Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 487/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) sędzia del. WSA Wanda Zielińska – Baran Protokolant starszy asystent sędziego Anna Pośpiech - Kłak po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 1051/11 w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi H.K. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oraz poprzedzająca ją decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...].

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił H.K. przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona w toku postępowania nie przedstawiła w określonym terminie wymaganych dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji, a zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do wydanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H.K. wskazała, że została wywieziona do powiatu piotrkowskiego, do miejscowości K., gmina Bełchatów, gdzie przymusowo pracowała u niemieckiego gospodarza. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07. Dodatkowo załączyła pozytywną opinię Związku Wysiedlonych oraz oświadczenie własne na potwierdzenie miejsca wysiedlenia i wykonywanej pracy.

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ ustalił, że strona wraz z rodzicami i pozostałymi mieszkańcami miejscowości B. i B. - Kolonia, została przesiedlona na skutek wyłączenia terenów, na których mieszkali, pod budowę niemieckiego poligonu wojskowego. Ponadto w piśmie z dnia 16 czerwca 2011 r. Archiwum Państwowe w Łodzi poinformowało, iż w zasobach archiwalnych nie odnaleziono dokumentów, na podstawie których można byłoby potwierdzić deportację do pracy przymusowej rodziny S. i M. K. oraz ich córki. Z ankiety dowodowej składanej przez stronę po wojnie do Biura Dowodów Osobistych wynika, iż podczas okupacji mieszkała ona w miejscowości K., gmina Bełchatów. Z kolei z dokumentów Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie wynika, że rodzice strony pracowali przymusowo w gospodarstwie Niemca A.B. W piśmie z dnia 20 czerwca 2011 r. strona oświadczyła, iż na okoliczność deportacji do pracy przymusowej nie posiada żadnych dowodów. Natomiast podczas przesłuchania strony ustalono, iż wraz z rodzicami podczas okupacji, przebywała w miejscowości K., gdzie jej matka pracowała u gospodarza niemieckiego. Rodzina mieszkała w starym domu gospodarza, porozumiewali się z nim po polsku. Organ uznał, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnej dolegliwości represji. Ponadto skarżąca nie wykazała, że deportacja, jaka niewątpliwie miała miejsce, odbyła się w celu wykonywania pracy przymusowej, gdyż była ona skutkiem wysiedlenia mieszkańców w związku z budową poligonu. Dodatkowo w okresie wysiedlenia skarżąca przebywała w otoczeniu najbliższej rodziny, co w ocenie organu dla małoletniej skarżącej nie było bez znaczenia. Organ podkreślił, że wszyscy bliscy strony zostali wywiezieni z jej rodzinnej miejscowości, a młody wiek strony pozwala uznać, że na tym etapie swego życia nie nawiązała jeszcze takich więzi społecznych, które pozwalałby uznać potrzebę odwiedzania rodzinnej miejscowości, w sytuacji gdy bliscy tam nie przebywali.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła H.K., zarzucając organowi naruszenie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, jak również naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 80 w związku z art. 77 §1 k.p.a. poprzez uznanie, iż skarżąca nie wykazała faktu deportacji do pracy przymusowej na terenie objętym zakresem ustawy. Wskazała, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały obie przesłanki określone w art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy. Ponadto podkreślił, że złożyła wszystkie posiadane przez siebie dokumenty, natomiast jeżeli w ocenie organu są one niewystarczające to organ powinien określić jakich innych dokumentów potrzebuje i wówczas podjąć z urzędu czynności dowodowe lub wezwać stronę o ich przedłożenia.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2011 r. wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy nie wprowadza ograniczenia co do wieku osoby, która została poddana represji. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych uprawnienie do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie przysługuje nie tylko osobom, które w związku z deportacją wykonywały pracę przymusową, ale również uprawnienie to przysługuje dzieciom wywiezionym wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a także dzieciom urodzonym podczas pobytu na deportacji swoich rodziców. Sąd uznał ponadto, że organu naruszył w toku postępowania administracyjnego przepisy proceduralne, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje na nieścisłość w stanowisku organu. Kierownik wskazuje bowiem, iż rodzina strony niewątpliwie wykonywała pracę przymusową, przy czym jednocześnie wywodzi, iż rodzina skarżącej znajdowała się w lepszej sytuacji od innych rodzin, gdyż mieszkała i pracowała u niemieckiego gospodarza, który prowadził gospodarstwo jeszcze przed okupacją i wszyscy porozumiewali się po polsku. Nie ulega wątpliwości, iż ułatwiona była tym samym komunikacja z pracodawcą, ale nie przesądza to, iż warunki pracy i życia rodziny były lżejsze. Podobne wątpliwości Sądu budzi ustalenie, iż strona jako kilkuletnie dziecko przebywała z matką i nie została rozłączona z rodziną, a jednocześnie z uwagi na wiek nie nawiązała jeszcze takich więzi z otoczeniem, że ich zerwanie stanowiłoby znaczną uciążliwość. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, nie mogą umniejszyć faktu, iż rodzina skarżącej została wywieziona i pracowała przymusowo. Sąd nie zgodził się też ze stanowiskiem organu, iż w istocie miejsce zamieszkania zmuszeni byli zmienić wszyscy mieszkańcy wsi, zatem zmiana miejsca zamieszkania rodziny strony nie miała związku z deportacją. Organ pominął to, iż bez znaczenia pozostaje fakt wysiedlenia całej wioski, oznacza to bowiem tylko tyle, iż każda z osób z niej wysiedlonych, jeżeli tylko w następstwie tego wysiedlenia wykonywała pracę przymusową, była poddana represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Bez wpływu na ocenę uciążliwości doznanej represji jest także odległość na jaką rodzina strony została wysiedlona, gdyż ustawa nie zawiera w tej mierze żadnego ograniczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, pomimo iż organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy. Zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt. 2 ustawy oświadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w myśl wskazanego przepisu materialnego, podczas, gdy strona doznała innego rodzaju represji niż określonych przez ustawodawcę w powołanej ustawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuciła ona naruszenie przepisu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. (błędnie podając datę ustawy) o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) przez jego błędną wykładnię. Zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie. Błąd wykładni przepisu prawa materialnego polega na niewłaściwym zrozumieniu treści zawartej w tym przepisie normy prawnej. Tak sformułowanego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny, zawiązany granicami skargi kasacyjnej określonymi jej podstawami (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie mógł uznać za uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dokonał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowej wykładni mającego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wskazał, iż warunkiem otrzymania świadczenia pieniężnego z art. 2 pkt 2 omawianej ustawy jest wywiezienie (deportacja) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i ZSRR albo terenów okupowanych przez te państwa w czasie II Wojny Światowej. Skarga kasacyjna w żadnym stopniu nie wykazał na czym polegał błąd wykładni tego przepisu, to znaczy jakie jest jego prawidłowe rozumienie i jaką nieprawidłową treść nadał mu Sąd I instancji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej może wynikać, iż jej autor faktycznie zamierzał zarzucić obrazę wymienionego przepisu przez jego niewłaściwe zastosowanie, czyli błąd subsumcji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest jednak uprawniony do prostowania treści zarzutów skarg kasacyjnych, które są sporządzane przez profesjonalnych pełnomocników (art. 175 § p.p.s.a.). Nadto trudno byłoby wykazać niewłaściwe zastosowanie omawianego przepisu, gdy jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak jego prawidłowych ustaleń.

Nie jest uzasadniony także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Łodzi wskazał, że organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił jej wszystkich okoliczności faktycznych i nie rozważył w należytym stopniu treści zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stwierdzając, że H.K. nie dostarczyła dowodów potwierdzających fakt jej deportacji do przymusowych robót organ pominął to, iż wniosek jej uzyskał poparcie Związku Wysiedlonych Ziemi Łódzkiej, a fakt wysiedlenia mieszkańców wsi B. i Koloni B. w 1941 r., w związku z zajęciem terenów tych miejscowości pod budowę poligonu wojskowego, został potwierdzony w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, np. treścią pisma Archiwum Państwowego w Łodzi z dnia 16 czerwca 2011 r. (k. 21 akt administracyjnych). Dowody te uzupełniło zeznanie strony złożone w trybie art. 86 k.p.a. Przyjęcie więc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż twierdzenia skarżącej nie zostały poparte żadnymi dowodami narusza przepis art. 80 k.p.a. przewidujący swobodną, lecz nie dowolną, ocenę dowodów. Wysiedlenie mieszkańców wsi B. i Kolonii B. wiązało się wprawdzie z budową poligonu, lecz fakt ten nie wyklucza możliwości deportacji wysiedlonych mieszkańców do robót przymusowych w rozumieniu art. 2 pkt 2 omawianej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Możliwa jest bowiem taka sytuacja, że władza okupacyjna wykorzystała fakt wysiedlenia mieszkańców wsi zajętych pod budowę poligonu do skierowania ich na roboty przymusowe w warunkach określonych wymienionym przepisem. Okoliczności te nie zostały dotychczas wyjaśnione w toku postępowania.

Zarzuty skargi kasacyjnej są więc nieuzasadnione. Dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.