Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 114/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Zmieniono postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260,  art. 258 par. 1,2  pkt 2,8,  art. 250
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c,  ust. 2,  par. 4 ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 2015 poz 1801
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu adwokata M.W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania adwokatowi M.W. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi J.N. na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. w ten sposób, że przyznać od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - na rzecz adwokata M.W. – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę 123,00 zł (słownie: sto dwadzieścia trzy złote), stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 100,00 zł (sto złotych) wraz z 23% podatkiem VAT w kwocie 23,00 zł (dwadzieścia trzy złote).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 14 stycznia 2016 r., sporządzonym osobiście J.N. wniósł w do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargą na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych.

Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał J.N. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Okręgowa Rada Adwokacka we W. w dniu 16 maja 2016 r. wyznaczyła stronie skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata M.W..

W dniu 16 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu ogłosił wyrok, którym oddalił wniesioną skargę.

Pismem z dnia 16 czerwca 2016 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości lub w części.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy po rozpoznaniu powyższego wniosku odmówił przyznania adwokatowi M.W. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że wobec braku w przepisach prawa definicji uzasadnionych przypadków, które usprawiedliwiają obniżenie wynagrodzenia adwokata z urzędu, konieczne jest odniesienie się do zakresu czynności, które adwokat reprezentujący stronę podejmuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym w I instancji, zestawienie ich z czynnościami, które adwokat ustanowiony w sprawie z urzędu podjął w sprawie, oraz ocenę wyniku tego porównania z punktu widzenia przyczynienia się adwokata z urzędu do realizacji przez stronę korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu w ramach dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego. Co więcej, podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu jest podjęcie przez tego adwokata procesowych zmierzających do wyjaśnienia sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu wskazuje się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Zatem postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek referendarza sądowego ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona.

Jak dalej wskazał referendarz, w sprawie czynności polegające na przejrzeniu akt sprawy oraz wystąpieniu na rozprawie adwokat wyznaczony z urzędu dla J.N. podjął za pośrednictwem upoważnionych aplikantów adwokackich, przy tym występujący na rozprawie aplikant adwokacki złożył do protokołu wniosek o rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd. W aktach sprawy brak jest informacji o czynnościach podjętych przez adwokata M.W. zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy J.N. dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji. Nie sposób zaliczyć do takich czynności zapoznania się przez aplikanta adwokackiego upoważnionego przez tego profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy oraz jego, zgłoszonego na rozprawie do protokołu, wniosku o rozstrzygnięcie sprawy przez sąd. Z treści tych czynności nie wynika jakiekolwiek przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny w pierwszej instancji. Dlatego te czynności wyznaczonego z urzędu adwokata podjęte w sprawie oraz zgłoszenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia nie mogą być ocenione jako faktyczne (rzeczywiste) udzielenie pomocy prawnej, które stanowiłoby podstawę przyznania wynagrodzenia. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez adwokata M.W. zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

Dalej referendarz przypomniał, że w przypadku oddalenia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny stronie przysługuje wniosek o sporządzenie uzasadnienie tego wyroku i jego przesłanie, składany w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 zd. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Złożenie takiego wniosku i doręczenie wyroku z uzasadnieniem jest warunkiem dopuszczalności wywiedzenia w sprawie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W aktach sprawy brak jest informacji o czynnościach wyznaczonego z urzędu profesjonalnego pełnomocnika procesowego zmierzających do oceny zasadności kwestionowania wyroku Sądu z dnia 16 czerwca 2016 r. i wykonania przezeń wynikającego z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązku przedłożenia w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia mu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w pierwszej instancji z uzasadnieniem opinii, jeżeli nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd doręcza odpis tej opinii stronie, wskazując, że strona ma prawo wnieść skargę kasacyjną sporządzoną przez innego profesjonalnego pełnomocnika (w tym z wyboru) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej opinii. Wniesienie skargi kasacyjnej oraz sporządzenie opinii o braku podstaw do jej wniesienia wymagają zatem zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę i ich doręczenia. W sprawie natomiast taki wniosek nie został złożony w siedmiodniowym terminie otwartym ogłoszeniem wyroku w sprawie, czego, zdaniem referendarza sądowego, mogła oczekiwać strona skarżąca korzystająca z zastępstwa prawnego wykonywanego przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Również z tego powodu, w ocenie referendarza sądowego, uzasadniona jest konkluzja, iż ustanowiony w sprawie z urzędu adwokat nie przyczynił się do realizacji przez stronę skarżącą, korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu.

Dla tych motywów, referendarz sądowy stwierdził, że wniosek adwokata M.W. jest na aktualnym etapie postępowania nieuzasadniony, i odmówił przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

Pismem z dnia 12 lipca 2016 r. adwokat M.W. wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, zarzucając w nim naruszenie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu poprzez wadliwe przyjęcie, że udzielenie pomocy prawnej skarżącemu w niniejszym postępowaniu przy udziale upoważnionych do tego aplikantów adwokackich nie uzasadnia wniosku pełnomocnika do zasądzenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Wskazując na powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu nieopłaconej ani w całości ani w części według norm prawem przepisanych. Jednocześnie, mając na uwadze oczywistą zasadność niniejszego zażalenia, pełnomocnik poddał pod rozwagę Sądu pierwszej instancji uchylenie zaskarżonego postanowienia w trybie autokontroli, stosownie do treści art. 195 § 2 w/w ustawy. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podniósł ponadto, że adwokat prowadzący kancelarię adwokacką wykonuje swoje obowiązki osobiście oraz poprzez upoważnionych do tego typu działań aplikantów adwokackich. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszym postępowaniu. Fakt wykonania fotokopii akt sprawy poprzez upoważnionego do tej czynności aplikanta adwokackiego czy też zastępowania strony na posiedzeniu poprzez również upoważnionego do tego aplikanta adwokackiego w żaden sposób nie może być podstawą do twierdzeń jakie zostały wysnute przez Sąd, w oparciu o które zostało wydane zaskarżone postanowienie. Koszty w niniejszym postępowaniu poniesione przez stronę to chociażby wynagrodzenie za czas związany z obecnością w sądzie w/w aplikantów, odebranie korespondencji z Okręgowej Rady Adwokackiej, zarejestrowanie sprawy w systemie komputerowym oraz założenie odpowiedniej teczki do prowadzenia sprawy, wydrukowanie fotokopii licznej dokumentacji (ponad 120 stron), analiza sprawy poprzez zapoznanie się z treścią pism złożonych w sprawie czy też przygotowanie do odpowiedniego zastępowania strony aplikanta adwokackiego. Powyższe czynności w oczywisty sposób uzasadniają zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu kosztów pomocy prawnej nieopłaconej ani w całości ani w części. Zgodnie bowiem chociażby z art. 76 ustawy prawo o adwokaturze celem aplikacji adwokackiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, w szczególności wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, a zadaniem patrona jest przygotowanie aplikanta do wykonywania zawodu adwokata w przyszłości (art. 76 pkt. 5 w/w ustawy).

Co więcej, zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy prawo o adwokaturze w wypadku gdy adwokat nie może wziąć osobiście udziału w rozprawie lub wykonać osobiście poszczególnych czynności w sprawie, może on udzielić substytucji. Uwzględniając powyższe okoliczności, brak jest możliwości stwierdzenia, że z uwagi na obowiązki zawodowe (kolizyjne posiedzenie przed Sądem Rejonowym dla W.Ś. we W.). w wyniku których adwokat ustanowiony z urzędu pomimo, że nie miał możliwości stawiennictwa przed Sądem to nie dokonał żadnych czynności w niniejszej sprawie mających na celu zapewnienie ochrony procesowej skarżącemu. Pełnomocnik skarżącego jeszcze przed rozprawą rozmawiał ze skarżącym i wskazał wprost w trakcie rozmowy, iż skarga w niniejszym postępowaniu jest oczywiście niezasadna, jednakże wykonując obowiązki pełnomocnika z urzędu, wówczas gdy koniecznym jest wykazanie się należytą starannością, pełnomocnik nie ma możliwości cofnięcia skargi czy też wskazania, że nie popiera skargi wywiedzionej bezpośrednio przez skarżącego. Narażałby się wówczas na skargę do Okręgowej Rady Adwokackiej z uwagi na taki sposób wykonywania swoich obowiązków. Idąc dalej, wskazać należy, że tego typu linię orzeczniczą, w której uzasadnieniu wskazane jest, że pełnomocnik nie przyczynił się do wyjaśnienia sprawy czy też subiektywne ocenianie przez Sąd nakładu pracy dokonanej bezpośrednio przez pełnomocnika traktować należy jako kwestię egzotyczną i uderzającą bezpośrednio w godność zawodu adwokata jako zawodu zaufania publicznego. Pomoc prawna, która jest udzielana z urzędu jest obarczona również koniecznością uiszczenia przez Skarb Państwa kosztów jej niesienia. Nie można doprowadzać do sytuacji, w której to pełnomocnik podejmując szereg czynności oraz ponosząc koszty z tym związane - w oparciu o subiektywną opinię referendarza sądowego - nie otrzymuje wynagrodzenia za swoją pracę. Co więcej, wiadome jest pełnomocnikowi, że w Okręgowej Radzie Adwokackiej jest szereg pełnomocników, którzy nie są zgłoszeni do udzielania pomocy prawnej w przypadku spraw sądowoadministracyjnych. Szerząca się powyższa linia orzecznicza, która w stosunkowo szybkim czasie dociera do lokalnych adwokatów powodować będzie jedynie, że ilość pełnomocników świadczących pomoc prawną z urzędu w tego typu sprawach będzie znikoma albo nie będzie jej w ogóle. Takie działania referendarza sądowego jest sprzeczne z instytucją pomocy sądowej świadczonej z urzędu oraz narusza konstytucyjne prawo do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).

Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez pełnomocnika skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a.. Czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy (art. 258 § 1 P.p.s.a.). Do czynności, o których mowa w § 1, należą w szczególności: wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokackie w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Szczególne zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata ustanowionego z urzędu, reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Zgodnie z § 21 ust. 1 tego rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

1) w pierwszej instancji:

a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę maksymalną obliczoną na podstawie § 8,

b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł,

c) w innej sprawie - 480 zł.

Zgodnie zaś z § 2 w/w rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy (§ 4 ust. 1). Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2). Opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3).

Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że sprawa ze skargi na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji nakazującej usunięcie nieprawidłowości dotyczących przewodów wentylacyjnych należy do kategorii spraw wskazanych w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanego wyżej rozporządzenia, dla których stawka opłaty maksymalnej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy wynosi 480 zł, przy czym zasadą jest, że opłatę tę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 tej opłaty maksymalnej (240 zł).

Zgodnie z art. 250 § 2 P.p.s.a. w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. Jak słusznie wskazał referendarz w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia, wobec braku w przepisach prawa definicji "uzasadnionych przypadków", które usprawiedliwiają obniżenie wynagrodzenia adwokata z urzędu, konieczne jest odniesienie się do zakresu czynności, które adwokat reprezentujący stronę podejmuje w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, zestawienie ich z czynnościami, które adwokat ustanowiony w sprawie z urzędu podjął w sprawie, oraz ocenę wyniku tego porównania z punktu widzenia przyczynienia się adwokata z urzędu do realizacji przez stronę korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu w ramach dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego. Przy czym podkreślić tutaj wypada, że powołany wyżej przepis umożliwia nie tylko obniżenie wynagrodzenia, ale również całkowitą odmowę jego przyznania, co jest uzasadnione w szczególności w przypadkach, w których pełnomocnik nie wykazał się, również poprzez upoważnionych aplikantów, żadną aktywnością albo nie podjął czynności zmierzających do realizacji przez stronę korzystającą z prawa pomocy jej prawa do sądu w ramach dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego. W przeciwnym razie pełnomocnik ustanowiony z urzędu pobierałby wynagrodzenie za samo jego wyznaczenie jako pełnomocnika, a niekoniecznie wiązałoby się z podejmowaniem przez niego jakichkolwiek czynności procesowych. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r. sygn. akt I KZP 15/05, publ. LEX nr 151472). Orzecznictwo sądowe zwraca także uwagę na fakt, iż warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 174/13).

Przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna zatem poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 P.p.s.a.. Tego rodzaju analiza w warunkach niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że należało uwzględnić żądanie pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia, ale tylko w częściowym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że w ramach udzielonej pomocy prawnej w niniejszej sprawie pełnomocnik (przy pomocy upoważnionych aplikantów) przeglądnął akta sprawy i sporządził z nich fotokopie oraz stawił się na rozprawie. Na obniżenie przyznanego wynagrodzenia wpływ jednak miał fakt, że skarżący sporządził skargę i sformułował w niej zarzuty, do których w żaden sposób nie odniósł się jego pełnomocnik (z treści sprzeciwu wynika jedynie, że skarga – zdaniem pełnomocnika – jest oczywiście bezzasadna).

Co istotniejsze, pełnomocnik nie złożył wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, co w konsekwencji doprowadziło do zamknięcia stronie skarżącej drogi do wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Złożenie takiego wniosku i doręczenie wyroku z uzasadnieniem – jak zauważył to referendarz - jest warunkiem dopuszczalności wywiedzenia w sprawie skargi kasacyjnej. Brak złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku doprowadziło do sytuacji, w której pełnomocnik nie musi wnieść skargi kasacyjnej ani sporządzić opinii o braku podstaw do jej złożenia, co w konsekwencji pozbawiło skarżącego możliwości zwrócenia się do pełnomocnika z wyboru. Przepis art. 177 § 4 P.p.s.a. stanowi bowiem, że jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia.

Jak wskazał w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005/5/93) Naczelny Sąd Administracyjny, "instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 P.p.s.a.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona.".

W niniejszej sprawie taka pomoc została udzielona jednakże w niepełnym zakresie. Celem pomocy prawem jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, w tym również w drugiej instancji. Tego prawa skarżący w niniejszej sprawie został pozbawiony na skutek braku działania pełnomocnika. I bez znaczenia jest tutaj tłumaczenie, że pełnomocnik przed rozprawą rozmawiał ze skarżącym i wskazał wprost w trakcie rozmowy, iż skarga w niniejszym postępowaniu jest oczywiście niezasadna. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego na rozprawie wynika, że w dalszym ciągu popiera skargę. Zatem należy przyjąć, że nie było jego zamiarem wycofanie się ze sprawy, w tym również z możliwości kontroli zapadłego wyroku przez sąd drugiej instancji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w sprzeciwie, należy podkreślić, że w żadnym miejscu zakwestionowanego postanowienia nie można się doczytać, że referendarz przyjął błędną wykładnię art. 250 P.p.s.a., a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu poprzez wadliwe przyjęcie, że udzielenie pomocy prawnej skarżącemu w niniejszym postępowaniu przy udziale upoważnionych do tego aplikantów adwokackich nie uzasadnia wniosku pełnomocnika do zasądzenia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu.

Kształtująca się zaś linia orzecznicza ma na celu doprowadzenie do sytuacji, że czynności podejmowane przez ustanawianych z urzędu pełnomocników będą faktycznie zmierzały do ochrony prawa do sądu stron przez nich reprezentowanych, a nie będą stanowiły iluzji takiej ochrony. Praktyka sądowa pokazuje, że w zbyt wielu przypadkach pomoc prawna ogranicza się do przejrzenia akt sprawy i złożenia na rozprawie oświadczenia o popieraniu skargi bez wgłębiania się przez pełnomocników w istotę sprawy i sformułowania własnych zarzutów. W zbyt wielu sprawach – od wprowadzenia przepisu art. 177 § 4 P.p.s.a. – pełnomocnicy ustanowieni z urzędu nie wywiązują się z obowiązku sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Uwzględniając powyższe, należało zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. i przyznać pełnomocnikowi - stosownie do udzielonej pomocy prawnej - wynagrodzenie na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 250 P.p.s.a.. Stąd orzeczono jak w sentencji.