Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 43/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Asesor WSA Andrzej Kuna Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi C. S.A. w M. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2005r., Nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005r., Nr [...] Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2005r. umarzającą postępowanie w sprawie o unieważnienie patentu na wynalazek [...] udzielonego na rzecz P. z siedzibą w T. oraz zasądził solidarnie od wnioskodawcy C. S.A. z siedzibą w M. na rzecz uczestników postępowania R. H., B. M., K. N., B. K., S. M. zwrot kosztów postępowania.

Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz w związku z art. 256 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.).

Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:

Wnioskiem złożonym w dniu [...] grudnia 2003 r. do Urzędu Patentowego RP C. S.A. domagała się unieważnienia patentu na wynalazek [...] udzielonego na rzecz P. z siedzibą w T. z pierwszeństwem od [...] stycznia 1989r.

Jako przeciwnicy wniosku zostali wskazani: C’. S.A. w T. oraz współtwórcy wynalazku: R. H., S. M., B. M., B. N. i K. M.

Swój interes prawny w żądaniu unieważnienia przedmiotowego patentu C. S.A. opierała na fakcie zawisłego sporu sądowego z powództwa wskazanych wyżej współtwórców o zapłatę wynagrodzenia za stosowany wynalazek w latach 1989-1991. Przyznała nadto, że stosowała rozwiązanie przedstawione w patencie nr [...] we własnej oczyszczalni ścieków na podstawie pracowniczego projektu wynalazczego [...], zarejestrowanego za nr [...].

Podnosiła, że w świetle ww. projektu oraz całości przedstawionej dokumentacji, sporny wynalazek, w dacie zgłoszenia nie posiadał ustawowych warunków do uzyskania patentu, ponieważ nie był nowy. Rozwiązanie znane było z dokumentacji wykonanych na zlecenie C. przez kilka instytucji i został wdrożony w wyniku prowadzonych prac modernizacyjnych w ramach prac zleconych przez C.

W odpowiedzi na wniosek K. S.A. w T. wniosła o jego oddalenie. Wskazywała, że wnioskodawca w okresie stosowania i zgłoszenia wynalazku był jednostką wewnętrzną w wielozakładowym przedsiębiorstwie jakim było P. w T.. C’. S.A. były następcą prawnym P. w związku z przekształceniem w jednoosobową Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa z dniem [...] grudnia 1995r., natomiast K. S.A. jest następcą prawnym C’. S. A. w związku z przejęciem tej spółki w sposób określony w art. 492 § 1 pkt. 1 k.s.h.

Oddalenia wniosku o unieważnienie patentu domagał się współtwórca wynalazku R. H., wskazując na bezpodstawny zarzut braku cechy nowości wynalazku w dacie zgłoszenia.

Oddalenia wniosku o unieważnienie patentu dochodził także współtwórca B. M., wskazując, że cukrownia w M. w dacie zgłoszenia wynalazku nie była podmiotem prawa, lecz zakładem, który nie posiadał osobowości prawnej, będąc częścią przedsiębiorstwa państwowego C’. Wobec tego nie można twierdzić, iż stosowanie jakichkolwiek rozwiązań w C. S. A. mogło, w stosunku do zgłaszanego projektu, stanowić udostępnienie do wiadomości powszechnej danych do stosowania wynalazku.

Oddalenia wniosku o unieważnienie patentu domagali się także współtwórcy wynalazku B. M., R. H. oraz spadkobiercy współtwórcy wynalazku B. N.: K. N. i B. K., wskazując, że C. S. A. samodzielny byt prawny rozpoczęła w roku 1990, czyli po dacie zgłoszenia wynalazku, będącego przedmiotem postępowania.

W toku postępowania Urząd Patentowy ustalił, że okres ochrony na patent nr [...] P. wygasł w dniu [...] stycznia 1994r.

Patent zatem nie istniał już w dniu [...] grudnia 1995r., kiedy miało miejsce zawarcie aktu notarialnego przekształcającego P. w jednoosobową Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa C’. S.A. - rozpoczynające proces prywatyzacji P.

Wygasł prawie dwa lata wcześniej – w dniu [...] stycznia 1994 r. na skutek nieuiszczenia opłaty za II okres ochrony - obejmujący 6, 7 i 8 rok ochrony i wobec tego nie mogło dojść do przeniesienia tego prawa na rzecz jednoosobowej spółki Skarbu Państwa – C’. S.A., którego następcą prawnym była K. S.A.

Urząd Patentowy stwierdził, że w sprawie brak jest zarówno przedmiotu jak i podmiotu postępowania, skoro patent na wynalazek wygasł i nie ma następcy prawnego uprawnionego z patentu. Majątkowy charakter patentu oznacza, że patent jest zbywalny i podlega dziedziczeniu, zatem może on być przedmiotem obrotu prawnego. Zbycie takiego prawa może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy prawo to istnieje, czyli gdy patent jest w mocy. Przeniesienie prawa, czyli patentu na wynalazek może nastąpić w różnych formach, np. w drodze zawarcia odpowiedniej umowy, a także wskutek spadkobrania, gdy uprawnionym z patentu jest osoba, bądź osoby fizyczne.

Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Urząd Patentowy umorzył postępowanie w sprawie o unieważnienie spornego patentu.

C. S.A. z siedzibą w M. pismem z dnia [...].06.2005 r. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnosiła, że umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie narusza jej prawo wynikające z art. 8 kpa i nie budzi zaufania do działania organów administracji państwowej. Zdaniem Spółki umorzenie postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na brak następcy prawnego przedsiębiorstwa państwowego C’. łamie prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury w świetle wskazania przesłanek dowodzących braku nowości i nieoczywistości rozwiązania, jak i stanowiska K. S.A., która uznała się za następcę prawnego przedsiębiorstwa państwowego C’.

W odpowiedzi na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania w niniejszej sprawie R. H., B. M. oraz K. N. i B. . - będące spadkobierczyniami współtwórcy przedmiotowego wynalazku B. N. wnieśli o odrzucenie tego wniosku jako opartego na nieprawdziwych przesłankach, który ma na celu jedynie przedłużenie postępowania.

K. S.A. oraz K. M. (współtwórca patentu) nie zajęli stanowiska w sprawie ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie umorzenia niniejszego postępowania.

Urząd Patentowy utrzymując w mocy swoją decyzję po ponownym rozpatrzeniu sprawy na rozprawie w dniu [...] września 2005r. wskazał, iż patent na wynalazek, który wygasł w dniu [...] stycznia 1994 r. na skutek nieuiszczenia opłaty za II okres ochrony - nie wszedł w skład przejętego majątku w wyniku prywatyzacji, rozpoczętej w dniu [...] grudnia 1995 r. przez C’. S.A., (których następcą prawnym jest K. S.A. w T.), bowiem nie stanowił już majątku przedsiębiorstwa państwowego C’. Brak zarówno przedmiotu postępowania jak i uprawnionego podmiotu do patentu uzasadniało umorzenie postępowania w sprawie, zgodnie z art. 105 § 1 kpa.

Organ wskazywał, że C. S.A. nie kwestionowała ustaleń faktycznych dokonanych przez Urząd Patentowy, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji stąd nie podzielił zarzutu, że umorzenie postępowania narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określoną w art. 8 kpa. Wywiódł przeciwnie, że właśnie ta zasada wyrażona została poprzez umorzenie postępowania w sprawie o niekwestionowanych okolicznościach faktycznych i prawnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie C. S.A. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów art. 68 ust. 1 w związku z art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972r. (Dz.U. z 1973r. nr 26, poz. 117) w związku z art. 315 ust.1 i ust.2 oraz art. 255 ust.4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003r. nr 119, poz. 1117), jak również przepisów postępowania administracyjnego: art. 7, 8, 9, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, przy czym bliżej naruszenia ich nie uzasadniła. Wskazała natomiast, że nie była świadoma stosowania patentu nr [...], a jedynie stosowania projektu racjonalizatorskiego [...], za który wypłaciła twórcom wynagrodzenie, a ponadto przed przekształceniem nie miała wpływu na ocenę rozwiązania zgłoszonego do ochrony w Urzędzie Patentowym – nie dokonała oceny zdolności patentowej rozwiązania na tle światowych osiągnięć w dziedzinie oczyszczania ścieków. Dopiero w toku procesu twórców o wynagrodzenie, trudności przy ocenie efektów ekonomicznych wskazały na szereg wątpliwości dotyczących nowoczesności wdrożonego rozwiązania. Potwierdziło to zlecone Instytutowi [...] opracowanie przedstawione w postaci opinii w toku postępowania administracyjnego o unieważnienie przedmiotowego patentu.

Wskazywała, że stanowisko Urzędu Patentowego w zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania uniemożliwia jej przedstawienie swoich racji w unieważnieniu patentu nr [...]. W jej ocenie w sytuacji, kiedy dopuszczono jako stronę twórców wynalazku, zasądzone zostały na ich rzecz koszty postępowania, to należałoby uznać, że twórcy wynalazku i ich spadkobiercy są kompetentni do obrony przed zarzutami wniosku o unieważnienie prawa z patentu i jedynymi zainteresowanymi, bowiem następca prawny C’. – K. z wniosku o unieważnienie nie uzyskuje żadnych pozytywnych, bądź negatywnych skutków. Zdaniem Skarżącej Urząd Patentowy doprowadził do sytuacji, kiedy unieważnieniem patentu nie może zająć się żaden inny organ, ani sąd. Zarzuciła mu także naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez nieuwzględnienie jej słusznego interesu, nie wyjaśnienie stanu faktycznego i nie doprowadzenie do merytorycznego załatwienia sprawy.

Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że patent na wynalazek ma określony zakres przedmiotowy i podmiotowy i brak tego atrybutu czyni postępowanie o jego unieważnienie bezprzedmiotowym. Współtwórcy wynalazku nie są podmiotami uprawnionymi z patentu na ten wynalazek.

Uczestnicy postępowania na rozprawie przed Sądem wnosili o oddalenie skargi, podnosili, iż w 1993r. C. ubiegała się o uzyskanie przedmiotowego patentu, a wówczas był czas na jego kwestionowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Analizując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji nie można się dopatrzyć takiego naruszenia prawa, które miałoby wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Zgodnie z art. 255 ust.1 pkt 1 i ust.4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (p.w.p. - tekst jednolity Dz. U. z 2003r. Nr 119, poz.1117) Urząd Patentowy - w trybie postępowania spornego - rozstrzyga sprawy o unieważnienie patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji. Sprawy w trybie postępowania spornego rozstrzyga w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Natomiast w zakresie postępowania nieuregulowanego w ustawie Prawo własności przemysłowej art. 256 ust. 1 odsyła do odpowiedniego stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podnieść należy, że istotą postępowania spornego jest nie tylko kontradyktoryjność stron, ale i istnienie przedmiotu sporu. Unieważnienie patentu na wynalazek zmierza bowiem do obalenia decyzji prawotworzącej, jaką jest prawo ochronne udzielone uprawnionemu na sporny patent.

W niniejszej sprawie Skarżący nie kwestionuje, zatem pozostaje poza sporem, że patent nr [...] na wynalazek [...] - został udzielony na rzecz P. w T., jak i to, że patent ten wygasł temu uprawnionemu w dniu [...] stycznia 1994 r. z powodu nieuiszczenia opłaty za II okres obejmujący 6, 7 i 8 rok ochrony. Decyzja o jego wygaśnięciu stała się ostateczna.

W związku z tym postępowanie prowadzone w sprawie unieważnienia patentu nieistniejącego od 9 lat, czyli stanowiącego wygasłe prawo majątkowe, które nigdy nie weszło do masy majątkowej następcy prawnego uprawnionego przedsiębiorstwa - stało się bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego podlegało umorzeniu. W ocenie Sądu zarówno brak przedmiotu sporu w dacie złożenia wniosku o unieważnienie patentu jak i brak uprawnionego do obrony tego prawa podmiotu uzasadniał wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 2003.04.24 w sprawie sygn. akt III SA 2225/01 NSA wskazuje, że "przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. (...)Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu" ( Biul.Skarb. 2003/6/25).

Jednocześnie podkreślić należy, że bezprzedmiotowość wynika zarówno z przyczyn przedmiotowych jak i podmiotowych. Dlatego Urząd Patentowy podkreślił, że zarówno w uprzednio obowiązującym stanie prawnym, tj. w art. 44 ww. ustawy o wynalazczości, jak i pod rządami art. 67 ust. 1 aktualnie obowiązującej Ustawy Prawo własności przemysłowej ustawodawca wskazał jednoznacznie na majątkowy charakter patentu, jego zbywalność i możliwość dziedziczenia. Patent jest zatem cywilnym prawem podmiotowym, bezwzględnym, stwarzającym podmiotowi uprawnionemu z tego prawa możność wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy i jako przedmiotu obrotu prawnego. Zbycie takiego prawa mogło nastąpić jedynie w sytuacji, gdyby prawo to istniało, czyli wówczas, gdy patent jest w mocy. Przeniesienie prawa - patentu na wynalazek mogło nastąpić w drodze pisemnej umowy z datą urzędowo poświadczoną (art. 22 ust. 2 ustawy o wynalazczości, o czym UP informował C. w odpowiedzi na jej pismo z 1993r.). Nabycie tego prawa mogło nastąpić także wskutek spadkobrania, gdyby uprawnionym z patentu była osoba fizyczna, ale sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Uprawnionym do patentu było przedsiębiorstwo państwowe, zatem do przeniesienia tego prawa majątkowego na inny podmiot mogło dojść także przy komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego. Patent, w świetle art. 551 k.c. wchodzi w skład majątku przedsiębiorstwa. Wskutek przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, jednocześnie nastąpiłoby nabycie przez spółkę prawa do patentu, o ile wchodziłby w skład majątku przedsiębiorstwa państwowego.

W ocenie Sądu Urząd Patentowy właściwie ustalił w zaskarżonej decyzji, że powstała wskutek przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego spółka nie nabyła prawa do patentu nr [...] bowiem na długo przed przekształceniem zostało utracone przez uprawnionego P. poprzez jego wygaśnięcie.

Proces prywatyzacji P. - uprawnionego z patentu rozpoczął się w dniu [...] grudnia 1995 r., kiedy zawarto akt notarialny przekształcający to przedsiębiorstwo w jednoosobową Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa – C’. S. A. z siedzibą w T. W tej dacie nie istniał już patent, który wygasł prawie dwa lata wcześniej - [...] stycznia 1994 r. Decyzja o wygaśnięciu prawa do patentu stała się ostateczna, uprawniona utraciła prawo do ochrony tego wynalazku. Patent utracił swój byt, a zatem jako wygasłe prawo majątkowe nie wchodził w skład masy majątkowej P. w dacie przekształcenia w dniu [...] grudnia 1995 r. i nie doszło do przeniesienia tego prawa na C’. S. A.

Także następca prawny C’. S. A. – K. S. A. z siedzibą w T. nie dysponuje żadnymi uprawnieniami do przedmiotowego patentu.

Stronami postępowania o unieważnienie patentu są przede wszystkim wnioskodawca i uprawniony z patentu. Następca prawny C’. S. A. – K. S. A. z siedzibą w T. jest wprawdzie sukcesorem praw i obowiązków swojego poprzednika, ale nie otrzymała więcej praw majątkowych niż posiadał jego poprzednik prawny. Współtwórcy wynalazku dopuszczeni są do postępowania na prawach strony, gdyż mają interes prawny z uwagi na przysługujące im prawo do wynagrodzenia z tytułu stosowania wynalazku. Sprawa o zapłatę wynagrodzenia za stosowanie przedmiotowego wynalazku jest zupełnie innym zagadnieniem, bowiem współtwórcom wynalazku nie przysługuje uprawnienie do patentu, a jedynie ustawowo zagwarantowane prawo do wynagrodzenia za jego stosowanie i uprawnienie do dochodzenia takiego roszczenia przed sądem powszechnym.

Innymi słowy K. S. A. w T. jest kolejnym następcą prawnym P. w T., ale to następstwo nie odnosi się do uprawnień z patentu, którego już jego poprzednik prawny - jednoosobowa Spółka Skarbu Państwa – C’. S. A. - nie nabył, gdyż w okresie rozpoczęcia przekształceń własnościowych prawo to nie istniało. Udzielony patent miał określony zakres przedmiotowy jak i podmiotowy, stąd brak tego ostatniego atrybutu, czyniło prowadzenie postępowania o unieważnienie patentu bezprzedmiotowym. W takiej sytuacji przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują umorzenie postępowania, co wynika z art. 105 § 1 k. p. a. - znajdującego zastosowanie w postępowaniu spornym z mocy art. 256 ust. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej.

W przeciwnym razie doszłoby do prowadzenia postępowania w sprawie, w której nie istnieje ani przedmiot ochrony, ani uprawniony do patentu podmiot.

Na marginesie wskazać należy, że C. w M. w dacie zgłoszenia tego wynalazku była częścią P., czyli była zakładem nie posiadającym osobowości prawnej.

Po uzyskaniu osobowości prawnej Zarządzeniem Wojewody [...] z dnia [...] marca 1990r. Skarżąca była zainteresowana przejęciem prawa do tego patentu, o czym jednoznacznie stanowią jej pisma z [...] listopada 1992r. i [...] marca 1993r. oraz odpowiedź Urzędu Patentowego z [...] kwietnia 1993r. Z wymiany tej korespondencji - zawartej w aktach administracyjnych - wynika, że zainteresowanie Skarżącej uzyskaniem prawa do patentu nr [...] nie wynikało wówczas z potrzeby zakwestionowania jego udzielenia, a przeciwnie – z jego wykorzystania.

Twierdzenie w skardze, że przed przekształceniem nie miała wpływu na ocenę rozwiązania zgłoszonego do ochrony oznacza jednocześnie, że po tym przekształceniu w 1990r. wpływ taki miała, a o tej ocenie stanowią działania zmierzające do przejęcia prawa do tego patentu – wobec tego, ze działania polubowne z uprawnionym nie przyniosły rezultatu.

Powyższe okoliczności stanowią, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, ani prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.s.a.