Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3567/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-31 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Andrzej Siwek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu W. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) W. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku podał, że do maja 2014 roku był uprawniony do renty a obecnie nie posiada żadnych dochodów. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Skarżący posiada dom o powierzchni 140 m2, przy czym nieruchomość ta jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 54 000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 zł. Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3 968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 268 zł. Dodał, że pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na spłatę raty kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków).

Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (z której wynika, że przewidywany okres zawieszenia prowadzenia przez niego działalności gospodarczej mija z dniem 29 marca 2014 roku), zaświadczenie o wynagrodzeniu żony, rozliczenie podatkowe żony do lipca 2014 roku, zawiadomienie o wysokości rat kredytu mieszkaniowego.

Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, czy też wyjaśnienie aktualnego statusu skarżącego.

Skarżący, pomimo upływu terminu, powyższych dokumentów objętych wezwaniem nie przedłożył.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).

W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż spełnia powyższe przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z wyjaśnień skarżącego wynika, że sam nie uzyskuje dochodów. Natomiast miesięczny dochód jego żony z tytułu umowy o pracę wynosi 3 968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej 268 zł. Z załączonego do wniosku rozliczenia podatkowego za miesiąc lipiec 2014 roku wynika, że żona skarżącego z prowadzonej samodzielnie działalności gospodarczej osiągnęła przez pierwszych siedem miesięcy 2014 roku przychód na poziomie 47 761 złotych, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 47 490 złotych, co skutkowało dochodem w kwocie 270 złotych. Zarazem w samym miesiącu lipcu 2014 roku żona skarżącego przy przychodzie na poziomie 350 złotych odnotowała stratę wynoszącą 4 068 złotych. Z kolei z działalności prowadzonej jako wspólnik spółki cywilnej, żona skarżącego uzyskała w analogicznym okresie przychód sięgający kwoty 27 763 złotych, przy kosztach na poziomie 26 156 złotych, co pozwoliło na uzyskanie dochodu na poziomie 1 606 złotych.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest tymczasem stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Strona powinna więc dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że żona skarżącego w okresie pierwszych siedmiu miesięcy 2014 roku uzyskała łączny przychód z działalności gospodarczej na poziomie 75 524 złotych. Co prawda dochód z tej działalności wyniósł 1 876 złotych, jednakże sama kwota dochodu nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (p. postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r. sygn. akt I FZ 302/13, CBOSA). W przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychód z działalności gospodarczej i że przychód ten kształtuje się na poziomie przekraczającym w skali półrocznej 75 tysięcy złotych. Żona skarżącego otrzymuje także wynagrodzenie w kwocie netto 3 514 złotych miesięcznie (jak wynika z przedłożonego zaświadczenia pracodawcy). Skarżący nie znajduje się więc w sytuacji uzasadniającej przerzucenie na skarb państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi.

Odnosząc się natomiast do argumentacji związanej z koniecznością wyasygnowania miesięcznie kwoty 2 200 złotych tytułem spłaty raty kredytu hipotecznego, podkreślić należy, że skarżący nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Dysponowanie przez skarżącego posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań, jest indywidualną sprawą skarżącego i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (p. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 roku, sygn. akt II GZ 644/14).

Ponadto skarżący, pomimo skierowanego do niego wezwania, nie przedstawił wyciągów z należących do niego i jego żony rachunków bankowych za okres 3 miesięcy. Nie jest zatem wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była na nich wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem zgodnie z § 4 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2003 r., nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Dlatego też skarżący został wezwany do przedstawienia wyciągów z poosiadanych przez niego i żonę rachunków bankowych za okres trzech miesięcy, czego nie uczynił. Okoliczność, że skarżący nie wykonał wezwania Sądu w powyższym zakresie, również rzutuje na niemożność ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Nadmienić należy, że fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia odmowę przyznanie prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09).

Reasumując stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych powyżej informacji wyraźnie wynika, że skarżący wraz z żoną posiadają stałe dochody, kształtujące się na takim poziomie, który pozwala na wywiązywanie się regularnie ze zobowiązań zarówno publicznoprawnych (podatki) jak i prywatnoprawnych (kredyty). Nadto skarżący nie udokumentował w pełni swojej sytuacji majątkowej, choćby poprzez przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.