Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1245/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. S., dalej "skarżąca", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej "Kolegium", z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalono, że wnioskiem z [...] lipca 2020 r. J. S. zwróciła się do Wójta Gminy [...], dalej "Wójt", o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią Z. S.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią Z. S. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyczyną odmowy był wynikający z treści orzeczenia brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności oraz fakt, że nie powstał po stronie wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny względem babci, bowiem osobami w pierwszej kolejności zobowiązanymi do jej alimentacji są jej dwie córki.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13 i zakwestionowała możliwość sprawowania opieki nad babcią przez jej córki z uwagi na ich aktywność zawodową, trudną sytuację finansową oraz stan zdrowia. W jej ocenie zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny wobec babci, czego nie dostrzegł organ I instancji.

Kolegium zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] sierpnia 2020 r.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 poz. 111 ze zm., dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ ustalił, że J. S. zamieszkuje wspólnie z Z. S., a także jej córką – J. S. i jej mężem. Druga córka Z. S. – B. M. zamieszkuje osobno. Obie córki Z. S. pracują zawodowo. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez J. S. opieki nad babcią, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] lipca 2017 r. nr [...] wydanym do [...] lipca 2021 r., z ustalonym stopniem znacznym od [...] maja 2017 r. z tym, że wedle orzeczenia nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Kolegium wyjaśniło, że obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a także wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie (zob. art. 617 §1 oraz art. 128 i n. k.r.o.). Z art.132 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z kolei art. 27 k.r.o. stanowi podstawę obowiązku alimentacyjnego między małżonkami, którzy są m.in. obowiązani do wzajemnej pomocy (art. 23 k.r.o.).

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do tego z członków z rodziny, kto podjął się sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą, ale do osób określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W tych warunkach, pozostawanie w zatrudnieniu przez córki Z. S., nie jest okolicznością powodującą niemożność sprawowania opieki nad matką, bowiem fakt pozostawania w stosunku pracy nie pozbawia córek prawnej i moralnej zdolności do sprawowania opieki i nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Zawarte w art.17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy fakt pozostawania w zatrudnieniu, pobyt za granicą czy np. posiadanie statusu osoby pobierającej świadczenie rentowe. Okoliczności te są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają przy tym tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, który może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która zapewni opiekę podopiecznemu. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. W tej sytuacji nie doszło więc do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną J. S. - to jest wnuczkę Z. S., a zatem brak jest podstaw do przyznawania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że wskazana przez organ I instancji kolejna podstawa odmowy przyznania świadczenia nie może się ostać z uwagi na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - niemożność wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o uchylenie w całości decyzji obu instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, iż skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad babcią – Z. S., a to z uwagi na okoliczność, iż Z. S. ma zstępne, a zatem skarżąca nie należy do kręgu osób, o których mowa ww. przepisie,

2) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie są w stanie" tej opieki świadczyć,

3) art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia całego materiału dowodowego i niedokonanie oceny w sposób prawidłowy, na podstawie jego całokształtu, czy skarżąca wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad babką, spełnia przesłanki ustalone w przepisach prawa.

W uzasadnieniu skarżącą wyjaśniła, że orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na stanowisku, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a tej ustawy. Konieczne w tym zakresie jest posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie mogą mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun ze względów niezależnych od niego nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 1 u.ś.r. Taka sytuacja zdaniem skarżącej zachodzi w niniejszej sprawie.

Bezsporne jest, że Z. S. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktem jest też to, że przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach należy przyjąć, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie tej opieki świadczyć. Zdaniem skarżącej nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez tą osobę opieki nad chorym krewnym. W każdym przypadku rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi być powiązane ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, a w sytuacji skarżącej taka okoliczność zachodzi. Skarżąca w chwili obecnej nie pracuje zawodowo ani dorywczo ani nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na fakt sprawowania opieki nad swoją babką, która z uwagi na wiek i szereg schorzeń wymaga wsparcia osób trzecich w codziennych czynnościach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Organy administracji przedwcześnie wydały zaskarżone decyzje, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz z zaniechaniem zebrania i oceny materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Organy nie ustaliły bowiem, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie są w stanie" tej opieki świadczyć przy założeniu, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających sprawowanie tej opieki w sposób niezależny od woli tych osób, a tym samym nie ustaliły czy skarżąca wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad babką, spełnia przesłanki ustalone w przepisach prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, zwana dalej "p.u.s.a."). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji (bądź postanowienia) lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli Sąd nie stwierdzi wskazanych wyżej naruszeń skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.

W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie J. S. uczyniła decyzję Kolegium, którą utrzymało w mocy decyzję Wójta odmawiającą przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w związku z opieką nad babcią legitymującą się orzeczeniem z dnia [...] lipca 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do [...] lipca 2021 r., datowanym od [...] maja 2017 r., przy niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności. W ocenie organów takie świadczenie wnioskodawczyni nie przysługuje, z uwagi na fakt, że przy życiu pozostają osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności, tj. jej dwie córki. Za nieprawidłowe, ale niemające wpływu na treść rozstrzygnięcia uznał organ II instancji stanowisko organu I instancji uznające fakt, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności podopiecznej jako okoliczność wyłączającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie zaś skarżącej organy przedwcześnie, bez uprzedniego wyjaśnienia czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie są w stanie sprawować opieki, wyłączyły możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad babcią i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Zgodnie z powołaną regulacją, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest uwzględnienie treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104), który w punkcie drugim sentencji wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z wyroku wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy opiekun ten spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem [...] października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Prawidłowo organy II instancji nie podzielił zatem stanowiska organu I instancji w zakresie w jakim tamten uznał, że brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności wyłącza ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do dalszych rozważań dotyczących zasadniczej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, przywołać należy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm., dalej "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust.1a powołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kro ustala w przepisie art. 132 k.r.o. kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Istota sprawy sprowadza się do oceny, czy w konkretnych okolicznościach słuszne jest wydanie rozstrzygnięcia będącego wynikiem wyłącznie wykładni literalnej art.17 ust.1 pkt 4 w zw. z art.17 ust.1a, czy też może istnieją dostatecznie uzasadnione podstawy mające swe źródło w wartościach konstytucyjnych (zasada równości, sprawiedliwości społecznej - art.2 Konstytucji RP), nakaz ochrony i opieki nad rodziną - art. 18 Konstytucji RP), które nakazywałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej faktyczną opiekę, a nie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności.

Rację ma skarżąca, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można się ograniczać jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie i tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Niewykluczone jest również w tym zakresie posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (niezależnych od niego) nie może zajmować się rodzicem (art. 132 k.r.o. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad babcią) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (dzieci) są zdolne do jej sprawowania np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają. Sąd nie podziela jednak zarzutu skarżącej w zakresie, w jakim zarzuca ona organom brak ustaleń w zakresie realnej możliwości sprawowania opieki nad Z. S. przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji względem niej, czyli jej córki. Dopiero to ustalenie, którego zdaniem skarżącej brak jest w niniejszej sprawie, mogłoby stanowić punkt wyjścia do rozważania zasadności wniosku skarżącej do o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią.

Poza sporem pozostaje w niniejszej sprawie, że osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu z Z. S. są jej córki J. S., wspólnie zamieszkująca wraz ze swoim mężem z Z. S., oraz niezamieszkująca z nią druga córka, B. M.. Ustalono, że obie córki pracują zawodowo, ale fakt ten sam w sobie nie przesądza o braku możliwości sprawowania opieki nad matką oraz nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego względem niej. Prawidłowo wskazał organ II instancji, że jest to efekt ich świadomego wyboru i obiektywnie nie wyłącza sprawowania opieki, zaś uczynienie zadość temu obowiązkowi może przybrać formę opłacenia osoby trzeciej, która zapewni opiekę podopiecznemu. Obowiązek alimentacyjny córek, stosownie do art. 129 § 1 k.r.o., wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki i chociaż bezsporne jest, że to ona sprawuje opiekę nad babcią, to brak jest w sprawie okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki, przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci, względem jej babci. Jest też oczywiste, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane wnioskowane przez nią świadczenie. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wtedy, gdyby córki babci z przyczyn niezależnych od nich nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Takich okoliczności nie wskazano. Obiektywnie rzecz biorąc zrozumiała chęć utrzymania pracy przez obie córki, tym bardziej, jeśli ich mężowie są bezrobotni oraz potrzeba udzielenia pomocy córce jednej z nich w opiece nad wnukami, nie wpisują się w katalog przesłanek określonych w art. 17 ust.1a u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2392/20, LEX nr 3126564). W niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na takie "przesunięcie" uprawnienia do ubiegania o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło więc do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia, jak już zaznaczono na wstępie rozważań, uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.