Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1119/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 1 art. 31  par. 1 art. 67 par. 1 i  par. 2 par. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w W. w dniu 11 kwietnia 2016 r. przekazał na podstawie art. 31 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 99 ze zm.), dalej "u.p.e.a.", Dyrektorowi Izby Celnej w S. odpisy tytułów wykonawczych z dnia 29 grudnia 2015 r. wystawionych na T. S. s. z o. o. z siedzibą w W., dalej "spółka", celem dokonania czynności rekwizycyjnych, tj. zajęcia, odbioru i sprzedaży ruchomości- automatu do gier zatrzymanego w prowadzonym postępowaniu karnym skarbowym przeciwko spółce. W dniu 29 kwietnia 2016 r. poborca udał się do magazynu depozytowego Urzędu Celnego w S. i dokonał zajęcia automatów do gry, z której to czynności sporządził protokół. Odpis protokołu przesłano spółce.

Spółka złożyła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia automatu, zarzucając organowi naruszenie art. 67 § 2 pkt 4 u.p.e.a. przez zaniechanie określenia w protokole wierzyciela i wniosła o uchylenie czynności.

Dyrektor Izby Celnej w S. wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...] , w którym oddalił skargę spółki.

Organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 54 § 1 i 5 oraz art. 31 § 1, art. 1a pkt 12, art. 97 , art. 98 § 2, art. 67 § 2 pkt 4 i § 4 u.p.e.a.

Organ pierwszej instancji wskazał, że dokonał czynności rekwizycyjnej na zlecenie organu egzekucyjnego i z przeprowadzenia czynności sporządził protokół, który doręczył spółce. W trakcie czynności brali udział świadkowie. W protokole wymieniono jako zobowiązanego- spółkę, organu rekwizycyjnego w roli organu egzekucyjnego oraz wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w S., który wystawił ww. tytuły.

Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie i wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie czynności. Zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. przez błędne oznaczenie w protokole zajęcia i odbioru ruchomości wierzyciela, którego organ egzekucyjny oznaczył jako Dyrektora Izby Celnej w S., podczas gdy Dyrektor Izby Celnej w s. nie jest wierzycielem w przedmiotowej sprawie, co stanowiło brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej.

Spółka także podała, że prowadzenie egzekucji z zajętych ruchomości było niedopuszczalne, gdyż nie stanowiły one własności zobowiązanej.

Dyrektor Izby Skarbowej w S. wydał w dniu [...] r. nr [...] postanowienie, w którym utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny oraz treść art. 54, 31, 97, 98, 99 § 1, art. 67 § 2 i 4 u.p.e.a. Wskazał na podstawę złożenia skargi egzekucyjnej oraz prawo organu egzekucyjnego do zlecenia czynności egzekucyjnych innemu organowi. Organ odwoławczy podkreślił zasadę niekonkurencyjności środków prawnych wynikających z przepisów u.p.e.a. Zakresem sprawy skargi na czynność egzekucyjną nie są objęte okoliczności, które podlegają ocenie w postępowaniu dotyczącym zarzutów bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił instytucję zajęcia ruchomości. Zdaniem organu, w sprawie nie naruszono przepisów procesowych w związku z zajęciem ruchomości. Organ podał, że w czynności uczestniczyli świadkowie, a odpis protokołu zajęcia przekazano spółce. Protokół zawierał prawidłowe oznaczenie zobowiązanej spółki, organu rekwizycyjnego występującego w roli organu egzekucyjnego i wierzyciela. Organ odwoławczy podał, że kwestia niewłaściwego określenia wierzyciela, według spółki, mogła być jedynie podstawą złożenia zarzutów. Organ odwoławczy wskazał również, że w ww. protokole prawidłowo wskazano tytuły wykonawcze. Kwestia własności zajętego automatu, zdaniem organu, może być wyłącznie podnoszona przez właściciela rzeczy zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a.

Spółka złożyła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła organowi :

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 - zwany dalej "Kpa") oraz art. 7 i 77 Kpa przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) winien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie, czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność egzekucyjna skierowana do składnika nie będącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona, zaś zajęte w sprawie ruchomości nie stanowiły własności zobowiązanej spółki, a znajdowały się w jej posiadaniu na podstawie stosownych umów zobowiązaniowych;

2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa oraz art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji oddalającego skargę na czynność egzekucyjną, podczas gdy w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ rekwizycyjny błędnie określił wierzyciela, wskazując, iż zajęcie dotyczy tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...] i podając wierzyciela jako Dyrektora Izby Celnej w S., w sytuacji gdy Dyrektor Izby Celnej w S. nie wystawił przedmiotowych tytułów wykonawczych zgodnie z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktu administracyjnego powoływanego w tytule wykonawczym, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej;

3. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa oraz art. 51 § 2 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy w zaskarżonej czynności egzekucyjnej poborca powołał dwóch świadków którzy jako pracownicy organu rekwizycyjnego w celu zachowania względów obiektywizmu, nie powinni występować w roli świadka czynności dokonywanych w imieniu organu, który również reprezentują;

4. art. 6 i 8 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. przejawiające się w obciążaniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że to organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana.

Zdaniem spółki, właściwość miejscową wierzyciela określają przepisy u.p.e.a., które nie przewidują możliwości zmiany tej właściwości przez przepisy rozporządzenia. Tym samym rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania było niezgodne z art. 92 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do art. 31 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może zlecić organowi rekwizycyjnemu wykonanie czynności egzekucyjnych w zakresie składników majątku zobowiązanego znajdujących się na terenie działania tego organu. Organ egzekucyjny zlecający wykonanie czynności egzekucyjnych sporządza odpis tytułu wykonawczego oznaczając cel, któremu ma służyć, i jego liczbę porządkową, a także określa kwotowo zakres zlecenia. Organ rekwizycyjny wykonuje prawa i obowiązki organu egzekucyjnego w zakresie zleconych czynności egzekucyjnych (§ 1a).

Na podstawie art. 97 § 1 u.p.e.a., do egzekucji z ruchomości zobowiązanego poborca skarbowy przystępuje przez ich zajęcie. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione (art. 97 § 2).

Stosownie do art. 98 § 1 u.p.e.a, zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego. Protokół podpisują także zobowiązany lub świadkowie. Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony (§ 2). Na każdej zajętej ruchomości poborca skarbowy umieszcza znak, ujawniający na zewnątrz jej zajęcie (§ 3).

Poborca skarbowy zamieszcza w protokole zajęcia opis każdej zajętej ruchomości według cech jej właściwych, a ponadto oznacza jej wartość szacunkową, o ile przepisy § 2 i 3 nie stanowią inaczej. Przy sporządzaniu protokołu zajęcia zobowiązanemu przysługuje prawo przedstawienia rachunków i innych dowodów dla oznaczenia wartości szacunkowej zajętej ruchomości (art. 99 § 1 u.p.e.a.).

Poborca skarbowy pozostawi zajętą ruchomość w miejscu zajęcia pod dozorem zobowiązanego lub dorosłego jego domownika albo innej osoby, u której ruchomość zajął. Jeżeli zajęta ruchomość nie może być pozostawiona w miejscu zajęcia, a nie ma innej osoby, której by można było oddać zajętą ruchomość pod dozór, zostanie ona wzięta pod dozór organu egzekucyjnego (art. 100 § 1 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach.

Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;

2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;

3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;

4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;

5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;

6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;

7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;

8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;

9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego (art. 67 § 2).

Stosownie do art. 67 § 4 u.p.e.a., protokół zajęcia i odbioru ruchomości zawiera treść określoną w § 2 pkt 1, 4-6 i 9 oraz w art. 53 § 1 pkt 5, a ponadto:

1) wyszczególnienie zajętych ruchomości z podaniem ich ilości, rodzaju jednostki miary i wartości szacunkowej ruchomości, jeżeli jej oszacowanie nie zostało zastrzeżone dla biegłego skarbowego;

2) adnotację, które z zajętych ruchomości mogą być sprzedane bezpośrednio po zajęciu, a także które ruchomości poborca pozostawia pod dozorem zobowiązanego lub osoby zastępującej zobowiązanego, a które odbiera;

3) pouczenie zobowiązanego o skutkach zajęcia ruchomości i przysługującym mu prawie zaskarżenia w postaci zgłoszenia zarzutów;

4) pouczenie dozorcy o skutkach przyjęcia ruchomości pod dozór.

W niniejszej sprawie, Dyrektor Izby Celnej w S., działając jako organ rekwizycyjny, dokonał w dniu 29 kwietnia 2016 r. zajęcia ruchomości w postaci przedmiotowych automatów do gry w ramach zlecenia rekwizycyjnego otrzymanego od organu egzekucyjnego - Dyrektora Izby Celnej w W., który prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki w oparciu o wskazane tytuły wykonawcze z dnia 29 grudnia 2015 r. wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w S. Zlecenie rekwizycyjne dotyczyło wskazanego przez organ egzekucyjny składniku majątku, tj. automatu do gry, a zakres zlecenia obejmował wyłącznie jego zajęcie, odbiór i sprzedaż.

Podkreślić należy, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może więc dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny.

Z zebranego materiału dowodowego wynikało, że wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 97 i 98 u.p.e.a. zostały przez organ rekwizycyjny spełnione. Wobec faktu, że spółka nie uczestniczyła przy dokonywaniu czynności związanych z zajęciem urządzenia do gry, poborca przy jej dokonywaniu przywołał dwóch świadków, którzy potwierdzili udział przy czynnościach, składając podpisy na protokole z dnia 29 kwietnia 2016 r. Odpis ww. protokołu zajęcia ruchomości został doręczony spółce w dniu 23 maja 2016 r. Z uwagi na fakt, iż zajmowane ruchomości znajdowały się w magazynie depozytowym Urzędu Celnego w S., świadkami czynności egzekucyjnych byli pracownicy tego organu. Jak wskazał organ odwoławczy, udział tych pracowników w dokonanych czynnościach egzekucyjnych polegał na obserwowaniu czynności oraz potwierdzeniu zgodności protokołu z rzeczywistym przebiegiem wydarzeń. Wskazać w tym miejscu należy, że rola świadka w postępowaniu egzekucyjnym jest inna niż w postępowaniu administracyjnym, ponieważ świadek, o którym mowa w przepisach u.p.e.a., nie jest osobowym źródłem dowodu, lecz pełni funkcje obserwatora przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych. W doktrynie podkreśla się, że celem udziału świadka w czynnościach egzekucyjnych jest zabezpieczenie interesów zobowiązanego oraz zapewnienie obiektywności i prawidłowości, a co za tym idzie zgodności z prawem tych czynności. Podkreślić przy tym należy, że urząd celny i izba celna stanowią odrębne jednostki, a określeni pracownicy Urzędu Celnego w S. nie reprezentowali interesów wierzyciela, ani organu egzekucyjnego ani organu rekwizycyjnego, w związku z powyższym Sąd uznał zarzut niezachowania przez świadków obiektywizmu za niezasadny.

Odnośnie zarzutu dotyczącego błędnego określenia wierzyciela w protokole zajęcia, Sąd uznał go za niezasadny. Wskazać należy, że w sporządzonym przez poborcę protokole zajęcia ruchomości z dnia 29 kwietnia 2016 r. prawidłowo, zgodnie z treścią tytułów wykonawczych, wskazano wierzyciela, tj. Dyrektora Izby Celnej w S., który w dniu 29 grudnia 2015 r. wystawił określone tytuły wykonawcze, a następnie jako wierzyciel wystąpił o egzekucję objętych nimi nieuregulowanych dobrowolnie należności (nałożonych na spółkę kar pieniężnych). Wierzyciel był jasno wskazany i wbrew twierdzeniom spółki, nie zachodziła trudność w jego ustaleniu. Wskazać należy także, że jeśli zdaniem spółki, w tej sprawie wierzycielem powinien być inny podmiot, okoliczność ta mogła być skarżona w trybie zarzutów na postępowanie egzekucyjne w administracji. Jak wspomniano wyżej, ze względu na zasadę niekonkurencyjności środków prawnych, okoliczności podlegające ocenie w postępowaniu dotyczącym zarzutów, nie mogą być przedmiotem rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne. Wskazać należy, że z dniem 1 października 2015r. na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. z 2015 r. poz. 1494) wydanego na mocy art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 990 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w S. został wyznaczony do wykonywania zadań wierzyciela w odniesieniu do określonych w rozporządzeniu obowiązków. Powyższe odnosiło się do spraw niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy. W związku z tym Sąd uznał zarzut naruszenia Konstytucji przez wydanie ww. rozporządzenia bez podstawy prawnej za nieuzasadniony.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego braku wyjaśnienia okoliczności odnośnie kwestii własności zajętych ruchomości, wskazać należy, że w orzecznictwie NSA trafnie zauważono, iż "organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do udzielenia osobom trzecim niebędącym stronami postępowania informacji o przysługujących im prawach. Ustawodawca wychodzi z założenia, że zobowiązany powinien powiadomić osoby trzecie, jeśli w trakcie egzekucji naruszono prawa majątkowe tych osób. Z kolei osoba taka podejmując czynności zmierzające do wyłączenia spod egzekucji jej prawa powinna we własnym interesie zapoznać się z obowiązującym w tym zakresie terminem, a w przypadku jego niedotrzymania wystąpić z prośbą o przywrócenie, uprawdopodobniając, że uchybienie nastąpiło bez jej winy" (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2000 r. sygn. akt SA/Sz 1419/99). Prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. W sytuacji, gdy zobowiązana spółka ma świadomość, iż zajęte ruchomości nie stanowią jej własności, tylko własność osoby trzeciej, powinna o fakcie zajęcia powiadomić osobę, której jej zdaniem prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem. W myśl art. 168a u.p.e.a. osoba, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Jak słusznie podkreślił P. Przybysz, w komentarzu do art. 168a u.p.e.a. "zobowiązany odpowiada za szkodę poniesioną przez tę osobę, jeżeli wiedząc o tym, że rzecz lub prawo do niego nie należy, nie powiadomił właściciela o zajęciu rzeczy lub prawa w terminie umożliwiającym tej osobie złożenie żądania wyłączenia danej rzeczy lub prawa spod egzekucji (zob. art. 38 u.p.e.a.). Tym samym zobowiązany odniósł korzyść wskutek skierowania egzekucji do rzeczy lub prawa majątkowego, które nie stanowiły jego własności" (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, wyd. VII, LEX).

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.