Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2841/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1330
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1330 - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant sekretarz sądowy Paulina Sierkin po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. S. A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 319/16 w sprawie ze skargi P. S. A. z siedzibą w P. na decyzję P. S.A. z siedzibą w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od P. S.A. z siedzibą w W. na rzecz O. S. A. z siedzibą w P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S.A. z siedzibą w P. na decyzję P. S.A. z siedzibą w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.

P. S.A. z siedzibą w W. decyzją z [...] grudnia 2015 r. Nr [...] utrzymała w mocy własną decyzję z [...] listopada 2015 r., którą to decyzją odmówiono udostępnienia informacji publicznej P. z siedzibą w P. objętych wnioskiem z [...] listopada 2014 r. w zakresie pkt 2 b, c i d wniosku, tj.

- kosztów pośrednich działalności (innych niż koszty utrzymania, koszty prowadzenia ruchu kolejowego, amortyzacja i koszty finansowania działalności),

- kosztów finansowych związanych z obsługą kredytów (i innych źródeł finansowania, takich jak na przykład koszty emisji i wykupu obligacji) zaciągniętych przez P. S.A. na rozwój i modernizację udostępnianej infrastruktury,

- amortyzacji, w zakresie w jakim nie była ona dokonywana na podstawie rzeczywistego zużycia infrastruktury wynikającego z ruchu kolejowego, lecz zgodnie z zasadami rachunkowości.

Jako podstawę materialnoprawną odmowy udostępnienia informacji publicznej P. S.A. wskazała art. 5 ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej uznając, że żądanie informacji stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Wskazała, że zawarte we wniosku informacje, dotyczące kalkulacji cen za świadczone usługi, objęte zostały klauzulą tajności, bowiem są to dane szczególnie wrażliwe odnoszące się do sposobu kształtowania polityki cenowej przedsiębiorcy i formowania jego oferty handlowej. Podkreśliła, że odmowa udostępnienia danych dotyczących kształtowania oferty handlowej i cen jest zjawiskiem powszechnym w obrocie gospodarczym. Nadto wskazała, że żądane informacje dotyczą sfery finansowej, gospodarczej, organizacyjnej, nie dotyczą interesu publicznego lecz prywatnego.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. S.A. z/s w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poprzez uznanie, że dopuszczalna była odmowa udostępnienia informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy. Nadto zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez pominięcie, że postępowanie dotyczyło podmiotu wykonującego zadanie publiczne.

Rozwijając zarzuty w uzasadnieniu skargi podniesiono, że żądane informacje dotyczyły danych historycznych. Wskazano, że objęte wnioskiem informacje o kosztach stanowiły podstawę do zatwierdzenia stawek przez Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, nadto, że zasady kalkulacji stawek, jako załącznik nr 6 do wniosku P. S.A., zostały opublikowane na stronie internetowej UTK. Zarzucono, że P. nie wykazała w jaki sposób ujawnienie wnioskowanych informacji mogłoby narazić Spółkę na skodę. Podniesiono, że Spółka dysponuje majątkiem publicznym. Zarzucono też, że żądane informacje utraciły przymiot tajemnicy przedsiębiorstwa, poprzez dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Prezesem UTK organizacji społecznych w postępowaniu o zatwierdzenie opłat P. S. A.

W odpowiedzi na skargę P. S.A. wniosła o oddalenie skargi podkreślając, że żądane informacje stanowią informacje objęte tajemnicą przedsiębiorcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2016 r. oddalił skargę.

Zdaniem Sądu I instancji istota sprawy sprowadzała się do oceny, czy objęte wnioskiem informacje z dnia [...] listopada 2014 r. (pkt 2 b,c i d) stanowią informację publiczną oraz czy objęte są tajemnicą przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 2058 ze zm.).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Pojęcie "sprawa publiczna" wiąże się ściśle z przepisem art. 1 ust. 1 Konstytucji RP, który prawo do informacji łączy z działalnością organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Sprawą publiczną jest zatem działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i wymienionych wyżej samorządów oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym, czyli mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wywodził, że w świetle powyższego w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Ponadto informacja musi dotyczyć sfery istniejących już faktów i danych, a nie niezmaterializowanych w jakiejkolwiek postaci zamierzeń podejmowania określonych działań oraz może pochodzić od dowolnych podmiotów, jeżeli tylko dotyczy "sprawy publicznej" w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy.

Za informację publiczną uznaje się zatem m.in. treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej lub podmiotu niebędącego organem administracji publicznej, lecz wykonującego zadania publiczne bądź gospodarującego jego majątkiem publicznym. Są nią zarówno dokumenty bezpośrednio przez te podmioty wytworzone, jak i te, których używają one przy realizacji przewidzianych prawem zadań, nawet gdy nie pochodzą wprost od nich.

Sąd I instancji wskazał, że P. S.A. są podmiotem, w którym pakiet większościowy (64,02%) posiada Skarb Państwa, zaś pozostałe akcje znajdują się w posiadaniu P. S.A. (35,98%).

W ocenie Sądu, P. S.A. jest osobą prawną, w której Skarb Państwa ma pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów (art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy).

W ocenie Sądu I instancji nie ma także podstaw do kwestionowania przesłanki przedmiotowej stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej w niniejszej sprawie. Bezsprzecznie bowiem, żądanie strony skarżącej dotyczy zasad funkcjonowania P. S.A. w obszarze wykonywania zadań Zarządcy infrastruktury kolejowej (art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy) oraz w pewnym zakresie majątku publicznego (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, że konstytucyjnie prawo obywatela do informacji o charakterze publicznym, wynikające w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, nie jest nieograniczone. Sama Konstytucja w przepisie art. 61 ust. 3 stanowi, że ograniczenie prawa do informacji może nastąpić ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Natomiast przepis art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej przewiduje, iż prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzania i wykonywania funkcji, oraz w przypadku gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa.

Sąd I instancji wskazał, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie zawierają definicji pojęcia "tajemnica przedsiębiorcy". Przy akceptacji orzecznictwa i doktryny, na potrzeby stosowania art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej przyjmuje się definicję pojęcia "tajemnica przedsiębiorstwa", którą zawiera przepis art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.). Zgodnie z jego treścią przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 192/13 oraz z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 511/13 (Lex nr 1368966), na tajemnicę przedsiębiorcy składają się dwa elementy: materialny (np. szczegółowy opis sposobu wykonywania usługi, jej koszt) oraz formalny (wola utajnienia danych informacji). Tajemnicę przedsiębiorcy wyprowadza się z tajemnicy przedsiębiorstwa i pojęcia te w zasadzie pokrywają się zakresowo, choć tajemnica przedsiębiorcy w niektórych sytuacjach może być rozumiana szerzej. Tajemnicę przedsiębiorcy stanowią informacje znane jedynie określonemu kręgowi osób i związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością, wobec których podjął on wystarczające środki ochrony w celu zachowania ich poufności (nie jest wymagana przesłanka gospodarczej wartości informacji jak przy tajemnicy przedsiębiorstwa). Informacja staje się tajemnicą, kiedy przedsiębiorca przejawi wolę zachowania jej jako niepoznawalnej dla osób trzecich. Nie traci natomiast swojego charakteru przez to, że wie o niej pewne ograniczone grono osób zobowiązanych do dyskrecji (np. pracownicy przedsiębiorstwa). Utrzymanie danych informacji jako tajemnicy wymaga podjęcia przez przedsiębiorcę działań zmierzających do wyeliminowania możliwości dotarcia do nich przez osoby trzecie w normalnym toku zdarzeń, bez konieczności podejmowania szczególnych starań.

Przedstawione stanowisko Sąd I instancji podzielił i przyjął jako własne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że informacje o szczegółowym sposobie kalkulacji kosztów są danymi mającymi istotne znaczenie z punktu widzenia działalności P. S.A., odnoszą się bowiem do sposobu kształtowania polityki cenowej przedsiębiorcy i formułowania jego oferty handlowej. Ochrona danych dotyczących kształtowania oferty handlowej i kosztów jest zjawiskiem powszechnym w obrocie gospodarczym. Informacji dotyczących sposobu kształtowania polityki cenowej nie sposób przy tym utożsamiać z informacjami dotyczącymi stosowanych cen, które są jawne. Kwestie te zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1297 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2014 r. w sprawie warunków dostępu i korzystania z infrastruktury kolejowej (Dz. U. z 2014 r., poz. 788 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art. 33 powołanej ustawy, Zarządca (P. S.A.) określa wysokość opłat za korzystanie przez przewoźników kolejowych z infrastruktury kolejowej (ust. 1). Stawki jednostkowe opłaty podstawowej oraz opłaty dodatkowe, poza opłatami za korzystanie z prądu trakcyjnego, wraz z kalkulacją ich wysokości przekazuje się Prezesowi UTK (ust. 7). Prezes UTK w terminie 30 dni od dnia otrzymania stawek, o których mowa w ust. 7, zatwierdza je albo odmawia zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności z zasadami, o których mowa w ust. 2-6, art. 344 oraz przepisami wydanymi na podstawie art. 35 (ust. 8).

Natomiast w myśl § 16 wskazanego rozporządzenia, Zarządca, nie później niż w terminie 9 miesięcy przed dniem wejścia w życie rozkładu jazdy pociągów, przedkłada do zatwierdzenia Prezesowi UTK projekt:

1) stawek jednostkowych opłaty podstawowej,

2) stawek opłat za usługi wymienione w części II załącznika do ... ( ust.1).

Do projektu o którym mowa w ust. 1, Zarządca dołącza wykaz zarządzanych linii kolejowych z przyporządkowania im stawek dla pociągów, o których mowa w § 7, oraz zasady zwiększania stawek wraz ze współczynnikami, o których mowa w § 11, a także zasady przyznawania ulg w opłacie, o których mowa w § 9 (ust. 2).

Na żądanie przewoźnika zarządca powinien umożliwić mu zapoznanie się z projektem, o którym mowa w ust. 1, a także z wykazem, o którym mowa w ust. 2. Powyższe także wskazuje, że ustawodawca odróżnia pojęcie projektowanych stawek jednostkowych od pojęcia sposobu ich kalkulacji (kosztów pośrednich, finansowych, kosztów amortyzacji).

Zdaniem Sądu I instancji również formalny element tajemnicy przedsiębiorcy w odniesieniu do żądanych informacji w rozpoznawanej sprawie występuje. W świetle bowiem uchwały Nr [...] Zarządu P. z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie zasad funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji w P. S.A. a następnie uchwałą nr [...] Zarządu P. S.A. z [...] września 2014 r. w sprawie ustalania zasad funkcjonowania Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem informacji w P. S.A., informacje dotyczące kalkulacji cen na usługi świadczone przez P. S.A. objęte zostały tajemnicą przedsiębiorcy.

W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że odmowa udostępnienia żądanych informacji była uzasadniona na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zw. z art. 11 ust. 4 o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Odnosząc się do zarzutu, że żądane informacje mają wartość historyczną, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z poglądem tym w żaden sposób zgodzić się nie można. Zapoznanie się z informacjami handlowymi dotyczącymi sposobu, techniki, zasad kalkulacji kosztów, samo w sobie stanowi tajemnicę niezależne od upływu czasu. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie stanowi i nie może stanowić instrumentu dostępu do tajemnic gospodarczych. Fakt dysponowania przez P. S.A. publicznymi środkami nie oznacza automatycznie, że koszty prowadzenia działalności objęte wnioskiem informacyjnym stają się jawne, łatwo dostępne. Ustawa o dostępie nie może być nadużywana w stosunkach gospodarczych, rynkowych podmiotów gospodarczych. Podkreślić nadto należy, iż skarżąca nawet nie twierdziła, że celem uzyskania żądanych informacji jest cel publiczny.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. S.A. z siedzibą w P. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:

a) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. zdanie pierwsze, które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do argumentacji podniesionej w skardze wskazującej na to, że informacje o których dostęp wystąpił skarżący, nie stanowią tajemnicy przedsiębiorcy, pomimo iż była ona bezpośrednio powiązana z treścią zarzutu podniesionego w skardze i ograniczeniu się przez Sąd I Instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do tego, iż żądane informacje mają wartość gospodarczą dla P. S.A. bez przedstawienia jakiejkolwiek argumentacji, potwierdzającej takie ustalenia;

b) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 16 września 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że możliwa była odmowa udostępnienia informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy, w sytuacji gdy informacje te nie stanowiły tajemnicy przedsiębiorcy;

c) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez uznanie, że prawo do informacji publicznej jest uzależnione od tego, aby celem jej uzyskania był cel publiczny, pomimo tego, że prawo do uzyskania dostępu do informacji publicznej nie jest uzależnione od celu, który ma wnioskodawca żądający jej udostępnienia.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodzono, że stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. zdanie pierwsze uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji bardzo lakonicznie odniósł się do argumentacji Skarżącego wskazującej na to iż żądane przez O. informacje nie stanowią tajemnicy przedsiębiorcy P.

Podniesiono, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ograniczono się jedynie do stwierdzenia, iż informacje, o których udostępnienie wystąpił O., stanowią tajemnicę przedsiębiorcy, gdyż P. ich nie ujawnia, a mają one wartość gospodarczą dla P. Ponadto Sąd I instancji uznał, że bez znaczenia pozostaje fakt, iż żądane informacje mają charakter historyczny, gdyż zdaniem Sądu I instancji: ,,Zapoznanie się z informacjami handlowymi dotyczącymi sposobu, techniki, zasad kalkulacji kosztów, samo w sobie stanowi tajemnicę niezależne od upływu czasu."

W ocenie O. stanowisko Sądu I instancji jest nieprawidłowe.

Skarżący kasacyjnie wywodził, że znacząca część danych, o których udostępnienie wystąpiła skarżąca, nie dotyczy aktualnych danych o kosztach P., lecz danych historycznych. Takie dane z istoty swojej nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa. Upływ czasu powoduje, że takie informacje tracą wartość gospodarczą, a w konsekwencji nie stanowią one już tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Na powyższą okoliczność zwrócił uwagę Sąd Unii Europejskiej w postanowieniu z dnia 15 czerwca 2006 r. w sprawie T-271/03. Upływ czasu niewątpliwie powoduje, że informacje kosztowe tracą wartość gospodarczą, gdyż wiedza o nich, nie wpływa żaden sposób na działania konkurencji. W ocenie O. nie jest bowiem możliwe efektywne wykorzystanie takich informacji, gdyż w ramach aktualnej działalności wykorzystywane są już inne, nowsze informacje. Nieaktualne informacje kosztowe nie mają żadnego wpływu na podejmowanie decyzji w sprawie przyszłych działań przedsiębiorcy.

Ponadto wskazano, że opublikowana została informacja o kosztach P., które stanowiły podstawę do zatwierdzenia stawek jednostkowych opłaty podstawowej i opłat dodatkowych za korzystanie z infrastruktury kolejowej P. dla najnowszych rozkładów jazdy pociągów (rozkład 2015/2016) na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Transportu Kolejowego.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie , ujawnienie do wiadomości publicznej, i to na oficjalnej stronie Organu, szczegółowych informacji kosztowych dotyczących bieżących/przyszłych okresów potwierdza, że również tego rodzaju informacje obejmujące okresy przeszłe, historyczne, nie stanowią tajemnicy przedsiębiorcy.

Ponadto wskazano, że w niniejszej sprawie wykładnia przepisów dotyczących dostępu do informacji publicznej musi być dokonywana z uwzględnieniem zasady skuteczności wymagającej, aby państwo członkowskie zapewniało możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń w przypadku niezgodności prawa krajowego z prawem unijnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113).

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca kasacyjnie podniosła zarzut naruszenia art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a., czego upatruje w nieodniesieniu się w uzasadnieniu wyroku do argumentacji podniesionej w skardze wskazującej na to, że informacje, o których dostęp wystąpił skarżący nie stanowią tajemnicy przedsiębiorcy, pomimo że argumentacja ta była bezpośrednio powiązana z treścią zarzutu podniesionego w skardze i ograniczeniu się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do tego, że żądane informacje mają wartość gospodarczą dla P. S.A. bez przedstawienia jakiejkolwiek argumentacji potwierdzającej takie ustalenia.

Zarzut ten jako zasadny zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. stanowi, że: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie". Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14 funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., FSK 2633/04, LEX 173345; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13). W sytuacji jednak, gdy zarzuty strony skarżącej dotykają kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ich całkowite pominięcie albo potraktowanie marginalne czyni uzasadnienie wyroku wadliwym w stopniu istotnym, tj. uniemożliwiającym przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazywano przede wszystkim okoliczność, że znaczna część danych, o których udostępnienie wystąpiono, nie dotyczy aktualnych danych o kosztach P. S.A., lecz danych historycznych, które z istoty swojej nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa, gdyż upływ czasu powoduje, że tracą one wartość gospodarczą. Strona skarżąca powoływała się przy tym na takie właśnie swoje stanowisko prezentowane w toku dotychczasowego postępowania wsparte orzecznictwem unijnym. Istotne było zatem ustalenie, czy w istocie dane objęte wnioskiem mają taki charakter historyczny, który wykluczałby kwalifikowanie w realiach niniejszej sprawy wnioskowanych informacji (lub ich części) jako objętych tajemnicą przedsiębiorcy w rozumieniu art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w materialnym rozumieniu tego pojęcia.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji ograniczył swoje stanowisko w tym zakresie do stwierdzenia, że nie można się zgodzić z powyższym poglądem, gdyż zapoznanie się z informacjami handlowymi dotyczącymi sposobu, techniki, zasad kalkulacji kosztów samo w sobie stanowi tajemnicę niezależnie od upływu czasu. Sąd I instancji nie rozważył, czy wnioskowane informacje mają w istocie - w całości lub w części - charakter historyczny, a jeżeli tak, to czy okoliczność ta wyklucza kwalifikowanie określonych informacji jako objętych tajemnicą przedsiębiorstwa i wreszcie, czy tego rodzaju okoliczności występują w realiach niniejszej sprawy, w której domagano się informacji za lata 2003-2014. Należy zwrócić uwagę, że w powoływanym przez stronę skarżącą kasacyjnie w toku postępowania postanowieniu Sądu z dnia 15 czerwca 2006 r. T-271/03 zaprezentowano stanowisko, że w stosunku do danych dotyczących faktów sprzed kilku lat, tylko w wyjątkowych okolicznościach można zastosować poufność takich danych, jeżeli zostaną przedstawione dowody, że niezależnie od ich historycznego charakteru w danym przypadku stanowią one zasadnicze elementy pozycji handlowej zainteresowanego przedsiębiorstwa z jednoczesnym wskazaniem na orzecznictwo w tym zakresie. W kontekście oceny wystąpienia w niniejszej sprawie materialnego elementu pojęcia "tajemnicy przedsiębiorcy" nie było wystarczające odnotowanie przez Sąd oświadczeń P. S.A., że wnioskowane informacje przedstawiają dla niego istotne znaczenie ponieważ odnoszą się one do sposobu kształtowania polityki cenowej przedsiębiorcy i formułowania jego oferty handlowej. W takiej sytuacji niezbędne jest dokonanie oceny stanowiska adresata wniosku przez pryzmat istoty regulacji zawartej w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., czego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uczynił.

Ponadto Sąd I instancji nie dokonał analizy, czy powyższa informacja o charakterze historycznym podlega ochronie z uwagi na fakt (co było podnoszone w skardze), iż opublikowane zostały informacje o kosztach P., które stanowiły podstawę zatwierdzenia stawek jednostkowych opłat podstawowych i opłat dodatkowych za korzystanie z infrastruktury kolejowej P. dla najnowszych rozkładów jazdy pociągów (rozkład 2015/2016) na oficjalnej stronie internetowej Urzędu Transportu Kolejowego.

Skoro trafny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a., to przedwczesne było wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że wadliwość uzasadnienia wyroku czyni przedwczesną ocenę pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14; wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GSK 465/15). Konieczne jest uprzednie wyjaśnienie przez Sąd I instancji, z jakich powodów uznaje za trafne oświadczenie adresata wniosku, że stan faktyczny niniejszej sprawy podpada pod przesłankę "tajemnicy przedsiębiorcy" z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. z przytoczeniem argumentacji odnoszącej się do zarzutów skargi, a także – w przypadku przyjęcia wystąpienia tej przesłanki – ocena decyzji o odmowie udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej z punktu widzenia konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

Mając na względzie powyższe w oparciu o art. 185 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach rozstrzygnięto w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.