Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 813/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 15 maja 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant: pomocnik sekretarza Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2007 roku sprawy ze skargi A. i A. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod ulicę oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Starosta [...] na podstawie art. 73 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w zw. z art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odmówił ustalenia i wypłacenia odszkodowania na rzecz małżonków A. i A. T.za nieruchomość położoną w P. przy ul. A, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr 232/1 o pow. 0,0017 ha i nr 233/1 o pow. 0,0015 ha, zajętą pod drogę publiczną, która z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku stała się własnością Miasta P.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 21 listopada 2004 roku A. T. wystąpił do Urzędu Gminy i Miasta w P. w sprawie bezumownego i bez regulacji prawnej korzystania z terenów zajętych pod drogę gminną z działek nr 232 i 233 położonych przy ul. A w P. Urząd Gminy i Miasta w P. przekazał pismo A. T. do Starosty [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w sprawie wypłacenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną.

Stosowanie do treści art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 2 powołanej wyżej ustawy odszkodowanie wypłaca:

- gmina w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 roku drogami gminnymi,

- skarb państwa w odniesieniu do pozostałych.

Odszkodowanie jest wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 roku do 31 grudnia 2005 roku.

Ponadto organ wskazał, iż .decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające (...) stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 roku z mocy prawa przez Gminę Miasto P. własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną (gminną), położonej w P. przy ul. A, w obrębie m. P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 232/1 o pow. 0,0017 ha, 233/1 o pow. 0,0015 ha, dla której w prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...].

Z treści art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy wynika, iż odszkodowanie będzie ustalone i wypłacone na wniosek właściciela nieruchomości. Przez właściciela nieruchomości należy rozumieć osobę, która była właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 roku. Według dokumentów w dniu 31 grudnia 1998 roku właścicielami działki nr 232 byli A. S. w 2/3 częściach i W. H. w 1/3 części, natomiast właścicielem działki nr 233 był Z. G. Osoby te po dniu 31 grudnia 1998 roku nie miały prawa dysponować nieruchomością, gdyż od 1 stycznia 1999 roku nie były ich właścicielami i nie powinni dokonywać sprzedaży przedmiotowych nieruchomości na rzecz A. i A. T.

Od powyższej decyzji A. T. i A. T. złożyli odwołanie do Wojewody [...]. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie i wypłacenie należnego odszkodowania.

W uzasadnieniu odwołania A. i A. T. podnieśli, iż w momencie zakupu przez nich działek nr 232 i 233 położonych przy ul. A w P. Gmina nie była prawnym właścicielem tych działek, nie było żadnych zapisów i uwag w księdze wieczystej, dotyczących władania częścią tych działek przez Gminę Miasto P., a ponadto informacji takich nie posiadali poprzedni właściciele.

Zdaniem odwołujących się wraz z momentem nabycia własności działek przechodzą na nich wszystkie prawa związane z tymi nieruchomościami. Nabywając własność działek odwołujący się działali w dobrej wierze i jako prawnym właścicielom należy im się odszkodowanie.

Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty [...] zawarte w zaskarżonej decyzji i wskazał, że uprawnionymi do otrzymania odszkodowania są osoby, które w dniu 31 grudnia 1998 roku były właścicielami nieruchomości zajętych pod drogi publiczne lub ich spadkobiercy. A. i A. T. nabyli nieruchomości nr 232 (obecnie 232/1 i nr 232/2) oraz nr 233(obecnie nr 233/1 i nr 233/2) w roku 2003. W związku z tym odwołującym się nie przysługuje odszkodowanie za wskazane działki, gdyż w dniu 31 grudnia 1998 roku właścicielami tychże nieruchomości były inne osoby. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda [...] stwierdził, iż problematyka zagadnień w nich podnoszona nie dotyczy zagadnień z zakresu postępowania administracyjnego i winna być rozważana na gruncie prawa cywilnego.

W dniu 23 sierpnia 2006 roku A. i A. T. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za wywłaszczenie nieruchomości.

Skarżący wskazali, iż przedmiotowe nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 roku nie znajdowały się we władaniu jednostek samorządu terytorialnego, co stanowi jedną z przesłanek z art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Grunty te znajdowały się we władaniu poprzednich właścicieli, porośnięte są trawą i do dnia dzisiejszego nie zostały podjęte czynności zmierzające do osiągnięcia celu określonego w decyzji. Ponadto skarżący wskazali, iż instytucje wywłaszczenia należy oceniać także z punktu widzenia prawa cywilnego, nieruchomość nabyli w dobrej wierze i zgodnie z obowiązującymi przepisami na nabywców nieruchomości przechodzą wszystkie prawa i obowiązki związane z nabytą nieruchomością.

Ponadto A. i A. T. nadmienili, iż żaden urząd ani poprzedni właściciele działek nie poinformowali ich o zajęciu nieruchomości na cele publiczne. Przy nabywaniu nieruchomości dołożyli należytej staranności uzyskując wszystkie niezbędne informacje. Brak było jakichkolwiek dokumentów zawierających informacje o władaniu działkami przez jednostki samorządu terytorialnego. Zdaniem skarżących, działając w dobrej wierze, nie powinni ponosić ujemnych skutków w brakach prawidłowej dokumentacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 28 kwietnia 2007 roku skarżący stwierdzili, że zgodnie z art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, pojęcie nieruchomości zajętej pod drogi publiczne oznacza nieruchomości, na których urządzono drogę, którą następnie zaliczono do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, a tymczasem na spornej nieruchomości do dnia dzisiejszego droga nie została urządzona. Ponadto skarżący wskazali na niezgodność przedstawionej przez organy argumentacji z ustawą z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece ( Dz.U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.).

W dniu 8 maja na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi skarżący poparli wniesioną skargę, natomiast pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić podstawę do ich uchylenia.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm. ).

Z brzmienia art. 73 ust. 1 i 4 tejże ustawy wynika, iż nieruchomości pozostające po dniu 31 grudnia 1998 roku we władaniu jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 roku stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Powyższy przepis wprowadza generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 roku pod drogi publiczne i ma charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ), gdyż w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej, dotyczy nabycia prawa własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku, a decyzja stwierdzająca powyższe ma charakter deklaratoryjny.

Podstawą zaś do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust.1, jest ostateczna decyzja wojewody ( art. 73 ust. 3 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ).

Deklaratoryjna decyzja wojewody stwierdzająca nabycie prawa własności ex lege, jest dokumentem stwierdzającym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia prawa własności ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 roku, sygn. akt IV CKN 1071/00 opub. Biul.SN 2003/1/9, wyrok WSA z dnia 8 czerwca 2004 roku, sygn. akt I SA 2398/02 Lex nr 159017).

Skoro zatem przejście prawa własności w myśl cytowanego przepisu następuje z mocy prawa w określonej dacie, tj. w dniu 1 stycznia 1999 roku, to w tym zakresie wyłączone jest nabywanie gruntów już zajętych pod drogi publiczne w trybie umów cywilnoprawnych. Wola ustawodawcy zastępuje tutaj oświadczenie woli stron odnośnie przeniesienia własności ( por. Andrzej Bura: Przejmowanie gruntów zajętych pod drogi publiczne – Samorząd Terytorialny 2001/5/18, s.23-4 ).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący w dniu 31 grudnia 1998 roku nie byli właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 232/1 i nr 233/1, które to nieruchomości mocą uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w C. Nr [...] z dnia [...] ( Dz.Urzędowy Woj. [...] Nr [...], poz.[...]) zostały zajęte pod drogę publiczną – gminną.

Okoliczność ta powoduje, iż z dniem 1 stycznia 1999 roku sporne nieruchomości stały się z mocy prawa własnością gminy P. Fakt ten został potwierdzony decyzją Wojewody [...] z dnia [...].

W tej sytuacji skarżący, w ocenie Sądu rozpatrującego przedmiotową skargę, nie mogli po dniu 1 stycznia 1999 roku nabyć skutecznie prawa własności przedmiotowych działek od osób, które nie były ich właścicielami i nie miały żadnego prawa do dysponowania nimi.

Z tych też względów Sąd podziela stanowisko organów, iż osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania w oparciu o art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne są właściciele tychże nieruchomości ( bądź ich spadkobiercy ) ustaleni na dzień 31 grudnia 1998 roku. Skarżący nie mogą domagać się odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, która nigdy nie stanowiła ich własności.

W ocenie Sądu w świetle wskazanych wyżej unormowań brak jest podstaw prawnych do skutecznego dochodzenia odszkodowania przez skarżących w oparciu o ustawę – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną i dlatego też argumentacja podnoszona przez A. i A. T. nie mogła doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Inną kwestią jest natomiast sprawa ewentualnego odszkodowania należnego skarżącym w związku z zawarciem umowy sprzedaży w postaci aktów notarialnych z dnia [...], a więc przed wydaniem decyzji o charakterze deklaratoryjnym przez Wojewodę [...] z dnia [...], która obejmuje swą treścią między innymi przedmiotowe działki.

Sąd podziela stanowisko organów, iż drogą do zrekompensowania poniesionej przez skarżących szkody wynikającej z zawartej umowy nie jest postępowanie administracyjne, lecz postępowanie przed sądem powszechnym, przed którym może być również podnoszona kwestia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

W tym stanie rzeczy Sąd nie dopatrzył się ani w materiałach sprawy, ani we wskazanej wyżej argumentacji skarżących podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.