Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 196/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski WSA Iwona Niżnik-Dobosz (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. T., J. Ż. i G. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 grudnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. oddala skargę; II. oddala wnioski uczestników E. G. i S. G. o zasądzenie kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 17 grudnia 2015 r. znak [...] na podstawie:

- art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1774 ze zm.);

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.);

po rozpatrzeniu odwołania M.T. , J.Z. i G.N. , od decyzji Prezydenta Miasta K. , wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z 9 lipca 2015 r. znak:[...] ,

utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. , wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z 9 lipca 2015 r. znak [...].

Decyzją z 9 lipca 2015 r. znak [...] Prezydent Miasta K. , wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] poł w obr. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej działki nr [...], pół. w obr. [...], b. gm. kat. P. , na rzecz: M.T. , J.Z. , G.N. , I.P. , W.P. i I.P.

W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość, wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –P. z 28 listopada 1980 r. znak [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] ", została następnie oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej na podstawie umowy z 31 marca 1981 r. Rep.[...] co ujawniono w księdze wieczystej nr [...] - 2 kwietnia 1981 r. Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej oraz osób fizycznych - w związku z jej zbyciem przez Gminę K. umową z 7 listopada 2008 r. Rep. A nr [...] Zdaniem organu I instancji, oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (l stycznia 1998 r.) świadczy o spełnieniu w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości negatywnej przesłanki jej zwrotu, o której mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od ww. decyzji złożyli M.T. , J.Z. i G.N. , zarzucając naruszenie: "1. art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak podstaw do przyjęcia, że ustanowione przed wejściem w życie ww. ustawy użytkowanie wieczyste skutecznie pozbawiło właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i ich następców prawnych roszczenia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości; naruszenie art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) poprzez nieuzasadnioną odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości; naruszenie art. 142 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 25 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy przez Prezydenta Miasta K. w sytuacji, gdy jest nadał podmiotem zainteresowanym w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy w rozumieniu art. 28 k.p.a.; naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, tj. możliwych do podjęcia działań w zakresie złożonego wniosku o zwrot nieruchomości w związku ze zmianą stanu prawnego wprowadzonego ustawą o gospodarce nieruchomościami."

Wojewoda stwierdził, iż przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę jest sprawa zwrotu części działki nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. , w granicach wywłaszczonej działki nr [...], pół. w obr. [...] na rzecz: M.T. , J.Z. , G.N. , I.P. , W.P. i I.P. .

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zwanej dalej: "u.g.n.") osobą uprawnioną do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca.

Z kolei stosownie do treści art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Podkreślił , iż powołany wyżej przepis art. 229 u.g.n. jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i nie ma w takiej sytuacji potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalania zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, iż przedmiotowa nieruchomość, oznaczona w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...], obr. [...], odpowiadająca aktualnie części działki nr [...] obr. [...] m. K. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –P. z 28 listopada 1980 r. znak [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] ", zaś z wnioskiem o jej zwrot wystąpiły wszystkie uprawnione do tego osoby.

Jak wynika z akt sprawy, umową z 31 marca 1981 r. Rep. [...] przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, co ujawniono w księdze wieczystej nr [...]- 2 kwietnia 1981 r. Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność[...] spółdzielni mieszkaniowej oraz osób fizycznych - na podstawie umowy sprzedaży z 7 listopada 2008 r. Rep. A nr [...], która to okoliczność spowodowała zmianę właściwości organu prowadzącego w pierwszej instancji postępowanie w przedmiotowej sprawie i było powodem uchylenia przez Wojewodę (decyzja z 24 lipca 2013 r. znak [...]) wydanej uprzednio w jej toku decyzji Starosty K. z 19 marca 2013 r. znak [...] oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi Miasta K. , wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej, jako organowi I instancji ponownie właściwemu w tej sprawie.

Powyższe okoliczności dowodzą, iż w przedmiotowej sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 229 u.g.n., bowiem przedmiotowa nieruchomość została rozdysponowana przed wejściem w życie powołanej ustawy, zaś fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej również w terminie, o którym mowa w powołanym przepisie i nie zmienia tego stanu rzeczy okoliczność, iż aktualnie prawo osób trzecich zostało "wzmocnione" poprzez uzyskanie przez dotychczasowych współużytkowników wieczystych prawa współwłasności przedmiotowej nieruchomości.

W związku z powyższym za niezasadny należało uznać zarzut odwołania dotyczący naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 136, art. 137 i art. 229 u.g.n.,

W ocenie organu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 142 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 25 k.p.a., bowiem strony nie wykazały, na jakiej podstawie organ I instancji miałby być "podmiotem zainteresowanym w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy". Samo powołanie się w odwołaniu na regulację art. 28 k.p.a. należy uznać za niewystarczające wobec niewskazania przez strony konkretnego przepisu prawa materialnego, stanowiącego źródło ewentualnego interesu prawnego organu I instancji w niniejszej sprawie. Również organ odwoławczy nie dostrzegł powodów, dla których Prezydent Miasta K. miałby być wyłączony od załatwienia przedmiotowej sprawy (oprócz dążenia do wypełnienia swojego ustawowego obowiązku jako organu administracji publicznej wykonującego zadania z zakresu administracji rzędowej - art. 142 ust. l u.g.n., polegającego na zakończeniu postępowania poprzez wydanie stosownego rozstrzygnięcia administracyjnego).

Organ wskazał, iż zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest nieuzasadnione między innymi dlatego, że art. 100 § 1 k.p.a. nie tworzy dla organu administracji publicznej materialnoprawnej podstawy do wystąpienia do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, lecz stanowi jedynie podstawę procesową w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Organ administracji byłby zobowiązany do wystąpienia o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny wtedy, gdyby przysługiwała mu zdolność sądowa do wnioskowania o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego wynikająca z przepisów prawa materialnego.

Zdaniem organu, za nieuzasadniony należy uznać zarzut odwołania, zgodnie z którym organy orzekające w niniejszej sprawie winny zdaniem stron odwołujących się podjąć wszelkie kroki celem odzyskania władztwa nad nieruchomością rozdysponowaną na rzecz osób trzecich.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wnieśli M.T. , J.Z. i G.N.

Skarżący zarzucili naruszenie art. 138 § 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy, a tym samym powielenie naruszeń jakich dopuścił się organ I instancji, w sytuacji gdy decyzja organu I instancji była błędna, ponieważ została podjęta z naruszeniem:

a) art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. nr 782) poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że ustanowione przed wejściem w życie w/w ustawy użytkowanie wieczyste ( a następnie prawo własności) skutecznie pozbawiło właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i ich zastępców prawnych roszczenia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości;

b) art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nieuzasadnioną odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

c) art. 153 w zw. z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 nr 1774) poprzez niedostosowanie swoich działań do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Naczelnego i Administracyjnego Zamiejscowy Ośrodek w K. z dnia 24 marca 1998 r. (sygn. akt: II SA/Kr 1560/97);

Skarżący wnieśli o zmianę lub uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Skarżący podnieśli, iż w chwili wydania orzeczenia przez NSA obowiązywała już ustawa o gospodarce nieruchomościami, a nie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Wniosek o zwrot nieruchomości został złożony na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy.

Stanowisko organu I instancji zostało w pełni podtrzymane przez organ II instancji, tj. Wojewodę .

W ocenie skarżących, w okolicznościach, jakie zaistniały w niniejszej sprawie przepis ten, który ma charakter wyjątkowy, nie powinien jednak znaleźć zastosowania.

Jak zostało już wielokrotnie podkreślone przez Skarżących w toku postępowania w niniejszej sprawie, wywłaszczenie, prowadzące do pozbawienia właściciela prawa własności do rzeczy, jest dopuszczalne, stosownie do art. 21 ust. 2 Konstytucji, jedynie wówczas, gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Przepis ten zakreśla granice dozwolonej ingerencji w prawo własności i pełni zarazem funkcję ochronną, zakazującą przekraczania tych granic. W niniejszej sprawie granice te zostały przekroczone. Pomimo braku zrealizowania celu wywłaszczenia, wbrew obowiązkom wynikającym wprost z przepisów prawa nieruchomości nie zostały zwrócone.

Niewykonanie obowiązku i użycie nieruchomości na inny cel, stanowi czynność sprzeczną z przepisami bezwzględnie obowiązującymi; nieważną stosownie do art. 58 § 1 k.c.

W przedmiotowej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że wywłaszczone nieruchomości stały się zbędne dla realizacji celu, na jaki zostały wywłaszczone. Wbrew temu co przyjęły organy postępowania administracyjnego, okoliczność ta w sposób jednoznaczny potwierdzona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1998 r. sygn. akt: II SA/Kr 1560/97. Treść uzasadnienia tego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że nieruchomość wywłaszczona poprzednikom skarżących powinna być zwrócona, a wcześniej winno być rozwiązane istniejące w dacie orzekania użytkowanie wieczyste.

Mimo zmiany trybu rozwiązania umowy o użytkowanie wieczyste, tj. przekazania tych spraw do sądu powszechnego, organ wywłaszczający nadal miał prawo, ale zarazem obowiązek domagania się rozwiązania użytkowania wieczystego. W świetle przywołanego powyżej wyroku NSA w Krakowie powinien był podjąć działania zmierzające do osiągnięcia tego celu. Działania takie nie zostały podjęte, a dodatkowo - mimo toczącego się postępowania o zwrot nieruchomości - organ wywłaszczający wzmocnił prawo do wywłaszczonych nieruchomości [...] Spółdzielni Mieszkaniowej przenosząc na jej rzecz własność wywłaszczonych nieruchomości w 2008 r. Działanie takie nie powinno podlegać ochronie i przede wszystkim nie powinno skutkować negatywnie dla Skarżących.

Celem uregulowania jakie pojawiło się w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami było bez wątpienia zapewnienie ochrony praw nabytych przez osoby trzecie w dobrej wierze. Nie sposób natomiast - co zostało zignorowane przez organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie - przyjąć, że wywłaszczone nieruchomości zostały nabyte przez KSM, czy to w użytkowanie wieczyste, czy tym bardziej na własność w dobrej wierze. Najpóźniej z dniem wydania przytoczonego powyżej orzeczenia NSA w K. dobra wiara, zarówno po stronie wywłaszczającego, jak i po stronie KSM i innych osób, które nabyły prawo do wywłaszczonych nieruchomości, została wyłączona. Dlatego też nie sposób uznać, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w okolicznościach niniejszej sprawy wyłączył uprawnienie domagania się zwrotu nieruchomości przysługujące Skarżącym.

Zdaniem skarżących, zaniechania jakie wystąpiły po stronie organów zobowiązanych do zwrotu nieruchomości w przedmiotowym przypadku stanowią też niewątpliwie naruszenie obowiązków i wynikających z art. 153 i 170 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący podkreślili, iż organ administracyjny ma zatem obowiązek podporządkowania się wydanemu wyrokowi sądu w pełnym zakresie. W przedmiotowym przypadku organ administracyjny był zobowiązany do wystąpienia o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, co umożliwiało zwrot nieruchomości właścicielom. W wyroku wydanym w przedmiotowej sprawie wyraźnie zostało bowiem ustalone, że wywłaszczona nieruchomość, której zwrotu wymagają się Skarżący nie została zagospodarowana na cele, na jakie została wywłaszczona. Organ wywłaszczający bezpodstawnie takiego działania zaniechał. Co tym bardziej winno skutkować wyłącznie działania w niniejszej sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie skarżących odmowa zwrotu następuje z naruszeniem art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014, poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ze względu na powyższą zasadę oraz treść art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, konieczne jest podkreślenie, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Zgodnie z treścią art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2015, poz. 1774), regulującego wyłączenie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 , nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Artykuł 242 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanowi, że ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. W myśl art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wypowiadającego się o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości: "1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. 4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3.5. W przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.6. (utracił moc)".

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zawiera w art. 233 tzw. przepis intertemporalny, zgodnie z którym, sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Z kolei art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wypowiada się w przedmiocie odesłania do przepisów uchylanej ustawy, stanowiąc, że 1. Jeżeli obowiązujące przepisy powołują się na ustawy uchylone przepisem art. 241 albo odsyłają ogólnie do przepisów o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stosuje się w tym zakresie odpowiednio przepisy niniejszej ustawy. Jednocześnie, na podstawie przepisu derogacyjnego zawartego w art. 241 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tracą moc: 1) ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.); 2) ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.).

Jak wynika z treści kontrolowanych decyzji, stanowisko organu I i odpowiednio II instancji, odmawiające zwrotu przedmiotowej nieruchomości oparte jest na treści przywołanego powyżej art. 229 u.g.n. a odpowiednio udokumentowane okoliczności występującego w sprawie stanu prawnego bezsprzecznie wskazują, że w kontrolowanej sprawie znajduje zastosowanie treść art. 229 u.g.n.

Podkreślić należy, że przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera regulację przejściową - normuje status prawny nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym pod rządami poprzednio obowiązującego prawa, uzależniając ten status wyłącznie od ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej oraz ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej. Oznacza to, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wejście w życie ustawy) ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Ten fakt oznacza, że poprzedni właściciel w rozumieniu art. 229 tej ustawy utracił roszczenie domagania się zwrotu tej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy zatem rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Zaznaczyć przy tym należy, że wskazany przepis zasadniczą rolę przypisuje wpisowi do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego. Istotne jest, aby prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r.

W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość, wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –P. z 28 listopada 1980 r. znak [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] , została następnie oddana w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej na podstawie umowy z 31 marca 1981 r. Rep. [...] co ujawniono w księdze wieczystej nr [...] - 2 kwietnia 1981 r.

W chwili obecnej przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność[...] Spółdzielni Mieszkaniowej oraz osób fizycznych - w związku z jej zbyciem przez Gminę K. umową z 7 listopada 2008 r. Rep. [...] Zdaniem Sądu, trafne i oparte na prawie jest stanowisko organu I i II instancji, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (l stycznia 1998 r.) świadczy o spełnieniu w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości negatywnej przesłanki jej zwrotu, o której mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle przytoczonego powyżej stanu prawnego nie można podzielić poglądu strony skarżącej, że decyzja organu I instancji była błędna, ponieważ została podjęta z naruszeniem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. nr 782) poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że ustanowione przed wejściem w życie w/w ustawy użytkowanie wieczyste (a następnie prawo własności), zdaniem skarżących, skutecznie pozbawiło właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i ich zastępców prawnych roszczenia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Zdaniem Sądu, wskazany art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest przepisem posiadającym charakter bezwzględnie wiążący, co oznacza, że właściwe organy posiadają uprawnienie i jednocześnie obowiązek stosowania postanowień tego przepisu w sytuacji, kiedy zaistnieje stan faktyczny i prawny przewidziany jego hipotezą. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że organy mają zbadać, czy w sprawie zaistniały przesłanki, o których stanowi. Przepis ten poza zakresem swojej regulacji pozostawia kwestie wartościujące polegające na tym, czy ustanowione przed wejściem w życie w/w ustawy użytkowanie wieczyste (a następnie prawo własności) skutecznie pozbawiło właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i ich następców prawnych roszczenia o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, i czy w związku z tym potencjalnie można wzruszyć te tytuły prawne. W kontrolowanej sprawie fakt ustanowienia przed wejściem w życie w/w ustawy użytkowania wieczystego (a następnie prawa własności), jak wyżej, jest bezsprzeczny i w związku z tym zastosowanie przez organy w sprawie postanowień art. 229 u.g.n. jest uzasadnione.

Należy w tym miejscu zarazem wyjaśnić, że przypadku spełnienia hipotezy art. 229 u.g.n., zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 września 2013 r., II SA/Ol sygn.. akt 479/13) .

W konsekwencji powyższych ustaleń w sprawie nie znajduje zastosowania art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z czym nie może znaleźć uzasadnienia zarzut strony skarżącej, podnoszący nieuzasadnioną odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości z pominięciem ich treści. Bezwzględnie wiążący charakter art. 229 u.g.n. w stosunku do działań organów administracyjnych w kontrolowanej sprawie czyni także nieuzasadnionym zarzut Strony skarżącej, która powołuje się w skardze na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 1998 r. sygn. akt: II SA/Kr 1560/97. Wskazany przez stronę skarżącą wyrok NSA w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie uchyla ze skargi E.G., decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 4 lipca 1997 r., znak [...] w przedmiocie odmowy rozwiązania umowy oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości. Należy przy tym wskazać, że w chwili wydawania wyroku przez NSA w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie obowiązywała już ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r., a kontrola i ocena Sądu dotyczyła decyzji administracyjnych wydawanych na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie z zasadą aktualności, organy działające w sprawie powinny zatem mieć odpowiednio na uwadze zmiany stanu prawnego. Jednocześnie trzeba zauważyć, że organy działające w kontrolowanej sprawie, w celu jej rozstrzygnięcia, badały, czy w sprawie zaistniał stan faktyczny i prawny przewidziany art. 229 u.g.n. jako przesłanka warunkująca wstępnie ich procedowanie, a nie zajmowały się wprost sprawą, w której miał znaleźć zastosowanie ww. wyrok NSA w związku z czym nie można im zarzucić naruszenia art. 153 p.p.s.a. Trzeba także podkreślić, że w przywołanym wyroku, wbrew temu co podnosi strona skarżąca, Sąd nie wypowiada się merytorycznie i wprost w przedmiocie zwrotu skarżącym przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie trzeba zauważyć, że nabycie prawa własności, które w sprawie nastąpiło, gdyż obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej oraz osób fizycznych w związku z jej zbyciem przez Gminę K. umową z 7 listopada 2008 r. Rep. A nr [...] - nie może być wzruszone w ramach kompetencji organu na podstawie przywołanego wyroku NSA w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie.

Na marginesie Sąd zauważa, że wykorzystanie w sprawie przez organy treści art. 229 u.g.n. nie pozbawia strony skarżącej wystąpienia z ewentualnymi roszczeniami, w tym odszkodowawczymi do sądu powszechnego. Warto w tym zakresie przykładowo wskazać na pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 4 lutego 2015 r., IV CSK/14, i podnoszący, że " W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Ze względu zatem na wskazany charakter omawianego orzeczenia, w razie jego podjęcia, wykluczone jest wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej. W tym zakresie, nawet w razie uznawania uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości za roszczenie cywilnoprawne, wyłącznie właściwa jest droga postępowania przed organami administracji publicznej (art. 2 § 3 k.p.c.), nie jest natomiast wykluczone dochodzenie przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego od Skarbu Państwa lub gminy na zasadach ogólnych, tj. przed sądem powszechnym (art. 2 § 1 k.p.c.), naprawienia szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości".

Mając na uwadze powyższe okoliczności prawne i faktyczne kontrolowanej sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sąd oddalił wnioski uczestników E.G. i S.G. o zasądzenie kosztów postępowania z tego względu, że w myśl art. 200 p.p.s.a. regulującego zwrot kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania - w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. W przypadku wymienionych uczestników przesłanki te nie występują.