Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 304/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Sygn. akt V SA/Wa 304/ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędzia WSA Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi T.B.- wspólnika spółki cywilnej Z. "[...] " na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu") w wyniku złożenia przez T. B. , wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] czerwca 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami oraz kosztów upomnień.

Pismem z dnia 1 grudnia 2003r. małżonkowie J. i T.B. wnieśli o umorzenie ww. należności powstałych z tytułu prowadzonej przez nich w formie spółki cywilnej działalności gospodarczej pod nazwą Z. "[...] ". W uzasadnieniu powołali się na trudności finansowe spowodowane wypadkiem komunikacyjnym T. B. oraz koniecznością jego długotrwałego leczenia. Wskazali dodatkowo, iż wystąpili do Sądu o otwarcie postępowania układowego z wierzycielami, który to układ został zatwierdzony postanowieniem Sądu z dnia [...] maja 2003r. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz należności podatkowe nie zostały objęte ww. układem.

Pismem z dnia 31 grudnia 2003r. Zakład wyjaśnił, że nie może przychylić się do ww. wniosku, gdyż organ nie wykorzystał wszystkich możliwości zaspokojenia roszczeń oraz nie zostały spełnione przez skarżących przesłanki umorzeniowe. Wskazał również, że w przedmiotowej sprawie jedyną formą ulgi jaką Zakład może zastosować w stosunku do dłużnika będącego w trudnej sytuacji finansowej jest rozłożenie na raty istniejącego zadłużenia.

Pismem z dnia 17 lutego 2006r. (data wpływu do Zakładu) małżeństwo J. i T. B. wnieśli o wydanie decyzji w sprawie wniosku o umorzenie zaległości z dnia [...] grudnia 2003r.

Pismem z dnia 7 marca 2006r. Zakład zwrócił się do o: 1. dostarczenie dokumentów potwierdzających aktualną sytuację materialną, 2. spisanie w siedzibie Oddziału kwestionariusza o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, 3, 3. przedłożenie kserokopii zeznania podatkowego PIT za 2004r., 4. złożenia oświadczenia o nie korzystaniu z pomocy publicznej lub dostarczenia zaświadczeń potwierdzających wartość udzielonej pomocy. Organ pouczył skarżącego, iż powyższe winien złożyć w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia.

W związku z niewykonaniem powyższego przez skarżącego, pismem z dnia 6 kwietnia 2006r. Zakład pozostawił wniosek T. B. o umorzenie należności z dnia 17 lutego 2006r. bez rozpatrzenia.

Pismem z dnia 18 kwietnia 2006r. małżonkowie odpowiedzieli na pismo Zakładu z dnia 7 marca 2006r. w ten sposób, iż oświadczyli, że w dniu 5 grudnia 2003r. złożyli wniosek o umorzenie im istniejących zaległości z tytułu składek. Ponadto poinformowali, że nie posiadają żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Mieszkają w lokalu rodziców skarżącego T. B.. Oświadczyli także, że przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej nie korzystali z pomocy publicznej.

Pismami z dnia 6 i 19 maja 2006r. małżeństwo B. ponownie zostali wezwani do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej - gospodarczej oraz potwierdzających stan zdrowia T. B.

W toku postępowania skarżący złożył zeznania podatkowe za 2004r. i 2005r., opinię lekarską dotyczącą stanu zdrowia T. B., kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, z którego wynika, że małżonkowie posiadają zobowiązania: podatkowe w wysokości ok. 12.000 zł (ze złożonego zaświadczenia wynika, iż małżonkowie posiadają zaległości w podatkach na ogólna kwotę 38.092 zł - zaświadczenia z dnia 14 czerwca 2006r.), z tytułu zaciągniętych kredytów na łączna kwotę ok. 62.000 zł (potwierdzoną stosownymi zaświadczeniami) oraz 500.000 z tytułu zawartego układu z wierzycielami. Oświadczyli również, że nie posiadają żadnego majątku ruchomego i nieruchomego.

Organ decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. określił zadłużenie T. B. z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 2002r. do października 2003 i od grudnia 2003r. do kwietnia 2005r. wraz z odsetkami w kwocie 50.819,38 zł., natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. określił zadłużenie skarżącego za okres od maja 2005r. do kwietnia 2006r. na łączną kwotę 8.760,50 zł.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu w dniu [...] czerwca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), wydał decyzję dotyczącą T. B., którą odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek.

Odmawiając umorzenia ww. należności Zakład stwierdził, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą wraz z małżonką w formie spółki cywilnej. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponadto płatnik nie opłacił składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż nadal skarżący prowadzi działalność gospodarczą, dlatego też nie mógł uznać, że należności są całkowicie nieściągalne i ich umorzyć. Wskazał również, że należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym, a skarżący zataił fakt bycia współwłaścicielem nieruchomości. Stwierdził dodatkowo, iż w poprzednich latach tj. 2004-2005r. skarżący osiągał dochody z działalności, dlatego też trudno jest uznać, że obecnie takich dochodów nie osiąga. Ponadto skarżący mimo przebytego wypadku nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy, więc nadal może pracować i uzyskiwać fundusze, z których będzie mógł spłacić zadłużenie.

Organ podkreślił, że nie zostały uregulowane składki finansowane przez zatrudnionych pracowników, a do tych składek nie stosuje się żadnych ulg. W związku z tym organ uznał, iż nie ma również podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 lipca 2006 r. skarżący podniósł, że nie jest współwłaścicielem żadnej nieruchomości, gdyż posiadana przez niego nieruchomość została przekazana w zamian za zwolnienie z długu i wyłącznie przez nieuwagę B. nadal figurują w księdze wieczystej (do wniosku załączył odpis skargi na orzeczenie referendarza w przedmiocie wpisu). Skarżący podkreślił, że nie dysponuje żadnymi składnikami majątku, z których mogłoby dojść do zaspokojenia uzasadnionych roszczeń wierzyciela. Dodał, że nie osiąga także dochodów, a kwestionowanie tego stanowiska przez ZUS jest całkowicie dowolne albowiem oparte tylko na domniemaniach a nie dowodach.

Prezes Zakładu przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu powtórzył i rozwinął argumenty zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2006r. Podkreślił, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący nie przedstawił żadnych nowych dowodów, które mogłyby wpłynąć na umorzenie ww. zadłużenia. Odnosząc się do kwestii związanej z własnością nieruchomości i dokonanym wpisie hipoteki organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego jej sprzedaż.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych Prezes Zakładu stwierdził, że żadne przepisy nie zostały naruszone. Skarżącemu umożliwiono wypowiedzenie się, co do zebranego materiału dowodowego, o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącego pod oświadczeniem z dnia 30 maja 2006r.

W skardze z dnia 19 września 2006r. na powyższą decyzję T. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając jej naruszenie przepisów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 6, art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 , art. 80, art. 81, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- brak rzeczowego i wyczerpującego ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego do argumentów podniesionych w odwołaniu, a dotyczących wypełnienia przesłanek z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. uzasadniających podjęcie uznaniowej decyzji o umorzeniu zaległości i w konsekwencji niepodanie merytorycznej przyczyny podjęcia decyzji odmownej,

- rażące odstępstwo od zasady swobodnej oceny dowodów, która w realiach niniejszej sprawy przybrała formę oceny dowolnej, co w konsekwencji - w połączeniu z wadliwie zredagowanym uzasadnieniem decyzji - doprowadziło do naruszenia zasady przekonywania i wyczerpującego wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy przy wydawaniu decyzji odmownej,

- naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym poprzez brak zapewnienia stronie prawa do wypowiedzenia się zarówno przed wydaniem decyzji w pierwszej, jak i drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Badając sprawę w zakreślonych wyżej granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga T. B. - wspólnika spółki cywilnej Z. "[...] " jest zasadna i w konsekwencji uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS-u z dnia [...] sierpnia 2006 r.

Przede wszystkim należy podnieść, iż na gruncie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego /m.in. I SA/Wr 2499/00, SA/Bd 193/03, SA/Rz 2135/01/ ukształtowanego na bazie Ordynacji podatkowej mającej, w granicach zakreślonych w art. 31 u.s.u.s., odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek oraz uwzględniając zgodne z nim orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie /np. III SA/Wa 263/05/ przesądzone zostało, iż do należności z tytułu składek stosować należy w sposób odpowiedni art. 108 § 1 i art. 115 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że wspólnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki. Ustalenie tej odpowiedzialności oraz określenie wysokości zobowiązania, z jego szczegółowym rozpisaniem na składki obciążające osobiście wspólników, jeśli ma to miejsce w sprawie oraz składki płacone przez nich jako pracodawców, winno nastąpić w jednej decyzji, której adresatami muszą być wszyscy wspólnicy. Wydanie takiej decyzji i jej prawidłowe doręczenie wspólnikowi otwiera dopiero organowi drogę do obciążenia wspólnika spółki cywilnej niezapłaconymi składkami a także, w dalszej kolejności, do możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W rozpatrywanej sprawie ze skargi T. B., organ wprawdzie wydał decyzje określające wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek (decyzje z dnia [...] czerwca 2005r. - karta 74 akt administracyjnych oraz z dnia [...] czerwca 2006r. - karta 95 akt administracyjnych), jednakże decyzje te są nieprawidłowe, gdyż nie spełniają wyżej wskazanych rygorów, tzn. w wypadku gdy spółka cywilna istnieje decyzja taka winna być skierowana zarówno do wspólników spółki cywilnej jak i do samej spółki. Natomiast w przedmiotowej sprawie decyzja taka została skierowana tylko do jednego ze wspólników - T. B. W decyzji tej organ określił jedynie jego zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 2002 r. do października 2003 i od grudnia 2003 do kwietnia 2005 r. wraz z odsetkami w kwocie 50.819,38 zł., a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. jego zadłużenie za okres od maja 2005 r. do kwietnia 2006 r. na łączną kwotę 8.760,50 zł. Brak jest natomiast jakiegokolwiek odniesienia do osoby drugiego ze wspólników, nie określono również w ww. decyzjach wysokości zadłużenia obciążającego płatnika składek oraz samego ubezpieczonego (jeśli zachodzi taka sytuacja), co w kontekście przesłanek dotyczących umorzenia wynikających z art. 28 w związku z art. 30 u.su.s. jest nieprawidłowe. Należy bowiem podkreślić, iż ustawodawca umożliwił umorzenie należności w stosunku do składek finansowanych tylko przez płatników, natomiast w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych wyłączył stosowanie art. 28 us.u.s. (art. 30 u.s.u.s.).

Ponadto Sąd dopatrzył się kolejnych nieprawidłowości w toku postępowania administracyjnego uzasadniających zapadły wyrok.

Wbrew dokumentom znajdującym się w aktach administracyjnych Prezes ZUS w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. przyjął za organem I instancji, iż T.B. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP złożył w dniu 20 kwietnia 2006 r. Tymczasem wniosek taki datowany 1 grudnia 2003 r. T. B. /wraz z żoną J. B./ złożył w ZUS Oddział w Ł. w dniu 5 grudnia 2003 r. Dotyczył on umorzenia zaległości z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do października 2003 r. Wbrew stanowisku organu, w ocenie Sądu, był to jedyny wniosek o umorzenie zaległości złożony przez skarżącego wszczynający sprawę. Pismo datowane 15 lutego 2006 r., które organ - jak wynika z jego pisma z dnia 5 kwietnia 2006 r. pozostawił bez rozpoznania - jest wyłącznie podaniem zawierającym ponaglenie rozpoznania wniosku z 1 grudnia 2003 r. Także do wniosku z 1 grudnia 2003 r. wprost nawiązuje pismo strony z dnia 18 kwietnia 2006 r. /wpływ 20 kwietnia 2006 r./ będące jego uzupełnieniem, a które organ w decyzji I instancyjnej z [...] czerwca 2006 r. uznał za kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W konsekwencji postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 1 grudnia 2003 r. nie zostało zakończone wydaniem decyzji, bo za taką nie może być uznane pismo organu z 31 grudnia 2003 r. adresowane do małżonków J. i T. B. i mające wyłącznie charakter informacyjny. Równocześnie decyzje obu organów, wbrew intencji strony i jego treści, za wniosek przyjmują pismo małżonków z 20 kwietnia 2006 r., przy czym o umorzeniu należności składkowych rozstrzygają w granicach czasowych od lutego 2002 r. podczas, gdy bezspornie żądaniem strony było umorzenie należności z tytułu składek od stycznia 1999 r. Nawet przyjęcie przez organ za wniosek o umorzenie należności składkowych pisma z 20 kwietnia 2006 r. nie zmienia oceny Sądu, że organy nie orzekły o całości żądania T. B., gdyż i w tym piśmie odwołuje się on /wraz z żoną/ do wniosku z 1 grudnia 2003 r. a zatem do żądania umorzenia należności składkowych za okres od stycznia 1999 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Prezesa ZUS art. 10 § 1 k.p.a. należy stwierdzić, iż zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem NSA i sądów wojewódzkich także na organie II instancji ciąży obowiązek zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji. W rozpatrywanej sprawie obowiązek ten został wypełniony tylko przez organ orzekający w I instancji, co znalazło potwierdzenie w treści pisma skierowanego do T. B. i odebranego przez niego w dniu 30 maja 2006 r.

Wskazane wyżej nieprawidłowości postępowania administracyjnego, w ocenie Sądu, miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mogły rzutować także na zgromadzenie i analizę przedstawionych przez stronę dowodów.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ II instancji winien w granicach swych kompetencji podjąć działania niezbędne do naprawienia wyżej opisanych uchybień proceduralnych. Wydanie prawidłowej decyzji ustalającej pozwoli na określenie rzeczywistych granic odpowiedzialności podmiotów określonych w art. 115 Ordynacji podatkowej i otworzy drogę do późniejszego rozpoznania wniosku z dnia 1 grudnia 2003 r. o umorzenie należności składkowych. W toku prowadzonego postępowania organ winien przeprowadzić wnikliwą ocenę całego przedstawionego przez stronę materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit a i c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.