Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1954/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 art. 3 ust. 3 pkt 5 art. 46 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2006 nr 171 poz 1225
law: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia

SENTENCJA

Dnia 22 stycznia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon /spr./ sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 127/12 w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr[...] w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu środka spożywczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r., IV SA/Po 127/12, oddalił skargę T. S. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie zakazu wprowadzania do obrotu środka spożywczego.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Państwowy Powiatowy Inspektor Nadzoru Sanitarnego w Poznaniu decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., na podstawie art. 73 ust. 1 pkt. 1 w związku z art. 3 ust. 3 pkt 5 i art. 77 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2010 r. Nr 136, poz. 914 ze zm., dalej: u.b.ż.ż.), art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. Nr 179, poz. 1485 ze zm. [obecnie Dz.U. z 2012 r. poz. 124]) oraz załącznik nr 1 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii:

1. Zakazał T. S., prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...], wprowadzania do obrotu środka spożywczego pod nazwą "Kdrink-Green Gold of Amazonia – orzeźwiający, naturalny, niegazowany napój z liści koki";

2. Nakazał wycofanie z obrotu przedmiotowego środka spożywczego i przesłanie dokumentu potwierdzającego wycofanie z podaniem ilości i sumy, na jaką towar wycofano;

3. Nakazał usunięcie ulotek oraz usunięcie prezentacji produktu z Internetu.

W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowy napój został zbadany w Laboratorium Badania Żywności i Przedmiotów Użytku Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu. W nazwie napoju i jego składzie poinformowano, że został on wyprodukowany z liści koki. W treści ulotki napoju oraz w opisie napoju umieszczonym w internecie podano, we "właściwościach i składzie" oraz w "aktualnościach" informację o obecności w napoju "wyciągu z liści koki". Organ podkreślił, że w myśl załącznika nr 1 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii liście koki są umieszczone w wykazie środków odurzających należących do grupy I-N. Oznacza to, że wprowadzenie do obrotu środków spożywczych zawierających liście koki może nastąpić tylko na warunkach przewidzianych w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia i ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. Warunki te nie zostały spełnione. Nadto, zgodnie z art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, reklama i promocja substancji psychotropowych lub środków odurzających jest zakazana.

Od powyższej decyzji T. S. złożył odwołanie.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r. Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wstrzymał natychmiastowe wykonanie decyzji organu I instancji.

Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktów 1-2 (zakaz wprowadzania napoju do obrotu oraz nakaz wycofania środka spożywczego z obrotu i przesłania dokumentu potwierdzającego wycofanie) i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, oraz utrzymał w mocy punkt 3 decyzji organu I instancji (nakaz usunięcia ulotek oraz usunięcia prezentacji produktu z Internetu). Organ odwoławczy uzasadniając tą część swojej decyzji w której utrzymał w mocy nakaz usunięcia ulotek oraz usunięcia prezentacji produktu z Internetu, przytoczył treść art. 46 ust. 1-2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Wskazał, że informacje dotyczące napoju a zamieszczone w ulotce lub na stronie internetowej zawierały między innymi stwierdzenie, że jest to napój z liści koki, używany jako środek na leczenie kaca. Nadto zawierały nieprawidłowe oświadczenia żywieniowe i zdrowotne (przypisywanie szczególnych właściwości leczniczych krzewowi kokainowemu – Erythroxylon coca Lam):

a) o zawieraniu korzystnych dla zdrowia pierwiastków, (biogenów), witamin, olejków eterycznych, aminokwasów, antyoksydantów (zmniejszających ryzyko wystąpienia chorób układu krwionośnego i nowotworów), a także alkaloidów z grupy xanthine, wpływających korzystnie na procesy myślowe i koncentrację,

b) o łagodzeniu skutków stresu oraz napięć psychicznych,

c) o opóźnianiu efektów zmęczenia,

d) o wydłużaniu pracy mięśni,

e) o oczyszczaniu z toksyn (antyseptyczny, detoksykacyjny charakter),

f) o wpływaniu korzystnie na układ krążenia,

g) o większej wydolności płuc, łagodzeniu objawów choroby wysokościowej,

h) o regulowaniu procesów trawiennych, wspomaganiu kontroli masy ciała (uzyskiwanie tzw. fit sylwetki)

i) o likwidowaniu negatywnych skutków łaknienia,

j) o regulowaniu pracy wątroby i nerek, zapobieganiu chorobie wrzodowej żołądka,

k) o pobudzaniu systemu immunologicznego (używaniu jako uzupełnienie ochrony przeciwko przeziębieniom i zwiększenie odporności organizmu)

podczas gdy wg oświadczenia producenta w napoju użyty jest "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" jako aromat.

W ocenie organu odwoławczego jest to przykład reklamy wprowadzającej w błąd klienta poprzez przypisywanie środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorób lub ich leczenia a także wyolbrzymianie pewnych, nieudokumentowanych cech produktu. Przepisy art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowią, że oznakowanie środka spożywczego nie może przypisywać środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwoływać się do takich właściwości, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 4 i art. 33 ust. 4, oraz zawierać oświadczeń żywieniowych lub zdrowotnych niezgodnych z przepisami rozporządzenia nr 1924/2006. Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowy napój jest wprowadzany do obrotu nie jako środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego, lecz jako zwykły środek spożywczy co wynika również z dokumentu przedstawionego przez stronę – kwalifikacji Ośrodka Klasyfikacji i Nomenklatur Urzędu Statystycznego w Łodzi (grupa PKWiU 11.07.19,0 Pozostałe napoje bezalkoholowe).

T. S. zaskarżył powyższą decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia i art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Zdaniem skarżącego organ wydając swoją decyzję nie uwzględnił faktu, że skarżący w toku postępowania przed organem I instancji, nie miał możliwości wypowiedzenia się oraz przedstawienia własnego stanowiska w sprawie, w tym złożenia dowodów. Brak ustaleń organu w tym brak rozważenia dowodów oraz sposób przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sposób bezsprzeczny rzutują na konieczność uchylenia decyzji w całości przez organ II instancji czego zaniechano. Przytaczając informacje zawarte na etykiecie napoju skarżący ocenił, że zawarty na puszcze napoju opis nie wprowadza w błąd konsumenta co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji. Brak wprowadzenia w błąd konsumenta wynika z faktu pominiętego w całości przez organ I instancji, a mianowicie tego, że przedmiotowy napój nie jest napojem z liśćmi koki, ale napojem z liści koki. Nie zawiera bowiem liści koki, ale główny jego aromat decydujący o smaku został z nich wytworzony. Tak samo jak napój jabłkowy jest napojem wytworzonym przynajmniej w części z jabłek (ekstrakt jabłkowy został z nich wytworzony, tak samo sok zagęszczony został wytworzony z jabłek). W składzie napoju wskazano wyraźnie i w języku polskim, że napój zawiera "ekstrakt z liści koki", a nie liście koki co oznacza i potwierdza jednocześnie, że organ drugiej instancji nie zapoznał się z dowodami zgromadzonymi w sprawie. Odnosząc się do informacji zawartych w ulotce i przypisujących szczególne właściwości lecznicze krzewowi kokainowemu, skarżący zacytował informację z encyklopedii internetowej oraz załączył do skargi umieszczone na stronie internetowej kopie artykułów oraz fragmentów publikacji. Podkreślił, że informacja zawarta na ulotce wskazuje na właściwości rośliny a nie napoju który został wyprodukowany z ekstraktu z liści tejże rośliny, co zostało wskazane wprost w treści ulotki.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podzielił stanowisko organu odwoławczego co do konieczności usunięcia ulotek oraz prezentacji napoju w Internecie – w wersji znajdującej się w aktach sprawy. Wskazał, że zgodnie z przepisami art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia oznakowanie środka spożywczego nie może wprowadzać konsumenta w błąd, w szczególności co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji, przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada, przez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości. W myśl natomiast punktu 2 tego ustępu oznakowanie środka spożywczego nie może przypisywać środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwoływać się do takich właściwości (z zastrzeżeniami które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie), oraz zawierać oświadczeń żywieniowych lub zdrowotnych niezgodnych z przepisami rozporządzenia nr 1924/2006. Przepis ten stosuje się również do reklamy oraz do prezentacji środków spożywczych, w tym w szczególności w odniesieniu do ich kształtu, wyglądu lub opakowania, zastosowanych materiałów opakowaniowych, sposobu prezentacji oraz otoczenia, w jakim są prezentowane.

Sąd podkreślił, że przedmiotowy napój jest wprowadzany do obrotu jako zwykły środek spożywczy i nie jest środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia. W związku z tym z naruszeniem wskazanych przepisów skarżący umieścił na ulotce reklamowej informacje dotyczące Erythroxylon coca Lam. Odnośnie zastosowania tej rośliny to sąd wskazał, że ocena oddziaływania liści (napojów, ekstraktów, aromatu) tej rośliny na organizm człowieka wymyka się właściwości sądu administracyjnego. Tym bardziej sąd administracyjny nie jest właściwy do uznania, czy encyklopedia internetowa zawiera trafny i wyczerpujący wpis. Sąd kontroluje działalność organów administracji, które w świetle obowiązującego prawa prawidłowo oceniły, że na zakwestionowanej ulotce oraz na stronie internetowej skarżący przypisał środkowi spożywczemu określone właściwości i działanie. Innymi słowy dla organu administracyjnego oraz dla sądu wystarczającym do uznania, że zostało naruszone prawo, jest sam fakt umieszczenia informacji o liściach koki, natomiast nie ma znaczenia dla oceny trafności decyzji, czy i na ile są to informacje prawdziwe. W ocenie Sądu pierwszej instancji rację miał zatem organ odwoławczy utrzymując w mocy, w analizowanej części, decyzję organu I instancji.

Zgodnie z przepisami art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii zabronione jest reklamowanie i promocja substancji psychotropowych lub środków odurzających (art. 20 ust. 1). Zabronione również jest reklamowanie i promocja środków spożywczych lub innych produktów przez sugerowanie, że posiadają one działanie takie jak substancje psychotropowe lub środki odurzające lub ich użycie, nawet niezgodne z przeznaczeniem, może powodować skutki takie jak skutki działania substancji psychotropowych lub środków odurzających (art. 20 ust. 3). Z art. 4 pkt 26 tej ustawy wynika, że środkiem odurzającym jest każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, określona w wykazie środków odurzających stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Załącznik wymienia środki odurzające w porządku alfabetycznym, bez użycia numeracji bieżącej. W tymże załączniku, wśród środków odurzających grupy I-N są wymienione liście koki (opisane jako "koka liście", bez oznaczenia chemicznego), obok kokainy. W świetle wskazanych przepisów argumenty zawarte w skardze nie mogą zmienić faktu, że na ulotce istnieje odwołanie do liści koki ("napój z liści koki"). Zdaniem Sądu jest to sugerowanie, o jakim mowa w art. 20 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Rozważania, że przedmiotowy napój nie jest napojem z liśćmi koki (czyli nie zawiera w sobie liści, w całości lub w części) ale jest napojem z liści koki nie mają w związku z tym żadnego znaczenia. Z tego samego powodu za bezzasadny Sąd uznał argument, że w składzie napoju wskazano, że napój zawiera "ekstrakt z liści koki" a nie liście. W opinii Sądu przesądzające znaczenie ma odwołanie się do liści koki – wymienionych w załączniku.

Konkurencja, która jest podstawą wolnego rynku dotyczy zarówno producentów (dystrybutorów) jak i konsumentów. W związku z tym jest zrozumiałe, że skarżący zamierza tak oznakować sprzedawany przez siebie produkt, aby wyróżnić go, skupić uwagę potencjalnego klienta. Granice takiego działania wyznacza jednak obowiązujące prawo, w tym ww. przepisy ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. W ocenie Sądu organy administracji trafnie wskazały, że skarżący granice te naruszył.

Skarżący zarzucił w skardze zignorowanie przez organ I instancji obowiązku umożliwienia stronie, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Faktycznie, z zaprezentowanych sądowi akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby organ I instancji wykonał ten obowiązek. Organ ten nie utrwalił nawet w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady, naruszając przez to również art. 10 § 3 k.p.a. Zarzut skarżącego jest zatem trafny. Co więcej, identycznych naruszeń dopuścił się organ odwoławczy. Bezspornie, jest to naruszenie przepisów postępowania. Sąd wskazał jednak, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. warunkiem uwzględnienia skargi jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Składając odwołanie skarżący skorzystał z możliwości wypowiedzenia się, przedstawienia własnego stanowiska w sprawie, załączył również materiał dowodowy. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia wskazanej wyżej normy prawa. Sąd zwrócił uwagę na to, że skarżący odstąpił od opisania w skardze jakie dowody byłby przedstawił organowi I instancji, gdyby otrzymał stosowne zawiadomienie. W tej sytuacji Sąd nie uznał zaniedbań popełnionych przez organy obu instancji jako podstawy do uchylenia decyzji w zaskarżonej części.

Z uwagi na to, że decyzja organu odwoławczego w zaskarżonej części odpowiada przepisom prawa materialnego oraz nie uchybia przepisom postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd pierwszej instancji skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

T. S. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie żądania skarżącego wyrażonego w skardze tj. uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji również pkt. 3 decyzji Organu I instancji, alternatywnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynika sprawy tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy w zakresie określonym skargą decyzji organów: I instancji (pkt 3 decyzji) i II instancji (pkt 2 decyzji), pomimo że obie decyzje powinny podlegać uchyleniu ze względu na ich wadliwość przejawiającą się w naruszeniu przez organy administracji publicznej przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a., a więc naruszenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzucił ponadto błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie następujących przepisów prawa materialnego:

1. art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że opis napoju "Kdrink-Green Gold of Amazonia" wprowadza w błąd konsumenta co do charakterystyki środka spożywczego;

2. art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii:

– poprzez błędne uznanie za organami I i II instancji, iż skarżący reklamował środek spożywczy przez sugerowanie, że posiada on działanie takie jak substancje psychotropowe lub środki odurzające lub ich użycie, nawet niezgodnie z przeznaczeniem, może powodować skutki takie jak skutki działania substancji psychotropowych lub środków odurzających podczas gdy informacje przytoczone przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji stanowiące podstawę utrzymania w mocy decyzji organu I instancji dotyczyły nie środka spożywczego, ale rośliny, której liście posłużyły do wyprodukowania ekstraktu;

– przez uznanie, iż samo użycie słów "liście koki" jest reklamą, działaniem sprzecznym z ww. ustawą, a tym samym powoduje konieczność usunięcia opisów z treści ulotek oraz prezentacji w Internecie;

– przez uznanie, że zarówno kompetencje ustawowe organu I jak i II instancji, pozwalają na stwierdzenie, a tym samym wydanie nakazu usunięcia ulotek oraz treści z Internetu w przypadku użycia słów "NAPÓJ Z LIŚCI KOKI" w treści ulotki lub publikacji w Internecie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżący dysponował materiałem opublikowanym w fachowych czasopismach naukowych oraz pracami naukowymi na temat leczniczych właściwości krzewu koki, jednakże w wyniku niedopuszczenia do udziału w sprawie, nie miał on możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz przedstawienia własnych dowodów i twierdzeń, czym naruszono art. 10 k.p.a. Ponadto, z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a., organy administracji nie dopełniły obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby w efekcie ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Organ II instancji wydał kwestionowaną decyzję na podstawie niepełnego materiału dowodowego, zgromadzonego w sposób wadliwy, czym dopuścił się naruszenia art. 80 k.p.a. Według skarżącego wymienione naruszenia miały istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy ponieważ od oceny prawdziwości właściwości krzewu koki zamieszczonych w treści napoju "Kdrink" oraz na stronie internetowej skarżącego zależało, czy niniejsze ulotki oraz strona internetowa będą mogły zostać upublicznione. Skarżący podniósł, że do treści artykułów opublikowanych na jego stronie internetowej oraz powołanych w skardze jako materiał dowodowy nie odniósł się merytorycznie ani organ, ani Sąd Wojewódzki.

Dalej wskazano, że art. 46 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia odnosi się wyłącznie do środków spożywczych, tymczasem podane przez skarżącego właściwości lecznicze, poparte fachowymi artykułami naukowymi umieszczonymi na stronie internetowej, dotyczą nie środka spożywczego, tj. napoju "Kdrink", ale krzewu koki. Ta istotna różnica umknęła uwadze zarówno organów administracji jak też Sądu. W przedmiotowej ulotce oraz na stronie internetowej skarżący nie przypisuje napojowi "Kdrink" właściwości, których ten napój by nie posiadał.

Według skarżącego konsument nie został wprowadzony w błąd, a organy obu instancji, jak również Sąd, nie wypowiedziały się wprost, dlaczego konkretne informacje o właściwościach środka spożywczego, wyrażone w treści ulotki czy też na stronie internetowej, powinny być traktowane jako wprowadzające w błąd. Podkreślono, że w przedmiotowej ulotce oraz na stronie internetowej nie przypisano napojowi "Kdrink" właściwości, których ten napój by nie posiadał.

Brak weryfikacji tego faktu miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaznaczono również, że organ nie zakwestionował faktu, że ekstrakt z liści koki jest środkiem, który można reklamować i bezpiecznie legalnie stosować, a cały wymiar sprawy zasadza się na stwierdzeniu, że wobec faktu zastosowania ekstraktu z liści koki nie jest uprawnione napisanie, że napój jest napojem z liści koki.

Podniesiono dalej, że art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, który wyraża ustawowy zakaz reklamy i promocji substancji psychotropowych czy odurzających. Tymczasem napój "Kdrink" nie jest substancją psychotropową czy odurzającą. Przedmiotowy napój nie zawiera substancji takich jak liście koki czy kokaina, a jego zawartość to: woda, cukier, aromaty naturalne (w tym ekstrakt z liści koki, naturalna kofeina), kwasek cytrynowy. Ekstrakt z liści koki nie jest jednak tą samą substancją co kokaina czy liście koki, figurujące w załączniku do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jeżeli uzyskany ekstrakt nie zawiera właściwości odurzających czy psychotropowych liści koki lub kokainy, nie sposób posądzać skarżącego o czynienie sugestii, że napój "Kdrink" ma takie działanie lub choćby działanie zbliżone.

Zdaniem skarżącego zbyt daleko idący jest wniosek Sądu, jakoby kwestionowana ulotka sugerowała posiadanie przez przedmiotowy środek spożywczy działania takiego jak substancje psychotropowe lub środki odurzające lub, że ich użycie niezgodnie z przeznaczeniem, może powodować skutki takie jak skutki działania substancji psychotropowych lub środków odurzających. Twierdzenie Sądu w tym zakresie wykracza znacznie ponad normę prawną, jako można wyinterpretować z art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki rozstrzygnął o skardze dotyczącej decyzji organów obu instancji rozstrzygających o nakazie usunięcia ulotek oraz prezentacji w Internecie produktu "Kdrink-Green Gold of Amazonia – orzeźwiający, naturalny, niegazowany napój z liści koki".

Zasadnicze ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie sprowadzały się do nieprawidłowości w zakresie oznakowania przedmiotowego napoju oraz zamieszczenia nieuprawnionych informacji w ulotce i na stronie internetowej.

Jak wynika z zebranego w aktach materiału dowodowego w oznakowaniu napoju w języku polskim bezpośrednio po nazwie produktu podano określenia: "orzeźwiający, niegazowany napój z liści koki. Orzeźwiający napój z Liści Koki". W ocenie organów sanitarnych takie oznakowanie produktu naruszyło przepis art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, stanowiącego, że oznakowanie środka spożywczego nie może:

1) wprowadzać konsumenta w błąd w szczególności:

a) co do charakterystyki środka spożywczego, w tym jego nazwy, rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji,

b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których nie posiada,

c) przez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, jeżeli wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości.

Jak wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji w analizowanym przypadku doszło do wprowadzenia w błąd konsumenta, bowiem w oznakowaniu napoju umieszczono informację, że jest wyprodukowany z liści koki, podczas gdy w składzie produktu zadeklarowano użycie aromatu naturalnego – ekstraktu z liści koki. Ponadto w ulotce i na stronie internetowej oprócz stwierdzenia, że produkt jest napojem z liści koki zawarto opis szczególnych właściwości leczniczych przypisywanych krzewowi kokainowemu (Erythrozylon coca Lam). Jednocześnie organ wskazał, że według oświadczenia producenta w napoju użyty jest "ekstrakt z liści koki pozbawiony kokainy" jako aromat.

W takim kontekście organ przyjął, że jest to przykład reklamy wprowadzającej w błąd klienta poprzez przypisywanie środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorób lub ich leczenia a także wyolbrzymianie pewnych, nieudokumentowanych cech produktu, co jest niezgodne z art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia stanowiącym, że: oznakowanie środka spożywczego nie może przypisywać środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwoływać się do takich właściwości, przy czym w myśl ust. 2 wymienionego przepisu, unormowanie to ma zastosowanie również do reklamy oraz prezentacji środków spożywczych.

Przy podejmowaniu rozstrzygnięć organy obu instancji uwzględniły również to, że liście koki, w myśl załącznika nr 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii są umieszczone w wykazie środków odurzających należących do grupy I-N, a zgodnie z art. 20 tej ustawy, reklama i promocja substancji psychotropowych lub środków odurzających jest zakazana.

W przedstawionym powyżej stanie faktycznym i prawnym sprawy zasadnie Sąd Wojewódzki zaakceptował orzeczenia wydane przez organy obu instancji co do nakazu usunięcia ulotek i prezentacji przedmiotowego produktu w Internecie.

Trafnie Sąd Wojewódzki podał w uzasadnieniu wyroku, że w świetle przepisów zastosowanych w sprawie wystarczającym do uznania, że zostało naruszone prawo był sam fakt umieszczenia w oznakowaniu i ulotce reklamowej informacji o liściach koki, natomiast nie miało znaczenia dla oceny legalności decyzji, czy i na ile są to informacje prawdziwe. W konsekwencji słusznie Sąd Wojewódzki przyjął, że uchybienia proceduralne, które wystąpiły w postępowaniu prowadzonym przez organy obu instancji nie miały wpływu na wynik sprawy.

Jako nietrafny należało zatem uznać zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz przepisami art. 7, 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i 81 k.p.a.

Z obszernej argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika, że naruszenia wymienionych przepisów skarżący upatruje zasadniczo w tym, że Sąd nie uchylił zaskarżonej decyzji, mimo że organy obu instancji wbrew treści art. 10 § 1 k.p.a. nie zagwarantowały skarżącemu udziału w postępowaniu przez co nie miał on możliwości zapoznania się z aktami sprawy i przedstawienia własnych dowodów i twierdzeń dotyczących właściwości krzewu koki. Z kolei do materiałów dowodowych powołanych w tym zakresie w skardze nie odniósł się merytorycznie ani organ, ani Sąd. W rezultacie rozstrzygnięcia podjęte w sprawie oparte zostały – zdaniem skarżącego – na niepełnym materiale dowodowym i bez wszechstronnej oceny co do prawdziwości właściwości krzewu koki zamieszczonych w treści ulotki napoju "Kdrink" oraz na stronie internetowej.

Jak już wcześniej zostało zaznaczone, Sąd Wojewódzki trafnie wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku, że kwestia właściwości krzewu koki i oddziaływania tej rośliny na organizm człowieka nie miała znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Autor skargi kasacyjnej koncentrując się na tym zagadnieniu nie dostrzegł, że okoliczności istotne w świetle przepisu art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.b.ż.ż. były oczywiste. Mianowicie treść umieszczona na opakowaniu produktu, dołączonej ulotce oraz prezentacji na stronie internetowej – ustalona została w sposób niebudzący żadnych wątpliwości.

W rezultacie sporna mogła być tylko ocena organów administracji, a następnie Sądu Wojewódzkiego co do zastosowania art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.b.ż.ż., a nie w zakresie stanu faktycznego sprawy. Różnica stanowiska zajętego przez Sąd Wojewódzki oraz stronę skarżącą sprowadza się zasadniczo do oceny znaczenia ustalonych faktów w świetle przepisu stanowiącego materialną podstawę orzeczeń wydanych przez organy administracji.

Zaznaczyć więc należy, że przepis art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.b.ż.ż. wprowadza zakaz stosowania w oznakowaniu środków spożywczych oraz w ich reklamie i prezentacji informacji wprowadzających w błąd co do cech, działań lub właściwości danego środka spożywczego. Oceny tego, czy w danym przypadku zachodzi ryzyko wprowadzenia konsumenta w błąd dokonuje się kierując się modelem przeciętnego konsumenta.

Niewątpliwie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawę do stwierdzenia nieprawidłowości w oznakowaniu przedmiotowego produktu, jak też jego reklamie i prezentacji na stronie internetowej.

Rozbieżność między zadeklarowanym składem produktu (m.in. ekstrakt z liści koki użytej jako aromat), a jego oznaczeniem jako napoju z liści koki, w kontekście treści umieszczonej na puszce i ulotce sprawia, że informacja co do charakterystyki, składu i właściwości przedmiotowego środka spożywczego stała się niejednoznaczna, niewystarczająco precyzyjna, a w rezultacie mogąca prowadzić do mylnego wyobrażenia konsumenta o właściwościach i działaniu produktu. W szczególności zawarte w oznaczeniu produktu określenie dotyczące "liści koki" sugeruje, że składnikiem napoju jest środek odurzający, mogący odpowiednio stymulować organizm po jego spożyciu.

Wobec powyższego usprawiedliwione było zastosowanie normy zawartej w art. 46 ust. 1 pkt 1 lit. a/, b/ u.b.ż.ż., jako podstawy wydanych decyzji. Ponadto słusznie organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał na naruszenie zakazu przypisywania środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwoływania się do takich właściwości (art. 46 ust. 1 pkt 2 u.b.ż.ż.).

Mimo że w prezentacji produktu właściwości lecznicze odniesione zostały do krzewu kokainowego, to jednak w kontekście wszystkich informacji użytych na opakowaniu i ulotce – w sposób pośredni mogły sugerować związek tych właściwości z reklamowanym napojem.

W konsekwencji należało stwierdzić, że wszystkie zakwestionowane przez organy informacje, traktowane łącznie w kontekście oznaczenia produktu i jego reklamy – użyte zostały z naruszeniem zakazu wprowadzania w błąd konsumenta.

W ramach posiadanych kompetencji organ inspekcji sanitarnej był zatem uprawniony do zastosowania środka w postaci nakazu usunięcia ulotek oraz prezentacji na stronie internetowej skarżącego.

Zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 1 pkt 6 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia, przy czym nadzór ten dotyczy jakości zdrowotnej żywności (art. 4 ust. 1 pkt 3a cyt. ustawy).

Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, stosownie do art. 1, określa wymagania i procedury niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia. Przepis art. 3 ust. 3 pkt 5 stanowi, że bezpieczeństwo żywności to ogół warunków, które muszą być spełnione i działań, które muszą być podejmowane na wszystkich etapach produkcji lub obrotu żywnością – w celu zapewnienia zdrowia i życia człowieka.

Z kolei w myśl art. 1 ust. 2 pkt 1 u.b.ż.ż. przedmiotowy zakres ustawy obejmuje wymagania zdrowotne żywności. Art. 73 ust. 1 tej ustawy stanowi, że organami urzędowej kontroli żywności, o których mowa w art. 4 rozporządzenia nr 882/2004 w zakresie bezpieczeństwa żywności są organy państwowej Inspekcji Sanitarnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, że kompetencja organów administracji sanitarnej obejmuje również kontrolę środków spożywczych w zakresie oznakowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej: "W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień (por. wyrok NSA z 31 maja 2010 r., II OSK 832/09).

Wobec powyższego Sąd Wojewódzki zasadnie uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy organ inspekcji sanitarnej był uprawniony do orzeczenia o kwestionowanym nakazie.

Nie stanowił natomiast bezpośrednio podstawy prawnej wydanych przez organy decyzji przepis art. 20 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Naruszenie bowiem zakazu reklamy i promocji środków odurzających i substancji psychotropowych wiąże się z sankcjami karnymi, do których zastosowania uprawnione są organy orzekające w postępowaniu karnym (art. 68 wym. ustawy).

Odnosząc się do treści skargi kasacyjnej wskazać jednocześnie należy, że z przyczyn wyżej omówionych nie doszło do naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – w sposób przedstawiony w zarzutach ujętych w pkt IV – 3, 4, 5. Nietrafny okazał się również zarzut dotyczący art. 46 ust. 2 u.b.ż.ż., co wykazane zostało w przedstawionych rozważaniach.

W konsekwencji skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.