Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2031/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c i  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15,  art. 138,  art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28,  art. 83 ust. 1 pkt 3,  art.83 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...marca 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...lutego 2007 r. o nr ... 2. stwierdza nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...listopada 2006 r. nr ...


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... kwietnia 2007 r., wniesionej przez A. B., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję z ... lutego 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie ...zł, wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... czerwca 2004 r. A. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek. Żądanie uzasadnił trudną sytuację materialną swojej rodziny. Wskazał, że posiada zatrudnienie, z którego uzyskuje dochód miesięczny w kwocie ...zł netto, jego żona zaś otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości ... zł netto. Podał też, że na rzecz niepełnosprawnej córki został przyznany zasiłek pielęgnacyjny wynoszący ... zł, a na siedmioro dzieci - zasiłek rodzinny w wysokości ... zł. Wyliczył, iż po uiszczeniu stałych opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz) miesięcznie na jednego członka jego rodziny przypada kwota ... zł, tj. dziennie - ... zł, z czego trzeba także sfinansować wyżywienie, środki higieny, odzież i wydatki szkolne oraz leczenie trójki dzieci, w tym niepełnosprawnej córki, wymagającej rehabilitacji i stałej opieki osoby dorosłej. Do wniosku płatnik dołączył szereg dokumentów mających potwierdzać podnoszone przez niego okoliczności, w tym zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia jego trójki dzieci.

Decyzją z ... sierpnia 2004 r., powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne oraz za pracowników, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu, wskazując na przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) oraz art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) organ stwierdził, że po rozważeniu okoliczności sprawy nie znalazł uzasadnienia do pozytywnego rozpatrzenia wniosku zainteresowanego. Uznał, iż podnoszone przez niego finansowe trudności nie mają stałego charakteru i nie są związane z brakiem stałego dochodu. Niezasadnym zatem byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości, szczególnie w stosunku do płatników nie podejmujących działań zmierzających do spłaty zadłużenia.

We wniosku z ... października 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie zaległości. Dokonał szczegółowego wyliczenia wydatków rodziny, z uwzględnieniem wydatków związanych z nauką dzieci i wykazał, że na dzienne wyżywienie jednego członka rodziny pozostaje kwota 6 zł. Poinformował też, że żona utraci prawo do zasiłku dla bezrobotnych w maju 2005 r.

Decyzją z ... października 2004 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest łatwa, ale nie daje podstaw do umorzenia należności. Wskazał, że płatnik osiąga wysokie dochody, a trudna sytuacja materialna charakteryzuje wiele rodzin zamieszkujących ten region, w związku z tym okoliczności przez niego przedstawiane nie są wyjątkowe.

Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z ... października 2004 r., wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z ... kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa .../04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z ... sierpnia 2004 r. jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzję wydaną w I instancji podpisał zastępca dyrektora Oddziału ZUS w P. Inspektorat w P., zaś w drugiej instancji decyzję wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy pierwszy z nich nie był uprawniony do podpisania decyzji, drugi do jej wydania. Dalej Sąd wyjaśnił, iż w rozpatrywanej sprawie decyzję wydaną w I instancji podpisał we własnym imieniu zastępca dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w P., który zgodnie z przepisami prawa nie jest organem Zakładu, nie posiada więc prawa do podpisywania decyzji; może on podpisać decyzję z upoważnienia Prezesa, jeżeli posiada takowe upoważnienie. Z tego względu Sąd stwierdził, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, bowiem naruszenie każdego rodzaju właściwości przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność decyzji. Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy narusza właściwość instancyjną, stanowiącą jeden z elementów właściwości rzeczowej. Organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest bowiem Minister Polityki Społecznej, a nie Prezes ZUS. Na koniec Sąd stwierdził, że obie decyzje wydane w sprawie nie zawierają należytego uzasadnienia, co jest sprzeczne z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważył, iż przytoczone w nich zostały przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności, przy czym każdy z nich określa różne przesłanki, ale uzasadnienie odmowy umorzenia jest niezwykle enigmatyczne i w ogóle nie nawiązuje do spełnienia bądź też niespełnienia tych przesłanek. Z naruszeniem wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania uznano, że sytuacja finansowa strony nie daje podstaw do umorzenia należności. Nie wyjaśniono np. dlaczego przyjęto, że zapłata należności nie pozbawi zobowiązanego i jego licznej rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym Sąd zarzucił nie zapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań, stosownie do treści art. 10 k.p.a.

Postanowieniem z ... września 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 oraz art. 180 i art. 181 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm.), przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu ... sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Następnie, z akt sprawy wynika, iż pismem z ... września 2006 r. organ pouczył stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia końcowego oświadczenia co do zebranych dowodów i materiałów. W tym samym dniu organ wystąpił: do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji o udzielenie informacji czy dane płatnika figurują w Centralnej Ewidencji Pojazdów, do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o udzielenie informacji na temat prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego z wniosku ZUS, do Urzędu Miejskiego w P. i Starostwa Powiatowego w P. celem ustalenia, czy płatnik figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków. W wyniku tego postępowania dowodowego uzyskano materiał, z którego wynika, iż dłużnik nie posiada ruchomości oraz nieruchomości. Uzyskano też informacje na temat prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego.

Decyzją z... listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z ... sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia po przedstawieniu przebiegu sprawy, w tym powołaniu się na wyrok Sądu z ... kwietnia 2005 r. stwierdzający nieważność zaskarżonej decyzji, wskazaniu na zgromadzony materiał dowodowy oraz na przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, organ stwierdził, iż trudna sytuacja materialna nie może w sytuacji wnioskodawcy stanowić wystarczających powodów do uwzględnienia wniosku o umorzenie, albowiem charakteryzuje ona wiele rodzin w regionie, trudno więc dopatrzyć się w danej sytuacji wyjątkowości, tym bardziej, że płatnik osiąga stały dochód. Nadto organ zauważył, iż zobowiązany miał świadomość istniejącego zadłużenia, lecz nie wykazał się odpowiedzialnością za terminowe regulowanie zobowiązań względem ZUS. Organ wskazał też, że sposób w jaki dłużnik gospodaruje swoim majątkiem nie jest i nie może być podstawą umorzenia. Na koniec podał, że w przypadku strony istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z pobieranego przez zobowiązanego wynagrodzenia za pracę.

Zgodnie z pouczeniem zawartym w tej decyzji, wnioskodawca w dniu ... grudnia 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. za pośrednictwem organu administracyjnego, który wydał skarżone orzeczenie. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący opisał ponownie swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną.

Pismem z ... stycznia 2007 r. organ poinformował stronę, że jej skarga została przekazana do Inspektoratu ZUS w P. celem ponownego rozpatrzenia wniosku z... czerwca 2004 r. (wpływ do organu w dniu ... października 2004 r.).

Następnie z akt wynika, iż organ przystąpił do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, tj. gromadzenia dodatkowych dowodów. W tym celu wystąpił do strony o dostarczenie dokumentów mogących w sposób wiarygodny potwierdzić jej sytuację materialną i życiową. W dniu ... stycznia 2007 r. strona uzupełniła wniosek o dodatkowe dokumenty, w tym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki, decyzje Prezydenta Miasta P. wydane w przedmiocie przyznania świadczenia opiekuńczego, zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci zainteresowanego oraz zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia.

Decyzją z ... lutego 2007 r., powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ poinformował, że uchylona zostaje decyzja Zakładu z ... listopada 2006 r. Przedstawił przepisy prawa materialnego regulujące ulgę w postaci umarzana należności, zgromadzone dowody i poczynione ustalenia. Następnie stwierdził, iż sytuacja finansowa, w której znajduje się dłużnik, nie będąca wynikiem żadnego czynnika losowego albo nadzwyczajnego zdarzenia, jest jedynie konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną przez zobowiązanego działalnością gospodarczą. Przytoczone przez zobowiązanego okoliczności nie uzasadniają w sytuacji w jakiej znalazł się zobowiązany zastosowania przez Zakład instytucji umorzenia należności. W przypadku strony istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z pobieranego przez zobowiązanego wynagrodzenia za pracę, a tym samym odzyskania przez Zakład należności z tytułu nieopłaconych składek.

We wniosku z ... lutego 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik wskazał, że mimo wysokich zarobków jego rodzina żyje w biedzie.

Decyzją z ... marca 2007 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z ... lutego 2007 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona nie udowodniła argumentów, na które powoływała się we wniosku, w konsekwencji nie wykazała, aby w jej sprawie zachodziły przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Organ zaznaczył, iż dłużnik osiąga stałe dochody z tytułu zatrudnienia, a dochody te nie są niskie, w roku 2005 kształtowały się w wysokości ... zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje średnio kwotę ... zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, A. B. opisał przebieg sprawy wszczętej jego wnioskiem złożonym w 2004 r. Zauważył m.in., iż w dniu... listopada 2006 r. Prezes ZUS wydał decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z ... sierpnia 2004 r., co pozostawało w sprzeczności z wyrokiem WSA w W. stwierdzającym nieważność obu decyzji ZUS. Dlatego wniósł skargę na powyższą decyzję, co zaś spowodowało ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Następnie podniósł, iż wydane w sprawie decyzje nie uwzględniają jego sytuacji rodzinnej zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Organ uwzględnia tylko własny interes i możliwość wyegzekwowania należności. Skarżący wskazał też, że mimo wysokości zarobków, jego rodzina żyje w biedzie. Na koniec wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS i wydanie orzeczenia uwzględniającego sytuację jego rodziny na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji, oraz o zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Wskazać też należy, iż zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Następnie zważyć należy, iż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji publicznej.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s., uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja oraz decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... lutego 2007 r., wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, natomiast decyzja z ...listopada 2006 r. - z rażącym naruszeniem tych przepisów, co w konsekwencji skutkowało wyeliminowaniem wszystkich wymienionych powyżej decyzji z obrotu prawnego, w oparciu o odpowiednie przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit c i pkt 2 p.p.s.a.

Podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w wyniku rażącego naruszenia prawa stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w poglądach doktryny przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 706/05, LEX nr 196278). Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 2 i 3 oraz art. 15 i 138 k.p.a.

Przede wszystkim podnieść trzeba, iż skarżona decyzja, decyzja ją poprzedzająca oraz decyzja z ... listopada 2006 r., zostały wydane po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z ... kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa .../04, stwierdzającym nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zatem, organ orzekając w niniejszej sprawie był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym orzeczeniu Sądu i miał obowiązek uwzględnić je w prowadzonym postępowaniu. Winien więc, z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego dwóch decyzji podjętych w sprawie, raz jeszcze rozpatrzeć wniosek strony z 1 lipca 2004 r. o umorzenie zadłużenia, a zatem wydać decyzję w I instancji i uwzględnić przy tym ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w powyższym wyroku m.in. w zakresie dotyczącym art. 107 § 3 i art. 10 § 1 k.p.a. Zakład powinien więc, stosownie do przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., rozpoznać sprawę od początku i wydać decyzję w I instancji o umorzeniu bądź o odmowie umorzenia wnioskowanych należności.

Natomiast, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z ... kwietnia 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu...listopada 2006 r. decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję z ... sierpnia 2004 r., tj. decyzję wyeliminowaną z obrotu prawnego ww. wyrokiem Sądu. Takim działaniem dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa, w tym art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art. 138 k.p.a., które nie mogły na tym etapie postępowania, "cofniętego" do I instancji, stanowić podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia, odnoszącego się -co również istotne- do decyzji już nieistniejącej w obrocie prawnym. Z uwagi na stwierdzenie przez Sąd nieważności dwóch decyzji, brak było podstaw w sprawie do działania w II instancji, a tak właśnie orzekł Zakład w dniu ... listopada 2006 r.

Następnie w sprawie, z uwagi na skargę strony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., wniesioną na powyższe rozstrzygnięcie z ... listopada 2006 r., wydano kolejne dwie decyzje, w dniu ... lutego 2007 r. - w I instancji oraz w dniu ...marca 2007 r. - w II instancji. Natomiast skarga do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi, stosownie do treści art. 54 § 2 p.p.s.a., nie została przekazana. W decyzji z ... lutego 2007 r. znalazła się jedynie informacja, że decyzja z ... listopada 2006 r. zostaje uchylona, przy czym akta administracyjne sprawy okoliczności tej nie potwierdzają, a samo stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, takiego skutku wywołać nie może.

Konkludując, pomimo więc, iż WSA w dniu ... kwietnia 2005 r. wyeliminował z obrotu prawnego dwie decyzje wydane w sprawie, organ po uprawomocnieniu się tego wyroku, nie zważając na zasady orzekania obowiązujące w postępowaniu administracyjnym i na treść zapadłego orzeczenia Sądu, wydał rozstrzygniecie na podstawie art. 138 k.p.a., a więc jako organ II – instancyjny. Wadliwość kolejnych decyzji, wydanych w tej sprawie jest już następstwem tego, błędnego działania organu. Decyzje te, z uwagi na ich wydanie po decyzji z ... listopada 2006 r., stanowią o istotnym naruszeniu przez organ orzekający w sprawie -w szczególności- zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a.

Z wymienionych powodów konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich decyzji zapadłych w sprawie po ww. wyroku Sądu. W wyniku tego do rozpatrzenia nadal pozostaje wniosek strony z ... kwietnia 2004 r., a jego załatwienie winno się odbyć z uwzględnieniem wytycznych Sądu zawartych w wyroku z ... kwietnia 2005 r.

Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, iż rozpatrując ponownie wniosek strony Zakład powinien mieć na względzie, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji, stosownie do art. 7 k.p.a., ma więc obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych.

Sąd podkreśla też, iż kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poprzestając na wymienieniu występującego w aktach sprawy materiału dowodowego – organ powinien przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jego rzetelną analizę, zwłaszcza w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 13 lipca 2003 r. i ww. art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Uzasadnienie decyzji organu w tej części winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego aktualnej sytuacji majątkowej strony, jej zdolności płatniczych (dochodów i niezbędnych wydatków), a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania wskazanych przepisów prawa materialnego.

Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno zaś być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie -zależnie od ich stopnia- mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny oraz działając na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., orzekł jak w sentencji.