Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 632/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego /art. 260 par. 1 ustawy - PoPPSA/
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260 par. 1, 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwów J.W. i T.W. od postanowień Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 5 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. i T.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienia. D.Cz.


UZASADNIENIE

J.W. i T.W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę wniesioną przez T.W.

Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy J.W. Następnie postanowieniami z dnia 13 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy J.W. i T.W.

W uzasadnieniach postanowień wskazano, że majątek małżonków stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha (obciążona hipoteką). Jednakże, jak wynika z oświadczenia samego skarżących oraz akt sądowych, jest to nieruchomość, na której rozpoczęto budowę domu. Za nieznajdujące pokrycia w rzeczywistości i przedstawionych dokumentach Starszy Referendarz Sądowy uznał oświadczenia dotyczące zaprzestania budowy domu i konieczności dokonania rozbiórki już wzniesionego obiektu z uwagi na jego zniszczenie. Zauważył, iż budowa domu wymaga posiadania środków finansowych. Podejmując się zatem tej inwestycji małżonkowie musieli dysponować środkami na jej realizację. W ocenie Starszego Referendarza Sądowego wątpliwości w kwestii rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących nie tłumaczyły oświadczenia zawarte w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 24 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15). Według oświadczenia dotyczącego lokalu, w którym mieszkają skarżący, należy on do ich bratanka i jest im użyczany bezpłatnie (za opłaty). Tymczasem na blankietach opłat figuruje właśnie skarżący, a nie osoba, do której miałby należeć ów lokal. Ponadto z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. (w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1371/15) wynikało, że w latach 2008-2011 uzyskał ze sprzedaży nieruchomości dochód w wysokości 700 000 zł w całości przeznaczony na budowę domów dla synów. Jednakże okoliczność ta w żaden sposób nie została udokumentowana, stąd nie można było przyjąć, że skarżący definitywnie środkami tymi już nie dysponują. Nie sposób uznać skarżących za osoby ubogie, skoro wykazana na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. wartość należącej do skarżących nieruchomości wynosi ponad 600 000 zł. Zwrócono także uwagę na fakt regulowania przez skarżących rat pożyczek w kwocie 1 148,02 zł miesięcznie.

Postanowienia z dnia 13 października 2016 r. zostały utrzymane w mocy postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r.

W dniu 15 marca 2017 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia zwrócono uwagę, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września 2016 r. i 13 października 2016 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie z dnia 13 października 2016 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. Jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym, prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności. Nie złożył żadnych dokumentów. Składając kolejny wniosek skarżący nie wykazał w żaden sposób, by zmieniły się okoliczności, leżące u podstaw poprzednich rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, a w szczególności, że jego sytuacja bytowa uległa zmianie. Brak jakichkolwiek okoliczności świadczących o zmianie stanu majątkowego skarżących przesądza o braku podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w postanowieniach z dnia 9 września 2016 r. i 13 października 2017 r. oraz w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie z dnia 27 kwietnia 2017 r.

W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że sytuacja skarżącego była już przedmiotem oceny w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września 2016 r. i 13 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Co więcej, postanowienie z dnia 13 października 2016 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych (postanowienia NSA: z 30 czerwca 2014 r., II FZ 964/14; z 19 maja 2015 r., I GZ 274/15; z 10 czerwca 2015 r., II GZ 273/15; z 24 czerwca 2015 r., I OZ 623/15; z 10 lipca 2015 r., II OZ 681/15; II GZ 273/15; z 23 lipca 2015 r., II GZ 356/15, z 17 lutego 2016 r., I GZ 17/16 i I GZ 18/16) sąd wskazał, że prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Instytucja przewidziana w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawy (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, gdyż brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało zatem zakwalifikować jako wniosek o zmianę prawomocnych postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał także, iż postępowanie dotyczące ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno natomiast mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia wniosków skarżącego w poprzednich, prawomocnie zakończonych postępowaniach wpadkowych dotyczących jego wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zwrócił uwagę, iż skarżący ponownie wskazał, że posiada majątek w postaci domu wybudowanego w 2011 r., który jego zdaniem nadaje się do rozbiórki oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,28 ha. Skarżący posiadają stały, miesięczny dochód w postaci emerytur łącznie w wysokości 2 215,23 zł i w dalszym ciągu spłacają pożyczki w łącznej wysokości 1 147 zł. Sąd podzielił stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wskazał żadnych, nowych okoliczności. Skarżący nie wykazał, że faktycznie jego sytuacja majątkowa uległa zmianie. Nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołując orzecznictwo sądów administracyjnych (postanowienia NSA: z 29 stycznia 2008 r., I FZ 437/07; z 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10; z 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13; z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13; z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15; z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09; z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09) sąd następnie wskazał, że niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych. Natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Sąd podkreślił, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący uzyskują stały dochód, którego wysokość pozwala im na spłatę rat pożyczek w łącznej wysokości 1 147 zł. W ocenie sądu, okoliczność ta nie potwierdza złej sytuacji materialnej skarżących. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

W dniu 8 sierpnia 2017 r. skarżący złożyli kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdzili, że udowodnili, iż nie stać ich na opłaty sądowe, gdyż brakuje im pieniędzy na jedzenie i leki. Za podanie, że posiadają nieruchomość o wartości 600 000 zł odpowiada ich adwokat, referendarz sądowy i sędziowie, gdyż nie dopuścili ich oświadczeń o dochodach i wydatkach.

Postanowieniami z dnia 5 września 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniach postanowień Starszy Referendarz Sądowy podniósł, że w niniejszej sprawie prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września i 13 października 2016 r. oraz 27 kwietnia 2017 r. odmawiał skarżącemu przyznania prawa pomocy. Dwa ostatnie z tych postanowień stały się przedmiotem sprzeciwu i zostały utrzymane w mocy odpowiednio postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. oraz 13 czerwca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. również skarżącej odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to stało się przedmiotem sprzeciwu i zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. W ocenie Starszego Referendarza Sądowego, skarżący nie wskazali żadnych, nowych okoliczności. Nie przedstawili żadnych nowych informacji o stanie majątku. Brak jakichkolwiek okoliczności świadczących o zmianie stanu majątkowego przesądza o braku podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie w postanowieniach Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 9 września 2016 r., 13 października 2016 r. i 27 kwietnia 2017 r. wydanych w stosunku do skarżącego, postanowieniu Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 13 października 2017 r. wydanym w stosunku do skarżącej oraz w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wydanych w wyniku rozpoznania sprzeciwów.

W sprzeciwach od postanowień z dnia 5 września 2017 r. skarżący zarzucili, że cofnięcie przyznanego im prawa pomocy całkowicie naruszało prawo. Nie zgodzili się z ustaleniami przyjętymi za podstawę postanowień w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15. Zakwestionowali złożone przez ich pełnomocnika na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15 oświadczenie, co do wartości ich majątku oraz złożone wówczas przez skarżącego oświadczenie, co do przeznaczenia kwoty 700 000 zł uzyskanej ze sprzedaży działek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych były już przedmiotem oceny. Prawomocnymi postanowieniami z dnia 9 września 2016 r., 13 października 2016 r. i 27 kwietnia 2017 r., a więc już trzykrotnie, Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W stosunku do skarżącej Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w dniu 13 października 2017 r. Postanowienia z dnia 13 października 2016 r. i 27 kwietnia 2017 r. zostały utrzymane w mocy postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r. i 13 czerwca 2017 r. W uzasadnieniach postanowień z dnia 27 kwietnia 2017 r., 13 czerwca 2017 r. i 5 września 2017 r. wskazano na związanie sądu prawomocnym postanowieniem o odmowie przyznania prawa pomocy oraz brak możliwości jego uchylenia i zmiany bez zmiany okoliczności. W postanowieniu z dnia 13 czerwca 2017 r. sąd, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych (postanowienia NSA: z 30 czerwca 2014 r., II FZ 964/14; z 19 maja 2015 r., I GZ 274/15; z 10 czerwca 2015 r., II GZ 273/15; z 24 czerwca 2015 r., I OZ 623/15; z 10 lipca 2015 r., II OZ 681/15 i II GZ 273/15; z 23 lipca 2015 r., II GZ 356/15, z 17 lutego 2016 r., I GZ 17/16 i I GZ 18/16), wyjaśnił już, że przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym w dniu 11 grudnia 2017 r. skarżący wskazali, że pozostają ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiadają majątek w postaci "rozwalającego się budynku, wybudowanego do stropu", "nadającego się do rozbiórki" (90 m2), zniszczone materiały budowlane, nieruchomość rolną o powierzchni 0,28 ha (obciążoną hipoteką). Skarżący posiadają stały, miesięczny dochód w postaci emerytur łącznie w wysokości 2 216,23 zł netto. Jako obciążające ich zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazali: mieszkanie 429,27 zł, ubezpieczenie skarżącej i skarżącego w łącznej kwocie 159 zł, pożyczki w łącznej kwocie 1 148,02 zł, prąd 114 zł, gaz 48,86 zł, ponad 100 zł leki, łącznie 1 999,15 zł.

W formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w dniach 26 sierpnia 2016 r. i 13 kwietnia 2017 r. skarżący także wskazał na fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą, posiadania nieruchomości rolnej o powierzchni 0,28 ha (obciążonej hipoteką) i budynku w trakcie budowy, który jego zdaniem, nadaje się do rozbiórki, zniszczonych materiałów budowlanych.

W oświadczeniu o dochodach i wydatkach zawartym w formularzu o przyznanie prawa pomocy z dnia 26 sierpnia 2016 r. skarżący wskazał, że dochód jego i żony stanowią emerytury w wysokości 2 203,07 zł. Kwotę stałych wydatków określił na 1 815,99 zł, w tym mieszkanie 413,24 zł, prąd 126,57 zł, pożyczki w łącznej kwocie 1 148,02 zł, gaz 45,83 zł, leki 82,33 zł.

W oświadczeniu o dochodach i wydatkach zawartym w formularzu o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 kwietnia 2017 r. skarżący wskazał, że dochód jego i żony stanowią emerytury w wysokości 2 215,23 zł. Kwotę stałych wydatków określił na 2 001,80 zł, w tym mieszkanie 429,27 zł, ubezpieczenia łącznie 159 zł, prąd 46,53 zł, pożyczki w łącznej kwocie 1 148,02 zł, gaz 120 zł, leki 100 zł.

W ocenie sądu, są to prawie takie same okoliczności, które skarżący wskazywali już ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Zmianie nieznacznie uległ deklarowany dochód skarżących – z kwoty 2 203,07 zł na kwotę 2 215,23 zł, następnie na kwotę 2 216,23 zł oraz wydatki – z kwoty 1 815,99 zł na kwotę 2 001,80 zł, następnie na kwotę 1 999,15 zł.

Zdaniem sądu, w postanowieniach z dnia 5 września 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy trafnie uznał, że wnioski skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący nie wskazali bowiem żadnych, nowych okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ich sytuacja majątkowa uległa zmianie. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jak już wielokrotnie wskazywano w niniejszej sprawie, w tym w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2017 r., niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo pomocy nie może chronić lub wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem.

Podkreślić należy, że skarżący uzyskują stały dochód w postaci emerytur. Dochód ten umożliwia im spłatę rat pożyczek w łącznej wysokości 1 148,02 zł. Niewątpliwie w procedurze poprzedzającej udzielenie pożyczek sytuacja skarżących podlegała ocenie i została uznana za stabilną, umożliwiającą udzielenie im pożyczek w wysokości stanowiącej połowę deklarowanych dochodów. Okoliczność ta nie potwierdza, że skarżący znajdują się w złej sytuacji materialnej. Wbrew twierdzeniom skarżących, w niniejszej sprawie na podstawie przedstawionych przez nich okoliczności, informacji nie można stwierdzić, że "udowodnili, iż nie stać ich na opłaty sądowe".

W postanowieniu z dnia 13 czerwca 2017 r. sąd, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2015 r., II GZ 387/15; z 26 maja 2011 r., I FZ 130/11; z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09; z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09), wskazywał już, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnosząc skargę do sądu administracyjnego, skarżący powinni liczyć się więc z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (pożyczek). Zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

Dodać należy, że z załączonych do sprzeciwu zdjęć (k. 227-228) wynika tylko tyle, iż przedstawiają one budynek w trakcie realizacji, który jest zlokalizowany na ogrodzonej działce. Na tej podstawie sąd nie może jednak stwierdzić, jaką ma wartość nieruchomość znajdująca się na tych zdjęciach. Skarżący takiej wyceny jednak nie przedstawili i nie wykazali, iż aktualny stan tego obiektu powoduje, że nadaje się on jedynie do rozbiórki, a materiały budowlane uległy zniszczeniu. Okoliczność, że na rozprawie przed sądem w dniu 14 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15 pełnomocnik skarżącego oświadczył, że "według skarżącego nieruchomość rolna o powierzchni 2 800 m2 jest warta ponad 600 000 zł, ponieważ została rozpoczęta tam budowa domu, co zostało niewskazane w oświadczeniu majątkowym", nie ma istotnego znaczenia dla oceny zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że to okoliczności przedstawione przez samych skarżących w oświadczeniach zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowiły wystarczającą podstawę do uznania, iż ich wnioski nie mogą zostać uwzględnione z przedstawionych już wyżej względów. Poza tym z protokołu rozprawy w dniu 14 czerwca 2016 r. w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15 wynika, że skarżący był obecny na tej rozprawie, lecz nie odwołał i nie sprostował tego oświadczenia. Nie skorzystał zatem z uprawnienia przewidzianego w art. 41 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub odwoływać oświadczenia pełnomocnika. Co więcej, skarżący oświadczył wówczas, że "ze sprzedaży nieruchomości w latach 2008-2011 uzyskał 700 000 zł. Oszczędności zostały przeznaczone dla synów". Na tej podstawie w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15 Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi postanowieniem z dnia 14 lipca 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, zaś postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r. cofnął prawo pomocy przyznane skarżącemu w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. r., sygn. akt I SO/Łd 17/15. Postanowienia te zostały utrzymane w mocy postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 i 26 września 2016 r. wydanymi w sprawie I SA/Łd 1371/15. Są prawomocne. Co więcej, postępowanie przed sądem w sprawie sygn. akt I SA/Łd 1371/15 również zostało już prawomocnie zakończone.

Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd orzekł, jak w postanowieniu.

D.Cz.