Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 854/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z  art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9, art. 10, art. 79a par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] .


UZASADNIENIE

B. B. (dalej: "Strona", "Skarżąca") złożyła do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (ZUS) w piśmie z dnia 9 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie

z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: "ustawa COVID-19"), ZUS odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

W uzasadnieniu, przywołał treść art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA należnej za maj 2020 r. Dokument ten należało złożyć do ZUS nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ stwierdził, że "na ten dzień" nie odnotowano na koncie płatnika deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc o pozytywne rozpatrzenie sprawy, Strona wskazała, że długo oczekiwała na decyzję ZUS w sprawie zwolnienia ze składek; w dniu 29 czerwca 2020 r. osobiście udała się do Oddziału ZUS w G. i została poinformowana przez pracownika ZUS, że dokumenty upoważniające do skorzystania ze zwolnienia zostały dostarczone i poproszona o cierpliwe oczekiwanie na decyzję ZUS. Wyjaśniła, że gdyby otrzymała wówczas informację, że złożona w styczniu 2020 r. deklaracja DRA "nie klonuje się", miałaby czas na dokonanie stosownych działań. Dodała, że prowadząc "jednoosobową działalność gospodarczą" nie ma obowiązku składania deklaracji DRA co miesiąc.

W decyzji z dnia [...] r. nr [...], wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z jego ustaleń wynika, iż Skarżąca od 1 stycznia 2019 r. zgłosiła się z kodem działalności [...], jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Taki podmiot przekazuje raz w roku informację o:

• zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym;

• rocznym przychodzie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalność gospodarczej uzyskanym w poprzednim roku kalendarzowym;

• rocznym dochodzie z tej działalności w poprzednim roku kalendarzowym;

• podstawie wymiaru składek ustalonej na dany rok kalendarzowy.

Organ wyjaśnił dalej, że z uwagi na fakt, iż skarżąca "korzystała z", była zobowiązana złożyć za styczeń każdego roku deklarację ZUS DR2 w komplecie rozliczeniowym z deklaracją ZUS DRA. Wyjątkowo w 2020 r. powinna złożyć informację dwa razy, w związku z wejściem w życie nowych przepisów "mały ZUS PLUS". Organ wskazał na obowiązek Strony w zakresie złożenia dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA, ZUS DR2 z identyfikatorem deklaracji 40 i ustalenia podstawy wymiaru składek od 02/2020 do 12/2020. Dodał, że deklaracja ZUS DRA, do której dołączone są powyższe dokumenty złożone zostały z numerami 01.

Organ wyjaśnił, że aby dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA "poprawnie się klonowały" należało złożyć dokumenty w terminie do 10 marca 2020 r. za miesiąc 02/2020. Niezłożenie ZUS DR2 z identyfikatorem deklaracji 40 za miesiąc 02/2020 w obowiązującym terminie było powodem nietworzenia "klonów przez system".

W dalszej części uzasadnienia organ przywołał brzmienie przepisu art. 31zq ust. 1 i ust. 4 ustawy COVID-19 oraz art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: "u.s.u.s.")

i stwierdził, że dopiero w dniu 7 sierpnia 2020 r. odnotowano wpływ poprawnych dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za miesiąc maj 2020 r., czyli po upływie terminu określonego w przepisach ustawy COVID-19 – do dnia 30 czerwca 2020 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skardze na ww. decyzję, Skarżąca wyjaśniła, że prowadzi "jednoosobową" działalność gospodarczą – pracownię krawiecką i skorzystała z tarczy antykryzysowej dla mikrofirm.

Skarżąca zarzuciła, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jedynie na niezłożenie przez nią deklaracji (ZUS DRA, ZUS DRA2), nie wspominając przy ponownym rozpoznaniu sprawy o okoliczności jej osobistej wizyty w Oddziale ZUS w dniu 29 czerwca 2020 r. i błędnego poinformowania jej przez pracownika ZUS, czego skutkiem było niezłożenie deklaracji do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wyjaśniła dalej, że poprawna informacja o stanie dokumentów oraz wcześniejsze doręczenie jej decyzji odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, umożliwiłoby uzupełnienie brakującej dokumentacji.

Skarżąca wskazała nadto w uzasadnieniu skargi na pogorszenie sytuacji finansowej jej pracowni krawieckiej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 COVID-19, który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane 23 grudnia 2020 r. i znajduje się ono w aktach sprawy.

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżąca zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy, na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773). Przepis ten stanowi, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uwzględnił przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] września 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. odmawiającą Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

Organ podnosił, że Skarżąca jako płatnik składek złożyła deklarację ZUS DRA za maj w dniu 7 sierpnia 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ stwierdził, że brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił zwolnienie z opłacania składek na zasadach, o których mowa

w ustawie COVID-19.

Skarżąca twierdziła natomiast, że mimo osobistej wizyty w Oddziale ZUS w G. w dniu 29 czerwca 2020 r. nie poinformowano jej o brakach w dokumentacji rozliczeniowej za miesiące od marca do maja, a nawet w istocie wprowadzono w błąd, albowiem została poinformowana przez pracownika ZUS, że dokumenty upoważniające do skorzystania ze zwolnienia zostały dostarczone i poproszono ją o cierpliwe oczekiwanie na decyzję ZUS. Wyjaśniła, że gdyby otrzymała wówczas informację, że złożona w styczniu 2020 r. deklaracja DRA "nie klonuje się", miałaby czas na dokonanie stosownych działań. Powyższe pozbawiło ją możliwości złożenia poprawnych deklaracji przed końcem czerwca 2020 r. Ponadto Strona dodała, że prowadząc "jednoosobową działalność gospodarczą" nie ma obowiązku składania deklaracji DRA co miesiąc.

Dokonując kontroli według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się go z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

– zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Na podstawie art. 31zq ust.1-3 ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa

w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach

i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek,

a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później

niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r.,

chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Sąd przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji wskazuje,

że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.)

– dalej: "u.s.u.s.", mają zastosowanie przepisy k.p.a.

Wskazać szczególnie należy na przepisy dotyczące zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy, aby doprowadzić o wykonania decyzji, a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja (ale także decyzja wydana w I instancji) w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia faktycznego i prawnego. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania

zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy

art. 107 §1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny

składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem

się do konkretnych przepisów prawa (por. wyrok NSA z 12.05.2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98; system Legalis nr 172135). Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie organ w ramach uzasadnienia prawnego decyzji, opisując obowiązki Skarżącej, ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Pominął natomiast całkowicie przepisy prawa nakładające na Skarżącą obowiązek składania deklaracji ZUS, mimo że Skarżąca korzystała z tzw. "małego-ZUS" i była przekonana, iż deklaracje na kolejne miesiące są systemowo "klonowane".

Wskazana okoliczność przy wprowadzających w błąd informacjach, przekazywanych Skarżącej przed wydaniem decyzji przez organ, miała istotne znaczenie dla sprawy.

Decyzja nie posiada również prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że przedmiotowe deklaracje zostały złożone po upływie ustawowego terminu, co uniemożliwiło dokonanie zwolnienia z opłacania składek, w tym za maj 2020 r. Organ stwierdził, że w sprawie brak było deklaracji, jednak nie wyjaśnił właściwie tej okoliczności.

Zauważyć należy, że z ww. przepisów jednoznacznie wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania. W takim przypadku organ w pierwszej kolejności obowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa ciążył na Skarżącej i nie podlegała ona zwolnieniu w tym zakresie oraz podać jakie i kiedy złożone zgłoszenie o tym przesądza. Z lektury zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika z czego organ wywodzi, że na Skarżącej ciążył obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych. Organ opisując obowiązki Strony w zakresie składania deklaracji ZUS nie wskazał bowiem z jakich przepisów prawa to wynikało. Strona natomiast we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazuje, iż była zwolniona z obowiązku składania deklaracji co miesiąc.

Organ wyjaśniając m.in., iż Strona wyjątkowo w 2020 r. powinna była złożyć informację dwa razy, w związku z wejściem w życie nowych przepisów "mały ZUS PLUS", w istocie nie przytoczył - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - tych przepisów. Przytoczenie takie, to wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej wyraźnie wymienionego aktu prawnego wraz z miejscem jego publikacji. Nie zaś enigmatyczne odesłanie do bliżej nieokreślonego przepisu, bliżej nieokreślonego aktu, potocznie nazwanego przez organ "mały ZUS PLUS". Tym bardziej jest to istotne, iż w związku z brakiem złożenia określonych dokumentów organ łączy winę Strony w zakresie braku "klonowania się" deklaracji na kolejne miesiące i w efekcie braku tych deklaracji. Tymczasem każdy obowiązek Strony winien wynikać z konkretnego przepisu, wyraźnie wskazanego przez organ w decyzji.

Wadliwość uzasadnień potwierdza dodatkowo, podnoszona przez Skarżącą, okoliczność poinformowania jej o kompletności dokumentów rozliczeniowych w czasie wizyty w Oddziale ZUS w G. w dniu 29 czerwca 2020 r. Ta okoliczność została przez organ całkowicie pominięta, mimo że była podnoszona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uwzględniając powyższe Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie,

że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Kielcach z 28.02.2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 15.03.2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, wyrok WSA w Warszawie z 02.12.2020 r., sygn. akt VIII 665/20).

W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów wyrażonych w art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Organ uniemożliwił tym samym Stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając możliwość podjęcia polemiki

z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska

przez sąd administracyjny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę, także na naruszenie

art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Organ administracji realizując nakaz wynikający z ww. regulacji ma obowiązek poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA

z 06.09.2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Natomiast obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25.06.1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a. organ nie przestrzegał.

Z informacji zamieszczonych w analizowanej decyzji ZUS wynika, że skoro wpływ deklaracji rozliczeniowej nastąpił 7 sierpnia 2020 r., czyli po terminie wynikającym z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, to Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd zauważa, że Skarżąca złożyła brakującą wg ZUS dokumentację (deklaracje) wraz z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, niezwłocznie po otrzymaniu w dniu 2 sierpnia 2020 r. decyzji odmownej, zawierającej informację, iż brak deklaracji skutkuje negatywnym wynikiem oceny wniosku. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżąca podnosiła, że 29 czerwca 2020 r. stawiła się osobiście w Oddziale ZUS w G., jednak nie poinformowano jej o brakach w dokumentacji rozliczeniowej za miesiące od marca do maja, a wręcz przeciwnie została w istocie zapewniona przez pracownika ZUS, że dokumenty upoważniające do skorzystania ze zwolnienia zostały dostarczone i poproszono ją o cierpliwe oczekiwanie na decyzję.

Sąd zauważa, że przedmiotowy wniosek został złożony przez Stronę dnia 9 kwietnia 2020 r. co oznacza, że sprawą ZUS zajmował się już w kwietniu, a mimo to nie zwrócono Stronie uwagi na konieczność złożenia brakującego wg ZUS dokumentu (deklaracji). Tym samym organ dopuścił się istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Stan faktyczny sprawy dowodzi, że przed 30 czerwca 2020 r. nie wskazywano Skarżącej na brak deklaracji, której złożenie było wg ZUS ustawowym warunkiem udzielenia zwolnienia. Okoliczności sprawy wskazują wręcz na dezinformację w tym zakresie, ponieważ Skarżąca działając z własnej inicjatywy stawiła się w dniu 29 czerwca 2020 r. w Oddziale ZUS w G. i uzyskała informację o prawidłowości wniosku.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię, odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania, Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, czy też lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącej prawa, które niewątpliwie uzyskałaby ona w sytuacji, gdyby organ stosował się do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącą o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek Skarżącej nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania nie został Skarżącej zasygnalizowany, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] r. umożliwiono Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien było o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do organu już 9 kwietnia 2020 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu na to, aby sprawdzić, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Organ był bowiem na podstawie art. art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Wyżej opisanych zasad ogólnych organ nie przestrzegał, co stanowi o naruszeniu również tych przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdza, że doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23.05.2019 r. sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Sąd zauważa, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić te okoliczność w aktach sprawy, w drodze adnotacji, podając przyczynę odstąpienia. Nie został również spełniony warunek wyrażony w art. 10 § 2 k.p.a., pozwalający organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału. Przepis art. 10 § 2 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

W sprawie nie zaistniała również inna podstawa odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., a która została wprowadzona regulacją art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącej uzyskanie wiedzy, że wg ZUS nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie pozbawi ją prawa do uzyskania zwolnienia z opłacania należności składkowych za maj 2020 r. Sąd dostrzega argumentację Skarżącej, że gdyby w trakcie wizyty w ZUS w dniu 29 czerwca 2020 r. otrzymała informację, że złożona w styczniu 2020 r. deklaracja DRA "nie klonuje się", miałaby czas na dokonanie stosownych działań. Z okoliczności sprawy natomiast nie wynika aby w tym dniu ZUS zapoznał Stronę z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Powyższe rozważania potwierdzają, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków respektując przewidziane przepisami prawa terminy.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ w pierwszym rzędzie, z powołaniem na konkretne przepisy prawa, wyjaśni czy, a jeśli tak to na jakiej podstawie, na Stronie spoczywał obowiązek przesyłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - do którego nawiązuje art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy COVID19. W przypadku ustalenia i wyjaśnienia że obowiązek taki na Skarżącej spoczywał, organ w związku z naruszeniem przepisów art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli przyjąć, że Skarżąca w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, bowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącą. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z naruszeniem ww. przepisów postępowania.

Sąd zauważa, iż WSA w Szczecinie wydawał już rozstrzygnięcia w sprawach analogicznych jak obecnie rozpoznawana (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 719/20) i w składzie obecnie rozpoznającym sprawę w pełni podziela stanowisko w nim zawarte. Przedstawiona zatem powyżej ocena prawna zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodności z argumentami podniesionymi w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] r.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.