Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2140/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego -oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 156 § 1 i art. 57 oraz 158 § 1 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku p. M. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r., Nr [...], w sprawie przejęcia na własność Państwa (PFZ) nadanego wnioskodawcy gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,73 ha, z zabudowaniami, położonego we wsi N., gromada W., powiat O., odmówiono stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia.

W uzasadnieniu przypomniano przede wszystkim stan sprawy, mający istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. I tak, stwierdzono, iż aktem nadania Nr [...] z dnia [...] lutego Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w O. nadała M. K., przesiedleńcowi z gminy i powiatu w., woj. l., gospodarstwo rolne o powierzchni około 9 ha we wsi N., gromada W., powiat O., woj. b.. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] sierpnia 1948 r., Nr [...], Starostwo powiatowe O. dokonało przeniesienia prawa własności, określonego już szczegółowo, gospodarstwa rolnego o pow. 10,78 ha wraz z połową domu mieszkalnego i połową zabudowań gospodarskich, położonego we wsi N., obejmującego działki nr nr [...] na rzecz M. K.. Cenę nabycia oszacowano na 179,42 kwintali żyta, rozłożonych na 20 równych rat rocznych płatnych na rzecz Skarbu Państwa dnia 1 października każdego roku, poczynając od 1948 r.

Dnia 7 lutego 1950 r. M. K. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w O. z wnioskiem - zrzekając się nadanego gospodarstwa rolnego o pow. 10,78 ha, ponieważ ze względu na zły stan swojego zdrowia oraz zdrowia żony nie jest w stanie prowadzić dalej tego gospodarstwa i opłacać podatku gruntowego.

Orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w O. z dnia [...] lutego 1950 r. odmówiono przyjęcia zrzeczenia z nadanego gospodarstwa rolnego, a Wojewódzka komisja Osadnictwa Rolnego w B. orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1950 r., Nr [...], utrzymała je w mocy.

W związku z kolejnym wnioskiem M. K. z dnia [...] maja 1955 r. o przejęcie na własność Państwa nadanego mu gospodarstwa, którego nie jest w stanie nawet obsiać, a zawarł umowę ze Spółdzielnią Produkcyjną w N., że gospodarstwo jego po przejęciu na własność Państwa przejmie w swoje zagospodarowanie, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzeczeniem z dnia [...] września 1955 r., Nr [...], postanowiło przejąć na własność Państwa (Państwowy Fundusz Ziemi) całość nadanego M.K. gospodarstwa rolnego z zabudowaniami.

Jako podstawę prawną przejęcia powołano obowiązujące wówczas przepisy art. 12 - 15 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 40) oraz przepisy § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych, niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa (Dz. U. Nr 8, poz. 26). Na podstawie przepisów powołanego rozporządzenia dokonano rozliczenia szacunkowo-rozrachunkowego gospodarstwa i ustalono, że rolnik dokona wpłaty na konto Państwowego Funduszu Ziemi w wysokości 292,21 zł; kwota ta stanowiła równowartość pogorszonego stanu technicznego zabudowań (mieszkalnych i gospodarczych). Orzeczenie to do roku 1996 nie zostało przez M. K. zakwestionowane. Dopiero w 1996 r. zażądał on zwrotu gospodarstwa we wsi N. twierdząc, że do chwili obecnej nie wiedział o tym, że zostało ono przejęte na własność Państwa i że on jako właściciel gospodarstwa nie brał udziału w tym postępowaniu administracyjnym. Twierdzi ponadto, że gospodarstwo to przekazał Spółdzielni Produkcyjnej w N. jako wkład gruntowy.

W świetle powyższych ustaleń stwierdzono, że zarzuty M. K. są bezpodstawne i sprzeczne ze stanem faktycznym jaki miał miejsce w toku całego postępowania. To M. K. wielokrotnie zrzekał się z gospodarstwa rolnego w kierowanych do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. wnioskach ze względu na zły stan jego zdrowia, chorobę żony i brak rąk do pracy na dziesięciohektarowym gospodarstwie. Wnioskował także o pozostawienie mu ewentualnie 4 ha gruntów, które byłby jeszcze w stanie zagospodarować, a pozostały obszar przejąć na własność Skarbu Państwa. Pierwszy złożony przez M. K. wniosek w którym zrzeka się gospodarstwa pochodzi z 7 lutego 1950 r. Prośba jego została uwzględniona dopiero po złożeniu przez niego kolejnego wniosku, z dnia 1955 r., i poprzedzona podjęciem uchwały przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] sierpnia 1955 r. przychylającej się do wniosku, z uwagi na trudną sytuację rodzinną M. K.. Uchwała zawiera także informację, że gospodarstwo to wraz z zabudowaniami przekazane zostanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w N..

Z akt sprawy wynika, iż M. K. wraz z rodziną powrócił do swojej rodzinnej miejscowości S. pow. W., gdzie otrzymał w trybie osadnictwa sześciohektarowe gospodarstwo rolne, co znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1958 r. Na prośbę zainteresowanego z dnia 12 lutego 1958 r., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. wydało zaświadczenie stwierdzające, że M. K. posiadał na terenie wsi N. gospodarstwo rolne nr [...] o pow. 10,78 ha wraz z zabudowaniami, które na jego wniosek orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Zaświadczenie to wydane zostało M. K. celem przedłożenia w Prezydium Powiatowej Rady

Narodowej we W. i uprawniało go, jako osadnika, do otrzymania gospodarstwa rolnego.

Nie zasługuje także na uwzględnienie argument M. K. o przekazaniu przez niego gospodarstwa jako wkładu gruntowego na rzecz Spółdzielni Produkcyjnej w N., a nie Skarbowi Państwa. Zawarta między M. K. a Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "W." w N. umowa dotyczy przyjęcia rzeczonego gospodarstwa przez tę Spółdzielnię w użytkowanie i zawarta została [...] maja 1955 r. Ponadto, jak wynika z zaświadczenia wymienionej Spółdzielni z dnia [...] czerwca 1955 r., M. K. pozostawił Spółdzielni jedną krowę, ale nie jako wkład lecz na poczet niezapłaconego przez niego podatku gruntowego. Jak wynika z analizy całego materiału dowodowego, to wyrażenie zgody przez RSP na przejęcie gospodarstwa M. K. w zagospodarowanie umożliwiło mu dopiero skuteczne złożenie wniosku z dnia 19 maja 1955 r. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. "o zwolnienie go z zajmowanej gospodarki o pow. 10,78 ha". Warunkiem przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa było wyrażenie zgody przez tę Spółdzielnię na przejęcie tych gruntów w zagospodarowanie.

Zgodnie z przepisami art. 12 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, właściciel gospodarstwa rolnego, który nie był w stanie całkowicie i należycie go zagospodarować, mógł zgłosić wniosek o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa i przydzielenie mu w zamian gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach oraz przyznanie odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego różnicy wartości obu gospodarstw lub o przejęcie na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości lub części gospodarstwa rolnego.

Zrealizowanie przysługującego prawa nastąpiło poprzez nadanie M. K. drugiego gospodarstwa rolnego o pow. ok. 6 ha we wsi S. pow. W., woj. l..

W świetle przedstawionego stanu prawnego i faktycznego stwierdzono, że zarzuty M. K. o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa bez jego wiedzy i zgody nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Do rozpatrzenia zasadności zaskarżonej decyzji w trybie nadzoru konieczne jest udowodnienie przez stronę, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] września 1955 r. wydane zostało bez podstawy prawnej bądź z rażącym naruszeniem prawa wtedy obowiązującego. M. K. nie przedłożył jakiegokolwiek dowodu świadczącego, że wydane w tym przedmiocie orzeczenie dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa.

Podstawę prawną do rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którymi nieważność decyzji występuje wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie administracyjnym sądowym przyjmuje się, że naruszenie prawa o rażącym charakterze występuje wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (wyroki NSA w Warszawie : z dnia 7 listopada 1995 r. sygn. akt II SA 1194/94, z dnia 5 maja 2003 r. sygn. akt II SA 2007/01).

Skoro więc ustalony stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom prawa należy stwierdzić, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia gospodarstwa rolnego we wsi N., w trybie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych i w związku z tym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył zainteresowany zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 1 ust. 1, art.8, art. 10 i art.12 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, polegające na złamaniu przez organ administracji państwowej zakreślonej w powołanych przepisach procedury zagospodarowania gruntu zgodnie z wolą jego właściciela, a więc oddania w użytkowanie spółdzielni produkcyjnej, a nie Państwu, a także art.15 ust.3 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach, polegające na przejęciu przez Państwo gruntów rolnych będących w użytkowaniu spółdzielni produkcyjnej na mocy umowy zawartej przez M. K., właściciela gruntów, a Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "W." w N. a zatem gruntów, które w konsekwencji nie_były nie zagospodarowane zgodnie z art.1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, jak również przepisów normujących zasady postępowania administracyjnego, tj. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w części dotyczącej obowiązku doręczenia stronie decyzji administracyjnej, oraz art.191 k.pa. i art.109§ l k.p.a. polegające na nie doręczeniu M. K. zaskarżonego orzeczenia, również po wejściu w życie kodeksu postępowania administracyjnego, a także art. 16 § 1 K.p.a. polegające na wykonaniu decyzji administracyjnej, która nie jest decyzją ostateczną, jak również nie został jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji stwierdzającej nieważność zaskarżonego orzeczenia.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy stwierdzono, że niewątpliwie M. K. w chwili wydania orzeczenia stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy był właścicielem gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami położonego we wsi N., gromada W., pow. O.. Gospodarstwo o powierzchni 10,73 ha miało księgę wieczystą prowadzoną w Sądzie Grodzkim w O. nr Kw [...]. Z uwagi na kłopoty zdrowotne M. K. zawarł w dniu [...] maja 1955 r. ze Spółdzielnią Produkcyjną "W." umowę o oddaniu w użytkowanie Spółdzielni swojego gospodarstwa rolnego. M. K. jest w posiadaniu pisemnej umowy podpisanej przez strony. M. K. legitymuje się również pisemnym zaświadczeniem wydanym przez Rolniczy Zespół Produkcyjny "W." z dnia [...] czerwca 1955r., z treści którego wynika, iż Spółdzielnia otrzymała w użytkowanie gospodarstwo rolne stanowiące własność M. K. Z powołanych wyżej dokumentów jednoznacznie wynika, iż w chwili wydania orzeczenia przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. gospodarstwo rolne M. K. było wniesione jako wkład do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "W.", a zatem nie mogło być zgodnie z przepisem art. l powołanego wyżej dekretu z dnia 9 lutego 1953r. niezagospodarowane. W myśl przepisów dekretu tylko takie gospodarstwa mogły być objęte procedurą dekretu i to niekoniecznie przejęte przez Państwo. Przepisy dekretu określały szczegółową procedurę postępowania w przypadku stwierdzenia, iż gospodarstwo rolne nie jest zagospodarowane. Zgodnie z przepisem art. 12 dekretu, na który powołuje się organ administracji państwowej gospodarstwo rolne mogło być przejęte przez Państwo wyłącznie na wniosek właściciela. Tymczasem M. K. nie złożył wniosku o przejęcie jego gospodarstwa przez Państwo, a powołane wyżej dokumenty świadczą jednoznacznie, iż przekazał gospodarstwo jako wkład do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w użytkowanie. Przejmując bezprawnie gospodarstwo w 1955r. Państwo pozbawiło M. K. możliwości odzyskania gospodarstwa od Spółdzielni w procedurze wewnątrzspółdzielczej.

Kolejnym niepodważalnym faktem wynikającym z dokumentów i świadczącym o niezasadności stanowiska Ministra iż M. K. chciał przekazać gospodarstwo Państwu był fakt przekazania krowy Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Gdyby K. zamierzał przekazać gospodarstwo Państwu krowę sprzedałby, bądź zatrzymał sobie. Przekazując krowę Spółdzielni M. K. potwierdzał fakt wniesienia wkładu spółdzielczego. Nie jest prawdą, iż M. K. otrzymał w zamian zdanego gospodarstwa podobne gospodarstwo w okolicach W.. K. takiego gospodarstwa nigdy nie otrzymał. Wiadomym jest, iż M. K. nie znalazł się w okolicach B. dobrowolnie w sytuacji, gdy dotychczas wraz z rodzicami żył i pracował na gospodarstwie w okolicach W.. W N. M. K. znalazł się w wyniku akcji przesiedleńczej. Tam też zostało nadane mu gospodarstwo rolne nie z łaski, lecz w ramach rozliczenia za mienie pozostawione w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Zatem orzeczenie o przejęciu gospodarstwa rolnego winno uwzględniać jego rzeczywistą wartość wraz z budynkami. Skoro w ramach rozliczenia za mienie pozostawione, M. K. zobowiązany był do zapłaty należności w 1949 r. w kwocie 179,42 zł za otrzymane gospodarstwo w N., to winien był otrzymać za przejęte gospodarstwo faktyczne odszkodowanie, a więc kwotę równowartą wartości 10 ha gruntów i wartości zabudowań.

Rażąco została naruszona procedura postępowania administracyjnego. M. K. jako strona tego postępowania nie otrzymał nigdy orzeczenia o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania administracyjnego organ administracji państwowej w tym przypadku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. miał obowiązek doręczyć orzeczenie stronie postępowania w tym przypadku M. K.. Jeżeli organ twierdzi, iż doręczył orzeczenie, to winien przedstawić dowód doręczenia, czyli pokwitowanie przez M. K.. Tak się nie stało ponieważ orzeczenie faktycznie nie było doręczone. Zatem została wykonana decyzja nieostateczna, nie podlegająca wykonaniu . Faktycznie zatem zgodnie z obowiązującą procedurą postępowania administracyjnego sprawa nie została zakończona do czasu wejścia przepisów obecnie obowiązującego kodeksu postępowania administracyjnego . Może być zatem zastosowany w sprawie niniejszej przepis art.156 § l pkt.2 k.p.a.. do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji nieostatecznej jaką jest niewątpliwie orzeczenie zaskarżone, na wniosek strony złożony przed upływem terminu do złożenia. Ponieważ decyzja nie została doręczona nie minął termin do złożenia odwołania. Strona w tym przypadku wypowiedziała się jednoznacznie za wyborem trybu nadzwyczajnego postępowania. Przedstawione stanowisko poparte jest orzeczeniem NSA - wyrok z dnia 7-01- 1992r. III SA 946/91, PS 1993, Nr 7-8, s 89.

Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję tegoż organu z dnia [...] czerwca 2005 r.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy przypomniano, iż podstawę prawną przejęcia stanowiły obowiązujące wówczas przepisy dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U Nr 11, poz. 40) oraz przepisy § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych, niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa. Decyzję tę M. K. zaskarżył wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem. Twierdzi bowiem, że to on przekazał gospodarstwo Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w N., a Skarb Państwa objął gospodarstwo wbrew jego woli i wiedzy.

Rozpoznając ponownie sprawę potwierdzono wszystkie ustalenia dotyczące stanu faktycznego i prawnego dokonane w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r.

W świetle ponownie zbadanego stanu prawnego i faktycznego stwierdzono, że zarzuty M. K. o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa jakoby bez jego wiedzy i zgody nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skoro więc ustalony stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom prawa stwierdzono, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia gospodarstwa rolnego we wsi N., w trybie przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych i w związku z tym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył zainteresowany zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania wymienionych już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w związku z tym wnosząc o jej uchylenie w całości i stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r., Nr [...]. W uzasadnieniu powtórzono argumenty użyte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając fakt, że M. K. objął w posiadanie gospodarstwo we wsi N. w 1948 r. i gospodarował do 1955 r., a stan prawny gospodarstwa został potwierdzony wpisem prawa własności M. K. w księdze wieczystej Kw nr [...]. Z uwagi na choroby i zgodny kolejnych dzieci M. K. przekazał gospodarstwo w użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "W." w N..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi przywołując argumentację użytą we wcześniejszych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia..

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r., utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję tegoż organu z dnia [...] czerwca 2005 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa (PFZ) nadanego wnioskodawcy gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,73 ha, z zabudowaniami, położonego we wsi N., gromada W., powiat O.. Sprawa miała zatem charakter proceduralny, związany z kontrolą przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie nadzwyczajnym - rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności - wspomnianego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r.

Art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 40) zobowiązywał posiadaczy użytków rolnych do całkowitego i należytego ich zagospodarowania. Z obowiązkiem tym związana była odpowiedzialność karna (art. 16 i 17 dekretu). Posiadacz gruntu, który nie mógł go całkowicie i należycie zagospodarować, był zobowiązany zgłosić to w określonym terminie na piśmie do prezydium gminnej rady narodowej, podając w zgłoszeniu obszar gruntu, który nie mógł być należycie zagospodarowany przez posiadacza oraz przyczyny uniemożliwiające mu zagospodarowanie (art. 3 ust. 1 i 2). Po sprawdzeniu zasadności zgłoszenia prezydium gminnej rady narodowej powinno podjąć odpowiednie działania naprawcze. W zależności od tego, czy przeszkody w całkowitym i należytym zagospodarowaniu gruntu mogły być usunięte przez zastosowanie przewidzianych form pomocy w rolnictwie, prezydium gminnej rady narodowej powinno - wobec odpowiedzi pozytywnej - okazać posiadaczowi gruntu pomoc w zagospodarowaniu (art. 5), bądź też, w przypadku uznania, że przeszkody nie dadzą się usunąć w określony wyżej sposób, zgłosić do prezydium powiatowej rady narodowej wniosek o przekazanie gruntu lub jego części w użytkowanie zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało- i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym lub prawnym, które podejmą zobowiązanie zagospodarowania gruntu ( art. 6). W powyższych sprawach orzekało w pierwszej instancji prezydium gminnej rady narodowej, a organem odwoławczym było prezydium powiatowej rady narodowej, które - stosownie do stwierdzonych okoliczności - mogło wydać orzeczenie o przekazaniu gruntu lub jego części w użytkowanie na okres co najmniej 3 lat zespołowi uprawowemu, spółdzielni produkcyjnej, mało- i średniorolnym chłopom albo innym osobom fizycznym lub prawnym bądź pozostawić wniosek prezydium gminnej rady narodowej bez uwzględnienia (art. 10). Po upływie czasu, na który grunt został oddany w użytkowanie, prezydium powiatowej rady narodowej mogło przywrócić poprzedniemu posiadaczowi użytkowanie gruntu, jeżeli uznało, że może on grunt zagospodarować, a okoliczności wskazują, że istotnie to uczyni (art. 11).

Jednocześnie w art. 12 dekretu stwierdzono, że właściciel gospodarstwa rolnego, który nie jest w stanie całkowicie i należycie go zagospodarować, może zgłosić wniosek o:

- przejęcie gospodarstwa na własność Państwa i przydzielenie mu w zamian gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach oraz przyznanie odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego różnicy wartości obu gospodarstw, lub

- przejęcie na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości lub części gospodarstwa rolnego.

Przejęcie gospodarstwa na własność Państwa na tej podstawie prawnej odbywało się w trybie ustalonym w art. 13 dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. Mianowicie, właściciel gospodarstwa rolnego powinien zgłosić na piśmie wniosek w tej sprawie do prezydium gminnej rady narodowej, które dokonywało potrzebnych ustaleń co do stanu gospodarstwa oraz warunków osobistych właściciela i członków jego rodziny, żyjących z nim we wspólności gospodarczej, po czym przesyłało wniosek wraz z zebranymi materiałami i swoją opinią do prezydium powiatowej rady narodowej. Z kolei prezydium powiatowej rady narodowej sprawdzało prawidłowość ustaleń i w miarę potrzeby je uzupełniało, po czym przesyłało wniosek wraz z zebranymi materiałami i swoją opinią do prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Ten ostatni organ, stosownie do treści wniosku i poczynionych ustaleń, wydawał orzeczenie:

1) o przejęciu gospodarstwa rolnego wnioskodawcy na własność Państwa i przydzieleniu mu gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach oraz przyznaniu odszkodowania pieniężnego, odpowiadającego różnicy wartości obu gospodarstw bądź

2) o przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem pieniężnym całości lub części gospodarstwa rolnego wnioskodawcy, bądź

3) o pozostawieniu zgłoszonego wniosku bez uwzględnienia.

Konfrontacja ustalonego w sprawie stanu faktycznego z zasadami i trybem postępowania przewidzianym w dekrecie z dnia 9 lutego 1953 r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie nie miały miejsca działania naprawcze, w ramach których możliwe było przekazanie przedmiotowego gruntu lub jego części w użytkowanie m.in. spółdzielni produkcyjnej, lecz dwukrotnie zostało przeprowadzone postępowanie zmierzające do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. Pierwszy wniosek zainteresowanego, w którym zrzeka się gospodarstwa, pochodzi z dnia 7 lutego 1950 r. Prośba jego została uwzględniona dopiero po złożeniu kolejnego wniosku, z dnia 1955 r., i poprzedzona podjęciem uchwały przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] sierpnia 1955 r. przychylającej się do wniosku, z uwagi na trudną sytuację rodzinną M. K.. Uchwała zawiera także informację, że przejęte gospodarstwo wraz z zabudowaniami zostanie przekazane Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w N.. Dopiero na tej podstawie, w oparciu o art. 12 - 15 dekretu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzeczeniem z dnia [...] września 1955 r. postanowiło przejąć na własność Państwa (Państwowy Fundusz Ziemi) całość nadanego M. K. gospodarstwa rolnego z zabudowaniami. Przejęcie to było związane z przydzieleniem zainteresowanemu gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach. To mniejsze gospodarstwo nadano zainteresowanemu w jego rodzinnej miejscowości S. pow. W., gdzie otrzymał w trybie osadnictwa sześciohektarowe gospodarstwo rolne, co potwierdza zaświadczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia [...] lutego 1958 r. Na wniosek zainteresowanego z dnia 12 lutego 1958 r., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. wydało zaświadczenie stwierdzające, że M. K. posiadał na terenie wsi N. gospodarstwo rolne o pow. 10,78 ha wraz z zabudowaniami, które na jego wniosek orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1955 r. zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Zaświadczenie to wydane zostało M. K. celem przedłożenia w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. i uprawniało go, jako osadnika, do otrzymania gospodarstwa rolnego.

W przedstawionej sytuacji zgłoszone przez zainteresowanego po kilkudziesięciu latach od zrzeczenia się na własność Państwa gospodarstwa rolnego i otrzymania w zamian gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach zarzuty prawno-materialne, jak i proceduralne, nie są uzasadnione. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na podstawie art. 12-15 dekretu z 1953 r., w przewidzianym w tym dekrecie trybie można było się zrzec gospodarstwa wyłącznie na rzecz Państwa, i że to zrzeczenie było wyłączną przesłanką otrzymania w zamian gospodarstwa rolnego o mniejszych rozmiarach, co w rozpatrywanej sprawie miało bez wątpienia miejsce. Z kolei zwrócenie się przez zainteresowanego do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. o wydanie stosownego zaświadczenia potwierdza fakt, iż zainteresowany wiedział o wydanym orzeczeniu o przejęciu przez Państwa gospodarstwa rolnego we wsi N. i wykorzystał to zaświadczenie dla otrzymania nowego gospodarstwa o mniejszych rozmiarach w jego rodzinnej miejscowości. Wobec tego nie było przesłanek do zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.