Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 375/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.145 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta C. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2000 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z [...] października 2000 r.; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Prezydenta Miasta C. kwotę 300 zł (trzysta zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/ WA 375/04

UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z [...] października 2000 r. na podstawie art. 105§1 kpa umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w sprawie zastosowania przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( DZ.U. Nr 12. poz. 65) w stosunku do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...].

W uzasadnieniu organ stwierdził co następuje: Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr [...], na podstawie układu zawartego pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanego w dniu [...] lipca 1960 r., przyznała O. S., poprzednio S. K., odszkodowanie za nieruchomość położoną w C. przy ul. [...]. Odszkodowanie zostało uznane przez komisją jako należne w związku z przejściem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa Polskiego w rozumieniu art. II/a/ ww. układu, a to wobec przejścia nieruchomości w dniu [...] marca 1957 r. W księdze wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości nie ujawniono praw własnościowych Skarbu Państwa.

W niniejszej sprawie strona polska nie otrzymała od strony amerykańskiej dokumentów potwierdzających zwolnienie ze zobowiązania przez osobę wnoszącą roszczenie, o którym mowa w pkt 7 Protokołu [...] listopada 1960 r., będącego załącznikiem do układu. Zdaniem Ministra Finansów "w przypadkach, gdy wobec nieruchomości miały lub powinny mieć zastosowanie przepisy polskiego prawa materialnego przenoszące prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, to istniały i nadal istnieją dostateczne podstawy do wszczęcia właściwej procedury zmierzającej do ujawnienia praw własnościowych Skarbu Państwa w księdze wieczystej przez uprawnione organy administracji.". Z uwagi na to, że w decyzji [...] przyznającej odszkodowanie nie podano podstawy prawnej przejęcia przedmiotowej nieruchomości, a jedynie wskazano, że przejęcie nastąpiło w dniu [...] marca 1957 r. oraz brak jest dokumentu stwierdzającego przeniesienie przez O. S. prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w innej formie, niż forma aktu notarialnego, to należało stwierdzić , że ustawa z 9 kwietnia 1968r nie znajduje zastosowania .zatem należało uznać iż brak jest podstawy prawnej do przejścia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezydent Miasta C. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. (OSA 2/98) stwierdził, że nie ma znaczenia fakt nie wskazania podstawy prawnej przejęcia nieruchomości w decyzji przyznającej odszkodowanie, albowiem układ odnosił się do każdego rodzaju przejęcia. Ponadto organ nie wyjaśnił dlaczego odstąpił od stwierdzenia zawartego w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, że utrata własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiła na podstawie dekretu z 8 marca 1946r o majątkach opuszczonych i poniemieckich (DZ.U. nr 13, poz. 87).

Minister Finansów decyzją z [...] listopada 2000 r. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2000 r.

W uzasadnieniu Minister podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, iż "ma on kompetencje do wydawania decyzji tylko w przypadku, gdy do nieruchomości nie znalazły zastosowania polskie przepisy prawa o przeniesieniu własności, a przeniesienie to nastąpiło w innej formie niż forma aktu notarialnego w związku z realizacją postanowień umowy międzynarodowej".

Zdaniem organu nieruchomość ta została przejęta na podstawie polskich przepisów, choć brak jest dokładnego ich określenia. Wobec tego Prezydent Miasta C. może wystąpić z powództwem o ustalenie na podstawie art. 189 kpc.

Prezydent Miasta C. w skardze na tę decyzję ponowił zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto skarżący stwierdził, że z treści art. 1 i 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. nie wynika, aby osoba otrzymująca odszkodowanie zobowiązana była do składania jakichkolwiek oświadczeń odnośnie swojego majątku.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Decyzja o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość spowodowana została brakiem właściwości rzeczowej Ministra Finansów. Nadto podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 grudnia 2002 r. sygn. akt IV SA 115/01 oddalił powyższą skargę z uwagi na brak interesu prawnego po stronie skarżącej. W księdze wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości figuruje osoba o nazwisku K. Zatem Prezydenta Miasta C. nie łączy z tą nieruchomością żaden stosunek cywilnoprawny.

Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez Prezydenta Miasta C. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 maja 2004 r. sygn. akt. OSK 127/04 uchylił wyrok z 18 grudnia 2002 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Sąd przyjął, że stosownie do regulacji art. 11 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. DZ. U. Nr 46 z 2000 r., poz. 543 ze zm.) organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W miastach na prawach powiatu funkcje starosty wykonuje, stosownie do regulacji art. 92 w związku z art. 91 ust. 5 ustawy z 5 czerwca 1998r o samorządzie powiatowym (tekst. jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 ze zm.), prezydent miasta. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 7 sierpnia 1998 r., w sprawie utworzenia powiatów ( DZ.U. nr 103, poz. 652). Miasto C. jest miastem na prawach powiatu, a zatem Prezydent Miasta pełni funkcję starosty. Wobec tego ma interes prawny jako reprezentant Skarbu Państwa w niniejszej sprawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270) ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.

W ocenie Sądu przepis art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując starostę jako organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami daje staroście uprawnienia nie tylko do działań związanych z gospodarką nieruchomościami znajdującymi się już w zasobach Skarbu Państwa, lecz również do podejmowania działań mających na celu pozyskanie prawa własności nieruchomości dla Skarbu Państwa, bądź uregulowanie ich statusu prawnego, ma więc uprawnienia do podejmowania wszelkich działań na rzecz lub w interesie Skarbu Państwa.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej decyzji należy podnieść, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa może wynikać z przyczyn podmiotowych oraz przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania należy jednak odróżnić od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z [...] października 2000 r. organ ten umorzył postępowanie z uwagi na brak przesłanek do wydania decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a zatem organ winien wydać decyzję odmowną. Wprawdzie z powyższych decyzji wynika, że Minister Finansów wszczął postępowanie z urzędu to jednak akta sprawy wskazują, że postępowanie zostało wszczęte wnioskiem Urzędu Rejonowego w K. o wydanie decyzji na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ( pismo z 7 kwietnia 1998 r. k-78 akt administracyjnych). Zgodnie z art. 11 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( DZ. U. nr 115, poz. 741) w wersji na dzień 7 kwietnia 1998 r. organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami był kierownik urzędu rejonowego. Zatem jeżeli Minister Finansów uznał, że brak jest przesłanek do wydania decyzji zgodnej z wnioskiem, to powinien wydąć decyzję odmowną, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Nadto w tejże decyzji Minister stwierdził także, że w ogóle nie ma kompetencji do wydania decyzji na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Te stwierdzenia są po prostu niezrozumiałe.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi to zdaniem Sądu są one zasadne.

Bezsporne jest, że właścicielowi przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] w C., O. S. poprzednio S. K. przyznano za tę nieruchomość odszkodowanie w związku z przejściem je na rzecz Skarbu Państwa w dniu [...] marca 1957 r. Odszkodowanie to zostało przyznane na podstawie układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanego 16 lipca 1960 r., jak wynika z analizy postanowień tego układu jest to umowa międzynarodowa o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( Dz. U. nr 12, poz.65). Układ ten dotyczył roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego układu. W art. II tego układu wyliczono trzy kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem. Są to roszczenia z tytułu:

a/ nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia,

b/ przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub zarządzeń,

c/ długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę .

Wymienione roszczenia wskazują, że na podstawie układu zostały uregulowane i zaspokojone roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, których mienie zostało przejęte także bez podstawy prawnej lub z naruszeniem prawa. Układ ten obejmował także roszczenia osób, które utraciły własność w wyniku zastosowania dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Własność tych majątków przechodziła na Skarb Państwa już w 1956 r., a więc przed podpisaniem układu. Jak wynika z korespondencji Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP z Ambasadą Amerykańską z 1947 r. nieruchomości przy ul. [...] w C. (dawniej [...]) zostały zajęte przez tymczasowy Zarząd Państwowy w C. jako opuszczone przez H. K. i z dniem 1 lutego 1946 r. przekazano pod administrację Zarządu Miejskiego w C. (k-69 akt administracyjnych). Również O. S. dawniej S. K. w zgłoszonym roszczeniu podał, że nacjonalizacja C. Gazowni nastąpiła [...] marca 1946 r. (ogłoszona w Monitorze Polskim 23 września 1946 r.), a inne mienie skwalifikowano jako " bezpańskie" po II wojnie światowej. Zatem dokumenty te wskazują, że przedmiotowa nieruchomość przy ul. [...] w C. została potraktowana jako mienie opuszczone.

Zgłoszone roszczenie O. S. w części dotyczącej ww. nieruchomości zostało uznane za ważne przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. regulowania roszczeń zagranicznych decyzją ostateczną nr [...] z [...] grudnia 1965 r. i przyznano mu odszkodowanie za utratę własności tej nieruchomości wraz z odsetkami.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności z wyroku 7 sędziów NSA z 17 maja 1999 r. sygn. akt OSA2/98 "w świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel amerykański powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał za przejęte mienie przez państwo polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez państwo polskie"

Takie stanowisko zajął również NSA w wyroku z 15 stycznia 2001 r. w sprawie IV SA 1816/98( niepublikowany).

Jak wynika z art. V układu, Rząd Polski zobowiązał się do dostarczania Rządowi Stanów Zjednoczonych informacji oraz dowodów dotyczących własności i wartości mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia w celu ułatwienia rozdziału przekazanej sumy osobom wnoszącym roszczenia - pkt A. Z kolei Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu kopie oświadczeń odnośnie zgłoszonych roszczeń oraz kopii decyzji dotyczących ważności i wysokości roszczeń. Ponadto Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się do dostarczenia oryginalnych dokumentów dotyczących znacjonalizowanego lub przejętego mienia przez Polskę, za które przyznano odszkodowanie. Jeżeli zaś roszczenie nie było oparte na takich dokumentach to Rząd Stanów Zjednoczonych miał dostarczyć zwolnienie ze zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie.

Dokumenty te miały na celu zabezpieczenie Rządu Polskiego przed możliwym dochodzeniem praw za pośrednictwem krajów trzecich lub w inny sposób z roszczeń uregulowanych tym układem.

Zatem dokumenty określone w art. VC układu oraz sprecyzowane w pkt 7 protokołu wydanego na podstawie art. V D układu, a mianowicie: papiery wartościowe, zrzeczenie się praw z tytułu udziałów w spółkach oraz praw opartych na przejęciu własności mienia, za które osoby wnoszące roszczenie otrzymały odszkodowanie, miały na celu zabezpieczenie Rządu Polskiego przed dochodzeniem praw mimo uzyskania odszkodowania i nie stanowią koniecznej przesłanki do wydania decyzji o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o uregulowanie roszczeń finansowych ( DZ.U. nr 12, poz. 65).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art.145 § 1 ust. 1 pkt a i c oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ.U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.