Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 448/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 13a ust. 1, art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...]. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570), w związku z art. 4, art. 13a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.p.w.d.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...], zmieniającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J.P., w ten sposób, że orzeczono o odmowie świadczenia wychowawczego na dziecko J.P., w wysokości 500,00 zł od dnia 1 września 2020 r.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 3 lipca 2019 r. J.P. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.P. na okres świadczeniowy 2019/2021. Prezydent Miasta Ł., po rozpatrzeniu powyższego wniosku, uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w u.p.p.w.d., informacją z dnia 18 lipca 2019 r. przyznał J.P. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J.P. w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. W dniu 23 lutego 2020 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło pisemne oświadczenie J.P., z którego wynika, że dziecko J.P. od września 2020 r. mieszka wraz z matką w C. i obecnie codzienną faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje jej matka – I. K.

Wskazaną powyżej decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J. P. (o przyznaniu którego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. J.P. został poinformowany w dniu 18 lipca 2019 r.), w ten sposób, że orzeczono o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.P. w wysokości 500,00 zł w okresie od 1 września 2020 r. Organ stwierdził, że świadczenia za okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 28 lutego 2021 r. zostały wypłacone na wskazany przez J. P. rachunek bankowy.

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożył J.P., w którym wskazał, że przez cały czas utrzymuje kontakty z córką we wszystkie weekendy od piątku do niedzieli, przez jakiś czas specjalnie nie pracował w piątki i widział się z córką od czwartków wieczorem. Ponadto partnerka z córką przebywały ze skarżącym w okresach świątecznych oraz feryjnych od 22 grudnia 2020 r. do 17 stycznia 2021 r. Środki z konta na które wpływało świadczenie, były pobierane przez partnerkę i wykorzystywane w całości na potrzeby dziecka.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na treść art. 4 u.p.p.w.d., stwierdziło, że podstawowe znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego ma wykazanie, czy dziecko pozostaje pod opieką oraz na utrzymaniu rodziców, ponieważ świadczenie wychowawcze przyznawane na u.p.p.w.d. ma na celu pokrycie wydatków zaspokajających potrzeby dzieci. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczenia należnego dziecku do rąk osoby, która się nim opiekuje. W związku z faktem, że J.P. nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem - J.P. od dnia 1 września 2020r., tym samym skarżący nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko mu nie przysługuje. O przypadkach, w których nie przysługuje świadczenie wychowawcze, jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu pierwszej instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, J.P. był pouczony we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz w informacji przyznającej świadczenie.

Ponadto odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło, że nie ma znaczenia fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego matce dziecka, bowiem J.P. od dnia 1 września 2020 r. nie spełnia ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł J.P., zarzucając naruszenie obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności przepisów u.p.p.w.d. oraz przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że stanowisko organu drugiej instancji jest efektem braku wnikliwego zbadania okoliczności faktycznych sprawy. Skarżący wyjaśnił, że w lutym 2021 r. będąc w Urzędzie oświadczył, że dziecko wraz z matką przebywa czasowo u dziadków, jednak nikt nie pytał o przyczyny takiego stanu rzeczy, również organ drugiej instancji nie sprawdził, dlaczego dziecko wraz z matką przebywa u dziadków. Skarżący stwierdził, że powyższa sytuacja była jedynie tymczasowa z uwagi na to, że jego praca pracy polega na kontakcie z pacjentami, co wiązało się ze znacznym ryzykiem zarażenia COVID-19. Dlatego też wraz z matką dziecka zdecydowali, że na jakiś czas przeprowadzą się do dziadków. Dalej skarżący podkreślił, że co najmniej od czwartków wieczór, a zawsze w każdy weekend jeździł do matki i dziecka do C. i tam z nimi mieszkał. Ponadto w okresie przerw świątecznych i ferii, kiedy nie miał aż tak częstych kontaktów z pacjentami, córka wraz z matką przyjeżdżały do Łodzi, gdzie wspólnie mieszkali. Ponadto cały czas nieprzerwanie ponosił i nadal ponosi koszty utrzymania córki. Zdaniem J.P., dziecko i jego matka nigdy nie przestały z nim zamieszkiwać, a jedynie okresowo i tymczasowo wyjeżdżały do dziadków z uwagi na pracę skarżącego. W ocenie J.P., powyższe wyjątkowe okoliczności tymczasowego przebywania córki z mamą u dziadków nie zostały przez urzędy w ogóle zbadane. Oświadczenie, które znajduje się w aktach, zostało mu podyktowane przez urzędnika, który po tym jak skarżący wyjaśnił mu, jak wygląda sytuacja, uznał, że takie pismo powinno znaleźć się w aktach. Skarżący stwierdził, że nikt nie informował go, że jest to sytuacja, która powoduje, że świadczenie nie będzie mu przysługiwało, a ponadto, że będzie zmuszony oddać to, co już mu wypłacono. Skarżący stwierdził, że nie miał świadomości, że tymczasowe wyjazdy córki mogą spowodować nienależność świadczenia 500 plus.

Skarżący wskazał jednocześnie, że stwierdzenie, iż został pouczony o obowiązku niezwłocznego informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń jest nieprawdziwe. Nikt zarówno w formularzu, który wypełniał, jak i w urzędzie gdzie składał wniosek, nie informował, że w okresach, w których córka wyjedzie z mamą do dziadków, świadczenie 500 plus nie będzie przysługiwało. Ponadto stwierdził, że organy nie wskazały, jak długo córka powinna przebywać poza domem, aby uznać, że świadczenie nie przysługuje.

Następnie skarżący wskazał, że ustawodawca wprowadza łącznie dwie przesłanki ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Po pierwsze, jest to wypłacenie świadczenia pomimo zaistnienia okoliczności wyłączających uprawnienie do tego świadczenia, co wyraża normatywne sformułowanie "ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego lub wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego". Po drugie, pouczenie wnioskodawcy o okolicznościach skutkujących utratą prawa do pobierania świadczenia; świadome wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą świadczenia. Spośród tych przesłanek w tej sprawie relewantną prawnie, a sporną w sprawie okolicznością jest świadomość skarżącego pobrania nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a to z uwagi na rzekome pouczenie o utracie prawa do świadczenia wychowawczego w razie dłuższej nieobecności córki i jej mamy w miejscu stałego zamieszkania. Jednocześnie J.P. wskazał, że na gruncie przepisu art. 25 u.p.p.w.d. wprost podnosi się, że "świadczenie nienależnie pobrane" należy rozumieć jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że podstawę rozpoznania niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowił przepis art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), powoływanej dalej jako: "ustawa covidowa". Wyjaśnić należy, że w związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 7 września 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżący nie potwierdził możliwości technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, w tym nie podał adresu na platformie ePUAP, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 8 października 2021 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 7 września 2021 r.).

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021r., poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko (córkę) skarżącego, w ten sposób, że organ orzekł o odmowie świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł od dnia 1 września 2020 r.

Biorąc pod uwagę powyżej nakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnych, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia uchylenie tych decyzji w całości.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.p.p.w.d.". Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.). Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka albo dyrektora domu pomocy społecznej. Natomiast, jak wynika z art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d., przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji.

Zawarta w powyżej powołanym przepisie art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. norma wprost określa cel wprowadzenia przez prawodawcę świadczenia wychowawczego, które to świadczenie ma na celu "częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych." Intencje ustawodawcy w powyższym zakresie potwierdza uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216), gdzie wskazano, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Rodziny wychowujące potomstwo będą mogły otrzymać nowe świadczenie wychowawcze. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18. roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci". W uzasadnieniu projektu podniesiono nadto, że "istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia". Podkreślić należy, że zgodnie z wypracowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, użyte przez ustawodawcę pojęć takich jak: "wydatki", "opieka", "zaspokojenie potrzeb", charakteryzują faktyczne działania, odwołujące się do ich rzeczywistego ponoszenia lub realizowania przez podmioty uprawnione do świadczenia wymienione w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.

Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że podmiot, który wnosi o wypłatę tego świadczenia, musi sprawować nad dzieckiem faktyczną rzeczywistą opiekę, uczestniczyć w jego wychowywaniu, czy też zaspokajać potrzeby życiowe podopiecznego, a jednym z wyznaczników sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem jest niewątpliwie wspólne zamieszkiwanie z nim (por. wyroki NSA z dnia 16 czerwca 2020 r., I OSK 2001/19; z dnia 9 lipca 2020 r., I OSK 3053/19; z dnia 23 lipca 2020 r., I OSK,3123/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 lutego 2021 r., II SA/Gl 1233/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, zarówno skarżący, jak i matka dziecka posiadali pełnię praw rodzicielskich względem córki J. P. Ponadto, jak wynika z ustaleń faktycznych sprawy, nie zostało wydane orzeczenie sądu o ustaleniu opieki naprzemiennej nad dzieckiem, co oznacza, że w sprawie nie znajdował zastosowania przepis art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.

Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Zdaniem Sądu, powyższy przepis, pomimo jego niepowołania wprost przez organy prowadzące postępowanie w sprawie, stanowił de facto podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów obu instancji. Niewątpliwe bowiem informacja powzięta przez organ właściwy - Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. (jednostkę organizacyjną Urzędu Miasta Ł. realizującą między innymi zadania z zakresu świadczeń wychowawczych), co do braku, począwszy od września 2020 r., sprawowania przez skarżącego faktycznej opieki nad małoletnią córką, w rozumieniu wskazanego wyżej art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. - w ocenie organów - stanowiła okoliczność świadczącą o zmianie sytuacji rodzinnej mającej wpływ na prawo do przyznanego skarżącemu świadczenia wychowawczego.

Jednocześnie podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego (art. 27 u.p.p.w.d.), jak również stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 25 u.p.p.w.d.), jest nowym postępowaniem wobec postępowania zakończonego czynnością materialno-techniczną ustalenia prawa do tego świadczenia, a jego wszczęcie i prowadzenie wymaga zachowania wszelkich reguł procesowych przewidzianych przepisami k.p.a. Z tym jednak zastrzeżeniem, że decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, wydawana na podstawie art. 27 w zw. z art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji). Powyższe oznacza, że w trybie art. 27 ustawy nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. W sytuacji gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), a dopiero później do orzekania (poprzez wydanie decyzji administracyjnej) o nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19; wyrok NSA z 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 stycznia 2021 r., II SA/Łd 593/20; wyrok WSA w Łodzi z 14 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 648/20; wyrok WSA w Łodzi z 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1076/18; wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2018 r., I SA/Wa 1537/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie Prezydent Miasta Ł. wydając w dniu [...] r. decyzję o zmianie przyznanego skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę J.P. niewątpliwie w sposób nieprawidłowy zakreślił datę, z jaką odmówił skarżącemu prawa do przedmiotowego świadczenia wychowawczego. Wskazując bowiem datę 1 września 2020 r., organ I instancji wydał decyzję, na mocy której zmienił dotychczasowe uprawnienia skarżącego, wynikające z pierwotnie przyznanego mu prawa do świadczenia wychowawczego ze skutkiem ex tunc (wstecz), co pozostaje w sprzeczności z wyrażonym wyżej poglądem, co do konstytutywnego charakteru decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 1 w zw. z art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d. Powyższe naruszenia prawa materialnego nie zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy, który pomimo przysługującego mu ogółu uprawnień orzeczniczych (reformatoryjnych i kasacyjnych) wynikających z art.138 k.p.a., utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podobnie organ odwoławczy nie dostrzegł również naruszeń prawa procesowego i nie odniósł się do podnoszonych przez skarżącego argumentów wskazujących jedynie na tymczasowy charakter pobytu jego córki wraz z matką u dziadków w C. Przyjęte rozstrzygnięcie tej kwestii bez rozważenia powodów tego stanu rzeczy i długości trwania owej "rozłąki z córką", zdaniem Sądu, skutkować może nieuprawnionym ograniczeniem władzy rodzicielskiej drugiego z rodziców, który w tego typu sytuacjach z uwagi na możliwość utraty świadczenia wychowawczego przez rodzica pobierającego przedmiotowe świadczenie (tymczasowo rozłączonego z dzieckiem, z uzasadnionych przyczyn, choćby takich jak np. wykonywany w dobie pandemii zawód rodzica noszący ryzyko zakażenia COVID-19), ograniczany byłby w możliwości wyjazdu z dzieckiem, co do którego przysługuje mu pełnia władzy rodzicielskiej. Kwestie te jako istotne dla sprawy - wymagały wyjaśnienia, stosownie do obowiązków organu wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a przede wszystkim organ zobowiązany był pouczyć skarżącego o skutkach złożenia ww. oświadczenia, stosownie do obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. Tymczasem Kolegium, pomimo przysługującego mu ogółu uprawnień orzeczniczych (reformatoryjnych i kasacyjnych) wynikających z art. 138 k.p.a., utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji uwzględni wyżej przedstawioną ocenę prawną Sądu i przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające, stosując przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a następnie stosownie do ustaleń poczynionych w oparciu o całokształt materiału dowodowego uwzględniający także stosowne wyjaśnienia strony wyda rozstrzygnięcie odpowiadające regulacjom prawa materialnego znajdującym zastosowanie w sprawie, uwzględniając przy tym cel regulacji zawartych w u.p.p.w.d., uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art.107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc