach na podstawie i w granicach zakreślonych obowiązującymi przepisami prawa, w tym regułami proceduralnymi oraz normami kompetencyjnymi wyznaczającymi zakres właściwości tego organu. To rozstrzygnięcie natomiast powinno nastąpić niezwłocznie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 209/16).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, oceniając charakter bezczynności nie można pominąć charakteru sprawy, jak i specyfiki trybu jej załatwienia (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., I OSK 585/15). Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że dla uznania, iż bezczynność organu miała miejsce z naruszeniem prawa w stopniu rażącym należy wykazać, że odpowiedzialność za nią ponosi organ administracji i że jest ona niemożliwa do zaakceptowania w państwie prawnym (zob. wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r., I OSK 1925/16). Sąd musi przy tym wziąć pod uwagę występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność organu (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., II FSK 3614/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano, że "rażącym naruszeniem prawa" jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości i wahań w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności (zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., I OSK 237/15). Tym samym stwierdzić należy, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące tę bezczynność organu (zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., I OSK 1514/14). Charakter rażący ma bezczynność o znamionach "wyjątkowej" (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., I OSK 2451/14). O "rażącym naruszeniu prawa" w postaci bezczynności może świadczyć zlekceważenie wnioskodawcy i jego żądania (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2016 r., I OSK 296/15; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., I OSK 2451/14).

W ocenie Sądu, taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Stwierdzone przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być uznane za znaczące, ewidentnie wskazujące na zaniedbanie organu administracji. Stopień przekroczenia terminu, jak i brak podjęcia jakichkolwiek czynności świadczą o zaistnieniu w sprawie rażącej bezczynności tym bardziej, że rozpatrywana sprawa nie wymagała podejmowania skomplikowanych i czasochłonnych czynności. Organy powinny tak organizować pracę swoich komórek organizacyjnych, aby należycie wywiązywać się z nałożonych na nie zadań.

Jak wskazuje się w orzecznictwie cechą rażącego, czyli nie zwykłego lecz kwalifikowanego naruszenia prawa, jest jego oczywistość i niewątpliwość. Tak jednoznaczna negatywna ocena musi jednak zostać osadzona w kontekście okoliczności konkretnej sprawy (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Zdaniem sądu dla uznania rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 149 § 1 P.p.s.a., nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów do załatwienia sprawy, przekroczenie tych terminów musi być znaczne i nieusprawiedliwione.

Jednocześnie Sąd zauważa, że w postanowieniu z dnia [...] lutego 2016 r., wyznaczającym nowy termin załatwienia sprawy, jak i w odpowiedzi na skargę SKO wskazało, że zwłoka w załatwieniu sprawy wynikła z nadmiernej ilości spraw złożonych do SKO w stosunku do możliwości orzeczniczych. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko ugruntowane w tym względzie w orzecznictwie sadowoadministracyjnym, że nie można zasadniczo uznać, aby przyczyny dotyczące niewystarczającej, w ocenie organu, jego obsady personalnej w stosunku do liczby prowadzonych spraw, mogły zostać zakwalifikowane jako "przyczyny niezależne od organu", w rozumieniu art. 140 § 1 O.p., uzasadniające przedłużenie terminu załatwienia sprawy. Przesłanka ta dotyczy bowiem tylko obiektywnych zdarzeń, "zewnętrznych" względem organu i niezależnych od niego. Realizacja kompetencji organu jest jego prawnym obowiązkiem. Od obowiązku tego nie zwalniają organu tzw. trudności obiektywne, jak duża liczba wpływających spraw, brak etatów, czy środków finansowych. Problemy związane z ewentualnymi brakami kadrowymi organu rozpatrującego daną sprawę tudzież urzędu stanowiącego jego aparat pomocniczy, nie stanowią, co do zasady, "przyczyn niezależnych od organu", gdyż są to przyczyny pozostające "wewnątrz" – jeśli nie struktury samego organu, to aparatu administracyjnego jako całości – związane przede z władczym wykonywaniem zwierzchniej władzy Państwa (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2014 r., II OSK 2338/13). Skutki jakichkolwiek niedomagań w tym obszarze nie mogą być przerzucane na obywatela, ani inne podmioty spoza struktury administracji, a do tego prowadziłoby w istocie usprawiedliwianie nie dość sprawnego prowadzenia postępowania przyczynami takimi, jak właśnie niedostateczna obsada personalna, czy szerzej: niewydolność organizacyjna organu ( por. wyroki WSA: z 26 kwietnia 2013 r., II SAB/Gl 10/13; z 24 października 2013 r., II SAB/Op 57/13 – ww. orzeczenia dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z pism skarżącego i z akt sprawy wynika, że strona w dniu [...] sierpnia 2014 r. złożyła zażalenie na postanowienie z dnia [...].07.2014 r. co do sprostowania błędu rachunkowego w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 2014. W ww. zażaleniu strona wniosła o uchylenie nakazu płatniczego, wydanie nowego, poprawnego, i umorzenie odsetek. Zażalenie zostało uzupełnione pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. wysłanym poprzez elektroniczną skrzynkę podawczą. W dniu [...] grudnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone postanowienie, aby kolejnym postanowieniem (z dnia [...] kwietnia 2015 r.) wszcząć postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy R.. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy R. i strona otrzymała nowy nakaz płatniczy z dnia [...].09.2015 r., od którego wniesiono odwołanie. W dniu [...].09.2015 r. Urząd Gminy R. wezwał stronę do sprecyzowania odwołania, co uczyniono w dniu [...].09.2015 r. W dniu [...] listopada 2015 r. Wójt Gminy R. wydał postanowienie o stwierdzeniu nadpłaty. Pismem z dnia [...] września 2016 r. Wójt Gminy R. poinformował podatnika, iż organ podatkowy nie wydaje postanowień ani decyzji w przedmiocie oprocentowania nadpłat, a dokonuje jej zwrotu w formie czynności materialno-technicznej. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedłużyło termin rozpatrzenia sprawy do dnia [...] kwietnia 2016 r., i do dnia wniesienia skargi sprawa nie została zakończona. W dniu [...] lipca 2016 r. skarżący przesłał elektronicznie wniosek o ustalenie wysokości odsetek od nadpłat w podatku od nieruchomości i sposobu ich obliczania za rok 2014 uzupełniony w dniu [...] sierpnia 2016 r. Urząd Gminy R. najpierw przedłużył termin załatwienia sprawy (postanowienie z dnia [...].08.2016 r.), aby później w dniu [...].09.2016 r. wydać decyzję, od której skarżący wniósł odwołanie. Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący otrzymał informację o przekazaniu sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Natomiast w dniu [...].03.2017 r. wniosłem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o połączenie spraw o sygn. [...] i [...] jako dotyczące tej samej sprawy. Do dnia wniesienia skargi strona nie otrzymała żadnej informacji w tej sprawie.

W świetle powyższych okoliczności, bezsporne jest, że w przedmiotowej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzone przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być uznane za znaczące, ewidentnie wskazuje bowiem na zaniedbanie organu administracji. Stopień przekroczenia terminu, jak i brak podjęcia jakichkolwiek czynności, świadczą o zaistnieniu w sprawie rażącej bezczynności tym bardziej, że rozpatrywana sprawa nie wymagała podejmowania skomplikowanych i czasochłonnych czynności. Organy powinny tak organizować pracę swoich komórek organizacyjnych, aby należycie wywiązywać się z nałożonych na nie zadań.

Stosownie do treści art. 149 § 2 P.p.s.a. Sąd jest uprawniony do wymierzenia organowi z urzędu lub na wniosek strony grzywny lub przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Zauważyć przy tym należy, że w sytuacji, gdy organ wyda już decyzję, ale z przekroczeniem wyznaczonego w ustawie terminu, ukaranie grzywną spełnia funkcję represyjną. Uwzględniając fakt, że na dzień rozpoznania przez Sąd, sprawa została rozstrzygnięta, Sąd odstąpił od orzekania grzywny wobec organu. Orzeczenie grzywny winno nastąpić w sytuacji, w której istnieją szczególne okoliczności sprawy przemawiające za tym, że samo zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, może nie być wystarczające dla zdyscyplinowania organu, a taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała. Zakończenie postępowania stwarza podstawy do odstąpienia od wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a., która spełnia bowiem głównie funkcje dyscyplinującą.

Zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a., zasadne było natomiast przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, co jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z k.p.a.

Zasądzenie określonej sumy pieniężnej ma niejako zrekompensować skarżącemu stratę, jaką poniósł na skutek bezczynności organu. W związku z tym wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia również przewidziana w art. 149 § 2 P.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia stwierdzić należy, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające, odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2934/16).

W kontekście powyższego stwierdzić należy, ze skarżący w skardze nie uzasadnił tego żądania, ale sprecyzował je na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. Uwzględniając wskazaną argumentację, Sąd uznał, że zasądzona kwota [...]zł jest adekwatna do poniesionych przez skarżącego kosztów i przedstawionego przez niego uzasadnienia tego żądania.

Z tych względów, w okresie ocenianym na potrzeby zastosowania art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 i § 1a P.p.s.a., stwierdzić należy, że postępowanie prowadzone było z rażącym naruszeniem prawa ze względu na brak jakiejkolwiek aktywności organu i skutecznych prób zakończenia postępowania w sprawie, przez co organ zignorował wszelkie obowiązujące terminy załatwienia sprawy.

Jednocześnie wyjaśnić należy, że ze względu na wydanie przez SKO w P. postanowienia z dnia [...] sierpnia 2017 r., Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania do wydania postanowienia (punkt I wyroku), bezprzedmiotowym bowiem stało się zobowiązywanie organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku (art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w punktach 2, 3 i 4 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi Sąd orzekł na mocy art. 200 P.p.s.a.