Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 588/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - 36 (9)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości powołaną do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14 – 17 czerwca 2012 r. (dalej jako

"Komisja II stopnia"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.)

w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako "Kpa."), po rozpatrzeniu odwołania B. K. od uchwały

nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w Warszawie

w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

w 2011 r. z siedzibą w Warszawie uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. stwierdziła, że B. K. (dalej skarżąca) uzyskała wynik negatywny

z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu radcowskiego ocenę dobrą, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę dostateczną

i z piątej ocenę celującą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy

o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne):

Pierwszy z egzaminatorów (SSA [...]) stwierdził

w protokole, iż wartość przedmiotu zaskarżenia została wskazana poprawnie, zakresem zaskarżenia zostały objęte pkt I i III, nie został natomiast wskazany pkt V dotyczący kosztów postępowania. Jak podano, zbędnym było objęcie zakresem zaskarżenia pkt I, gdyż oddalenie powództwa, w tym również w części odsetek ustawowych od zasądzonej kwoty nastąpiło w pkt III. Niewłaściwie został sformułowany wniosek ewentualny, tj. o uchylenie zaskarżonego wyroku, zamiast

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części (brak korelacji z zakresem zaskarżenia). Zdaniem egzaminatora, zdający ograniczył się do wskazania naruszenia art. 233 par. 1 kpc., art. 328 par. 2 kpc., art. 362 k.c. oraz art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy o ruchu drogowym, z tym, że jedynie uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 par. 1 kpc. uznano za prawidłowe. Autor apelacji nie przedstawił pozostałych możliwych zarzutów, koniecznych dla prawidłowego sporządzenia środka odwoławczego, który w sposób skuteczny chroniłby interes strony reprezentowanej przez pełnomocnika. Egzaminator odnosząc się do wniosków apelacji w zakresie żądania odsetkowego wskazał na zasadę, zgodnie z którą zadośćuczynienie za doznaną krzywdę staje się wymagalne po wezwaniu wierzyciela do zapłaty, tym niemniej w przypadku odpowiedzialności ubezpieczyciela z umowy oc zasad ta doznaje wyjątku z uwagi na art. 14 ustawy o ubezpieczeniu obowiązkowym, UFG i PBUK, który to przepis zakreśla zakładowi ubezpieczeń termin 30 dni na spełnienie świadczenia, liczny od momentu złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia

o szkodzie. Wobec poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony egzaminator wskazał, że sporządzona przez zdającego apelacja nie chroni w sposób prawidłowy interesów reprezentowanej strony postępowania. Zakwestionowanie w apelacji jedynie naruszenia art. 362 k.c., bez postawienia zarzutu naruszenia art. 445 par. 1 k.c.

w zasadzie wyłącza możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w całości, ponadto nie sformułowano zarzutu naruszenia art. 481 par. 1 k.c. w związku z art. 817 par. 1 k.c., co, jak podano, jest działkiem niekorzystnym dla strony. Nadto wskazano, że praca zawiera kilka błędów pisowni i jest krótka, przy czym zdający wykazał się znajomością języka prawniczego w dostatecznym zakresie.

Drugi z egzaminatorów (radca prawny T. D.) stwierdził, iż wymogi formalne pracy zostały zachowane. Z kolei błędnie wskazano art. 826 k.c. jako podstawę odszkodowania, zaś naruszenia przepisów art. 233 par. 1 i 328 par. 2 Kpa. nie uzasadniono. Egzaminator wskazał, że zakres zaskarżenia obejmuje błędnie pkt I, pomija pkt IV i V wyroku. Nadto bezzasadny jest wniosek o przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Egzaminator podał, że język

i styl pracy są poprawne.

Skarżąca we wniesionym od powyższej uchwały odwołaniu postawiła następujące zarzuty:

a) dokonanie nieobiektywnej oceny pracy z części trzeciej egzaminu radcowskiego i nieuwzględnienie kryteriów wskazanych w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji naruszenie w szczególności przepisów art. 364 ust. 1 i 6 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych,

b) nieuwzględnienie przy wydawaniu oceny niedostatecznej, że skarżąca

w apelacji wskazała najistotniejsze uchybienia i podniosła zarzuty, które - jak wynika z treści opisu istotnych zagadnień, o którym mowa w § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606 ze zm.) – miały pierwszorzędne znaczenie dla prawidłowości sporządzenia apelacji; tym samym, Komisja nie uwzględniła przy wydawaniu oceny niedostatecznej, jak również przy rozpatrywaniu cząstkowych ocen niedostatecznych, że skarżąca dostrzegła

i prawidłowo wskazała w apelacji takie uchybienia, których niedostrzeżenie byłoby – zdaniem zespołu przygotowującego zadanie – podstawowym błędem zdającego, co wynika z treści przedmiotowego opisu istotnych zagadnień dla zadania z prawa cywilnego na egzamin radcowski w 2011 r., a w konsekwencji naruszenie

w szczególności przepisów art. 364 ust. 1 i 6 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co skutkowało niewłaściwym ustaleniem wyniku egzaminu radcowskiego jako negatywnego

c) ustalenie negatywnej oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego

w oparciu o negatywne oceny cząstkowe wraz z uzasadnieniami, które to oceny cząstkowe i ich uzasadnienia wydane zostały bez uwzględnienia przepisów określających kryteria wskazane w art. 364 ust. 1 i 6 oraz art. 365 ust. 2 ustawy

o radcach prawnych, a w konsekwencji naruszenie w szczególności przepisów

art. 364 ust. 1 i 6 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jak również przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i § 3 Kpa., a w rezultacie niewłaściwe ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego jako negatywnego.

W uzasadnieniu odwołania zdająca wskazała, że wobec treści stosowanych przepisów ustawy o radcach prawnych oraz treści wytycznych opracowanych przez zespół przygotowujący zadania przedstawiona przez nią praca z zakresu prawa cywilnego powinna zostać oceniona pozytywnie przez obu egzaminatorów. Podkreśliła, iż trafnie wybrała sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego podejmując decyzję o sporządzeniu apelacji, którą prawidłowo sformułowała, dopełniając jednocześnie wszystkich wymogów formalnych wymaganych prawem, wskazała szereg zarzutów, w tym prawidłowo sformułowała najistotniejsze

z nich, tj. zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc. oraz zarzut naruszenia art. 362 k.c. Podała, że wskazała podstawę wniosku apelacji i prawidłowo sformułowała jej główny wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku. Zdająca podkreśliła,

iż ustawodawca przewidział szeroką skalę ocen i dopuścił jej stopniowanie, a zatem apelacja sporządzona przez nią nie zasługuje na skrajną ocenę niedostateczną. Jej zdaniem, powołane przez nią zarzuty świadczą, iż dostrzegła istotę postawionego przed nią problemu i wskazała w apelacji najistotniejsze, z punktu widzenia przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym stanu faktycznego, uchybienia sądu orzekającego w I instancji. Wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości

i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie pozytywnej oceny z trzeciej części egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji orzeczenie, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego złożonego w 2011 r.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym koniecznym było sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autorki apelacji w interesie reprezentowanej strony. Nie może budzić wątpliwości fakt, że w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym należało wnieść apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie. Wniesienie apelacji opartej na prawidłowo skonstruowanych zarzutach (w tym wypadku naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego) czyni interes powódki należycie zabezpieczonym. Komisja II stopnia podzielił stanowisko zdającej, że sporządzona przez nią apelacja nie zawierała braków formalnych ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez sąd II instancji. Oznacza to w konsekwencji, jak podkreślono, iż mógł zostać nadany jej bieg, samo jednak przygotowanie apelacji, nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Prawidłowo sporządzona apelacja winna, jak podała Komisja II stopnia, odpowiadać wymogom określonym w art. 126 § 1 kpc. (wymogi pisma procesowego) tj. zawierać oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, wymienienie załączników oraz wymogom wskazanym w art. 368 § 1 i 2 kpc. (wymogi formalne apelacji), tj. zawierać oznaczenie wyroku, od którego apelacja jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo, że potrzeba powołania się na nie wynikła później, wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć ponadto wartość przedmiotu zaskarżenia.

Komisja II stopnia do najistotniejszych uchybień zdającej oraz braków sporządzonej przez nią apelacji zaliczyła:

1. nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia wyroku,

2. brak zaskarżenia pkt V wyroku, tj. rozstrzygnięcia o kosztach procesu,

3. niepodniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 445 k.c. i 481 § 1 k.c. i 817 § 1 k.c.,

4. niedostrzeżenie kwestii ograniczenia rozmiaru krzywdy powódki, a co za tym idzie ograniczenia "odpowiedniej sumy zadośćuczynienia",

5. błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 362 k.c. i 826 k.c.,

6. nieprawidłowe wnioski apelacji,

7. niepełne i ubogie merytorycznie uzasadnienie apelacji zawierające nietrafne wywody i poglądy odnośnie stosowania prawa i wykładni przepisów prawa.

Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie, B. K. (skarżąca) podniosła zarzuty naruszenia:

I. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7,

art. 8, art. 77 § 1 Kpa., art. 107 § 1 i § 3 Kpa., między innymi poprzez:

- nieuwzględnienie przy wystawianiu oceny niedostatecznej, jak również przy rozpatrywaniu cząstkowych ocen niedostatecznych, że apelacja skarżącej spełnia kryteria oceny wskazane w powołanych przepisach ustawy o radcach prawnych, bowiem skarżąca dostrzegła i prawidłowo wskazała w apelacji takie uchybienia, których niedostrzeżenie byłoby – zdaniem zespołu przygotowującego zadanie egzaminacyjne – podstawowym błędem zdającego, co wynika z treści opisu istotnych zagadnień dla zadania z prawa cywilnego na egzamin radcowski w 2011 r.;

- pominięcie przy wystawianiu oceny niedostatecznej, w tym również przy rozpatrywaniu cząstkowych ocen niedostatecznych, że skarżąca podniosła w swej apelacji zarzut naruszenia przepisu art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym (zarzut prawidłowy i wykraczający poza standardowy sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego) i nieustosunkowanie się do przedmiotowej kwestii w treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały;

- pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej uchwały większości powołanych

w odwołaniu okoliczności, które organy orzekające w niniejszej sprawie winny uwzględnić na korzyść skarżącej;

- przyjęcie, że apelacja skarżącej jest jedynie apelacją, która nie zostałaby odrzucona, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu, że w apelacji tej podniesiono

i należycie uzasadniono zarzut najistotniejszy (z punktu widzenia poprawności rozwiązania zadania), który skutkowałby uwzględnieniem apelacji w całości

w warunkach normalnego procesu.

II. przepisów prawa materialnego, tj. art. 364 ust. 1, 6 i 10 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez:

- dokonanie nieobiektywnej oceny pracy z części trzeciej egzaminu radcowskiego wskutek nieuwzględnienia kryteriów wskazanych w art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji niewłaściwe określenie oceny zadania z zakresu prawa cywilnego, tj. z trzeciej części egzaminu radcowskiego, na poziomie niedostatecznym (art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych);

- nieuwzględnienie przy wydawaniu oceny niedostatecznej, jak również przy rozpatrywaniu cząstkowych ocen niedostatecznych, że apelacja skarżącej spełnia kryteria oceny wskazane w powołanych przepisach ustawy o radcach prawnych; - ustalenie negatywnej oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego

w oparciu o negatywne oceny cząstkowe wraz z uzasadnieniami, które to oceny cząstkowe i ich uzasadnienia wydane zostały bez uwzględnienia przepisów określających kryteria wskazane w art. 364 ust. 1 i 6 oraz art. 365 ust. 2 ustawy

o radcach prawnych.

W uzasadnieniu, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty, podejmując polemikę z treścią zaskarżonej uchwały, wskazując między innymi, że materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się ewidentnej obrazy reguł postępowania administracyjnego wyrażonych

w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa.

Nadto skarżąca podała, podtrzymując argumentację zaprezentowaną

w odwołaniu, że wprowadzenie szerokiej skali ocen dla każdej części egzaminu radcowskiego oznacza dopuszczenie przez ustawodawcę zróżnicowania poziomu poszczególnych prac pisemnych. Dwie skrajne oceny (niedostateczna oraz celująca) podporządkowane są do dwóch skrajnych poziomów ocenianych prac. Ocena celująca, zdaniem skarżącej, jest oceną pisma procesowego opracowanego

w sposób perfekcyjny w każdym aspekcie, natomiast ocena niedostateczna powinna dotyczyć pisma pozbawionego jakichkolwiek walorów procesowych, a przede wszystkim pisma sporządzonego wskutek podjęcia niewłaściwej decyzji procesowej. Przy wydawaniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia, jak podała skarżąca, nie uwzględniła omówionej kwestii zróżnicowanego katalogu ocen przewidzianego przepisami ustawy o radcach prawnych.

Skarżąca wskazał również, że ma świadomość popełnionych przez siebie uchybień w sporządzonej pracy, jednak nie zgadza się z ich wagą (co do braku części zarzutów materialnoprawnych), a częściowo także z ich kwalifikacją. Nie podzieliła w szczególności opinii obu Komisji co do zakwalifikowania jako błędu zaskarżenia pkt I wyroku odnośnie daty płatności odsetek, a także uznania za nieprawidłowe wniosków apelacji, poprzez wskazanie wniosku ewentualnego

w przypadku zaistnienia przesłanek określonych art. 386 § 4 kpc. Nadto zgodziła się z faktem, że rozstrzygnięcia komisji egzaminacyjnej są rozstrzygnięciami w sprawach indywidualnych, jednak, zdaniem skarżącej, godzi w elementarne poczucie sprawiedliwości sytuacja, w której podniesienie i uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc. przez jeden skład orzekający jest kwalifikowane jako podstawowe

i determinujące ocenę pozytywną, zaś drugi skład orzekający uznaje podniesienie tego zarzutu za całkowicie marginalne. Niedopuszczalne jest, jak wskazała skarżąca, kwalifikowanie przyjętych rozwiązań jako błędu, podczas gdy w innych sytuacjach są one akceptowane bez wyciągania jakichkolwiek negatywnych konsekwencji.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny

w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] stycznia 2012 r. Sąd doszedł do przekonana, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie zgodziła się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu została poddana w dniach 14 – 17 czerwca 2011 r. kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymała ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącej w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu - skarżąca nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany

w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej "u.r.p.") oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie

art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik

z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy

z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających

w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego

i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę

w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego

z egzaminatorów.

W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących, w tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącej

z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi

w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] stycznia 2012 r. Komisja II stopnia (Komisja Odwoławcza) odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny.

Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącą w wykonaniu zadania egzaminacyjnego została sprawdzona i oceniona przez dwóch egzaminatorów stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p., w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu

I instancji.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] stycznia 2012 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja II stopnia słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisje orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniając apelację sporządzoną przez skarżącą słusznie zauważyła, że w treści apelacji sformułowany został prawidłowo tylko jeden zarzut tj. zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc, poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzut ten jest sformułowany poprawnie i trafnie zmierza do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych w zakresie przyczynienia się powódki do powstania szkody.

Sąd podziela jednak stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że najistotniejszym uchybieniem pracy skarżącej był brak podniesienia zasadniczego zarzutu naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 445 k.c. Podkreślić w tym miejscu należy, że skoro skarżąca w swojej apelacji podważa nie tylko kwestie przyczynienia się powódki do powstania szkody, ale także wysokość zadośćuczynienia, to w związku z tym jako profesjonalny pełnomocnik winna wskazać na naruszenie ww. przepisu.

Skarżąca nie dostrzegła, co wynika także z uzasadnienia apelacji, iż sąd I instancji przyjął rozmiar krzywdy powódki na niższym poziomie niż domagano się

w pozwie, a co za tym idzie ograniczył "odpowiednią sumę zadośćuczynienia". Podkreślić należy, iż skarżąca nietrafnie sformułowała zarzut naruszenia art. 233 zd. 2 kpc., a także błędnie powołała i uzasadniła zarzut naruszenia art. 362 k.c., co

w konsekwencji oznacza, że brak było w jej pracy poprawnie sformułowanego jakiegokolwiek zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W związku z powyższym Sąd w pełni podziela stanowisko Komisji, że najistotniejsze uchybienia w pracy zdającej to brak sformułowania i uzasadnienia zarzutów naruszania prawa materialnego i procesowego w zakresie wysokości należnego powódce zadośćuczynienia oraz jakichkolwiek zarzutów naruszenia prawa materialnego w tym odnoszących się do kwestii przyczynienia się i żądania

w zakresie odsetek.

W ocenie Sądu powyższe uchybienia, a przede wszystkim ich waga gatunkowa, w pełni uzasadniają stanowisko obu Komisji w zakresie oceny negatywnej z prawa cywilnego. Ocena pracy została dokonana przez Komisję Odwoławczą na podstawie kryteriów ustawowych. Wbrew zarzutom skarżącej Komisja Odwoławcza wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy

z zakresu prawa cywilnego. Komisja Odwoławcza, zdaniem Sądu, w sposób prawidłowy wskazała, że zaproponowane przez skarżącą sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego w zakresie formułowania oceny wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy Kpa.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego

w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] stycznia 2012 r. odpowiada kryterium legalności.

Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.