Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 494/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i  ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca) Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 6 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 6 czerwca 2022 r. ([...]), po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (dalej jako: "strona", "skarżący") utrzymało w mocy, wydaną z upoważnienia Burmistrza R., decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 29 marca 2022 r., odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę J.W.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona wnioskiem złożonym w dniu 20 sierpnia 2021 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. W.

Zgodnie z załączonym do wniosku orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 19 maja 2017 r. o stopniu niepełnosprawności, zaliczono matką skarżącego, na stałe, do znacznego stopnia niepełnosprawności datowanego od dnia 3 kwietnia 2017 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przyczynę niepełnosprawności oznaczono w orzeczeniu symbolem 05 – R.

Zgodnie z załączoną do wniosku decyzją organu I instancji z dnia 27 listopada 2020 r. stronie przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na J. W. na okres: 1 listopada 2020 r. – 31 października 2021 r.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2021 r. ustalono m. in., że J. W. (stan cywilny: rozwiedziona, lat 88) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze stroną (lat 61). Strona podjęła się opieki ok. 2016 r., w momencie powrotu z zagranicy gdzie podejmowała prace dorywczo. Podjęła się opieki z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki. Ustalono też, że podopieczna porusza się na wózku inwalidzkim. Ma amputowaną lewą kończynę. Jest komunikatywna. Przyjmuje leki na: nadciśnienie, miażdżycę i cholesterol. Opieka strony polega na przygotowaniu i podawaniem posiłków, paleniu w piecu, porządkowaniu mieszkania, podawaniu leków, pomocy w higienie osobistej i w zmianie pampersa. W higienie nad matką, z uwagi na krępującą dla strony sytuację, ma wsparcie ze strony konkubiny i siostry zamieszkałej w R. Pomocy w zakresie leczenia udziela siostra strony zamieszkała w B. Matka korzysta tam z pomocy lekarzy. Ustalono też, że strona prawidłowo sprawuje opiekę nad niepełnosprawną.

W dodatkowych dwóch oświadczeniach z dnia 24 sierpnia 2021 r., złożonych w trakcie wywiadu środowiskowego, strona wskazała ponadto: że ubiera matkę, że pomaga jej w przemieszczaniu się, że potrzeby fizjologiczne podopieczna załatwia z jej pomocą, że konkubina pomaga gotując obiady i kąpiąc matkę. Strona wskazała, że do 2013 r. pracowała w Polsce, następnie dorywczo kilka lat za granicą. Po powrocie do kraju w 2016 r. podjęła się opieki nad schorowaną matką.

Organ I instancji decyzją z dnia 17 września 2021 r. odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę J. W. z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r."). Wyjaśnił, że pomiędzy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką nie istnieje związek przyczynowy oraz, że niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 25 roku życia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium, decyzją z dnia 9 listopada 2021 r., uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Odnosząc się do wskazanych podstaw wyłączenia prawa do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia zanegowało wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło, dlaczego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazało dalej, że organ I instancji przyznał stronie, decyzją z dnia 27 listopada 2020 r., specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Tymczasem w przypadku obu świadczeń (specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku pielęgnacyjnego) przesłanka ich przyznania jest ta sama - istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką. Wskazało, że organ I instancji nie ustalił, czy nastąpiła jakakolwiek zmiana stanu faktycznego sprawy uzasadniająca ich wpływ na prawo do świadczeń.

Organ I instancji, realizują wytyczne Kolegium, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe. Przeprowadził m. in. kolejne wywiady środowiskowe w tym ze stroną.

Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną w dniu 27 grudnia 2021 r. oraz ze złożonych w trakcie tego wywiadu środowiskowego oświadczenia strony z dnia 27 grudnia 2021 r. wynika, że sytuacja w rodzinie na przestrzeni kilku miesięcy nie zmieniła się. W trakcie wywiadu ustalono, że strona większość czasu spędza ze swoją matką, że wymaga ona całodobowego wsparcia, że matka w każdym momencie dnia i nocy może zwrócić się do strony o pomoc. Strona oświadczyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że "nadal sprawuje całodobowo opiekę" nad matką. Strona zakres czasowy swoich czynności oceniła na 5 godzin dziennie. Ustalono, że w zakresie opieki strona: przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, opala mieszkanie (w sezonie zimowym co 2 - 3 godziny podkłada do pieca), przygotowuje i podaje podopiecznej leki 3 razy dziennie, ubiera ją. Podopieczna jest pampersowana całodobowo z uwagi na komfort osobisty. Strona pomaga matce przy ich zakładaniu (zapinaniu). Matka korzysta jednak systematycznie z WC. Strona pomaga jej w tym. Przenosi matkę z wózka inwalidzkiego na WC. Kąpiel wykonuje konkubina strony, bo niepełnosprawna czuje się niekomfortowo w obecności syna. Ustalono też, że podopieczna przebywała jednorazowo w 2021 r., u swojej wnuczki w B., przez dwa tygodnie, korzystając z opieki lekarskiej. W 2021 r. podopieczna nie przebywała u swoich dzieci. Najbliższy kontakt ma ze swoją córka K. B. zamieszkałą w R., która odwiedza matkę ok. 2 razy w miesiącu i spędza z nią 2 – 3 godziny w celach towarzyskich. Pracownik socjalny stwierdził istnienie dużej i pozytywnej więzi łączącej matkę z synem.

Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 9 marca 2022 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się w podstawie prawnej decyzji m.in. na art. 17 i art. 27 u.ś.r. W uzasadnieniu faktycznym decyzji administracyjnej wskazał, że strona od dnia 1 października 2017 r. do chwili obecnej pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawna matkę i spełnia warunek rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Jednak zarzucił, że opieka świadczona przez stronę nie jest sprawowana wyłącznie przez stronę i w sposób ciągły. Świadczą o tym fakty: że opieką lekarską zajmuje się wnuczka podopiecznej, a higieną osobistą konkubina strony oraz, że podopieczna sama sobie zakłada pampersy (strona je tylko zapina), a matka sama spożywa posiłki i przyjmuje leki, które są przygotowywane przez syna.

Nadto organ I instancji wskazał się na negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. (zbieg uprawnień do dwóch świadczeń: pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego) oraz na uprawnienie strony do wyboru świadczenia korzystniejszego z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zarzucił, że strona dokonała wyboru wnosząc o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale dopiero w momencie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji choć w części z innym uzasadnieniem.

Kolegium w podstawie prawnej decyzji administracyjnej powołało się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W uzasadnieniu prawnym przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i wyjaśniło wynikające z tego przepisu przesłanki przyznania świadczenia. Dokonując ich analizy uznało, na podstawie ustaleń faktycznych organu I instancji, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną nie wymusza na stronie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało, że matka pampersy zakłada samodzielnie, a syn je zapina; że korzysta z toalety, a syn dla bezpieczeństwa pomaga jej; że samodzielnie spożywa przygotowane i podane przez syna posiłki i leki; że wymaga niewielkiej pomocy przy ubieraniu. Nadto wskazało, że opieka nad matką nie jest sprawowana wyłącznie przez syna, bo kwestiami leczenia zajmuje się wnuczka, a higieną osobistą niepełnosprawnej zajmuje się konkubina (m. in. pomaga przy kąpieli). Kolegium oceniło, że niepełnosprawna wymaga pomocy tylko przez kilka godzin dziennie. Ustalone czynności sprowadzają się przede wszystkim do prowadzenia gospodarstwa domowego i nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wykluczały podjęcie przez strony pracy zarobkowej. Mogą być – w ocenie Kolegium - wykonywane przed lub po pracy.

Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji podstawy wyłączenia prawa do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z powodu zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń: pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, zanegowało możliwość zastosowania w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium w uzasadnieniu prawnym przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wskazało, że zbieg obu świadczeń nie wyklucza możliwości przyznania innego świadczenia (zmiany), w przypadku spełnienia warunkujących go przesłanek, ze względu na prawo wyboru świadczenia korzystniejszego.

W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczonej przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki stałej i długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Zarzuciła także naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, determinującego konieczność stałego sprawowania opieki. Uzasadniając pierwszy z zarzutów skarżący powołał poglądy prawne sądów administracyjnych konkludując, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy zakres opieki opisany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest stały i długotrwały. Na taka ocenę nie powinien rzutować fakt okazjonalnego (sporadycznego) korzystania przez skarżącego z pomocy wnuczki, czy konkubiny. Uzasadniając drugi z zarzutów skarżący wskazał obowiązki prawne jakie wynikają z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. nie konkretyzując zarzutów.

W skardze wniesiono: o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), o uchylenie decyzji organu I instancji (na podstawie art. 135 p.p.s.a.), o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postepowania (na podstawie art. 153 p.p.s.a.), o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (na podstawie art. 200 p.p.s.a.), o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt

1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego wydanych w indywidualnych sprawach).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium wykazała, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja administracyjna Kolegium narusza normy prawa materialnego i procesowego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką J.W.

W sprawie Kolegium utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia powołując się na niespełnienie jednej z pozytywnych przesłanek opisanych z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co w sprawie jest zasadniczą osią sporu: istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym jego matką, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna. W tym zakresie zarzuty skargi okazały się słuszne.

Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącego ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Zaliczono ją, na stałe, do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przyczynę niepełnosprawności oznaczono symbolem 05 – R (czyli niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu).

Powyższe ustalenie, bazujące formalne na treści orzeczenia o niepełnosprawności, koresponduje z dalszymi ustaleniami wynikającymi z zebranego materiału dowodowego, w tym z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniu 24 sierpnia i 27 grudnia 2021 r. oraz złożonych w ich trakcie przez skarżącego oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wskazują one wyraźnie, że osiemdziesięcioośmioletnia J. W. wymaga całodobowego wsparcia z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Z ustaleń wynika, że ma ona amputowaną lewą kończynę. Ma tym samym znacznie ograniczoną zdolność poruszania się. Przemieszcza się przy pomocy wózka inwalidzkiego. Opiekę nad niepełnosprawną matką sprawuje całodobowo skarżący. Zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez niego obejmuje m. in.: przygotowanie i podanie posiłków, robienie zakupów, opalanie mieszkanie (w sezonie zimowym co 2 - 3 godziny podkładanie do pieca), przygotowanie i podanie podopiecznej leków 3 razy dziennie, ubieranie jej, pomaganie przy ich zakładaniu (zapinaniu) pampersów, pomaganie matce w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, w tym przenoszenie matki z wózka inwalidzkiego do WC, pomaganie matce w przemieszczaniu się. Ustalono, że skarżący mieszka razem z matką. Jest gotowy udzielać jej pomocy w każdym momencie dnia i nocy. Sam skarżący zakres czasowych swoich czynności ocenił na 5 godzin dziennie, wykonując w tym czasie czynności związane z opieką nad matką. Pracownik socjalny zauważył istnienie dużej i pozytywnej więzi łączącej matkę z synem oraz stwierdził, że opieka ta jest wykonywana prawidłowo.

Pomimo tak ustalonego stanu faktycznego sprawy i braku dowodów przeciwnych, podważających fakt wykonywania i zakres świadczonej przez skarżącego opieki, Kolegium uznało, że jej rozmiar i zakres nie wymusza na skarżącym rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium skupiło się przy tym na uwypukleniu następujących aspektów sprawy: zakwalifikowało część czynności jako pomocnicze lub związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz wskazało na fakt wykonywania niektórych czynności przez inne osoby.

Eksponując pomocniczy charakter czynności Kolegium wskazało na częściową samodzielność podopiecznej. Wskazało: że podopieczna pampersy zakłada samodzielnie, a syn tylko "pomaga je zapiąć"; że korzysta też z toalety, a syn dla "zapewnienia bezpieczeństwa pomaga jej"; że samodzielnie spożywa przygotowane i podane przez syna posiłki i leki; że wymaga niewielkiej pomocy przy ubieraniu, że jest w stanie poradzić sobie bez pomocy syna przez kilka godzin dziennie, że nie jest osobą leżącą. Uznało też, że prowadzenie gospodarstwa domowego (tu: robienie zakupów, przygotowanie posiłków i leków, palenie w piecu) nie zajmuje takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wykluczały podjęcie pracy zarobkowej, bo może być wykonywana przed i po pracy, w taki sposób, aby podopieczna np. podczas nieobecności syna sama mogła sięgnąć po posiłek, czy leki. Wskazało, że część czynności opiekuńczych wykonują inne osoby, bo kwestiami leczenia zajmuje się wnuczka podopiecznej, a higieną osobistą zajmuje się konkubina (m. in. pomaga jej przy kąpieli). Zaprezentowane powyżej stanowisko Kolegium jest wadliwe.

Nie znajduje ono oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy.

Opieka to tyle co dawanie oparcia, wsparcia, zaspokajanie potrzeb (właściwości ludzkich, będących potrzebą), których jednostka nie umie, nie może lub nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić, żeby zachować równowagę biologiczną i psychiczną, przeżyć, zachować zdrowie, jakość życia, zapewnić prawidłowy rozwój (tak NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, publik. CBOSA).

W ustalonych okolicznościach sprawy, ustalonych na podstawie przytoczonych powyżej dowodów, nie można zgodzić się z twierdzeniem, że skarżący nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Materiał dowodowy sprawy nie zawiera dowodów przeciwnych, podważających zakres świadczeń wykonywanych przez skarżącego na rzecz matki. Z okoliczności sprawy nie wynika aby jakiekolwiek potrzeby niepełnosprawnej nie były zaspokojone przez jej syna. Ustalenia poczynione w toku postępowania administracyjnego wyraźnie wskazują, że skarżący, zakresem i charakterem swoich działań, daje niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, których z uwagi także na jej podeszły wiek (88 lat) i niedołężność (po amputacji lewej kończyny, poruszająca się na wózku inwalidzkim), jego matka nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić. Działania te pozwalają matce zachować zdrowie, poprawiają jakość jej życia, a o ich niezbędności potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności matki. Deprecjonowanie tych czynności, tylko z tego powodu są tylko pomocnicze lub związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie znajduje oparcia w okolicznościach sprawy.

Stwierdzenie Kolegium o braku wystąpienia koniecznego związku przyczynowo-skutkowego jest w ocenie Sądu wadliwe głównie i z tego względu, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 80 K.p.a.

W ocenie Kolegium mylnie rozumie materialnoprawną przesłankę warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wymaga bowiem od skarżącego nie tylko wykazania, że podjął się stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną (co zostało udowodnione na podstawie zebranego materiału dowodowego), ale dodatkowo wykazania sprawowania tej opieki w wyższym jej stopniu intensywności, jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co w sprawie nie jest możliwe ze względu pewną samodzielność podopiecznej, adekwatną do stanu jej zdrowia. W istocie zanegowało wskazania co do sposobu opieki nad niepełnosprawną matką, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu. W ocenie Sądu, żaden ze wskazanych powyżej przepisów nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od przeprowadzenia, przez organ pomocowy, tego rodzaju oceny.

W tym miejscu należy poddać analizie obowiązujący w sprawie stan prawny.

Świadczenie pielęgnacyjne jest, obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.).

Pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały uregulowane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).

Kolegium niespornie ustaliło, że skarżący spełnił dwie pierwsze przesłanki.

Trzecią przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Z treści art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika zatem, że aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne ma kompensować potencjalny utracony dochód z pracy zarobkowej. Dotyczy zatem stanów faktycznych, w których zakres stałej i długotrwałej opieki wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej.

Cytowane przepisy nie dookreślają jednak dalej pojęcia opieki w ich rozumieniu. Nie konkretyzują jej zakresu lub charakteru. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę lub przebywać razem nim.

Powyższe przeczy rozumieniu pojęcia "sprawowania opieki" na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., które zostało zaprezentowane w zaskarżonej decyzji Kolegium, a które wykluczyło jakakolwiek samodzielność podopiecznej, choćby adekwatną dla jej stanu zdrowia. W ocenie Sądu brak jest podstaw aby deprecjonować zakres ustalonych i niespornych czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącego wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym, w podeszłym wieku (88 lat) i niedołężnej (po amputacji lewej kończyny, poruszającej się na wózku inwalidzkim), wymagającej pomocy przy przemieszczaniu, czy nawet przenoszeniu do WC. Wadliwym jest twierdzenie, że nie wypełniają one pojęcia opieki, tylko z tego powodu, że stanowią jedynie czynności pomocnicze, lub pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, skoro zgodnie z niepodważonymi ustaleniami faktycznymi podopieczna wymaga opieki całodobowej, a skarżący wykazuje gotowość jej niesienia zarówno w dzień jak i w nocy, codziennie w wymiarze ok. 5 godzin, dostosowując ją do potrzeb niepełnosprawnej.

Również wielość osób (tu licznego rodzeństwa, wnuczki i konkubiny skarżącego), które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez skarżącego, który ją podjął, rezygnując z tego powodu z aktywności zawodowej i wnioskuje z tego powodu o świadczenie pielęgnacyjne.

Odróżniać należy świadczenia pomocy osobie bliskiej, będącego elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych, sąsiedzki czy obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. Opieka warunkująca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku tylko pomoc osobie bliskiej. Na ewentualne przyznanie skarżącemu świadczenia nie będzie miało zatem wpływu istnienie i wykonywanie względem osobny bliskiej obowiązku alimentacyjnego przez jej zstępnych (rodzeństwa skarżącego i wnuczki), czy też dobrowolna pomoc sąsiedzka udzielana przez konkubinę skarżącego.

Stąd też wykonywanie wobec matki skarżącego określonych czynności pomocy przez te osoby (tu: incydentalna pomoc w zorganizowaniu leczenia w B. przez wnuczkę podopiecznej lub nawet regularne kąpiele przez konkubinę, lub gotowanie obiadów) nie podważa co do zasady uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna pozostającego w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, udzielającego wszechstronnej pomocy oraz wykazującego ciągłą gotowość jej niesienia i z tego powodu niepodejmującego zatrudnienia (podobnie NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, publik. CBOSA).

Tym bardziej, że wykonywanie wobec niepełnosprawnej matki czynności opiekuńczych o osobistym, intymnym charakterze, jaką jest kąpiel, przez konkubinę skarżącego, odbywało się za porozumieniem opiekuna i podopiecznej, na wyraźne życzenie tej ostatniej, tak by nie wywołać sytuacji krępującej matkę. Dodatkowo podkreśla to istnienia szczególnej relacji opieki, a w jej ramach szacunku i zaufania pomiędzy nimi. W konsekwencji brak jest podstaw aby kwestionować z powyższego punktu widzenia sprawowaną przez skarżącego opiekę, w której pomoc przy kąpieli matki wykonuje konkubina skarżącego.

Nieuprawniona jest ocena Kolegium, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie ma ścisłego związku z opieką sprawowaną nad matką. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to – co do zasady - wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun rezygnuje z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., I OSK 493/21, publik. w CBOSA). U podstaw rezygnacji z aktywności zarobkowej lub zawodowej na dzień złożenia wniosku (ewentualnie na dzień wydania decyzji administracyjnej) musi leżeć obiektywna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

W sprawie opisany powyżej rodzaj i zakres czasowy wymaganej i sprawowanej opieki, codziennie ok. 5 godzin, a także pozostawanie skarżącego w całodobowej dyspozycji niepełnosprawnej matki wskazują na brak możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, które możliwe byłoby do pogodzenia z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym, w podeszłym wieku (88 lat) i niedołężną (po amputacji lewej kończyny, poruszającej się na wózku inwalidzkim), wymagającą pomocy przy przemieszczaniu, czy nawet przenoszeniu do WC.

Zważyć też należy, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy została wydana decyzja organu I instancji z dnia 27 listopada 2020 r., którą skarżącemu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na J. W. na okres: 1 listopada 2020 r. – 31 października 2021 r. Z uzasadnienie decyzji organu I instancji wynika też, że jest on pobierany przez skarżącego od dnia 1 października 2017 r. do chwili obecnej.

W omawianej zatem materii wypada podkreślić, że stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub nie podejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wobec powyższego, skoro kwestia rezygnacji, czy też nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącego celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką została oceniona przez organ pomocowy pozytywnie w kontekście spełniania przesłanek z art. 16a u.ś.r., to trzeba zauważyć, że przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia" i "sprawowania opieki" są tożsame z przesłanką z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Inaczej ujmując - w przypadku obu świadczeń przesłanką ich przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia pozostająca w związku z koniecznością stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem organ (I instancji) dla celów przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego uznaje, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały spełnione, a już w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ pomocowy (I instancji oraz Kolegium) uznaje, że nie zostały one spełnione.

Jednocześnie Kolegium nie wyjaśniło dlaczego przy niezmienionym zakresie opieki nad matką, przyznano skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, a odmawia się przyznania skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Rozbieżna ocena prawna sytuacji skarżącego w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do postępowania o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach ich przyznania i żądania skarżącego przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 K.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 K.p.a.).

Zmienność poglądów prawnych wyrażonych na tle tego samego stanu faktycznego - od pozytywnego poprzez negatywne rozstrzygnięcie - bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, jest działaniem niezgodnym z tą zasadą i wpływa ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli (podobnie WSA we Wrocławiu w wyrokach: z dnia 9 września 2022 r., IV SA/Wr 77/22; z dnia 4 czerwca 2020 r., IV SA/Wr 81/20, publik. w CBOSA).

Błędna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 80 K.p.a. Przełożyło się na niedostrzeżenie (błędną ocenę) okoliczności istotnych dla sprawy ustalonych w zebranym materiale dowodowym. Zakres wymaganej i koniecznej opieki wykonywanej przez skarżącego, rodzaj i waga tych czynności, stopień ich zaabsorbowania, został w sprawie udokumentowany zebranym materiałem dowodowym w tym wywiadami środowiskowymi. Wynika z niego, że skarżący sprawuje stałą, długoterminową opiekę nad matką, co odpowiada jednej z pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia. Przyjęcie przeciwnego stanowiska przez Kolegium wymagałoby przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, które doprowadziłoby do podważenia ustaleń wywiadu środowiskowego, w tym, odebranego w jego trakcie od skarżącego, oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, czyli wykazaniem tego, że opieka ta nie była stałą lub długoterminową.

Jeśli w ocenie Kolegium przeprowadzone w sprawie wywiady środowiskowe nie były wystarczająco szczegółowe i powzięło ono wątpliwość co do zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącego opieki w kontekście przyjętego przez organ braku wykluczenia możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, to powinno było ono wykorzystać specyficzny instrument badania i weryfikacji tej okoliczności w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. art. 23 ust. 4aa u.ś.r. i art. 23 ust. 4b u.ś.r.). Powinno było zlecić w trybie art. 136 K.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe poprzez ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w celu weryfikacji tych wątpliwości, czego nie uczyniło. Zamiast tego, z zebranego materiału dowodowego, Kolegium wyprowadziło wadliwe wnioski. Z ujawnionych okoliczności sprawy wynika bowiem, że opieka sprawowana przez skarżącego nad matką miała charakter stały, długoterminowy i codzienny, trwała nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Z akt sprawy nie wynika, aby oprócz skarżącego ktoś jeszcze zajmował się jego matką w zakresie określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze dokonana przez Kolegium ocena materiału dowodowego nie znajduje koniecznego dla wywodzonych wniosków potwierdzenia w aktach sprawy, co prowadzi do stwierdzenia, że organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. Rozpatrując w tym zakresie zgromadzony materiał dowodowy dokonał tego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co - w ocenie Sądu – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy.

W związku z tym pod adresem Kolegium został też skutecznie w skardze wyartykułowany zarzut naruszenia prawa procesowego.

Dla porządku dodać w tym miejscu trzeba, że Sąd podziela trafny pogląd Kolegium, że wadliwe są te motywy decyzji administracyjnej organu I instancji, które wskazują na zaistnienie przeszkody w postaci zbiegu uprawnień do dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego) i zarzucają, że skarżąca wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale dopiero w momencie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Także w ocenie Sądu, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., zbieg tych świadczeń nie wyklucza a limine możliwości przyznania innego świadczenia ze względu na przywołane przez Kolegium prawo wyboru przez osobę wnioskująca świadczenia korzystniejszego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).

We wniosku z dnia 17 sierpnia 2021 r., w jego pkt 2, powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżący oświadczył, że wybrał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji przyznającej jemu specjalny zasiłek opiekuńczy, ale dopiero na końcowym etapie postępowania w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, po ustaleniu wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z oświadczenia skarżącego wynika wyraźnie zamiar zachowania ciągłości pobierania świadczeń rodzinnych i uniknięcia braku takiej ciągłości w sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. "Zrezygnowała" więc z zasiłku dla opiekuna choć hipotetycznie, warunkowo, ze skutkiem na przyszłość.

Na dzień złożenia wniosku z dnia 17 sierpnia 2021 r. o świadczenie pielęgnacyjne istniała zatem negatywna przesłanka do przyznania pomocy w żądanym zakresie, spowodowana ustalonym dla skarżącego prawem do zasiłku dla opiekuna. Jeśli jednak organ pomocowy ustali, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to ma obowiązek podjąć z urzędu działania zamierzające do przyznania wybranego świadczenia bez oczekiwania na złożenie odrębnego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że jest on uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy sytuacja strony, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, uległa zmianie (wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2022 r., I OSK 1478/20, publik. CBOSA). Powinien w takiej sytuacji wyeliminować przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. - usunąć z obrotu prawnego decyzję o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Reasumując Kolegium nie dostrzegło wadliwości aktu, które utrzymało w mocy, przez co należy uznać i rozstrzygnięcie organu I instancji za nieodpowiadające prawu. Wszystkie te uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, w tym art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz przedstawionej oceny prawnej. Wiążą one organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Przy ponownej ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dokona jej zgodnie z wyrażoną w niniejszym wyroku oceną prawną.

Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt II wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi według stawek minimalnych, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, w zw. § 15 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) (480 zł).

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.