Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 939/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 84
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Maciej Jaśniewicz WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2011r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarżącego J. S. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 492/09 (dalej: "Wyrok z dnia 28.10.2010 r."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA"), na skutek skargi J. S. (dalej: "Skarżący") uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Kierownik UdSKiOR") oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2008 r., nr [...]. Zakwestionowanymi decyzjami Kierownik UdSKiOR, we wznowionym postępowaniu, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], odmawiającej przyznania Skarżącemu uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu powołanego Wyroku z dnia 28.10.2010 r. WSA wskazał, że w dniu [...] lutego 2005 r. w ogóle brakowało jakichkolwiek dowodów na istnienie obozu w miejscowości Palmnicken (Prusy Wschodnie), i że tylko dzięki aktywności Skarżącego Instytut Pamięci Narodowej (dalej: "IPN") oraz Kierownik UdSKiOR uzyskali następnie wiarygodne informacje, że w tej miejscowości, na terenie zakładu przetwórstwa bursztynu, w okresie od 1942 r. do marca 1945 r., znajdował się niemiecki karny obóz pracy, przeznaczony przeważnie dla polskich więźniów. Wyszły zatem na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi, który wydał decyzję – w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "Kodeks postępowania administracyjnego", w skrócie: "k.p.a."). Zarazem WSA wskazał na występowanie określonych sprzeczności pomiędzy ustaleniami organu administracji, a treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wytknął, że Kierownik UdSKiOR nie przeprowadził dowodu z zeznań żyjącego rodzeństwa Skarżącego, by ustalić fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nadto WSA ocenił jako nietrafny pogląd Kierownika UdSKiOR, że tenże organ administracji nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.kombat."). Również jako wadliwy oceniony został pogląd Kierownika UdSKiOR, że uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalenia objętych nim okoliczności w zakresie stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami k.p.a. W ocenie WSA umieszczenie w, wydanym na podstawie art. 8 u.kombat., rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154 z późn. zm.; dalej: "rozp.RM") danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, iż osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c u.kombat. Nie ma zaś prawnych przeszkód do dowodzenia w trybie art. 75 k.p.a., że pobyt w innym obozie, nie wymienionym w § 6 rozp.RM, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.kombat. Przeciwna wykładnia naruszałaby zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności). WSA podkreślił, że według ustawodawcy to nie nazwa obozu (miejsca odosobnienia), ale fakt podlegania hitlerowskim władzom bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz lit. c u.kombat.) i funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków przesądza o kwalifikacji okresów przebywania w tych miejscach jako represji i w konsekwencji o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich.

W konkluzji WSA nakazał organowi administracji wystąpienie do Prezesa IPN o wydanie opinii, czy obóz w Palmnicken spełniał przesłanki, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub lit. c u.kombat., a w przypadku odmowy wydania takiej opinii – przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, historyka o uznanym dorobku i autorytecie naukowym, co do charakteru niemieckiego karnego obozu pracy w Palmnicken. Zdaniem WSA nie ulega wątpliwości, że opinia biegłego może wskazywać z przeważającym prawdopodobieństwem, że ów obóz spełniał (bądź nie) owe przesłanki ustawowe. Poznanie sądowe tym bowiem różni się od poznania naukowego, że z uwagi na wymóg szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), strona nie może oczekiwać na bezsporność wyników badan naukowych, które wielokrotnie wymagają znacznego nakładu czasu.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik UdSKiOR decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], odmówił stwierdzenia, iż jego decyzja z dnia[...] lutego 2005 r. została wydana z naruszeniem prawa. Następnie rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...].

Prawomocnym wyrokiem z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 697/10 (dalej: "Wyrok z dnia 24.11.2010 r."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na skutek skargi J. S. stwierdził nieważność obu wymienionych wyżej decyzji Kierownika UdSKiOR.

W uzasadnieniu tego wyroku WSA stwierdził, że podjęta przez Kierownika UdSKiOR w trybie nadzwyczajnym decyzja o odmowie stwierdzenia, iż decyzja ostateczna została wydana z naruszeniem prawa, nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć określony przez art. 151 k.p.a. Oznacza to, że jest ona dotknięta wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., w postaci rażącego naruszenia prawa. WSA nakazał, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracji miał na uwadze, iż po ewentualnym ustaleniu, że zachodzi przesłanka wznowienia, a występują przesłanki negatywne do uchylenia decyzji, należy wydać orzeczenie, o którym mowa w art. 151 § 2 k.p.a. Tym samym organ w uzasadnieniu winien wyraźnie wskazać, czy zaistniały przesłanki do wznowienia, a jedynie istnienie przesłanki negatywnej nie pozwala na uchylenie decyzji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], Kierownik UdSKiOR – działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 oraz art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu organ napisał, że Prezes IPN zapytany o charakter obozu w Palmnicken odpowiedział, że Palmnicken nie figuruje w Katalogu Obozów Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej ITS Arolsen jako miejscowość, w której istniał obóz. Z tego względu Prezes IPN wskazał, że swą odpowiedź opiera na źródłach polskich, z których wynika, że w Palmnicken od 1942 r. istniał obóz karny, w którym przebywały osoby skazane przez sądy krajowe. W związku z tym brak podstaw, aby potwierdzić, że rodzina Skarżącego, osadzona w obozie zimą 1945 r. podczas ewakuacji, została osadzona w obozie karnym. Brak informacji o zasądzeniu ojca, matki lub samego skarżącego przez sąd na karę więzienia stanowi argument potwierdzający, iż w tym czasie obóz w Palmnicken nie był obozem karnym. Nadto Prezes IPN zaznaczył, że w obozach karnych lub więzieniach dla nieletnich skazani nieletni odbywali karę bez rodziców. Tymczasem, jak podkreślił Kierownik UdSKiOR, Skarżący zarówno we wniosku, jak i w późniejszych pismach, stwierdzał, że w obozie przebywał wraz z rodziną.

Od opisanej decyzji Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie uprawnień kombatanckich "w drodze wyjątku". Ocenił, że organ administracji stawia zbyt duże wymagania w dokumentowaniu doznanych represji. Oświadczył, że ani on, ani ktokolwiek z rodziny nie był w sądzie niemieckim, tak samo jak reszta wysiedlonej ludności polskiej. Obozy niemieckie nie były miejscami wypoczynku, umieszczano w nich decyzją władzy niemieckiej i pod nadzorem straży. Powołując się na wspomnienia matki Skarżący oświadczył, że w październiku 1940 r. nakazano jego rodzinie opuszczenie mieszkania w krótkim czasie i wywieziono wagonem kolejowym przez Jarocin, w okolice Łodzi. Umieszczono ich w nieznanej skarżącemu miejscowości, w grupie innych wysiedlonych Polaków. Po kilkudniowym pobycie rodzina skarżącego została wywieziona do wioski [...] w Prusach Wschodnich, gdzie pracowali w majątku rolnym Niemca o nazwisku [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], Kierownik UdSKiOR – działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu napisał, że ponownie rozpoznając sprawę organ miał przede wszystkim na uwadze zalecenia WSA zawarte w Wyroku z dnia 28.10.2008 r. (powinno być: "28.10.2009 r.). Wskazał, iż przeprowadził dowód z ustnego przesłuchania rodzeństwa Skarżącego. I tak, świadek M. S. zeznał, iż po wysiedleniu trafił wraz z matką i rodzeństwem do [...] w Prusach Wschodnich, skąd w 1944 r. trafili do obozu w Palmnicken, przy czym z rodzinnej miejscowości do [...] jechali bezpośrednio pociągiem i nie przebywali w żadnym obozie przesiedleńczym czy też punkcie zbornym. Świadek A. S. wskazał, że do domu rodzinnego przyszło dwóch Niemców i kazali matce spakować się. Wrócili po trzech dniach, ze wsi zabrali tylko ich i wsadzili do wagonów kolejowych. Pociąg jechał trzy dni aż zatrzymał się na stacji kolejowej w nieznanej świadkowi miejscowości. Na peronie było trzech mężczyzn, w tym ich ojciec, którzy wozem zawieźli wszystkich do majątku [...], w którym ojciec był zatrudniony. Nie przechodzili przez żaden obóz przejściowy ani przez punkt zborny. Do obozu w Palmnicken trafili jesienią 1944 r., gdyż wszyscy musieli [...] opuścić. W Palmnicken utworzono dwa oddzielne obozy. Wprowadzono ich do budynków pofabrycznych, posadzka wyłożona była słomą. Świadek nie wie, czy obóz był ogrodzony drutem, czy siatką. W obozie przebywało dużo osób, same kobiety z dziećmi. Z kolei świadek J. K. zeznała, iż do obozu w Palmnicken zostali wywiezieni całą rodziną, z tym że ojca zabrano osobno i przebywali w obozie tylko z matką. Świadek nie ma wiedzy odnośnie kiedy trafili do obozu w Palmnicken i jak długo tam przebywali, nie potrafi również wskazać, czy osoby dorosłe przebywające w obozie wykonywały jakieś prace. Swoją wiedzę odnośnie warunków panujących w obozie czerpie głównie z opowieści rodziców.

W dalszej części uzasadnienia Kierownik UdSKiOR podkreślił, że tym razem badał, czy miejsce odosobnienia spełnia warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c u.kombat. W ocenie organu brak jest podstaw do twierdzenia, iż Skarżący przebywał w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, bądź też w miejscu odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Brak jest również jakichkolwiek dowodów potwierdzających, iż Skarżący przebywając w Palmnicken pozostawał w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Kierownik UdSKiOR zaznaczył, że nie ma obecnie możliwości ustalenia ww. okoliczności, a zarówno strona i jej rodzeństwo nie mogą mieć jakiejkolwiek wiedzy w tym przedmiocie. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie kwestionuje pobytu strony wraz z rodziną w miejscowości Palmnicken, lecz wskazuje na brak dowodów co do pobytu Skarżącego w obozie spełniającym przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c u.kombat.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył J. S. wskazując, że w toku postępowania zwracał się do kilku instytucji i archiwów o potwierdzenie faktu wysiedlenia i osadzenia w obozie, jednak otrzymywał odpowiedź, że dokumenty zostały zniszczone w czasie wojny lub po wojnie. W konkluzji stwierdził, że organ administracji koncentruje się na wyszukiwaniu sprzeczności w jego oraz rodzeństwa zeznaniach.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane, albowiem z powodu naruszenia przez Kierownika UdSKiOR art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.")

W myśl powołanego przepisu (w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W konsekwencji, dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, sąd I instancji nie może pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w poprzednim wyroku (tak trafnie wyrok NSA z 16.11.2010 r., I GSK 468/09; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").

Mając na względzie powyższe oraz fakt, iż w niniejszej sprawie orzekał już (i to dwukrotnie) WSA, a orzeczenia te, tj. Wyrok z dnia 28.10.2009 r. oraz Wyrok z dnia 24.11.2010 r., uprawomocniły się, to rzeczą Sądu w obecnym składzie było w pierwszej kolejności skontrolowanie, czy zawarte w tych wyrokach zalecenia zostały w całości przez Kierownika UdSKiOR wykonane. W dalszych rozważaniach można wszakże pominąć bardziej szczegółową analizę wytycznych zamieszczonych w Wyroku z dnia 24.11.2010 r., gdyż ograniczały się one wyłącznie do wskazania prawidłowego sposobu sformułowania sentencji decyzji podejmowanych we wznowionym postępowaniu, i zostały przez organ uwzględnione przy wydawaniu kontrolowanych rozstrzygnięć. Zarazem wypada podkreślić, iż – jak trafnie zauważył Kierownik UdSKiOR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – w Wyroku z dnia 24.11.2010 r. WSA skoncentrował się jedynie na analizie dostrzeżonej wady nieważności kontrolowanej decyzji, natomiast nie odniósł się do kwestii merytorycznych, w tym także do realizacji wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku z dnia 28.10.2009 r. Trzeba podkreślić, iż takie działanie WSA było w pełni usprawiedliwione, gdyż zasadą jest, iż stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu czyni zbędną merytoryczną ocenę zarzutów zawartych w skardze (por. J.P Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 340). W związku z powyższym, to na Sądzie w składzie obecnym spoczął obowiązek skontrolowania prawidłowości i zupełności wykonania wytycznych zawartych w Wyroku z dnia 28.10.2009 r.

Wynik tej kontroli wypadł negatywnie. W ocenie Sądu nie zostały bowiem wykonane wskazania w zakresie konieczności przeprowadzenia dowodu z opinii IPN lub opinii biegłego historyka co do tego, czy obóz (miejsce odosobnienia) w Palmnicken, w którym wraz z rodziną przebywał Skarżący w czasie jego pobytu w tej miejscowości, spełnia przesłanki, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub lit. c ustawy.

Należy podkreślić, że z treści wytycznych oraz kontekstu, w jakim WSA wskazał na konieczność wystąpienia przez organ do IPN o wydanie opinii w ww. kwestii, wynika, iż chodziło w tym przypadku o tzw. opinię instytutu naukowego lub naukowo-badawczego, w rozumieniu ukształtowanym na gruncie art. 290 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.; dalej: "k.p.c."), a więc o szczególną odmianę opinii biegłego. Wprawdzie Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera regulacji analogicznej do art. 290 k.p.c., ale w doktrynie i orzecznictwo nie budzi wątpliwości dopuszczalność przeprowadzania tego rodzaju dowodu także w postępowaniu administracyjnym, jako swoistej opinii biegłych w rozumieniu art. 84 k.p.a. (zob.: Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa–Poznań 1995, s. 218, uw. 4 lit. a; wyrok WSA w Poznaniu z 02.06.2010 r., IV SA/Po 45/10, CBOSA; por. też: wyrok NSA z 10.03.2006 r., II OSK 623/05, LEX nr 198277; wyrok WSA w Warszawie z 22.09.2008 r., VIII SA/Wa 182/08, CBOSA).

W przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego nie określono szczegółowych wymagań, jakim powinna odpowiadać opinia biegłych, ale z samej istoty tego dowodu wynika, że musi ona w szczególności zawierać uzasadnienie przyjętego w niej stanowiska, z jednoczesnym ustosunkowaniem się do zebranych w sprawie dowodów (por. wyrok NSA z 12.06.2002 r., I SA 1406/01, LEX nr 141214). To z kolei oznacza, że dla jej wydania niezbędne jest uprzednie zapoznanie się przez sporządzającego opinię z całokształtem materiału zgromadzonego w aktach sprawy.

W ocenie Sądu wymagań stawianych opinii biegłego – a w szczególności opinii instytutu naukowego – nie spełnia pismo Prezesa IPN z dnia 16 marca 2010 r. (k. 192–193 akt adm.), nadesłane w odpowiedzi na pismo Kierownika UdSKiOR z dnia 2 lutego 2010 r. (k. 187–188 akt adm.). Wskazuje już na to brak w aktach administracyjnych stosownego postanowienia organu o dopuszczeniu takiego dowodu (z opinii instytutu) w niniejszym postępowaniu (gdy tymczasem jest np. postanowienia o dopuszczeniu dowodu z przesłuchania świadków – k. 255 akt adm.). Ponadto ani z treści pisma Kierownika UdSKiOR z dnia 2 lutego 2010 r., ani z mającego stanowić ową opinię pisma Prezesa IPN z dnia 16 marca 2010 r. nie wynika, aby sporządzający ww. "opinię" zapoznał się z aktami administracyjnymi niniejszej sprawy. Przeciwnie, z treści tych pism można wysnuć wniosek, iż autor "opinii" zapoznał się jedynie z dwoma wcześniejszymi pismami Ośrodka Zamiejscowego IPN w Olsztynie, tj. z odpowiedzią udzieloną Skarżącemu (której kopię Kierownik UdSKiOR załączył do ww. pisma z dnia 2 lutego 2010 r.) oraz z pismem adresowanym do Kierownika UdSKiOR z dnia 25 lutego 2009 r., znak: Ko.56/08 (wyraźnie wymienionym w piśmie Prezesa IPN z dnia 16 marca 2010 r.).

Co jednak tu najistotniejsze, omawiana "opinia" Prezesa IPN – jak wynika z zamieszczonego w niej wyraźnego zastrzeżenia – została wydana wyłącznie na podstawie informacji zawartych w ww. piśmie Ośrodka Zamiejscowego IPN w Olsztynie z dnia 25.02.2009 r. Tymczasem nie ulega wątpliwości, iż pismo to znajdowało się już w aktach administracyjnych sprawy (k. 158) – a co za tym idzie, było znane WSA – przy wydawaniu Wyroku z dnia 28.10.2009 r. i najpewniej zostało przez WSA ocenione jako niewystarczające, skoro WSA nakazał raz jeszcze zwrócić się do tej instytucji (IPN) o wydanie stosownej opinii. W tych okolicznościach pismo Prezesa IPN oparte w całości ("wyłącznie") na znanych już uprzednio organowi i WSA informacjach, a więc nie zawierające żadnych nowych ustaleń, winno zostać poczytane przez Kierownika UdSKiOR za, w istocie, "odmowę wydania opinii" w znaczeniu, jakie należy temu określeniu przypisać na gruncie wytycznych zawartych w uzasadnieniu Wyroku z dnia 28.10.2009 r. W takiej zaś sytuacji obowiązkiem organu było przeprowadzenie jeszcze jednego dowodu, wskazanego przez WSA właśnie na wypadek odmowy sporządzenia opinii przez IPN, a mianowicie dowodu z opinii biegłego – historyka o uznanym dorobku i autorytecie naukowym.

Nie przeprowadzając tego dowodu, wskazanego w prawomocnym wyroku WSA - przy jednoczesnym całkowitym braku wyjaśnienia w motywach zaskarżonych aktów, czy i ewentualnie z jakich przyczyn przeprowadzenie tego dowodu było niemożliwe – organ administracji dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie zasadzało się na stwierdzeniu przez organ braku możliwości ustalenia okoliczności, których wyjaśnieniu miał właśnie służyć wskazany przez WSA, a zaniechany przez organ, środek dowodowy. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny, stwierdzenie naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a. implikuje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (por. np.: wyrok NSA z 25.10.2006 r., I OSK 1377/05, CBOSA; wyrok WSA we Wrocławiu z 20.08.2008 r., I SA/Wr 303/08, CBOSA; wyrok WSA w Krakowie z 27.05.2009 r., I SA/Kr 1636/08, CBOSA; tak też: A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 347; J.P. Tarno, op.cit., s. 363).

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącego koszt wpisu (100 zł).

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik UdSKiOR przeprowadzi brakujący dowód z opinii biegłego wskazany w Wyroku z dnia 28.10.2009 r., z zachowaniem wszelkich rygorów przewidzianych w k.p.a. dla tego rodzaju dowodu.

W tym miejscu należy zastrzec, że gdyby jednak wyjątkowo (co wszakże wydaje się mało prawdopodobne), pomimo podjętych przez organ usilnych starań ostatecznie okazało się, iż przeprowadzenie tego dowodu jest niemożliwe z powodu nie dającej się przezwyciężyć przeszkody (w szczególności niemożności pozyskania historyka o stosownym dorobku i autorytecie naukowym, który mógłby podjąć się wykonania tej opinii), organ powinien stosownie udokumentować w aktach sprawy działania, jakie z należytą starannością podjął w celu przeprowadzenia tego dowodu (w szczególności utrwalić wykaz osób wytypowanych na potencjalnych autorów opinii oraz przeprowadzoną z tymi osobami korespondencję w tej materii), a także przyczyny, dla których przeprowadzenie tego dowodu okazało się ostatecznie niemożliwe i uzasadniało odstąpienie od dalszych czynności w tym zakresie, na zasadzie impossibilium nulla obligatio est ("nikt nie jest zobowiązany do rzeczy niemożliwych").

MZ