Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 418/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145, 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 22 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska -Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia r. nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2008 roku A. złożyła prośbę o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 6.314,73 zł, w tym kwota 1.850 zł tytułem składek na ubezpieczenie społeczne za okres 11/2000, 04-09/2001, kwota 860,19 zł tytułem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2000-01/2001, 03-09/2001, kwota 273,94 zł tytułem składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2000-01/2001, 03-09/2001, kwota 3.269 zł odsetek od należności z tytułu powyższych składek naliczonych na dzień 15 lutego 2008 roku oraz kwota 61,60 zł stanowiąca sumę kosztów upomnień .

Wnioskodawczyni powołała się na bardzo trudną sytuacją finansową i rodzinną, jak również wskazała przyczyny powstania zadłużenia. Do wniosku załączyła liczne dokumenty urzędowe i prywatne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 18 listopada 2009 roku odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Organ wskazał, iż wobec A. nie znajdują zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, ani 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na brak stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieściągalności, o której mowa w ust. 2 tegoż przepisu. Ponadto Zakład wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na swój stan majątkowy oraz sytuację rodzinną nie jest w stanie uregulować należności względem ZUS bez pozbawienia siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zastosowania nie znajduje więc również przepis art. 28 ust. 3a w/w ustawy w związku z treścią § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnionego pismem z dnia 14 grudnia 2009 roku, ZUS decyzją z dnia 14 stycznia 2010 roku, utrzymał w mocy decyzję z dnia 18 listopada 2009 roku.

W uzasadnieniu decyzji organ ponownie wskazał brak stwierdzenia nieściągalności należności. Natomiast § 3 ww. rozporządzenia nie ma zastosowania, ze względu na nie wykazanie przez A. niemożności uiszczenia należności z tytułu składek bez uszczerbku dla niej i najbliższej rodziny.

Organ ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 19 lipca 2000 r. do 30 sierpnia 2009 roku w zakresie handlu artykułami spożywczo-przemysłowymi i ogrodniczymi. Od dnia 15 czerwca 2009 roku do 30 lipca 2009 roku była zatrudniona na umowę o pracę na czas określony w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem 640 zł brutto. Mąż wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie z tytułu prac dorywczych w wysokości około 1.200 - 1.500 zł miesięcznie. Na utrzymaniu jej i męża pozostaje trzech synów w wieku 14, 16 i 17 lat. Koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą około 985 zł miesięcznie. Ponadto skarżącej zostały przyznane zasiłki rodzinne na synów w łącznej wysokości 373 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2009 roku do 31 maja 2010 roku, zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 380 zł w okresie od 1 czerwca 2010 roku do 31 października 2010 roku oraz jednorazowy zasiłek rodzinny z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres od 1 września 2010 roku do 30 września 2010 roku w łącznej kwocie 300 zł. Zakład ustalił też, że strona posiada zadłużenie u osób fizycznych na kwotę 1.200 zł, zaległości czynszowe na kwotę 3.640,63 zł, a także zaległości na koncie bankowym w kwocie 1.939,67 zł.

Organ podał również, że A. po upływie okresu na jaki została zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony, nie dokonała powtórnej rejestracji w Urzędzie Pracy, a tym samym nie wykazała należytej staranności w poszukiwaniu zatrudnienia. Według organu wnioskodawczyni jest w stanie dokonywać dobrowolnych, niewielkich wpłat na rzecz zaległych należności organu bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze na powyższą decyzję A. wniosła o jej uchylenie w całości.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że ZUS dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenia przepisów prawa, w tym art. 7 kpa i art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem skarżącej organ nie wziął m.in. pod uwagę, że do niezbędnych kosztów egzystencji rodziny trzeba doliczyć wydatki na zakup żywności i odzieży. Wskazała też, że w Urzędzie Pracy zarejestrowała się ponownie w sierpniu 2009r. oraz powołała się na konieczność leczenia syna, który choruje na serce.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2010 r. (sygn. akt III SA/Po 131/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 18 listopada 2009r.

Sąd uznał, iż skarga w przedmiotowej sprawie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, organ pozbawiony jest możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a to na podstawie § 3 rozporządzenia w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku § 3 ust.1 rozporządzenia .

Okoliczności wymienione w powyższym przepisie nie mają przy tym charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Sąd podkreślił, że ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji zobowiązanego, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności, czy to jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji, oznacza niemożność zapewnienia koniecznych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny. Równocześnie należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. Organ rozstrzyga w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach (tut. z § 3 ust.1 rozporządzenia) przesłanki. Sąd zwrócił uwagę, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.

Dalej Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie organ ustalił, iż jedynym stałym dochodem rodziny skarżącej są zarobki męża z tytułu prac dorywczych (około 1.200-1.500 zł miesięcznie), oraz przyznane skarżącej zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie 371 zł miesięcznie i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 300 zł. Jednocześnie organ ustalił, iż koszty miesięcznego utrzymania skarżącej i jej rodziny wynoszą 985 zł miesięcznie, a tym samym skarżąca jest w stanie dokonywać niewielkich comiesięcznych wpłat na poczet należności ZUS bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił ponadto, że skarżąca posiada inne zadłużenia, w tym względem banku, osób fizycznych, i z tytułu zaległości czynszowych za najem mieszkania komunalnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład stwierdził, że sprostanie obciążeniu z tytułu zaległych składek, przy uwzględnieniu ponoszonych przez A. kosztów miesięcznych w wysokości 985 zł związanych z utrzymaniem mieszkania i opłatami eksploatacyjnymi, będzie wymagało wprawdzie znacznego wysiłku ze strony skarżącej, jednakże możliwe jest uiszczanie przez stronę dobrowolnych niewielkich kwot na pokrycie zaległych należności. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione przez organ ustalenia w przedmiocie stanu faktycznego, jak również twierdzenia skarżącej, Sąd ocenił, iż ZUS nie dokonał wszechstronnej i wyczerpującej analizy sytuacji skarżącej z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącej, a tym samym jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Za całkowicie nieuzasadnione Sąd uznał przyjęcie przez organ, że wyłącznymi kosztami miesięcznego utrzymania skarżącej są koszty związane z najmem mieszkania i opłaty eksploatacyjne, a w konsekwencji pominięcie zupełnie konieczności ponoszenia kosztów związanych z wyżywieniem, ubraniem, jak też podnoszonych przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 05.10.2009r. kosztów opału oraz wyposażenia dzieci w podręczniki. Tym samym, w ocenie Sądu, organ naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 11. art. 77 § 1 i art. 80 kpa, i art. 107 kpa.

Wobec powyższego Sąd zlecił w trakcie ponownego rozpoznawania wniosku przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie zbadania wszystkich łącznie ponoszonych przez stronę kosztów związanych z zapewnieniem podstawowych potrzeb egzystencjalnych rodziny skarżącej (nie tylko potrzeb stricte mieszkaniowych, ale przede wszystkim wskazanych wyżej wydatków żywieniowych, na leki, ubrania czy podręczniki). Organ miał ponadto odnieść się do tych ustaleń w decyzji w sposób wyczerpujący, dokonując oceny poszczególnych dowodów.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 17 grudnia 2010 roku odmówił umorzenia należności z tytułu przedmiotowych zaległych składek, jak również umorzenia odsetek od tychże należności i kosztów upomnienia.

Swoją decyzję organ umotywował tym, iż względem A. nie znajdują zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 1, 2, ani 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na brak stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieściągalności, o której mowa w ust. 2 tegoż przepisu. Ponadto Zakład wskazał, iż ze względu na niewykazanie przez skarżącą, że z powodu stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej nie jest ona w stanie uregulować powyższych należności bez pozbawienia siebie i swojej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zastosowania nie znajduje również przepis art. 28 ust. 3a w/w ustawy w związku z treścią § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest nadal bezrobotna, zarejestrowana w PUP – bez prawa do zasiłku. Choruje przewlekle na choroby związane w układem pokarmowym, a jej syn jest leczony kardiologicznie. Strona zgłasza jednak gotowość podjęcia pracy w pełnym wymiarze. A. korzysta z pomocy społecznej, ale tylko w zakresie dotyczącym utrzymania dzieci. Zakupiła nowe podręczniki szkolne w księgarni za kwotę 57.90 zł, chociaż w jej sytuacji winna dokonać zakupu tańszych – używanych. W ocenie organu wysokość dochodu rodziny strony wynosi 1660 zł, a koszty związane z jej utrzymaniem – 847 zł. Zobowiązana uiszcza zaległości czynszowe w kwocie 158 zł, a po odliczeniu kosztów pozostaje jej suma 150 zł, co nie jest kwotą wystarczającą na wyżywienie, ubranie i utrzymanie dwóch dorosłych osób i trzech synów. Z tego też względu Zakład uznał, iż twierdzenia strony o uzyskiwanych przez nią dochodach są niewiarygodne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podniosła, iż nie ma pracy i środków do życia, nie jest też w stanie regulować bieżących rachunków. Zdrowie jej dzieci jest zaniedbane, a mąż nie ma stałego źródła dochodu. Brak stałej pomocy MOPS wynika z tego, iż instytucja ta nie uważa sytuacji rodziny za tragiczną.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 10 marca 2011r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 grudnia 2010r., podzielając generalnie poczynione w jej uzasadnieniu ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

Organ wskazał, że mąż strony otrzymuje za pracę dorywczą 1200 zł miesięcznie, a na trzech synów dostaje ona 460 zł miesięcznie. Koszty stałe wynoszą 887,01 zł. Strona jest zobowiązana wobec osób prywatnych ( na 1500 zł ) i wobec ZKZL ( 4359,77 zł – raty po 158 zł miesięcznie ). Pomimo trudnej sytuacji strona nie otrzymuje zasiłków stałych czy celowych z pomocy społecznej. Zakład uzyskał też informację od Urzędu Pracy, iż dysponuje on ofertami zatrudnienia dla osób bez wykształcenia wyższego – wbrew tezie zobowiązanej.

W skardze na powyższą decyzję A. wniosła o jej uchylenie ze względu na niedostateczną analizę jej sytuacji finansowej i naruszenie art. 7 kpa. W ocenie skarżącej sporne składki uległy przedawnieniu ze względu na upływ 5 letniego okresu przedawnienia. Strona powołała się na okoliczność wielokrotnego dostarczania dokumentów dotyczących jej trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej (decyzje MOPR, zaświadczenia z PUP, wyciągi z konta bankowego, rachunki i opłaty stałe, dokumentacja lekarska). Podała, że część żywności otrzymuje od rodziców mieszkających na wsi. Stara się bezskutecznie o znalezienie pracy lub odbycie szkoleń zawodowych w Urzędzie Pracy. Skarżąca poinformowała też o zatrudnieniu od listopada 2010 r. na podstawie umowy o dzieło ( 293,44 – 586,47 zł – kilka dni w miesiącu). Zobowiązana wyjaśniła też, że nie otrzymuje pomocy z MOPR, gdyż na jedną osobę w jej rodzinie przypada ponad 318 zł.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 22 września 2011 r. skarżąca potwierdziła bardzo trudną sytuację materialną rodziny i podała, że pogarsza się stan zdrowia jej najmłodszego syna. Ze względu na opiekę nad ciężko chorą matką (udar mózgu) nie zgłosiła się na wyznaczoną wizytę w Urzędzie Pracy i utraciła status osoby bezrobotnej. Wstrzymano jej zasiłki rodzinne na dzieci ze względu na niedostarczenie na czas odpowiednich dokumentów. Ostatni raz była w pracy przez 3 dni w czerwcu (umowa o dzieło). Leki wykupuje sporadycznie. Wszyscy trzej synowie kontynuują naukę i żaden z nich nie pracuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje ;

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) dalej p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem ( zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473 ). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., sygn. akt IV SA1681/97, LEX nr 47848 ).

W wyroku WSA w Poznaniu (sygn. akt III SA/Po 131/10) z dnia 21 maja 2010 r. Sąd wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie należy skupić się wyłącznie na analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zwanego dalej rozporządzeniem, wymagającego generalnie od zobowiązanego skutecznego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji zobowiązanego, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności przez zobowiązanego, (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) oznacza niemożność zapewnienia koniecznych potrzeb bytowych zobowiązanego i jego rodziny.

Sąd ocenił, iż Zakład nie dokonał wszechstronnej i wyczerpującej analizy sytuacji skarżącej. Kwestią zasadniczą według Sądu był brak ustaleń organu co do tego, jakie są rzeczywiste całościowe koszty utrzymania rodziny skarżącej. Sąd uznał, iż organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej strony, a tym samym jej możliwości płatniczych. Całkowicie nieuzasadnione było bowiem przyjęcie przez organ, że wyłącznymi kosztami miesięcznego utrzymania skarżącej są koszty związane z najmem mieszkania i opłaty eksploatacyjne, a w konsekwencji pominięcie zupełnie konieczności ponoszenia kosztów związanych z wyżywieniem, ubraniem, jak też podnoszonych przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 05 października 2009r. kosztów opału oraz wyposażenia dzieci w podręczniki. Zdaniem Sądu organ powinien był podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych wydanej decyzji, tj. zbadania zdolności płatniczych skarżącej, a nie usprawiedliwiać brak podstaw do skorzystania z instytucji umorzenia należności skarżącej na podstawie regulacji rozporządzenia jedynie niewykazaniem przez stronę wszystkich okoliczności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Sąd zlecił wobec tego w trakcie ponownego rozpoznawania wniosku przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie zbadania wszystkich łącznie ponoszonych przez stronę kosztów związanych z zapewnieniem podstawowych potrzeb egzystencjalnych rodziny skarżącej (nie tylko potrzeb mieszkaniowych, ale przede wszystkim wskazanych wyżej wydatków żywieniowych, na leki, ubrania czy podręczniki). Organ miał ponadto odnieść się do tych ustaleń w decyzji w sposób wyczerpujący, dokonując oceny poszczególnych dowodów także z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego.

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy uznał, iż powyższe wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia 21 maja 2010r. nie zostały zrealizowane w pełni, przez co ponownie naruszono przepisy art. 7, 77 §1 i 80, 107 § 3 w zw. z art. 11 kpa, uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku zobowiązanej o umorzenie należności z tytułu składek Zakład w decyzji z dnia 17 grudnia 2010r. ograniczył się do oględnego stwierdzenia, iż wysokość dochodu rodziny A. wynosi 1.660 zł, a koszty związane z jej utrzymaniem – 847 zł. miesięcznie. Zobowiązana uiszcza zaległości czynszowe w kwocie 158 zł, a wobec tego po odliczeniu kosztów pozostaje, kwota 150 zł, która , w ocenie organu, nie jest wystarczająca na wyżywienie, ubranie i utrzymanie dwóch dorosłych osób i trzech synów. Z tego też względu organ uznał, iż twierdzenia strony o uzyskiwanych przez nią dochodach są niewiarygodne. Z kolei w decyzji z dnia 10 marca 2011r. ZUS wskazał jedynie, że mąż skarżącej otrzymuje za pracę dorywczą 1.200 zł. miesięcznie, a na trzech synów dostaje ona 460 zł miesięcznie , ( zasiłki rodzinne i dodatki do nich). A. ma zobowiązania wobec osób prywatnych ( 1.500 zł ) i wobec ZKZL ( 4.359,77 zł – raty po 158 zł miesięcznie ). Pomimo trudnej sytuacji strona nie otrzymuje zasiłków stałych czy celowych z pomocy społecznej.

Z lakonicznych uzasadnień obu decyzji wynika, że wyliczone przez organ koszty ( 847 zł. lub 887,01 zł ) to tzw. koszty stałe, najprawdopodobniej związane z opłacaniem czynszu, prądu, gazu i innych opłat eksploatacyjnych, ( brak zestawienia i precyzyjnego wyliczenia kosztów ). Jednocześnie wskazać należy, że we wcześniejszych decyzjach ( przed wyrokiem w sprawie III SA/Po 131/10 ) organ ustalił koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego na kwotę wyższą tj. 985,-zł. miesięcznie. Wynika z powyższego, że wbrew wyraźnym wytycznym Sądu w tym zakresie niedokonano ustaleń dotyczących kosztów wyżywienia, ubrania i opieki lekarskiej, kształcenia dzieci ograniczając się do sformułowania tezy, iż strona nie jest w stanie ponosić wydatków tego rodzaju na 5 - osobową rodzinę przy wysokości zadeklarowanych przez nią w toku postępowania dochodów. Z tego też względu zanegowano wiarygodność oświadczeń składanych przez skarżącą.

Sąd zauważa, iż ciężar wykazywania odpowiednich okoliczności faktycznych spoczywa głównie na stronie zobowiązanej, jednakże w sytuacji precyzyjnych wytycznych Sądu danych organowi odnośnie charakteru i zakresu uzupełniającego postępowania dowodowego zleconego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdzić należy, iż Zakład nie wyczerpał wszystkich dostępnych mu środków dowodowych. W szczególności w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w sytuacji wątpliwości, co do prawdziwości oświadczeń strony organ winien przesłuchać A. w charakterze strony, co umożliwiłoby dokonanie wyczerpującego zestawienia dochodów rodziny i ponoszonych kosztów ( w tym stałych kosztów eksploatacyjnych oraz kosztów wyżywienia, ubrania, środków czystości, edukacyjnych, leków itd. ) oraz wyjaśnienia stanu zdrowia najmłodszego syna.

Tylko w ten sposób organ dokonałby pełnych ustaleń faktycznych w zakresie, tego czy zobowiązana jest w stanie uiścić powyższe należności publicznoprawne bez znacznego pogorszenia swojej sytuacji i sytuacji rodziny.

Wskazać należy przy tym , iż wprawdzie A. nie ujawniła organowi faktu wykonywania pracy na podstawie umowy o dzieło ( kilka razy w miesiącu – ostatnio w czerwcu 2011r.), jednak generalnie współpracowała z Zakładem w zakresie zbierania odpowiedniego materiału dowodowego w sprawie, gdyż w toku postępowania przedkładała liczne dokumenty dotyczące osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków, uzyskiwanej pomocy społecznej. Nie można było wobec tego stwierdzić, iż brak wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie był wyłącznie winą samej strony, a nie odpowiedniej bierności procesowej organu. Podkreślić też trzeba wyraźnie, że w związku z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca załączyła do akt nieopłacone rachunki: za lokal ( od października 2010r. – k. 210 -212 i 221 akt adm.), za gaz ( k.-213 ), za energię elektryczną ( k.-220), do czego organ nie odniósł się w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Zdaniem Sądu konieczne jest również przesłuchanie strony na okoliczność dlaczego dotychczas pomimo ofert z Powiatowego Urzędu Pracy nie udało się jej podjęć stałego zatrudnienia. Brak jednoznacznych wyjaśnień w tym zakresie nie pozwala bowiem na tym etapie przyznać racji organowi, że A. nie wykazuje należytej staranności oraz determinacji, aby polepszyć swoją sytuację finansową.

Wobec powyższego Sąd uznał za zasadny zarzut strony skarżącej o niedokonaniu przez organ wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie jej sytuacji rodzinno – bytowej, przez co zaskarżona decyzja została wydana w zbyt arbitralny sposób.

Nieuzasadniony okazał się natomiast zarzut przedawnienia należności wobec ZUS ( obejmujących generalnie okres od listopada 2000 r. ). Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Po znowelizowaniu ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r. podstawowy termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 10 lat. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, iż znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 ustawy ma zastosowanie jedynie do tych należności z tytułu składek, które nie przedawniły się przed wejściem w życie tej nowelizacji, czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r. ( zob. m. in. wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r., II FSK 466/08, lex nr 549018; wyrok SN z 23 stycznia 2009 r., I UK 204/08, M.P. Pr. 2009/7/375; wyrok WSA z 14 stycznia 2009 r., I SA/Po 1481/08, lex nr 506627 ).

W ocenie Sądu z akt administracyjnych sprawy wynika, że na dzień 1 stycznia 2003 r. przedmiotowe należności z tytułu składek nie były przedawnione, wobec czego objęte zostały automatycznie nowym, 10 letnim ustawowym terminem.

Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być przy tym uznane tylko takie czynności ( orzeczenia, pisma kierowane do strony itd. ), z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności ( zob. m. in. teza 2 wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1479/09, lex nr 583503 ). Wobec skarżącej prowadzone było postępowanie egzekucyjne od 2007 r., ostatnia wpłata 10 lipiec 2008 r. ( k. -195 ), wobec czego w okresie biegu 10 letniego terminu przedawnienia spornych należności zaistniały okoliczności prawne uzasadniające tezę o skutecznym zawieszeniu biegu tego terminu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien mieć na względzie powyższe uwagi i rozważania. Obowiązkiem zakładu jest więc dokonanie szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie aktualnego stanu finansowego skarżącej ( dochodów rodziny ) i wszystkich wydatków ( stałych i okazjonalnych ) ponoszonych przez nią i jej rodzinę.

Organ powinien zestawić wszystkie niezbędne koszty, porównać je z dochodami wszystkich członków rodziny i dokonać odpowiedniej oceny możliwości płatniczych skarżącej. Niezbędnym będzie także wyjaśnienie, czy A. spłaca zadłużenie wobec ZKZL i osób prywatnych, z jaką regularnością opłaca bieżące rachunki oraz czy mieszkanie wymaga remontu, jaki jest niezbędny zakres tych prac i ewentualny ich koszt. Czy w tym stanie rzeczy możliwe jest uiszczanie przez stronę dobrowolnych kwot na pokrycie zaległych należności. Dopiero bowiem wnikliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej oraz jej rodziny umożliwi organowi podjęcie odpowiedniej decyzji w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Organ winien przy tym rozważyć, czy w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki choćby częściowego umorzenia zadłużenia. Wnikliwa i rzetelna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego i stanowisko Zakładu muszą znaleźć natomiast odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, które powinno spełniać wymogi z art. 107 § 3 kpa i nie naruszać zasady przekonywania określonej w art. 11 kpa.

Ze względu na naruszenie przepisów postępowania ( art. 7, 77 § 1,80 i 107 § 3 w zw. z art. 11 kpa ) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c p.p.s.a., orzekł w pkt. I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

O wykonalności decyzji postanowiono zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy – jak w pkt. II orzeczenia.