Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 230/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zamojska-Jaszczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od października 1998r. do grudnia 1998r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 17.07.2010 r. K. P. (dalej skarżąca), reprezentowana przez J. P. (dalej pełnomocnik), zwróciła się o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek za okres do grudnia 1998 r., z uwagi na stan zdrowia. Jak wskazywał pełnomocnik – mąż skarżącej- była ona leczona onkologicznie, przeszła załamanie psychiczne i depresję, a obecnie jest częściowo sparaliżowana. Nie pracuje, nie pobiera żadnego zasiłku, ani renty. Do wniosku załączono szereg dokumentów, m.in.: dokumentację medyczną wnioskodawczyni, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 21.04.2004 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu( dalej: Zakład, organ. ZUS) z dnia 2 lutego 2011r. nr 1/2011, nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia wniosku, odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę na ubezpieczenie społeczne za okres do grudnia 1998 r. w kwocie 2.262,00 zł od kwoty należności głównej w wysokości 940,67 zł.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że strona nie udowodniła, iż zostały poniesione straty w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek miało negatywny wpływ na prowadzoną działalność.

Z kolei badając przesłankę przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności organ stwierdził, iż pełnomocnik wnioskodawczyni podniósł wprawdzie, że zmaga się ona z wieloma chorobami i przedłożył na dowód tego dokumentację medyczną, jednakże ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikało, że wnioskodawczyni posiada ustalony stopień niepełnosprawności. Ponadto zauważono, że nie starała się o przyznanie odpowiedniego świadczenia rentowego, a z zebranych dowodów w sprawie wynika, że ubiega się jedynie o świadczenie emerytalne. Dlatego też, w ocenie Zakładu, umorzenie należności z tytułu odsetek byłoby przedwczesne i naruszałoby interes społeczny.

W opinii organu, opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż jak zważono, to jej mąż ponosi wszelkie wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz jej leczeniem. Ponadto spłaca także regularnie układ ratalny, ustalony, co do należności z tytułu składek za okres do 31.12.1998 r., a termin płatności ostatniej raty upływa w dniu 16.04.2012 r. Zatem jak stwierdzono, sama wnioskodawczyni nie ponosi bieżących wydatków, a z zebranej dokumentacji nie wynikało, że ich uiszczenie spowodowałoby brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nadmieniono również, że skarżąca jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości, a Zakład zabezpieczył swoje należności z tytułu składek na indywidualne ubezpieczenie społeczne za okres 08.1997 r.-11.1997 r., 03.1998 r. -12.1998 r., dokonując w dniu 02.03.2007 r. wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...].

Nie zgadzając się z tą decyzją zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Następnie, w wyniku rozpoznania tego wniosku, decyzją nr [...] z dnia 20.05.2011 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 2.02.2011r., potwierdzając zasadność odmowy umorzenia należności odsetkowych w łącznej kwocie 2.262,00 zł.

Zdaniem organu, strona nie udowodniła przesłanki, że zostały poniesione straty w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek miało negatywny wpływ na prowadzoną działalność. Jednocześnie w ocenie organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że wnioskodawczyni wymaga pomocy osoby trzeciej przy podstawowych czynnościach życiowych, a także, że nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. W decyzji podkreślono, że umorzenie zaległości jest uzasadnione w takich przypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które wnioskodawczyni nie miała wpływu i które są niezależne od sposobu jej postępowania. Instytucja umorzenia zaległości jest instytucją wyjątkową bowiem zasadą jest płacenie składek na ubezpieczenia społeczne i z tego też względu okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni winny być również wyjątkowe.

Nie bez znaczenia był również fakt, że zobowiązana jest współwłaścicielką majątku nieruchomego, na którym została zabezpieczona należność ZUS, a ponadto pobiera obecnie świadczenie emerytalne i nie jest pozbawiona źródła dochodu na opłatę należności z tytułu składek, które objęte jest układem ratalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wskazał, iż żona jest przewlekle, ciężko chora, sama nie porusza się o własnych siłach, wymaga 24-godzinnej opieki, co udokumentowane jest aż 18-toma zaświadczeniami lekarskimi i wypisami szpitalnymi, które są w posiadaniu ZUS-u i pozostają w aktach sprawy. Zdaniem pełnomocnika, zestawienie tych ciężkich chorób z możliwością uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu jest irracjonalne. Ponadto szczególnie nieadekwatne do istoty sprawy jest zestawienie argumentów uzasadnienia związanych z "poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń..." z argumentami związanymi z "przewlekłą chorobą zobowiązanej..." Na "klęskę żywiołową" przeznaczono w uzasadnieniu aż 19 wierszy, podczas gdy na "przewlekłą chorobę zobowiązanej" tylko 7 wierszy.

W wyniku rozpoznania powyższej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawomocnym wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Op 315/11 uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na liczne jej wady w zakresie: obowiązku sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., niewyjaśnienia sposobu obliczenia kwoty odsetek za zwłokę, a także kwoty należności głównej oraz braki w kompleksowym rozważeniu okoliczności wskazywanych przez stronę we wniosku, w szczególności, że wprawdzie organ ponownie rozpoznający sprawę wskazywał, iż wnioskodawczyni "zmaga się z wieloma chorobami" i "wymaga pomocy osoby trzeciej przy podstawowych czynnościach życiowych" to jednak nie sposób stwierdzić, czy ostatecznie uznano, iż wystąpiła przesłanka przewlekłej choroby skarżącej pozbawiającej zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składki.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymano w mocy uprzednio wydaną decyzję z dnia 2.02.2011r o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości na ubezpieczenie społeczne.

W toku prowadzonego postępowania organ zbadał przedłożone przez stronę dokumenty, w tym: dowody opłaty należności z tytułu czynszu za miesiące grudzień 2011 r., styczeń i luty 2012 r. na kwotę 283,75 zł miesięcznie; dowód zapłaty za gaz na kwotę 124,70 zł wystawiony na I. S., zam. [...] O., ul. K.; blankiety zapłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej za okres grudzień 2011 r. - maj 2012 r. na kwotę 78,96 zł miesięcznie; dowodów wpłaty należności z tytułu składek w wysokości po 191,44 zł (dwa egzemplarze) oraz dokumentacja medyczna potwierdzająca fakty hospitalizacji skarżącej oraz jej leczenia.

Dokonując ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego wraz z uzupełniającą dokumentacją złożoną na obecnym etapie rozpoznania sprawy, organ za bezsporną okoliczność uznał istnienie u skarżącej przewlekłej choroby wymagającej pomocy osoby trzeciej przy podstawowych czynnościach życiowych, ze względu na niemożliwość samodzielnej egzystencji. Równocześnie zważył, że z uwagi na uzyskanie przez nią prawa do świadczeń emerytalnych, stanowiących obecnie źródło jej utrzymania, nie można było uznać, iż w wyniku jej choroby doszło do pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ zaznaczył również, że o realnej możliwości dokonania spłaty zadłużenia świadczy fakt, że zobowiązana, w ramach zawartego w dniu 24.04.2007 r. układu ratalnego, dokonuje spłaty zaległości. Jest także współwłaścicielką nieruchomości, na której wpisem do hipoteki zabezpieczono należności Zakładu, które z tego względu nie uległy też przedawnieniu.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, w ponownie wniesionej skardze do tut. Sądu pełnomocnik skarżącej, zarzucając błędną ocenę stanu faktycznego, wniósł o jego uchylenie. Wskazał, że organ, mimo wydanego w sprawie wcześniejszego wyroku Sądu z dnia 3.11.2011 r. sygn. akt I SA/Op 315/11, całkowicie nie zauważa wynikających z niego skutków i wskazań, a obecnie podjęta decyzja, w swoim rozstrzygnięciu jest tożsama do wcześniejszego, uchylonego przez Sąd, z tą jedynie różnicą, że jej uzasadnienie jest obszerniejsze, co nie przekłada się jednakże na jakość. Dlatego też pełnomocnik w całej rozciągłości podtrzymał wywody uprzednio wywiedzianej skargi do Sądu, wnosząc o ich uwzględnienie także w ramach obecnego postępowania.

Dodatkowo podniósł, że pomimo choroby skarżącej, trwającej już od czerwca 1998 r. odmówiono jej w tym czasie wypłaty zasiłku chorobowego z uwagi na istniejące wówczas zadłużenie, a jednocześnie później naliczono składki i odsetki od powyższych zaległości. W ten sposób ukarano ją niejako dwukrotnie, gdyż kwoty zasiłku chorobowego nigdy nie uwzględniono w rozliczeniu składek i odsetek.

Zwrócił także uwagę, że w wyniku pomyłki ZUS dokonywał wpłaty rat na błędne konto bankowe, co doprowadziło do obciążenia nieruchomości skarżącej hipoteką przymusową, istniejąca do dnia dzisiejszego. Wyraził jednocześnie zdziwienie informacją zawartą w uzasadnieniu decyzji, że istnieje nadal zadłużenie w kwocie 899,23 zł, pomimo, że był informowany o wywiązywaniu się na bieżąco z układu ratalnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazano jedynie dodatkowo, że aktualnie zadłużenie z tytułu zaległych składek za okres grudnia 1998r wynosi łącznie 426,91 zł (należność główna 144,91 zł oraz odsetki za zwlokę 282 zł).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej [p.p.s.a.], obowiązany jest je uchylić w razie stwierdzenia, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Jak wynika akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę od zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od prowadzonej przezeń działalności gospodarczej za okres do 31 grudnia 1998r.

Normujący zagadnienie umarzania składek na ubezpieczenia społeczne - i prawidłowo przywołany przez organy jako materialnoprawna podstawa rozstrzygnięcia - przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi w ust. 1, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl ust. 2 artykułu 28 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( dalej u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955).

Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 Kodeksu postepowania administracyjnego ( dalej: K.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej, przy zastosowaniu przysługującego im uprawnienia do uznaniowości tej kategorii decyzji.

Dotyczy to w szczególności ustaleń o wysokości dochodów skarżącej, jej stanu rodzinnego, majątkowego i sytuacji zdrowotnej, które zostały poczynione w stopniu pozwalającym na rzetelne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

W sprawie nie budzą wątpliwości poczynione przez organ w ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenia w kwestii osiągania przez skarżącą dochodów z przyznanego jej od dnia 1 marca 2011 r. świadczenia emerytalnego w kwocie 1.441,22 zł brutto (1.187,94 zł netto). Do bieżących wydatków skarżącej związanych z jej utrzymaniem zaliczono zgodnie z przedłożonymi dokumentami czynsz - 283,74 zł, energię elektryczną - ok. 100,00 zł, gaz - ok. 100,00 zł, ratę z tytułu zaległości w spółdzielni mieszkaniowej ok. 50,00 zł, ratę z tytułu spłaty zadłużenia w ZUS - 189,44 zł a także wykazywane przez nią wydatki na lekarstwa ok. 150,00 zł oraz środki higieniczne - ok. 70,00 zł.

Należy przy tym zauważyć, że znaczna część miesięcznego obciążenia finansowego skarżącej dotyczy spłaty zadłużenia wobec ZUS i wynika z zawartego przez skarżącą w dniu 24.04.2007 r. układu ratalnego (umowa nr [...]). Umową tą, na wniosek samej zainteresowanej, objęto zaległości wobec Zakładu z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres od 11.1997 r. do 12.1998 r. w łącznej kwocie (wraz z odsetkami za zwłokę) 10.527,18 zł, z okresem spłaty od 15.05.2007 r. do 16.04.2012 r. Jak wskazywał organ, na dzień 14.03.2012 r. na koncie dłużnika figurowało zadłużenie wynikające z tej umowy w łącznej kwocie 899,23 zł (należność z tytułu składek 305,23 zł oraz należność z tytułu odsetek 594 zł). Z odpowiedzi na skargę wynikało dodatkowo, że zadłużenie to uległo dalszemu zmniejszeniu i wynosiło już 426,91 zł (należność z tytułu składek 144,91 zł, należność z tytułu odsetek 282 zł).

Istotnym dla sprawy jest nie tyle sama kwestia wysokości istniejącego jeszcze zadłużenia wynikającego z układu ratalnego, gdyż takie pełne rozliczenie winien dokonać Zakład po zakończeniu obowiązywania umowy, ale fakt, że umowa ta w dacie złożenia wniosku o umorzenie odsetek była nadal w toku realizacji. Dlatego też organy obowiązane były uwzględnić w swoim rozstrzygnięciu istniejący wówczas stan zadłużenia, który niewątpliwie w czasie trwania postępowania ulegał systematycznemu zmniejszeniu, wskutek spłaty kolejnych należności objętych układem ratalnym.

Należy też podkreślić, że przedmiotem objętym żądaniem skarżącej były wyłącznie odsetki za zwłokę od zaległości powstałych przed 31.12.1998 r., a zatem za tożsamy okres, jaki został objęty zawartym układem ratalnym. Dobrodziejstwem tego układu ratalnego jest to, że w sytuacji wywiązania się z niego przez zobowiązaną, uwzględnione w jego ramach odsetki za zwłokę obliczane są według stanu na dzień złożenia wniosku o rozłożenie na raty. Zgodnie bowiem z art. 29 ust u.s.u.s. od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tych ulg. Jednocześnie w ramach ust. 3 tego przepisu zastrzeżono, że jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na zasadach określonych w ustawie - Ordynacja podatkowa.

Dopiero zatem pełne zakończenie i rozliczenie wykonania zawartego układu ratalnego powoduje wygaśnięcie należności nim objętej, tym samym stanowi o nieistnieniu już zadłużenia.

Wbrew zarzutom skargi, rozpoznając ponownie sprawę organ, zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w wyroku z dnia 3.11.2011r sygn. akt I SA/Op 315/11, odniósł się ponownie do wskazywanej przez skarżącą głównej przyczyny wystąpienia przez nią o wnioskowaną ulgę, jaką był zły stan zdrowia. Jak wówczas zauważył Sąd, organ ponownie rozpoznający sprawę wskazał wprawdzie, iż wnioskodawczyni "zmaga się z wieloma chorobami" i "wymaga pomocy osoby trzeciej przy podstawowych czynnościach życiowych" to jednak nie sposób było stwierdzić, czy ostatecznie organ uznał, że wystąpiła przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanej, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składki, czy też stwierdził jak brak.

W ramach obecnie zaskarżonej decyzji, organ ubezpieczeniowy, zgodnie z tym wskazaniem Sądu zajął wyraźne stanowisko w tym względzie. Uznał bowiem, że wprawdzie u skarżącej stwierdzono istnienie przewlekłej choroby, mimo to, z uwagi na uzyskiwanie przez nią dochodów ze świadczeń emerytalnych, brak było podstaw do stwierdzenia, że w wyniku tej choroby doszło do pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. A taki warunek wynika z treści tej przesłanki umorzeniowej uregulowanej w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Z tym stanowiskiem organu trzeba się zgodzić, gdyż niewątpliwie skarżąca uzyskuje obecnie stały dochód, niezależny od stanu jej zdrowia. Jednocześnie fakt dokonywania przez nią spłaty ratalnej zadłużenia świadczy również o istnieniu możliwości spłaty zaległości. Co więcej, organ ubezpieczeniowy udzielił jej także w tym względzie wymiernej pomocy, gdyż rozłożenie na raty zaległości również stanowi jedną z ustawowych form ulg w płatności należności.

Wprawdzie, jak podnosi w skardze pełnomocnik skarżącej, po ponownym rozpoznaniu sprawy stanowisko organu w kwestii umorzenia odsetek pozostało nadal odmowne, ale jak zaznaczył Sąd we wcześniejszym wyroku z dnia 3.11.2011 r .sygn. akt I SA/Op 315/11, nawet jeśli organ w ponownym rozpoznaniu sprawy stwierdzi, że wystąpiła przesłanka przewlekłej choroby skarżącej pozbawiającej zobowiązanej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie składki, to i tak, takie ustalenie nie obliguje organu do przyznania wnioskowanej ulgi. Sąd podzielił także w całości te rozważania organu, które odnosiły się do oceny pozostałych przesłanek umorzenia należności, a wynikających z uregulowań art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne .

Niewątpliwie też opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwowym funduszem celowym powołanym w celu realizacji określonych zadań, m.in. wypłaty rent, emerytur czy zasiłków chorobowych oraz prewencji rentowej. Należności z tytułu składek stanowią przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z których finansowana jest m.in. wypłata bieżących świadczeń osobom uprawnionym. Należności te w podstawowy sposób zasilają system ubezpieczeń społecznych i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje Zakład, a w konsekwencji zapobiegają powiększaniu długu publicznego.

Umorzenie należności z tytułu składek stanowiących przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi nadzwyczajną instytucję, pozwalającą w wyjątkowych sytuacjach na odstąpienie od realizacji ustawowego obowiązku, z uwagi na zaistnienie szczególnych okoliczności powodujących brak realnych możliwości wywiązania się przez zobowiązanego tego obowiązku. Nawet jednakże w takiej sytuacji, ustawodawca pozostawił prawo wyboru rozstrzygnięcia organowi ubezpieczeniowemu, zawężając jednocześnie sądową kontrolę legalności takich rozstrzygnięć wyłącznie do kwestii oceny, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Kontroli Sądu, jak już wyżej wskazano, podlega zatem nie sama zasadność odmowy umorzenia należności - gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej - lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa procesowego. Z tego względu obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, jak również nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia.

Ponieważ tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji, na obecnym etapie sprawy nie wykazała wadliwości działania organu, brak było podstaw do uwzględnienia skargi.

Jednocześnie odnosząc się do podniesionej w skardze okoliczności naliczenia składek i związanych z nimi odsetek za zwłokę za okres, w którym skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim, nie pobierając z tego tytułu zasiłku chorobowego, Sąd stwierdza, że zagadnienie to nie mieści się w zakresie sądowej kontroli rozstrzygnięć organów ubezpieczeniowych, sprawowanej przez sądy administracyjne. Zagadnienia prawidłowości naliczania składek za poszczególne okresy ubezpieczeniowe, czy ich wysokość, nie mieszczą się w zakresie kompetencyjnym sądów administracyjnych, ale należą do kompetencji sądów powszechnych, w tym Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Dla niniejszej sprawy istotnym jedynie było, czy w zakresie wysokości składek, od który następnie naliczane były odsetki za zwłokę, mające podlegać umorzeniu, doszło do ustalenia ich wysokości.

Jak wynika z akt sprawy zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne została określona w decyzji z dnia 28.08.2006r nr [...], która to decyzja stała się następnie podstawą do dokonania przez sąd wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącej.

Skoro zatem doszło do określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek, a decyzja ta nie została podważona przez skarżącą w przewidzianym dla niej trybie zaskarżenia, ma ona moc wiążącą w zakresie zawartych w niej rozstrzygnięć.

Skoro jednakże obecnie skarżąca wywodzi, że doszło do wadliwego obliczenia określonego w ramach tej decyzji zadłużenia z tytułu należności składkowych, poprzez uwzględnienie okresu nieskładkowego, to winna skorzystać z tych środków prawnych, które umożliwią jej wzruszenie tego rozstrzygnięcia organu. Takim jednakże środkiem prawnym nie może być kwestionowanie wysokości należności ustalonej decyzją, w ramach postępowania umorzeniowego.

Można jedynie zauważyć na marginesie, że w ramach zawartego na wniosek skarżącej układu ratalnego objęto także kwotę zadłużenia wynikającą z decyzji z dnia 28.08.2006 r. nr [...], a zatem sama skarżąca wskazywała wówczas na jej wymagalność.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił