Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 487/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 2, art. 4, art. 5 ust. 2 i 3 pkt 1 i 2, art. 5 ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 1255
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Dnia 26 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lipca 2022 r. [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz M. Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.

decyzją z [...] lipca 2022 r. [...], na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255) w sprawie, w której stroną jest M. Z., odmówił potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowany złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wniosku dołączył decyzję Prezesa IPN-u, w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wnioskodawca podniósł, że prowadził działalność opozycyjną w Zasadniczej Szkole Zawodowej nr [...] w K. i w Przedsiębiorstwie Transportowo- Sprzętowym Budownictwa w K., organizował zakładową "Solidarność". Za swoją działalność został skierowany do odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Organ zaznaczył, że realizując zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zawarte w wyroku z 8 listopada 2022 r. wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na temat prowadzonej działalności opozycyjnej bądź represjach doznanych przez wskazanych świadków. W odpowiedzi otrzymał wyjaśnienie, że Instytutu Pamięci Narodowej nie może przekazać żądanych informacji, gdyż przepisy nie przewidują przekazania informacji o dokumentach zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN lub kopii tych dokumentów dotyczących innych podmiotów niż strona postępowania.

Realizując kolejne wytyczne organ wskazał, że przeprowadził przesłuchanie świadków, M. D., S. L., J. W., J. K. oraz S. K..

Dalej Szef Urzędu stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził, w zorganizowanej strukturach lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka lub, że doznał represji z powodu prowadzonej działalności lub udziału w wystąpieniu wolnościowym. Takich dowodów nie dostarczyła również kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Z oświadczeń świadków, jak również z dokumentów pochodzących z Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że wnioskodawca aktywnie włączył się w tworzenie struktur NSZZ "Solidarność" w swoim zakładzie pracy, był inicjatorem strajków. Miało to jednak miejsce w okresie od sierpnia 1980 r. do 29 października 1980 r., kiedy wnioskodawca został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Część świadków stwierdziła, że M. Z. po powrocie z wojska 1 grudnia 1982 r. kontynuował działalność opozycyjną, jednak nie podali żadnych szczegółów na temat tej działalności. Ś. S. K. zeznał, że wnioskodawca po powrocie z wojska zajmował się kolportażem ulotek, nie podał jednak żadnych informacji, które pozwoliłby określić dokładny okres działalności, stopień jej zaangażowania czy choćby czy była ona prowadzona w ramach zorganizowanych struktur opozycyjnych. Oświadczenia świadków są zbyt ogólnikowe, pozbawione jakichkolwiek szczegółowych informacji na temat działalności wnioskodawcy. Zainteresowany podniósł także, że w wyniku podejmowanej działalności został represyjnie skierowany do odbycia służby wojskowej, które to przekonanie podzielają również świadkowie, jednak ich wiedza w tych zakresie jest bardzo ograniczona, wobec czego ich zeznań w tym zakresie nie można uznać za wiarygodny dowód w sprawie. Nie ma zaś jednoznacznych dowodów potwierdzających represyjny charakter powołania do odbycia służby wojskowej strony. Organ zauważył, że wnioskodawca podlegał obowiązkowi odbycia służby wojskowej, która został odroczona do 1981 r. ze względu na naukę. Ponieważ nauki tej ostatecznie nie podjął, mogło to poskutkować powołaniem do odbycia służby wojskowej już w 1980 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, M. Z., zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy:

a. art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez błędne uznanie,

że w sprawie brak jest przekonywujących dowodów, że skarżący w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi prowadził działalność opozycyjną zagrożoną odpowiedzialnością karną w sytuacji, gdy skarżący przedstawił materiał dowodowy potwierdzający prowadzoną działalność opozycyjną;

b. art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez zastosowanie tego przepisu i wadliwe uznanie, że odbycie przez skarżącego czynnej służby wojskowej należy interpretować w świetle definicji działacza opozycji antykomunistycznej oraz art. 3 pkt 2 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, kiedy skarżący oświadczył, że czynna służba wojskowa stanowiła represję za prowadzenie działalności opozycyjnej;

c. art. 2 w zw. z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodziły przesłanki dotyczące posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, podczas gdy z oświadczeń i zeznań świadków oraz przedłożonych przez skarżącego dokumentów jednoznacznie wynika, że skarżący w okresie 1978-1989 r. prowadził działalność antykomunistyczną;

d. art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej polegające na przyjęciu, że skarżący nie został powołany do czynnej służby woskowej z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 77 § 1 kpa, poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i błędne uznanie, że materiał dowodowy w postaci dokumentacji przedstawionej przez skarżącego nie pozwala na ustalenie, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej oraz był osobą prześladowaną z powodów politycznych;

b. art. 77 § 1 kpa, poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w szczególności poprzez uznanie, że powołanie do czynnej służby wojskowej nie miało związku z działalnością opozycyjną skarżącego;

c. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez wyprowadzenie z zebranego materiału dowodowego w szczególności z dokumentów z IPN oraz oświadczeń i zeznań świadków wniosków z niego niewynikających, a ponadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania, co w konsekwencji spowodowało błędne ustalenia przez organ, że skarżący nie podejmował działalności w opozycji;

d. art. 80 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędne, nieuzasadnione przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia, w przypadku statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy w toku postępowania skarżący przedłożył materiały wskazujące na jego działalność opozycyjną w latach 1978-1989;

e. art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa, z uwagi na błędne i nieuzasadnione przyjęcie, że z oświadczeń i zeznań świadków nie wynika, aby skarżący prowadził działalność opozycyjną oraz ponosił z tego tytułu represje, pomimo że świadkowie potwierdzili jednoznacznie prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej w latach 1978-1989 oraz poniesione z tego tytułu represje;

f. art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa poprzez powierzchowność w analizowaniu przedstawionego materiału dowodowego, pomijanie niektórych dowodów, z których jednoznacznie wynika, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej;

g. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 zm.), zwanej dalej p.p.s.a.), poprzez zignorowanie przez organ oceny prawnej i wskazań (wytycznych) wyrażonych w przez Sąd w wyroku z 8 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 662/21.

W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że skarżący szczegółowo przedstawił i udowodnił prowadzoną przez siebie w ramach zorganizowanych struktur działalność antykomunistyczną oraz poniesione w związku z nią represje mające miejsce w szkole, a następnie w miejscu pracy, w wojsku oraz w życiu prywatnym. Skarżący podniósł że służba wojskowa stanowiła represję, która miały związek z jego aktywną działalnością antykomunistyczną na terenie zakładu pracy, a ponadto ustawodawca nie wyłączył żadnego okresu od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r., w których osoby z powodów politycznych doznały represji. Wobec powyższego represje, których doznał skarżący odbywając służbę wojskową w okresie od 29 października 1980 r. do 14 października 1982 r., wbrew twierdzeniu organu należy uznać jako podstawę do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Wnoszący skargę podkreślił, że służba skarżącego w wojsku miała charakter bardzo opresyjny z uwagi na fakt, że był on działaczem NSZZ Solidarność. Opresyjność przejawiała się w stosowaniu kar np.: 3 godziny pracy poza kolejnością, w braku udzielania urlopu i przepustek, w częstych wezwaniach na rozmowy do dowódców kompanii, podczas których padały nieprzyjemne słowa o Solidarności. Skarżący z powodu podejmowanych działań opozycyjnych, doświadczał także innych represji, w tym w szczególności częstych przesłuchań w miejscu pracy pod kątem podejmowanych działań antykomunistycznych oraz rewizji zarówno w miejscu pracy jak i w miejscu zamieszkania.

Zdaniem skarżącego, organ zupełnie pominął dokumentację z IPN, jak również oświadczenia i zeznania świadków. Tymczasem dowody te jednoznacznie potwierdzają, że skarżący prowadził w ramach zorganizowanych struktur opozycyjną działalność antykomunistyczną od 1980 r. do 4 czerwca 1989 r. i był pod ciągłą obserwacją władz co najmniej do 25 listopada 1987 r.

Skarżący także zaznaczył, że świadkowie jednoznacznie potwierdzili, że skarżący po wyjściu z wojska w dalszym ciągu prowadził działalność antykomunistyczną, co przejawiało się chociażby w roznoszeniu w latach 1983-1984 na terenie zakładu pracy ulotek wolnościowo-solidarnościowych. Ponadto organ pominął fakt, że skarżący na przełomie 1984 i 1985 r. został wybrany jako przedstawiciel załogi do reaktywowanych Rad Pracowniczych, które były miejscem spotkań działaczy solidarnościowych i podejmowania działań antykomunistycznych.

Kończąc autor skargi podkreślił, że to rolą organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wyjątkowo staranny i wnikliwy, tj. odebranie zeznań świadków z dbałością o odpowiednio szczegółowo sformułowane pytania i ich zaprotokołowanie, aby móc uzyskać szczegółowe odpowiedzi czego organ nie dochował biorąc pod uwagę treść protokołów. Ponadto organ w dalszym ciągu mając wątpliwości mógł przesłuchać skarżącego w charakterze strony, czego nie uczynił. Tym samym organ zignorował ocenę prawną i wskazania WSA w Kielcach wyrażone w wyroku z 8 listopada 2021 r., II SA/Ke 662/21.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022.329 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń przepisów postępowania skutkujących koniecznością jego uchylenia (art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa).

Zgodnie z art. 153 Ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ponieważ negatywnie rozpatrzony zaskarżoną decyzją wniosek skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w trybie przepisów udoa, był już wcześniej załatwiany, również negatywnymi decyzjami Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., które zostały uchylone prawomocnym wyrokiem WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym wyroku, przy niezmienionym stanie prawnym były wiążące zarówno dla organu wydającego zaskarżoną obecnie decyzję, jak i dla Sądu rozpoznającego skargę.

Jak więc wynika z uzasadnienia powołanego wyroku, zgodnie z art. 5 ust. 1 udoa, który był podstawą zaskarżonej poprzednio, jak i obecnie decyzji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W świetle przepisów ww. ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 udoa oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 udoa.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 udoa działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 udoa). Natomiast do osób represjonowanych z powodów politycznych cyt. ustawa zalicza m.in. osobę, która przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; (art. 3 pkt 2 udoa).

Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 udoa. Z decyzji Prezesa IPN wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne określone w tym przepisie.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ust. 2 udoa). Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 udoa).

Analizując wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r. należy stwierdzić, że nie zostały one zrealizowane w wystarczającym stopniu.

Jedną z istotnych okoliczności, na którą zwrócił uwagę WSA w Kielcach, było ustalenie, czy roznoszenie ulotek na terenie zakładu pracy skarżącego, które należy uznać za element działalności opozycyjnej, było samodzielną inicjatywą skarżącego o charakterze incydentalnym, czy też było działaniem w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, jako jednego z warunków określonych w art. 2 udoa, którego spełnienie jest niezbędne dla uznania prowadzonej działalności za opozycyjną, oraz czy miało szerszy powtarzalny charakter (jak często, jak długo trwało). Wobec podania przez skarżącego nazwiska osoby, od której otrzymywał ulotki, organ powinien dążyć do jej przesłuchania, a przede wszystkim wystąpić do IPN o informację dotyczącą R. M., która niewątpliwie pozwoliłaby pośrednio zweryfikować twierdzenia świadków i wyjaśnienia strony skarżącej w zakresie dotyczącym kolportażu ulotek.

Próbując zrealizować to wskazanie organ w dwóch pismach skierowanych do IPN w dniu 24 lutego i 4 kwietnia 2022 r. zwrócił się w trybie art. 5 ust. 5 udoa do Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji o treści zgromadzonych dokumentów oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów dotyczących R. M., S. L., J. K. i S. K.. Organ wyjaśnił przy tym, że o informacje zwraca się w związku z toczącym się postępowaniem dotyczącym potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w sprawie M. Z., a do wystąpienia do IPN został zobligowany wyrokiem WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r. Wyjaśnił też, że zwraca się o ustalenie, czy w zachowanych aktach na temat wymienionych w piśmie osób zachowały się informacje na temat działalności M. Z.. W odpowiedzi na te pisma IPN najpierw w piśmie z 24 lutego 2022 r., a potem w piśmie z 11 kwietnia 2022 r. wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 5 udoa, Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zwrócić się do Prezesa IPN o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Zaznaczył równocześnie, że zapisy udoa nie przewidują przekazywania informacji o dokumentach zgromadzonych w zasobie archiwalnym Instytutu lub kopii tych dokumentów dotyczących innych podmiotów niż strona postępowania. W konkluzji stwierdzono, że "wymieniona w piśmie osoba w myśl art. 28 k.p.a. nie jest stroną postępowania w Instytucie Pamięci Narodowej, zatem Instytut nie ma podstaw ustawowych do przekazania żądanych informacji lub kopii dokumentów dotyczących ww. osoby".

Odnosząc się do takiej odpowiedzi, zwłaszcza w kontekście: treści art. 5 ust. 5 w zw. z art. 2 udoa, wiążących wskazań zawartych wyroku WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r. oraz częściowo realizującego te wskazania pisma organu z 4 kwietnia 2022 r. skierowanego do IPN, należy wyjaśnić, że odpowiedź udzielona organowi przez IPN w piśmie z 11 kwietnia 2022 r. nie realizuje dyspozycji normy prawnej wynikającej z art. 5 ust. 5 w zw. z art. 2 udoa, ani też wspomnianych wskazań WSA w Kielcach. Norma prawna wywiedziona z treści tego przepisu w drodze poprawnej wykładni stanowi, że przedmiotem wystąpienia o udostępnienie zgromadzonych przez Instytut dokumentów, o przekazanie których może się zwrócić Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 5 ust. 5 udoa, a których zobowiązany jest udzielić IPN, są między innymi informacje dotyczące warunków, o których mowa w art. 2 udoa, tj. wszelkie informacje dotyczące prowadzenia przez osobę aspirującą do statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, zagrożonej odpowiedzialnością karną działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, Tak szerokie ujęcie przedmiotu informacji podlegających przekazaniu na podstawie art. 5 ust. 5 udoa powoduje, że nie ma znaczenia dla dopuszczalności przekazania tych informacji przez IPN to, w jakiej dokumentacji, w szczególności kogo dotyczącej, informacje te się znajdują. Mogą więc one się znajdować również w dokumentach dotyczących innych podmiotów niż strona postępowania o potwierdzenie status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Nie było więc uprawnione stwierdzenie przez IPN w pismach do organu z 24 lutego 2022 r., a potem z 11 kwietnia 2022 r., że " wymieniona w piśmie osoba w myśl art. 28 K.p.a. nie jest stroną postępowania w IPN, zatem Instytut nie ma podstaw ustawowych do przekazania żądanych informacji lub kopii dokumentów dotyczących wymienionej osoby". W piśmie organu z dnia 4 kwietnia 2022 r. skierowanym do IPN wyraźnie wskazano bowiem, że Urząd zwraca się o ustalenie, czy w zachowanych aktach na temat wymienionych niżej osób zachowały się informacje na temat działalności M. Z., czyli osoby, która jest wnioskodawcą, a przez to i stroną postępowania prowadzonego w sprawie, w rozumieniu art. 28 K.p.a. Nie jest więc prawdą, jakoby organ zwrócił się do IPN o udzielenie jakichkolwiek informacji o osobach innych niż strona postępowania. Wskazanie nazwisk S. L., J. K. i S. K. służyło tylko wskazaniu, w dokumentacji dotyczącej jakich osób mogą się znaleźć informacje na temat strony postępowania, tj. M. Z.. Jedyną nieścisłością, jaka znalazła się w piśmie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 kwietnia 2022 r. skierowanym do IPN, która mogła wywołać wątpliwość co do zakresu informacji, o które organ się zwrócił, było stwierdzenie, że "Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych[...]został zobligowany do wystąpienia do Instytutu Pamięci Narodowej w celu uzyskania informacji dotyczących R. M., świadka w sprawie", podczas, gdy prawidłowe sformułowanie wystąpienia organu realizujące wskazanie zawarte w wyroku WSA w Kielcach powinno określać, że chodzi o informacje na temat działalności M. Z., które mogą znajdować się w aktach i dokumentacji dotyczącej R. M.. Tę nieścisłość będzie zobowiązany skorygować organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zwracając się ponownie do IPN o przekazanie informacji w trybie art. 5 ust. 5 udoa. Organ będzie również pamiętał o potrzebie bliższego opisania w tym piśmie, o jaki domniemany styk działalności, którą mieli prowadzić R. M. i M. Z., w sprawie chodzi. Brak takiego uściślenia treści pisma, z jakim organ zwrócił się do IPN, a także zadowolenie się odpowiedzią zawartą w pismach IPN z 24 lutego i z 11 kwietnia 2022 r., która była sprzeczna z treścią art. 5 ust. 5 w zw. z art. 2 udoa oraz w dużej części również z treścią pism organu skierowanych do IPN – stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i będzie wymagać korekty przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Nienależycie zostały również wykonane przez organ wskazania WSA w Kielcach dotyczące przesłuchania świadków S. K. i S. L..

Jak zasadnie i wiążąco wyjaśnił Sąd w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2021 r., "W przypadku wątpliwości organu co do prawdziwości oświadczeń świadków, istniała konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań tych osób w charakterze świadków, tym bardziej, że w treści oświadczeń zostały wskazane dane personalne oraz adresy ich zamieszkania. Składanie zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej i możliwość zadawania świadkom szczegółowych pytań ma ścisły związek z realizacją zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Stosownie do dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wyjaśnienie przesłanek, na których świadkowie opierają swoje twierdzenia odnośnie roznoszenia ulotek przez skarżącego, w tym ustalenie czy bazują na własnych informacjach, czy też wiedzę w tym zakresie czerpią od innych osób - należy do istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego względu powyższa kwestia wymaga bardziej wnikliwego wyjaśnienia i analizy w zestawieniu z innymi dokumentami zebranymi w niniejszej sprawie. Istotną okolicznością jest również rozważenie, czy roznoszenie ulotek było samodzielną inicjatywą skarżącego o charakterze incydentalnym, czy też było działaniem w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, jako jednego z warunków określonych w art. 2 udoa, którego spełnienie jest niezbędne dla uznania prowadzonej działalności za opozycyjną, oraz czy miało szerszy powtarzalny charakter (jak często, jak długo trwało)".

Wbrew takim wskazaniom organ nie uzyskał od świadków S. K., S. L. i J. K. informacji na temat wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności z protokołów przesłuchania tych świadków nie wynika, czy mają oni jakąkolwiek wiedzę na temat okresu, w ciągu którego po powrocie z wojska w dniu 1 grudnia 1982 r. skarżący M. Z. zajmował się kolportażem ulotek na terenie jego zakładu pracy, od kogo je otrzymywał, czy odbywało się to w ramach jakiś struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, jak często i w jakim okresie był przesłuchiwany i przeszukiwany. Należy dodać, że nawet jeśli świadkowie nie mają takich informacji, to w protokole ich przesłuchania powinny znaleźć się informacje o braku takiej wiedzy. Konieczne też jest sporządzenie protokołów przesłuchania świadków w czytelnej formie.

O. R. M. , oprócz informacji uzyskanej w czasie rozprawy przed WSA w Kielcach od pełnomocnika skarżącego, brak jest jakichkolwiek ustaleń organu, czy świadek ten żyje. Organ powinien ustalić tę okoliczność w drodze stosownego dowodu.

Kolejne stwierdzone przez Sąd naruszenie przepisów postępowania popełnione przez organ, polegało na niewykonaniu wskazania WSA w Kielcach dotyczącego przesłuchania strony w trybie art. 86 K.p.a.

Stosownie do tego cytowanego już wyżej przepisu, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Jak to trafnie zauważył WSA w Kielcach w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2021 r., przeprowadzenie czynności dowodowych z zachowaniem wymaganych procedur jest szczególnie ważne w przypadku postępowań, w których uczestniczą strony mające przeciwstawne interesy jak również w sprawach w których organ dokonuje odmiennych ustaleń niż twierdzenia strony, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Uwaga ta dotyczy również dowodu z przesłuchania stron. Tymczasem mimo wskazania możliwości przeprowadzenia takiego dowodu przez WSA w Kielcach w wyroku z 8 listopada 2021 r. oraz mimo zaistnienia w sprawie wskazanych w przytoczonym przepisie przesłanek, organ ani takiego dowodu nie przeprowadził, ani też nie wyjaśnił powodów takiego zaniechania.

Odnosząc się do kwestii skierowania skarżącego do odbycia służby wojskowej, Sąd zwraca uwagę, że została ona już oceniona w wiążącym obecnie zarówno organy administracji, jak i sąd administracyjny, wyroku WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r. Skoro od daty podjęcia tamtego wyroku przepisy prawa dotyczące rozpatrywanej sprawy nie uległy zmianie, to stosownie do treści art. 153 P.p.s.a. nie było podstaw do odstąpienia od oceny prawnej sądu, który w całości podzielił argumentację organu odnośnie braku dowodów, aby ta okoliczność wynikała z przyczyn politycznych.

Uzupełniająco można dodać, że brak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszonej przez skarżącego okoliczności powołania go do odbycia zasadniczej służby wojskowej z przyczyn politycznych, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, wynika również z tego, że z zestawienia treści art. 3 pkt 2 z art. 2 ust. 1 udoa wynika, że skoro do okresu działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, z mocy art. 2 ust. 2 nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r., to okresu niewątpliwej działalności skarżącego w ruchu związkowym organizowanym przez NSZZ Solidarność w okresie poprzedzającym jego powołanie do tej służby, które nastąpiło w dniu 29 października 1980 r. nie można w okolicznościach niniejszej sprawy traktować jako przewidzianej w art. 3 pkt 2 udoa politycznej przyczyny, o jakiej mowa w tym przepisie. W konsekwencji okres tej służby nie mógł być zaliczony do okresu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 udoa.

Stwierdzone przez Sąd braki w postępowaniu dowodowym uniemożliwiają merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji i nakazują jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) Ppsa, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzupełni materiał dowodowy we wskazanym w uzasadnieniu zakresie, a następnie da wyraz swojemu stanowisku w treści uzasadnienia. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 udoa występują w sprawie określone w art. 2 i 3 udoa, do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa. Na koszty składa się kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika skarżącego obliczonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 poz. 265), wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz 17 zł opłaty za pełnomocnictwo.