Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 524/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy, działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem R. K. z dnia [...] r. o wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż R.K. nie został wpisany do prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Następnie organ powołał art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656), zgodnie z którym składkę na ten Fundusz opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie dwa warunki - urodził się po dniu 31 grudnia 1948r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest by w przypadku prac w szczególnych warunkach - była to praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z określonymi rodzajami prac, takim jak prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2), prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0°C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej,

Praca o szczególnym charakterze to natomiast praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.

Po przytoczeniu treści wymienionych wyżej przepisów organ zauważył, iż we wniosku R.K. opisał wykonywaną przez niego na stanowisku [...] pracę, jako polegająca na [...] oraz [...]. Inspektor uznał, iż praca ta wykonywana jest przy użyciu [...]. Praca wykonywana jest codziennie w systemie 3-zmianowym i zgodnie z chronometrażem czasu pracownik wykonuje następujące czynności podczas zmiany roboczej - odprawa przedzmianowa i przerwa śniadaniowa (30 min), dojście i powrót do i miejsca pracy (30 min), wykonanie obsługi codziennej (15 min), praca [...] (375 min), wypełnianie dokumentacji związanej z pracą (15 min) oraz przegląd [...] po zakończeniu pracy (15min). Organ ustalił nadto, iż pracownik narażony jest na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia tj. hałasu, zapylenia, czynników chemicznych, wibracji. Z przedstawionych pomiarów wynika, że żaden z tych czynników nie przekracza dopuszczalnych wartości. Pracownik narażony jest również na oddziaływanie zmiennych warunków pogodowych (praca odbywa się przez cały rok) jak również i promieniowania cieplnego [...]. Organ zauważył, iż takie przesłanki jak na przykład zmienne warunki klimatyczne, gazoniebezpieczne rodzaje prac, zagrożenia wybuchem, hałas, zagrożenia porażenia prądem, upadkiem z wysokości i inne uwarunkowania dotyczące charakterystyk miejsca pracy oraz występujących zagrożeń zawodowych, nie mają związku z kwalifikowaniem prac do rodzaju prac o szczególnym charakterze. Organ podkreślił, iż stanowią one jedynie zagrożenie czynnikami szkodliwymi, które powinny być eliminowane zgodnie z wymogami Kodeksu pracy. W ocenie organu czynnikiem mogącym mieć wpływ na zakwalifikowanie pracy do rodzaju prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może być jedynie efektywny wydatek energetyczny pod warunkiem, iż przekracza 8.400 kJ. Pracodawca podczas kontroli przeprowadził pomiar wydatku energetycznego na skarżącego, a uzyskany wynik to 4.050,7kJ (praca średnio ciężka). Drugim takim czynnikiem jest współczynnik obciążenia termicznego WBGT. Jednak pomiary wykazały, że środowisko pracy R.K. jest środowiskiem termicznie umiarkowanym i nie wymaga się wtedy wyznaczenia współczynnika WBGT. Ponadto wykonywane przez skarżącego prace nie mieszczą się w grupach prac wymienionych w wykazach prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub prac o szczególnym charakterze, stanowiących załączniki nr 1 i 2 do powołanej ustawy.

Zdaniem organu nie został spełniony żaden z warunków koniecznych do uznania wykonywanej przez R.K. pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Praca wykonywana na stanowisku [...] przy [...], jak również pozostałe, nie zostały przez pracodawcę zakwalifikowane do prac w szczególnych warunkach lub prac o szczególnym charakterze.

W odwołaniu strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji. Jej zdaniem w decyzji nie zostały uwzględnione warunki, w jakich wykonywana jest praca na stanowisku [...] przy [...] opisane w złożonym przez nią wniosku z dnia [...]r. Odwołujący podkreślił, iż nie zostały przeprowadzone badania i pomiary takich czynników jak ilość i rodzaj wydzielanych gazów toksycznych, a także szkodliwych związków chemicznych. W ocenie odwołującego istotne jest także zagrożenie wybuchami, w efekcie których pracownicy mają styczność z [...], co sprawia że wykonywana praca jest szczególnie niebezpieczna. Natężenie, szkodliwość a także rodzaj zagrożeń sprawiają, że zasadne jest uznanie pracy na zajmowanym przez niego stanowisku jako wykonywanej w szczególnych warunkach bądź o szczególnym charakterze.

Odnośnie pomiarów dotyczących obciążenia termicznego odwołujący podniósł, iż zostały one przeprowadzone w korzystnych warunkach atmosferycznych, który z pewnością zaważył na jego wynikach. W okresie letnim natomiast wynik dopuszczalny byłby przekroczony.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.), Okręgowy Inspektor Pracy w K., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ wskazał, że argumenty powołane w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

Zdaniem organu warunki pracy oraz występujące na stanowisku pracy czynniki szkodliwe, nie mają związku z kwalifikowaniem do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Stanowią one bowiem zagrożenie czynnikami szkodliwymi, które powinny być eliminowane zgodnie z wymogami Kodeksu pracy.

Ponadto organ zauważył, iż pracodawca przedstawił aktualne pomiary czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, w tym czynników chemicznych, zapylenia, hałasu. W żadnym przypadku nie zostały przekroczone dopuszczalne normy. Dodatkowo w trakcie trwania kontroli, której wyniki udokumentowane zostały w protokole kontroli nr rej.: [...], wykonane zostały pomiary wydatku energetycznego oraz mikroklimatu. Na podstawie przedstawionych wyników pomiarów ustalono, że zmierzony wydatek energetyczny posiadał wartość 4.050.7kJ (praca średnio ciężka). Natomiast współczynnik obciążenia termicznego WBGT nie został znaczony, gdyż środowisko, w którym strona świadczy pracę, jest środowiskiem termicznie umiarkowanym i nie wymaga się w tym przypadku wyznaczenia współczynnika WBGT. Odnosząc się do zarzutu przeprowadzenia pomiaru w korzystnych warunkach organ stwierdził, iż powinien on być przeprowadzony w najmniej sprzyjających warunkach pogodowych. Jednakże w dniu pomiaru, tj. [...] r. temperatura powietrza wynosiła 18,6°C, co pozwoliło na sformułowanie zawartych w decyzji inspektora pracy wniosków.

Okręgowy Inspektor Pracy zgodził się z ustaleniami organu I instancji przyznając, że prace wykonywane przez stronę nie mieszczą się w grupach prac wymienionych w wykazach prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub prac o szczególnym charakterze, stanowiących załączniki nr 1 i 2 do ustawy. W ocenie organu nie został spełniony żaden z warunków koniecznych do uznania wykonywanej przez stronę pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Zdaniem Okręgowego Inspektora Pracy decyzja organu I instancji była przeto prawidłowa Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący w dniu złożenia wniosku nie wykonywał prac w szczególnych warunkach, określonych w art. 3 ust. 1 oraz załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych lub o szczególnym charakterze, określonych w art. 3 ust. 3 oraz załączniku nr 2 do tej ustawy.

W dalszej części decyzji organ odwoławczy powołał się na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wskazując, iż obowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę rozstrzygniętą decyzją organu l instancji nie mogąc zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu l instancji. Podkreślono nadto, że w postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji organu l instancji, lecz musi uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrzenia odwołania (wyrok NSA z 24 lutego 1992r., II SA 49/92).

Inspektor powołał się na treść art. 104 K.p.a. oraz art. 105 § 1 K.p.a. i przytoczył między innymi wyrok NSA z dnia 11 stycznia 1994r. (ONSA 1995, z.1, poz.29) zgodnie z którym "jeśli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej (samorządowej) nie może odstąpić od załatwienia sprawy; w takim wypadku wydaje decyzję o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.)".

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R. K. domagał się uchylenie zaskarżonej decyzji. Jego zdaniem ze względu na charakter pracy i czynności wykonywanych w jej trakcie, praca na stanowisku [...] związana z [...] oraz [...], powinna być zaliczona do katalogu prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Przemawia za tym interes prawny skarżącego, odnoszący się do kwestii uzyskania świadczeń emerytalnych z tego tytułu.

Zdaniem skarżącego w pracy jest on narażony na wiele szkodliwych czynników, których wyeliminowanie nie jest możliwe przy pomocy stosowania reguł zawartych w kodeksie pracy. Pracę w otoczeniu substancji chemicznych wydzielających opary gazów toksycznych, przy dużym natężeniu hałasu, a także w rejonie zagrożonym wybuchami i przy możliwości oparzenia się, należy zakwalifikować do prac o szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stwierdził, iż skarżący nie wskazał na żaden konkretny rodzaj prac w szczególnych warunkach, których wykaz zawarty został w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Nie wymienił też żadnego rodzaju pracy o szczególnym charakterze, które ujęte zostały w załączniku nr 2 do ustawy. R.K. podał jedynie, iż wykonywana przez niego praca powinna być zakwalifikowana jako wykonywana w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Powołując się na treść art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych stwierdził, iż wymienione w załączniku nr 1 do ustawy rodzaje prac w szczególnych warunkach uprawniają do emerytury pomostowej pod warunkiem, że mieszczą się w definicji prac w szczególnych warunkach (art. 3 ust.1),

-dotyczące rodzajów prac w warunkach szczególnych determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi (art. 3 ust. 2),

-związane z wiekiem i stażem pracy (art. 4-8 i art. 11),

-związane z wymiarem czasu pracy (art. 3 ust. 4).

Inspektor przytoczył również treść art. 3 ust. 2 i art. 3 ust. 3 oraz dodał, iż wymienione w załączniku nr 2 do ustawy rodzaje prac o szczególnym charakterze uprawniają do emerytury pomostowej pod warunkiem, iż jednocześnie są spełnione następujące kryteria:

-zawarte w definicji prac o szczególnym charakterze (art.3 ust. 3),

-związane z wiekiem i stażem pracy (art.4-6 i art.9),

-związane z wymiarem czasu pracy (art. 3 ust.5).

Podsumowując Inspektor stwierdził, iż organy administracji w trakcie postępowania wykazały, że nie został spełniony żaden z warunków koniecznych do uznania wykonywanej przez skarżącego pracy jako pracy w szczególnych warunkach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle tego unormowania zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. W przypadku dostrzeżenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 150, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. sąd administracyjny uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność. Nadto, stosownie do treści art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy.

W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, iż postępowanie, które zostało umorzone na mocy decyzji organu I instancji, a co zaaprobowano w toku postępowania odwoławczego, wszczęte zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237/08 poz. 1656). Po myśli art. 41 ust. 6 tego aktu prawnego, powołanego w postanowieniu o wszczęciu postępowania w przypadku nie umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany w przypadkach określonych przywołaną ustawą obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi temu przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Zważyć trzeba, iż organom inspekcji pracy na mocy art. 184 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) przyznane zostały uprawnienia takie, jak nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Organizacja i zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy określa ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Po myśli jej art. 1, Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie, a rozdział 4 tej ustawy reguluje postępowanie kontrolne organów Państwowej Inspekcji Pracy, zaś art. 21 ustawy stwierdza, że "postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń." W art. 11 cyt. ustawy w wymienionych punktach postanowiono, iż w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:

1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;

2) nakazania wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność wzglednie skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji;

3) nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi;

4) zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi;

6) nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku;

7) nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi.

Wprowadzony ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2010r. przepis art. 11a ustawy uprawnia natomiast organy inspekcji do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Odwołując się w tym miejscu do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w wyroku z 10 maja 2006r. sygn. akt I OSK 1107/05, publ. LEX nr 236485 wskazać trzeba, że "przestrzeganie przez organy Państwowej Inspekcji Pracy prawa pracy i uprawnień pracowniczych jest wyrazem ochrony obiektywnego porządku prawnego i związanego z nim interesu publicznego, jest wyrazem konstytucyjnie określonego nadzoru państwa nad warunkami pracy, a postępowania prowadzone przez PIP są uruchamiane z urzędu. Osoby, których informacje mogą prowadzić do uruchomienia takich postępowań, nie muszą wykazywać swojego interesu prawnego. Chociaż niewątpliwie pracownik jest podmiotem zainteresowanym wynikiem postępowania prowadzonego przez inspektora pracy, to brak podstaw do przyznawania mu statusu strony w postępowaniu prowadzonym w związku z naruszeniem przepisów prawa pracy przez pracodawcę, w oparciu o przepis pozwalający na podejmowanie władczych rozstrzygnięć wobec tegoż pracodawcy. Indywidualne roszczenia pracownicze, związane z naruszeniem prawa przez pracodawcę, nie dają prawa podmiotowego do domagania się podjęcia działań władczych i wydania rozstrzygnięcia na rzecz pracownika".

Pogląd ten, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, ulec musi jednak modyfikacji wraz z nowelizacjami obowiązującego prawa. Nie mógł bowiem, jako pochodzący z 2006r. odnosić się również do zapisu wprowadzonego w art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zważyć trzeba bowiem, iż norma ta przyznaje pracownikowi nieumieszczonemu w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze możliwość inicjowania działań nadzorczych organów inspekcji pracy w instytucjonalizowanej formie, nazwanej skargą. Jest oczywiste, iż przyznane uprawnienie nie jest równoznaczne z uruchamianiem trybu skargowego, o którym mowa w art. 221 i nast. k.p.a. stanowiących realizację konstytucyjnego prawa wynikającego z art. 63 Konstytucji RP, w myśl którego "Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym i innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej". Pracodawca niemieszczający danego pracownika w ewidencji nie należy bowiem do podmiotów, które objęte są postępowaniem skargowym inicjowanym w trybie art. 221 i nast. k.p.a.

Zauważyć trzeba nadto, iż realizacja uprawnienia do nabycia prawa do emerytury pomostowej związana jest ściśle ze spełnieniem określonych w przywołanej ustawie o emeryturach pomostowych przesłanek, do których należy okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawodawca zdefiniował w przepisach art.3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych pojęcie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nakazując jednocześnie, by pracodawca ewidencjonując danego pracownika spełniającego tę przesłankę opłacał za niego składkę na Fundusz Emerytur Pomostowych, z którego następuje realizacja uprawnienia do emerytury pomostowej. Pracownik ma zatem interes prawny w domaganiu się umieszczenia go w ewidencji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a jedynym środkiem prawnym przyznanym mu w celu osiągnięcia tego skutku jest wyżej wskazana skarga do organów inspekcji pracy.

Jest przeto stroną postępowania administracyjnego przed państwowym inspektorem pracy, jeżeli przedmiotem postępowania jest nakazanie pracodawcy umieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Konsekwencją wprowadzenia w życie ustawy o emeryturach pomostowych były zmiany w przepisach regulujących zasady działania organów inspekcji pracy , a w tym wprowadzenie przywołanego wyżej art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r.o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także uzupełnienie jej art. 33 ust. 1 poprzez uwzględnienie wśród spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej organu inspekcji pracy także spraw, o których mowa w art. 11a wymienionej ustawy. Z brzmienia znowelizowanego art. 33 ust. 1 ustawy wynika, iż nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji następuje w formie decyzji administracyjnej.

Z przytoczonych przepisów wynika przeto, że Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w I instancji oraz Okręgowy Inspektor Pracy w II instancji, byli uprawnieni do wydania decyzji administracyjnej rozstrzygając sprawę w przedmiocie nakazania wpisu stanowiska pracy skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co jednocześnie oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymagało merytorycznej oceny, co do tego czy w istocie są podstawy do nakazania pracodawcy określonego zachowania. Załatwieniem sprawy w przedmiocie wpisu do ewidencji wszczętej ze skargi pracownika jest zatem albo rozstrzygnięcie dla niego pozytywne ( nakazanie umieszczenia go w ewidencji ) albo też negatywne dla strony, a więc odmowa nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji. Jeżeli bowiem w przypadku spełnienia przez pracownika ustawowych przesłanek do wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze organ rozstrzyga sprawę w formie nakazu ( decyzji administracyjnej), na zasadzie wnioskowania a contrario należy przyjąć, iż gdy pracownik nie spełnia warunków do umieszczenia go w tej ewidencji to organ wydaje decyzję odmowną. Właściwym zatem rozstrzygnięciem inspektora pracy w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, jest odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze., a nie umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. ( podobne stanowisko przedstawione zostało w wyroku Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Olsztynie sygn. akt I SA/Ol 916/10 z dnia 25 listopada 2010r., Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2010 roku sygn. akt II SA/Ke 456/10 oraz w Poznaniu z dnia 29 września 2010r., sygn. akt IV SA/Po 606/10, publ. w Internecie).

W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania a bezzasadnością żądania strony (J. Borkowski Komentarz, wyd. C.H.Beck 2005r., s. 486-487). Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż w takim przypadku jest to niezgodne z prawem uchylenie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazać trzeba w tym miejscu, iż w istocie organy dokonały merytorycznej oceny sprawy podejmując w uzasadnieniach wydanych aktów polemikę z argumentacją skarżącego i przepisami prawa materialnego. Działały zatem niekonsekwentnie do ostatecznego jej załatwienia na gruncie art. 105 § 1 k.p.a.

Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1995r. sygn. SA/Ł 2424/94 publ. ONSA 1996 Nr 2 poz. 80). Jeżeli natomiast z przepisów wynika, że w sprawie wymagane jest jednostronne rozstrzygnięcie organu administracji publicznej o wiążących konsekwencjach obowiązującej normy prawa administracyjnego dla indywidualnie określonego podmiotu i konkretnego stosunku administracyjnoprawnego, to oznacza to, że sprawa wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej, rozstrzygającej sprawę co do istoty, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 104 § 2 kpa (zob. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 1998r., OPS 6/98, ONSA 1999, z. 1, poz. 3 oraz uchwałę z 15 listopada 1999r., sygn. akt OPK 24/99, publ. ONSA 2000, z. 2, poz. 54).

Stwierdzone uchybienie art. 105 § 1 kpa stanowiło naruszenie przepisów prawa procesowego i miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zgodnie z wymogami art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie powinny wziąć pod uwagę konieczności wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej co do istoty sprawę umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Rozstrzygnięcie w kwestii kosztów postępowania podjęto stosownie do art. 200 ustawy p.p.s.a.

.