Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 730/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 74,art. 71b par. 1 i par. 2, art. 71h, art. 74d par. 1, art. 74e par. 2, art. 74f par. 1, art. 74e par. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi K. R. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego na rzecz skarżącej K. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2017 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1796 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. R.-M. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą we [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego- zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną. Zgodnie zaś z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części osiągnął wynik pozytywny.

Komisja przytoczyła treść zadania egzaminacyjnego i wyjaśniła, że zadaniem zdających było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego według swojego uznania i sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży. W projekcie aktu zdający zobowiązani byli do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Ponadto w projekcie aktu należało wskazać krąg spadkobierców po J. K. i wysokość ich udziałów w spadku.

W ocenie Komisji na akceptację zasługuje wystawienie przez egzaminatorów końcowej oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego. W projekcie znajdują się na tyle ważne uchybienia przepisom prawa, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny. Oceny cząstkowe wystawione przez poszczególnych egzaminatorów posiadają uzasadnienie merytoryczne wystarczające dla dokonania oceny prawidłowości uchwały przez Komisję II stopnia. Wbrew również twierdzeniom odwołującej, fakt, że pomiędzy Komisjami Egzaminacyjnymi mogły istnieć rozbieżności co do surowości ocen, nie ma znaczenia dla oceny dokonywanej przez Komisje Odwoławczą. Nawet bowiem, jeśli zdarzają się prace, które zostały oceniane przez Komisję Egzaminacyjną nazbyt łagodnie, nie uzasadnia to zaniżania przez Komisję Odwoławczą ogólnego poziomu merytorycznego egzaminu zawodowego, do którego przystępują osoby, które w przyszłości mają świadczyć obywatelom pomoc prawną i wykonywać zawód zaufania publicznego. Zdaniem Komisji Odwoławczej, dostosowanie kryteriów oceny pracy zdającej do kryteriów zastosowanych przez Komisję Egzaminacyjną przy sprawdzaniu prac innych zdających (niezależnie od tego, czy skarżąca w ogóle ma rację twierdząc, że popełniła ona podobne uchybienia, co inni zdający) stanowiłoby odejście od zasady obiektywizmu i w istotny sposób ograniczało swobodę uznania administracyjnego, przysługującego Komisji Odwoławczej.

Komisja stwierdziła, że argumentacja odwołania ujawnia jedynie szerszą niewiedzę skarżącej, niż to wynika z treści pracy egzaminacyjnej; Z odwołania wynika, że w sytuacji, w której cała nieruchomość jest przedmiotem czynności prawnej rozporządzającej, to nie ma znaczenia, jakie udziały zostają sprzedane przez poszczególnych współwłaścicieli, byleby tylko wszyscy oni stanęli do tej czynności prawnej. Rozumowanie to jest błędne, gdyż nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, aniżeli sam posiada, a ponadto umowa sprzedaży wymaga precyzyjnego określenia przedmiotu poszczególnych oświadczeń woli i należnej ceny. Dlatego też w każdej rozporządzającej czynności prawnej dotyczącej rzeczy stanowiącej współwłasność, powinny bezwzględnie zostać określone udziały objęte tą czynnością prawną. Jeżeli rozporządzenie przekroczyłoby wielkość udziału przypadającego współwłaścicielowi, to umowa będzie bezskuteczna w części przekraczającej udział nabywcy w danej rzeczy. Art. 199 k.c., stanowiący o zgodzie wszystkich współwłaścicieli dotyczy każdej sytuacji, gdy w stosunku do rzeczy wspólnej ma być dokonana czynność rozporządzająca bądź przekraczająca zwykły zarząd, co nie zmienia postaci rzeczy, że w niektórych przypadkach zgoda ta musi przybrać postaci konkretnego oświadczenia woli złożonego we właściwej formie.

Komisja podkreśliła, że zdająca wyraźnie oznaczyła wysokość udziałów spadkowych, ale nie określiła udziałów we współwłasności nieruchomości przysługujących poszczególnym spadkobiercom i oznaczenie to jest błędne. K. R. – M. błędnie określiła udziały spadkowe (bez znaczenia dla Komisji Odwoławczej, która ocenia jedynie treść pracy egzaminacyjnej, są przyczyny takiego błędu).j Dla stwierdzenia nabycia spadku po J. K., który zmarł [...] kwietnia 2008 r. zastosowanie znajdą przepisy obowiązujące w okresie od dnia 1 stycznia 1965 r. do dnia 27 czerwca 2009 r. Zgodnie z art. 932 par. 1, art. 933 par. 1 i 2 oraz art. 935 par. 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 czerwca 2009 r., w braku zstępnych spadkodawcy i małżonka powołani są do spadku z ustawy rodzice i rodzeństwo. Udział spadkowy każdego z rodziców, który dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa, pozostałą część dziedziczy rodzeństwo w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada po połowie drugiemu z rodziców i rodzeństwu spadkodawcy. Zatem udział matki spadkodawcy wynosi 3/8 części spadku, a udział brata spadkodawcy wynosi 5/8 części spadku. Ponadto, zdająca nie przeliczyła prawidłowo udziałów spadkowych na udziały przysługujące poszczególnym współwłaścicielom w nieruchomości. Udział w nieruchomości T. K. wynosi 9/64 części, udział M. K. wynosi 15/64 części, udział [...] S.A. z siedzibą w K. wynosi 16/64 części, zaś udział A. K. wynosi 24/64 części. Dodatkowo w akcie notarialnym sporządzonym przez egzaminiwaną nie został doprecyzowany przedmiot sprzedaży. W akcie zapisano jedno wspólne oświadczenie woli opiewające na całą nieruchomość przy czym w nawiasie wskazano "odpowiednio wszystkie przysługujące im udziały w prawie własności tej nieruchomości". Według koncepcji przyjętej przez zdającą T. K. sprzedała częściowo udział, który jej nie przysługuje, natomiast M. K. z kolei nie sprzedał całości przysługujących mu udziałów. Ponieważ spadkobiercy J. K. nie są wpisani do księgi wieczystej prowadzonej dla sprzedawanej nieruchomości, zastosowanie znajdzie zasada "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet", co oznacza, że nie została przeniesiona na rzecz spółki pod firmą [...] spółka z o.o. z siedzibą w P. część udziałów w nieruchomości. Tym samym zdająca sporządziła częściowo bezskuteczną czynność prawną, co zasadniczo eliminuje jej pracę. Dla oceny pracy nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że czynność prawna udokumentowana w akcie notarialnym jest bezskuteczna, a nie bezwzględnie nieważna. Polecenie egzaminacyjne nie zawiera wskazania, że czynność prawna może być skuteczna, a wykonywanie zawodu notariusza wymaga dokumentowanie czynności ważnych, skutecznych i zgodnych z prawem.

Błędnie zdająca powołała się w odwołaniu na postanowienie SN z 26 lutego 2009 r. (IV CSK 471/08). Nie dotyczy ono prostowania udziałów we współwłasności i nie mogłoby mieć zastosowania w przypadku, w którym notariusz najpierw błędnie ustaliłby udziały w akcie poświadczenia dziedziczenia, a następnie udokumentował czynność prawną dotyczącą tych błędnych udziałów. Co więcej zdająca była autorką wadliwego postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, co nie podlega prostowaniu w trybie oczywistej omyłki rachunkowej. Wielkość udziałów spadkowych wyrażona w postanowieniu sądu (akcie poświadczenia dziedziczenia) stanowi jego merytoryczną treść, która może być sanowana w drodze innych środków prawnych. Zgodnie z art. 679 § 1 k.p.c. dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. W myśl z kolei § 4 tego przepisu, powyższą zasadę stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego. W przypadku zatem błędu popełnionego przez zdającą nie ma mowy o możliwości sprostowania oczywistej omyłki. Ponadto cytowane postanowienie SN potwierdza dodatkowo wadliwość pracy, gdyż chodziło w nim o konieczność dokonania wykładni oświadczeń woli stron złożonych w akcie notarialnym, gdzie właśnie błędnie sprzedano "wszystkie przysługujące udziały". Notariusz, natomiast, stosownie do art. 80 par. 1 i 2 pr. not. nie powinien formułować czynności prawnych w taki sposób, aby dokonanie wpisu do księgi wieczystej wymagało rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.

Słusznie wytknięto zdającej, że błędnie rozwiązała problem ułomności T. K.. Zgodnie z art. 87 par. 2 pr. not., akt notarialny powinien zawierać wzmiankę o zachowaniu warunków przewidzianych w par. 1 pkt 2 i 3, a także o sposobie stwierdzenia okoliczności, o jakich mowa w par. 1. W kontrolowanej pracy brak wzmianki, w jaki sposób notariusz przekonał się o tym, że T. K. jest osobą głuchą. Nie wiadomo również, w jaki sposób notariusz przekonał się o tym, że czynność jest dla niej zrozumiała. Niezależnie od tego, że zdająca uważa za kuriozalne opisywanie w akcie notarialnym sposobów, za pomocą których notariusz przekonuje się o ułomności strony i zrozumieniu przez nią treści czynności prawnej, wymaganie takie zawarte jest w powołanym przepisie i brak stosownej wzmianki musi być potraktowane jako błąd. Ponadto, co istotniejsze, notariusz nie upewnił się przed dokonaniem czynności, czy jej treść jest na tyle zrozumiała, że może zostać dokonana bez udziału biegłego tłumacza.

Słusznie także zarzucono zdającej, że nie pobrała opłaty sądowej od wniosku o wpis do księgi wieczystej oraz nie zamieściła pouczenia o treści art. 626 [4] par. 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 7 § 2 pr. not., jeżeli wniosek o wpis w księdze wieczystej, o którym mowa w art. 92 § 4, podlega opłacie sądowej, notariusz pobiera od wnioskodawcy tę opłatę oraz wskazuje we wniosku o wpis w księdze wieczystej wysokość pobranej opłaty sądowej. Notariusz uzależnia sporządzenie aktu notarialnego oraz objęcie wnioskiem o wpis w księdze wieczystej żądania dokonania w księdze wieczystej także innego wpisu związanego z czynnością notarialną, od uprzedniego uiszczenia przez wnioskodawcę należnej opłaty sądowej. Skoro zatem uiszczenie opłaty od wniosku o wpis do księgi wieczystej (niezależnie od tego jakim sposobem wniosek ten ma być złożony) warunkuje sporządzenie aktu notarialnego, to fakt pobrania tej opłaty powinien zostać uwidoczniony już w samym akcie. Fakt, że również we wniosku należy zaznaczyć, iż opłata sądowa została pobrana nie zmienia powyższych uwag, gdyż jest to informacja skierowana do sądu, nie zaś do strony czynności prawnej. To samo dotyczy taksy notarialnej.

W powyższej sytuacji notariusz powinien pouczyć stronę o treści art. 626 [4] par. 1 k.p.c., gdyż stanowi to informację dotyczącą istotnych uprawnień stron. Notariusz powinien wyjaśnić stronie, dlaczego pobiera od niej opłatę sądową i taksę notarialną za wniosek o wpis do księgi wieczystej, a wniosku tego brak w samym akcie notarialnym.

Prawidłowy jest również zarzut jednego z egzaminatorów, że pouczenia karnoskarbowe powinny być skierowane wyłącznie do kupującego, jednak nie jest to błąd istotny.

Zasadnie wytknięto zdającej, że nie podała numeru PESEL bądź daty urodzenia [...]. Zgodnie z art. 9 ustęp 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, identyfikacja, o jakiej mowa w art. 8b ust. 3 pkt 1, obejmuje w przypadku osób prawnych - zapisanie aktualnych danych z wyciągu z rejestru sądowego lub innego dokumentu, wskazującego nazwę (firmę), formę organizacyjną osoby prawnej, siedzibę i jej adres, numer identyfikacji podatkowej, a także imienia, nazwiska i numeru PESEL lub daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, osoby reprezentującej tę osobę prawną. Tak więc, sprzecznie do tego co twierdzi zdająca, istnieje przepis nakazujący zamieszczanie w akcie notarialnym datę urodzenia.

Bezzasadny natomiast jest zarzut jednego z egzaminatorów co do wadliwości opisu uchwały walnego zgromadzenia spółki [...]. Opis ten uwzględnia wszystkie elementy wymienione w art. 468 par. 1 k.s.h. jak również w art. 393 pkt 4 k.s.h. i jest wystarczający.

Dodatkowo Komisja podniosła, że zdająca nie przywołała zaświadczenia Prezydenta m. [...] o braku objęcia nieruchomości działaniem ustawy o rewitalizacji, to jest o braku podjętych uchwał z art. 8 i art. 25 ustawy o rewitalizacji bądź ogólnie stwierdzającego, że działka nie jest objęta działaniem tej ustawy (w akcie notarialnym jest jedynie oświadczenie strony). Było to istotne w kontekście instytucji ustawowego prawa pierwokupu przewidzianego w art. 11 ustawy o rewitalizacji.

Nie odniesiono się także w projekcie do stanu cywilnego A. K. w dacie umowy sprzedaży (nie jest więc wykluczone, że jest mężatką posiadającą zawartą umowę o rozszerzeniu wspólności ustawowej).

W ocenie Komisji brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. Kardynalnym błędem popełnionym przez zdającą było błędne wyliczenie udziałów spadkowych i brak wyliczenia udziałów w nieruchomości. Ustalenie prawidłowego stanu prawnego wobec podanej w zadaniu daty śmierci J. K. było głównym problemem w kazusie, a sam kazus nie zawierał poza sporządzeniem umowy sprzedaży żadnych dodatkowych poleceń dotyczących udokumentowania w akcie innych czynności prawnych, jak chociażby w postaci obowiązku ustanowienia służebności gruntowej, zabezpieczenia wierzytelności o zapłatę ceny i czy zabezpieczenia obowiązku wydania nieruchomości (cena była zapłacona a nieruchomość już wydana). Zgodnie z zadaniem brak też było obowiązku sporządzenia wniosku wieczystoksięgowego. Powyższy błąd w zasadzie zatem, dyskwalifikuje pracę wobec niewykonania zadania (brak prawidłowych udziałów spadkowych, udziałów w nieruchomości i brak prawidłowych cen sprzedaży), a co najmniej powoduje obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługuje praca pozbawiona błędów (na ocenę celującą zasługuje natomiast praca wzorcowa, posiadająca dodatkowe walory świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego, np. świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność). Błąd ten oznacza nieznajomość przepisów dotyczących dziedziczenia ustawowego przy spadkach otwartych przed 28 czerwca 2009 roku, nieznajomość art. 3 k.c. i przepisów wprowadzających ustawę kodeks cywilny w zakresie właściwości przepisów w sprawach spadkowych (data otwarcia spadku). Rangę tego błędu wzmacnia wprowadzenie nowej czynności notarialnej do ustawy Prawo o notariacie (od dnia 2 października 2008 roku), tj. sporządzanie aktów poświadczenia dziedziczenia, co jest szczególnym wyrazem zaufania Państwa do zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód notariusza. Ponadto stanowi także naruszenie art. 94 § 1 zd. drugie ustawy Prawo o notariacie, obligującego notariusza do ustalenia, że akt jest zgodny z wolą stron czynności. Zapisy zdającej powodują, że po pierwsze nie jest wiadome, czy zbywcy mający świadomość prawidłowej wysokości przysługujących im udziałów spadkowych i udziałów w przedmiocie należącym do spadku, podtrzymaliby zamiar dokonania ich zbycia i po drugie - na jakie ceny sprzedaży umówiliby się z kupującym.

Pozostałe błędy popełnione przez zdającą, a w szczególności:

- brak zaświadczenia wyłączającego działanie ustawy o rewitalizacji,

- brak określenia przedmiotu sprzedaży w postaci udziałów;

- brak wskazania podstaw stwierdzenia ułomności T. K. oraz brak

wskazania podstaw przekonania notariusza, że zrozumiała treść czynności,

- brak określenia daty urodzenia osoby reprezentującej nabywcę,

- brak określenia stanu cywilnego A. K. w dacie dokonywania czynności,

- brak pobrania opłaty sądowej od wniosku o wpis do księgi wieczystej oraz brak pouczenia o treści art. 626 [4] par. 1 k.p.c. powodują, że ocena pracy zdającej podlega dalszemu obniżeniu i w efekcie praca ta nie zasługuje na ocenę pozytywną, pomimo, że w niewielkiej części zarzuty odwołania okazały się zasadne.

Następnie Komisja Odwoławcza dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania.

Reasumując Komisja stwierdziła, że brak jest podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego, a w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. R.-M., wniosła o uchylenie uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1) art. 74 § 3 i art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez dokonanie oceny negatywnej z części pierwszej egzaminu notarialnego w sytuacji, gdy sporządzony przez skarżącą pierwszy projekt aktu notarialnego jest poprawny, zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu jest prawidłowy, co świadczy o tym, że skarżąca jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

W ocenie skarżącej, opisane wyżej naruszenie przejawiało się w szczególności w:

a) uznaniu przez organ, że w ocenianej pracy znalazł się jeden błąd o podstawowym charakterze, którego zaistnienie mogło ewentualnie wykluczyć zmianę oceny wystawionej przez Egzaminatorów, przy czym Komisja II stopnia dopuściła możliwość otrzymania oceny pozytywnej z I części egzaminu, mimo zaistnienia uchybienia dotyczącego błędnego wyliczenia udziałów spadkowych;

b) uznaniu przez organ, że skarżąca nie określiła daty urodzenia osoby reprezentującej nabywcę a określenie tejże daty jest niezbędne w akcie notarialnym,

c) uznaniu błędnie przez organ, że skarżąca nie określiła stanu cywilnego A. K. w dacie dokonywania czynności, przy czym stan cywilny A. K. został poprawnie określony, a zarzut Komisji II stopnia wyniknął z niedopatrzenia, co spowodowało dalsze obniżenie oceny;

d) uznaniu przez organ, że projekt aktu notarialnego powinien obligatoryjnie zawierać zaświadczenie wyłączające działalnie ustawy o rewitalizacji,

e) uznaniu przez organ, że w projekcie aktu notarialnego powinna znaleźć się informacja o pobranej opłacie sądowej od wniosku o wpis do księgi wieczystej oraz pouczenie o treści art. 626 [4] § 1 k.p.c.

2) art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy skarżącej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu projektu pierwszego aktu notarialnego faktu, że praca sporządzona była z zachowaniem wymogów formalnych, przepisy zastosowane przy rozwiązywaniu zadania były właściwe, a skarżąca wykazała się umiejętnością ich interpretacji, zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny;

3) art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie, poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen (4-stopniowej zamiast 5- stopniowej), polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej, pomimo że w odwołaniu skarżąca wykazała wątpliwości dotyczące zarzutów powołanych przez Komisję I stopnia, a ponadto, jak przyznała Komisja II stopnia w uzasadnieniu, w ocenie pracy zastosowano 4-stopniową skalę ocen- poczynając obniżanie oceny od oceny bardzo dobrej a nie celującej jak przewidują przepisy ustawy;

4) art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 kpa w związku z art. 74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nie podjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie, w tym zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem Komisji II stopnia) w pracy skarżącej oraz na zarzutach dodatkowych, sformułowanych przez Komisję II stopnia (w tym zarzutach oczywiście bezzasadnych wynikających z braku dokładnego zaznajomienia się ze zgromadzonym materiałem), przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów projektu pierwszego aktu notarialnego w treści uchwały; które to poważne uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem gdyby Komisja II stopnia nie dopuściła się tych uchybień powinna była zostać podjęta uchwała uchylająca zaskarżoną uchwałę oraz orzekająca, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 6-8 września 2016 r.

W uzasadnieniu skargi skarżącą rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h stosuje się odpowiednio.

W myśl § 4 egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych.

Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia min.: trybu i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków.

§ 2. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny.

§ 3. Członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną.

Zgodnie z art 74e § 2 oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia z dnia 17 grudnia 2015 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Mając na uwadze art. 74 art 74e § 4 ustawy o notariacie i ustaloną w tym przepisie skalę ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu która to rozpiętość sprawia, iż przy ocenie należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego pracy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej, uznać należy, iż Komisja Odwoławcza nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego oceniając pracę skarżącej zastosowała skalę ocen od 5 do 2 nie zaś od 6 do 2.

W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja stwierdziła, że błąd w pracy egzaminacyjnej powoduje obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługuje praca pozbawiona błędów. Pozostałe błędy skutkują dalszym obniżeniem oceny o jeden stopień. Zdaniem Komisji na ocenę celującą zasługuje praca wzorcowa, posiadająca dodatkowe walory świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego, np. świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność.

Należy podkreślić, że ustawodawca przyjął szerokie spektrum możliwych do zastosowania ocen a kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa .Użycie przez ustawodawcę w art 74e § 2 sformułowania "w szczególności" oznacza, że jest to wyliczenie otwarte, które może być uzupełnione jeszcze innymi kryteriami, jednakże muszą one zostać precyzyjnie określone, i z wyraźnym zachowaniem pierwszeństwa kryteriów ustawowych.

Tymczasem Komisja nie wyjaśniła dlaczego obniżając skarżącej ocenę uznała za punkt wyjścia ocenę bardzo dobrą, nie zaś celującą. Nie wskazała jakie dodatkowe walory świadczące o ponad przeciętnej wiedzy zdającego, winien zawierać projekt aktu notarialnego sporządzony w ramach zadania egzaminacyjnego.

Ustawa o notariacie nie zawiera definicji co należy uznać za dodatkowe walory które powinny znaleźć się w sporządzonym przez egzaminowanego projekcie aktu notarialnego. Skoro zatem Komisja uznała za słuszne zastosowanie skali ocen od 5 do 2, z uwagi na brak tych walorów to winna doprecyzować co należy pod użytym określeniem rozumieć. Nie jest jasnym i przekonywującym użyte przez Komisją stwierdzenie cyt. "świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność." Przy czym Komisja nie wskazała, czy praca skarżącej zawiera błędy stylistyczne, jest niedokładna, nie wyjaśniła także co należy uznać za świetny warsztat. Co więcej Komisja wywodząc zasadność obniżenia oceny końcowej stwierdziła, że ocena ta winna zostać obniżona o trzy stopnie, co powoduje, że gdyby Komisja zastosowała przy ocenie pracy skalę ocen przewidzianą przez ustawodawcę to końcowa ocena byłaby pozytywna.

Sąd prezentuje stanowisko, że poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen a zatem dla dokonania ostatecznej oceny poprawności zadania koniecznym winno być dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy przy zastosowaniu skali ocen wskazanych przez ustawodawcę.

W konsekwencji w ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika jakimi motywami Komisja II stopnia się kierowała przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu. Uznać więc należy, że materiał dowodowy sprawy - praca skarżącej oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa nie została w pełni prawidłowo rozpatrzona przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. jak i art. 74d § 3 ustawy o notariacie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.