Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1205/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 3 par 2, art.145 par 1 pkt 1 lit a,c, art.152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art.11, art.77 par 1, art.80, art.107
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 28 ust 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1205/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 listopada 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Nina Półtorak, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r., sprawy ze skargi M. K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 maja 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 13 kwietnia 2012 r., nr [...], II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych).


UZASADNIENIE

W dniu 15 lutego 2012r. M.K. skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2002r. do stycznia 2010r.

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za ten okres na łączną kwotę 43.284,00 zł.

Zakład w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki zezwalające na całkowite umorzenie należności, w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Wyjaśniono przy tym, że wobec wnioskodawcy nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań. W konsekwencji ani właściwy naczelnik urzędu skarbowego, ani też komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem organu w sprawie nie jest również oczywiste, że w podjętym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Kolejną przesłanką przemawiającą za odmową umorzenia zobowiązań jest posiadanie przez zobowiązanego majątku tj. nieruchomości położonych w Imbramowicach o łącznej pow. 7,7 ha. Możliwym jest zbycie części majątku (dobrowolnie, bądź w trybie egzekucyjnym) i zaspokojenie roszczeń z tytułu nieopłaconych składek. Nie zachodzi jednocześnie w sprawie sytuacja, kiedy owa sprzedaż części majątku odnosiłaby dla niego bezpośredni negatywny skutek. Nie wpłynie ona bowiem na pogorszenie jego sytuacji mieszkaniowej, nie będzie się także wiązała z koniecznością zapewnienia lokalu socjalnego.

Odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, z tym związane dokumenty nie zostały bowiem złożone. Wprawdzie w toku prowadzonego postępowania przedłożone zostały materiały dotyczące bardzo złego stanu zdrowia wnioskodawcy, nie zachodzi jednak w sprawie sytuacja, że ten stan zdrowia pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu. W związku z obrażeniami ciała wnioskodawcy przyznano świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 836,35 zł. Tymczasem w świetle regulacji rozporządzenia istnieć musi bezpośredni związek przewlekłej choroby z okolicznością pozbawienia możliwości uzyskania dochodu, podczas gdy w sprawie w sprawie związek taki nie istnieje, przeciwnie w związku z chorobą przyznane zostały świadczenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że M.K. prowadził działalność gospodarczą, którą zlikwidował w październiku 2007r. Od lutego 2002r. prowadził gospodarstwo rolne i od tego czasu opłacał składki na ubezpieczenie społeczne w KRUS, za wyjątkiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, które od początku opłacał w ZUS. Od listopada 2009r. ponownie prowadził działalność gospodarczą, która ostatecznie została zlikwidowana 1 lutego 2012r. Tymczasem M.K. z racji prowadzenia działalności gospodarczej powinien być objęty ubezpieczeniem społecznym w ZUS. Nie mogąc spłacić jednorazowo zobowiązania z tytułu zaległych składek zwrócił się z prośbą o rozłożenie zaległości na raty, którą ZUS rozpatrzył pozytywnie. Do dnia swojego wypadku terminowo uregulował 7 rat. Po brutalnym pobiciu dnia 9 listopada 2011r. wnioskodawca doznał poważnych i trwałych uszkodzeń ciała, został poddany operacji neurochirurgicznej, a w czasie pobytu w szpitalu przeszedł jeszcze zapalenie płuc. Obecnie, stan jego zdrowia jest określany jako wegetatywny bez świadomości. W związku z tą sytuacją ZUS przyznał mu I grupę inwalidzką i świadczenie rentowne na okres 2 lat. Całe jego świadczenie rentowne zostało przekazane na zakład opiekuńczo – leczniczy, gdzie obecnie przebywa. Do tego dodatkowo dochodzą koszty związane z pielęgnacją i odwiedzinami najbliższych. Renta w wysokości 722 zł netto, jest jedynym świadczeniem, jakie otrzymuje wnioskodawca i prawdopodobnie nie będzie w stanie podjąć w przyszłości pracy zarobkowej. Zobowiązany posiada wprawdzie gospodarstwo rolne, które w 2001r. otrzymał w zamian za dożywocie, jednak jest ono wyposażone w stare, podstawowe maszyny z 70-letnim drewnianym domem bez centralnego ogrzewania. Kwota zadłużenia jest w zasadzie równa wartości działek, a ich sprzedaż byłaby równoznaczna z likwidacją gospodarstwa. Ojciec wnioskodawcy wyjaśnił, że reguluje zobowiązanie syna tylko dlatego, że pożycza na ten cel pieniądze. Dalsza spłata zadłużenia może doprowadzić do braku minimalnych środków na egzystencję rodziny. Gospodarstwo otrzymane od rodziców jest dla wnioskodawcy jedynym zabezpieczeniem na przyszłość. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie dołączono dodatkowe dokumenty medyczne, w tym zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 30 stycznia 2012r. oraz karty z leczenia szpitalnego.

Decyzją z dnia 25 maja 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. Organ przypomniał, że wnioskodawca, jako płatnik składek był zgłoszony do ZUS w okresie od 1 kwietnia 2002r. do 1 lutego 2012r., prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu, zatrudniał pracowników w okresach od 1 października 2004r. do 1 lutego 2006r. oraz od 12 października 2007r. do 1 listopada 2009r. Prowadząc działalność gospodarczą nie dopełnił jednak ciążącego na nim obowiązku opłacenia składek na wskazane ustawą ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności i zgodnie z prawem stał się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zaległości figurujące na jego koncie skierowane na drogę przymusowego dochodzenia, a w konsekwencji dokonano wpisu hipoteki na nieruchomościach (działkach) należących do zobowiązanego, celem zabezpieczenia spłaty należności. Zakład potwierdził, że zobowiązany w dniu 22 sierpnia 2011r. zawarł umowę o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Zaległość rozłożono na 48 rat z czego terminowo uregulowano już 7 rat. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, wnioskodawca jest stanu wolnego, źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 836,35 zł brutto (722,08 zł netto) miesięcznie. Cały koszt utrzymania gospodarstwa domowego ponoszą rodzice. Wnioskodawca obecnie znajduję się w trudnej sytuacji zdrowotnej, która jest skutkiem pobicia w dniu 9 listopada 2011r., w wyniku którego doszło do urazu czaszkowo-mózgowego, ostrego krwiaka półtwardówkowego, wieloogniskowego stłuczenia mózgu, pourazowego krwotoku podpajęczynówkowego z obecnością wybroczyny krwawej w pniu mózgu, złamania łuski kości skroniowej lewej oraz złamania podstawy środkowego dołu czaszki pan Wnioskodawca przeszedł leczenie operacyjne, znajduje się w stanie wegetatywnym.

Zakład w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że M.K. jest właścicielem działek o łącznej powierzchni 7,7 ha, położonych w Imbramowicach, na których ustanowiona jest hipoteka przymusowa na kwotę 63.539,46 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako zabezpieczenie spłaty należności z tytułu składek. W świetle zeznania podatkowego za 2011r. przychód zobowiązanego z działalności wyniósł 267.335,12 zł, przy zdeklarowanej stracie w kwocie 13.458,46 zł. W wyniku przeprowadzonych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy czynności wyjaśniających ustalono, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego, które zostało przekazane w drodze darowizny przez rodziców z wpisanym prawem dożywocia. Obejmuje ono grunty orne klasy IV, V i VI zakwalifikowane jako górskie. Za 2011r. otrzymał bezpośrednie dopłaty w kwocie około 6.000,00 zł. Nie określono rzeczywistego dochodu, jaki jest uzyskiwany z roli. Dom należący do zobowiązanego zamieszkują jego rodzice. Budynek drewniany ogrzewany jest piecami, ma doprowadzona wodę i energię elektryczną, ale wymaga remontu, w tym wymiany dachu krytego eternitem. Dom wyposażony jest w podstawowe meble bez znamion luksusu.

Zakład po przeanalizowaniu całości zgromadzonego materiału dowodowego w żadnym wypadku nie poddaje wątpliwości bardzo ciężkiej sytuacji zdrowotnej, w jakiej znalazł się wnioskodawca. Niemniej jednak mając na uwadze treść przepisów przywołanego wyżej rozporządzenia stwierdzono, że nie zachodzi bezpośredni związek przewlekłej choroby z okolicznością pozbawienia go możliwości osiągnięcia dochodu, gdyż ma przyznane świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, które jest wypłacane regularnie i niezależnie od stanu jego zdrowia. Istotne jest również to, że M.K. jest osobą stanu wolnego, nie ma dzieci, a na jego utrzymaniu nie przebywały żadne inne osoby trzecie. Dodatkowo pomimo trudności finansowych i rodzinnych związanych ze stanem zdrowia syna, ojciec wnioskodawcy w toku postępowania wyjaśniającego nie wykazuje konieczności korzystania z pomocy społecznej lub innych form pomocy państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Zakładu sprzedaż części nieruchomości należących do wnioskodawcy, nie będzie niosła za sobą negatywnych skutków w sferze socjalno-bytowej, ponieważ nie przyczyni się do pogorszenia sytuacji mieszkaniowej jego rodziny, i przede wszystkim nie będzie się wiązało z koniecznością zapewnienia rodzinie lokalu socjalnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik zobowiązanego zakwestionował decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2012r., na podstawie której utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 kwietnia 2012r. Pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie;

- art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., poprzez oparcie indywidualnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności składkowych, na trosce o stan finansów ubezpieczeń społecznych, w sytuacji, gdy dramatyczne okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego uzasadniają twierdzenie, że znajduje się on w stanie przewlekłej choroby, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności oraz, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez istotny brak uzasadnienia zaskarżonej decyzji, polegający na braku wyjaśnienia, przyczyn, dla których nie uwzględniono wniosku M.K. o umorzenie zaległości składkowych przynajmniej w części

W konsekwencji tych zarzutów zażądano uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi celem ponownego rozpoznania wniosku umorzenie zaległości składkowych wraz ze sformułowaniem wytycznych w tym zakresie.

W uzasadnieniu, w pierwszej kolejności pełnomocnik odwołał się do treści przepisu art. 38 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) wyjaśniając, że skoro sam skarżący nie jest w stanie złożyć podpisu pełnomocnictwo do sporządzenia i wniesienia skargi podpisać musiała osoba przez niego upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Jak wyjaśniono, upoważnienie takie nie wymaga szczególnej formy, wystarczy, że osoba powoła się na nie. Następnie, raz jeszcze podkreślono, że nieświadomość zobowiązanego co do konieczności uiszczania składek była usprawiedliwiona postępowania organów władzy publicznej, które wprowadziły go w błąd. Organy KRUS nie były bowiem same przekonane w zakresie powinności składkowych wnioskodawcy.

Ustosunkowując się z kolei do argumentacji organu podniesiono, że renta w wysokości 722 zł netto w żadnym wypadku nie powinna być traktowana jako potencjalne źródło zaspokojenia ZUS w drodze egzekucji. Poprawa stanu jego zdrowia, jako skutek doświadczenia tak dramatycznym zdarzeniem losowym, winna być wspierana przez administrację państwową w jej decyzjach, nie zaś traktowana, jako dobry punkt wyjścia, dla dalszego prowadzenia egzekucji.

Ewentualne polepszenie stanu zdrowia M.K., tak wyczekiwane przez jego rodziców w podeszłym wieku, będzie wiązało się z koniecznością jego dalszej rehabilitacji, która będzie powodować znaczne koszty, z uwagi specyfikę obrażeń, ich umiejscowienie i porażenie nerwowe kończyn. W takiej sytuacji prowadzenie (kontynuowanie) egzekucji w sposób oczywisty spowoduje niebezpieczeństwo zbyt ciężkich skutków życiowych dla skarżącego, która to okoliczność nie została uwzględniona i rozpatrzona w sposób wystarczający.

Dodatkowo, w następstwie zaistniałych zdarzeń umowa dożywocia, o której wspomina sam organ, jest niewykonalna, a wręcz bezprzedmiotowa. W obecnych warunkach gospodarstwo otrzymane od rodziców jest dla skarżącego jedynym zabezpieczeniem na przyszłości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika akt sprawy, skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności, z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W związku z treścią jej wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w świetle zaś przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego możliwość taką stwarza również przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996r., sygn. akt II SA 28754/95). W wyroku z dnia 16 listopada 1999r., sygn. akt III SA 7900/98, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej k.p.a.).

Uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, że właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo.

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności.

W ocenie Sądu organ dopuścił się zaniedbań właśnie na pierwszym etapie postępowania, a to w pierwszej kolejności w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych. Wobec przyjętego rozstrzygnięcia wydają się one bowiem być dalece niewystarczające. Jako zasadniczy argument przemawiający przeciwko umorzeniu zarówno w kontekście przesłanek z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jak i § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przywoływano każdorazowo fakt posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości, które stanowić mogą w przekonaniu organu podstawę do wyegzekwowania od niego zaległych składek. Co oczywiste, nie można racjonalnie kwestionować takiego sposobu rozumowania co do zasady. Jednakże to rozumowanie musi być zawsze weryfikowane poprzez odniesienie się do konkretnej sytuacji zobowiązanego, który występuje z wnioskiem o zastosowanie ulgi. W przypadku skarżącego z uwagi na stan w jakim się znajduje (niezdolność do samodzielnej egzystencji), fakt posiadania przez niego owych działek nabiera innego wymiaru, czego organy w swoim rutynowym podejściu nie uwzględniły.

Przy czym należy podkreślić, że w sytuacji, w której według Zakładu przedmiotowe działki miałyby posłużyć do wyegzekwowania zaległych należności składkowych i jednocześnie stanowić zabezpieczenie przyszłej egzystencji skarżącego, obowiązkiem organu w pierwszej kolejności było ustalenie wartości owej nieruchomości. Mając na uwadze zawartość akt administracyjnych sprawy trudno zrozumieć, dlaczego organ zdecydował się na tak śmiałą ocenę nie dysponując w tym względzie niezbędnymi danymi. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinno się znaleźć choćby przybliżone oznaczenie wartości majątku nieruchomego wnioskodawcy uwzględniające zobiektywizowane kryteria w tym zakresie. Dopiero w oparciu o taką podstawę faktyczną możliwe byłoby przeprowadzenie swoistej symulacji finansowej określającej relację sumy ciążących na wnioskodawcy zaległości składkowych i przeciwstawianej jej wartości nieruchomości, a w efekcie przesądzenie, czy w istocie majątek ten wystarczy na zaspokojenie należności Zakładu. Tym większym wyzwaniem powinna być dla organu ocena w zakresie funkcji, jakie spełnia nieruchomość dla samego zobowiązanego, czy też może bardziej zadań jakie realizować będzie dlań w przyszłości. W ocenie Sądu pozbawiony racjonalnych przesłanek jest wniosek Zakładu, jakoby sprzedaż części nieruchomości należących do płatnika, nie niosła za sobą negatywnych skutków w sferze socjalno-bytowej, ponieważ nie przyczyni się do pogorszenia sytuacji mieszkaniowej jego rodziny, i przede wszystkim nie będzie się wiązać z koniecznością zapewnienia rodzinie lokalu socjalnego. W tym kontekście organ zdaje się całkowicie abstrahować od aktualnej, ciężkiej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, która nie została przecież przez niego nawet zawiniona. Na tej płaszczyźnie niezbędnym było uwzględnienie charakteru i wysokości wydatków jakie niewątpliwie są ponoszone z utrzymaniem i leczeniem skarżącego i to nie tylko z punktu widzenia chwili obecnej, ale także sytuacji zobowiązanego w przyszłości (długotrwały pobyt w ośrodku leczniczym, rehabilitacja itp.). Brak danych w tym zakresie lub ich niepełność skutecznie uniemożliwia taką analizę.

W świetle powyższego nie może ulegać wątpliwości, że w toku postępowania organ wbrew swej powinności nie podjął wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zebrał dowodów w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej. ZUS wydając zaskarżoną decyzję działał zatem na zasadzie automatyzmu, uznając, że zachodzi możliwość skutecznej egzekucji przy całkowitym pominięciu, indywidualnej sytuacji życiowej skarżącego, dotkniętego przewlekłymi problemami zdrowotnymi. Organ nie odniósł w istocie warunków umorzenia określonych w wymienionych przepisach do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego. Wobec takiego podejścia organu do złożonego przez stronę wniosku i wskazywanych przez nią argumentów, nie dziwi fakt, że zainteresowany pozostaje w poczuciu, że zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia jego trudnej sytuacji i w sposób dowolny.

Tymczasem rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 k.p.a.).

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( art. 107 § 3 k.p.a.). Tak, więc, uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Dodatkowo rozpoznając sprawę organ w sposób nie do końca właściwy zinterpretował przesłanki umorzenia należności składkowych. Pojęcia użyte w § 3 rozporządzenia wykonawczego są bowiem nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Co przy tym istotne wyliczenie okoliczności zawarte w tym przepisie, których wystąpienie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, jest wyliczeniem przykładowym, nie wyczerpującym wszystkich stanów faktycznych, które mieszczą się w zakresie hipotezy (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3), w której zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, bądź z powodu przewlekłej choroby, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W konsekwencji nie jest uprawnione, tak jak to czyni organ nad wyraz ścisłe pojmowanie przesłanek zakotwiczonych w poszczególnych punktach § 3 ust.1 rozporządzenia wykonawczego w całkowitym oderwaniu od tej części wstępnej każdego z przepisów, która stanowić winna swoistą dyrektywę interpretacyjną.

Z jednej strony nie można zatem rozumieć przesłanki pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny (rodziców) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych tylko w wąskich ramach jego aktualnej sytuacji, lecz uwzględniać także zwiększone potrzeby wnioskodawcy związane z egzystencją w dalszej przyszłości. Organy obu instancji reprezentując bardzo schematyczne podejście w tym zakresie pominęły całkowicie zasadniczą kwestię, a mianowicie, że stan skarżącego ma charakter przewlekły.

Z drugiej natomiast jako nieco cyniczne jawi się stwierdzenie organu jakoby zaistnienie obrażeń ciała wnioskodawcy, a w związku z tym przyznanie świadczenia rentowego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy miało stanowić zaprzeczenie związku przyczynowego jakiego wymaga przepis § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Już samo doświadczenie życiowe i zasady logicznego rozumowania winny doprowadzić organ do wniosku, że przyznane świadczenie rentowe stanowi zaledwie substytut minimalnych dochodów, a z natury rzeczy uwzględniać musi jedynie zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, nie zaś jak tego wymaga przedmiotowy przepis zabezpieczenie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organy nie uwzględniły faktu, że powyższe świadczenie w całości przeznaczane jest na pokrycie kosztów pobytu i leczenie skarżącego w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. Argumentacja, że w konkretnym przypadku skarżącego, świadczenie to może stanowić źródło dochodu, z którego mogą być egzekwowane zaległe należności składkowe świadczy o nieprawidłowej i przy tym bezdusznej wykładni litery prawa, nieuwzględniającej słusznego interesu obywatela.

W tym miejscu raz jeszcze należy odwołać się do niekwestionowanego dorobku orzecznictwa NSA, w świetle którego ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2009r., sygn. akt II GSK 1045/08). Dodatkowo sytuacja, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. W tym kontekście odwoływanie się przez organy do faktu, że skarżący jest właścicielem kilku działek ( o nieustalonej wartości) również nie może być uzasadnione. W sytuacji skarżącego, którego czeka długotrwałe leczenie i rehabilitacja, posiadane nieruchomości stanowią zabezpieczenie na poczet przyszłych kosztów związanych z powrotem do zdrowia i pełnej sprawności. Przecież, jak organy ustaliły, skarżący oraz jego rodzice (emeryci) nie są ludźmi majętnymi, zatem przedmiotowe działki są jedynym (obok skromnej renty) źródłem dochodu, który w przyszłości zapewni egzystencję skarżącemu.

Ponadto, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego, uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2012r., sygn. akt II GSK 203/11). W tych warunkach jeżeli organ - w ramach służącego mu uznania administracyjnego - stwierdza, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia zadłużenia strony, to ma obowiązek wyraźnie wskazać, jakie konkretne powody o tym przesądziły i jakie są rzeczywiste możliwości zobowiązanego na wywiązanie się z obowiązku jego zapłaty. Przedstawionej w tym zakresie argumentacji organów nie można podzielić, albowiem abstrahuje ona całkowicie od sytuacji w jakiej się aktualnie znajduje skarżący (przewlekły stan wegetatywny) i od sytuacji, w której może znaleźć się w nieodległej przyszłości (leczenie i rehabilitacja).

Organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią dokonaną wykładnię prawa, a ponadto uwzględnią całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego zgodnie ze wskazaniami Sądu w zakresie ustalenia wartości nieruchomości. Następnie na tej podstawie dokonają oceny poszczególnych dowodów i ustalą w ten sposób stan faktyczny. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i związanego z nim § 3 rozporządzenia wykonawczego), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a.