Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 82/02
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Powołane przepisy: article: art. 139 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 27 poz. 298
law: Ustawa z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu.
article: art. 78 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 grudnia 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Teza: Zwolnienie ze służby wojskowej nie poprzedzone wypowiedzeniem nie nosi znamion czynności prawnej i nie wywołuje skutku prawnego w postaci ustania stosunku służbowego.

TEZY

Zwolnienie ze służby wojskowej nie poprzedzone wypowiedzeniem nie nosi znamion czynności prawnej i nie wywołuje skutku prawnego w postaci ustania stosunku służbowego.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Jacka F. na decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2001 r. (...) w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskową, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 listopada 2002 r., rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2001 r. II SA 2724/01 - oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

decyzją z dnia 29 czerwca 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwolnił starszego chorążego sztabowego Jacka F. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 sierpnia 2001 r. i przeniósł go do rezerwy na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/. art. 90 ust. 2 w związku z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ oraz par. 155 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./ w związku z art. 149 powołanej ustawy o Biurze Ochrony Rządu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 27 kwietnia 2001 r. Jacek F., będący w dyspozycji Szefa Jednostki Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, złożył oświadczenie woli, w którym nie wyraził zgody na przekształcenie dotychczasowego stosunku służbowego żołnierza zawodowego w stosunek służbowy funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu. Wejście w życie ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu spowodowało, iż na podstawie art. 139 ust. 1 tej ustawy dotychczasowe stosunki służbowe żołnierzy zawodowych przekształciły się - z mocy prawa - z dniem 30 marca 2001 r. w stosunki służbowe funkcjonariuszy BOR. Zgodnie zaś z dyspozycją zawartą w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia z zawodowej służby wojskowej żołnierza, który złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na pełnienie dalszej służby w charakterze funkcjonariusza oraz nie przejdzie do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.

Rozpatrując sprawę na podstawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 2 sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Organ nie podzielił zarzutów Jacka F. o naruszeniu art. 139 ust. 2 ustawy o BOR. Zostały bowiem - zdaniem organu - spełnione obie przesłanki wymagane przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej zgodnie z art. 139 ust. 2 ustawy o Biurze Ochrony Rządu tj. złożenie przez żołnierza oświadczenia o niepodjęciu służby w BOR oraz niemożność służbowego wykorzystania skarżącego w resorcie obrony narodowej, o czym poinformował go pismem z dnia 21 czerwca 2001 r. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe decyzje Jacek F. domagał się ich uchylenia zarzucając, że naruszają one art. 78 i art. 79 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 139 w związku z art. 149 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu a także par. 137 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem skarżącego unormowania ustawy o Biurze Ochrony Rządu, w części dotyczącej zwalniania z zawodowej służby wojskowej i przenoszenia do rezerwy żołnierzy Jednostki Wojskowej (...) mają charakter wyjątkowy w stosunku do zasad generalnych, ustanowionych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ustawa o BOR nie zawiera przepisów uchylających stosowanie postanowień zamieszczonych w rozdziale 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Odmienna interpretacja - zdaniem skarżącego - byłaby sprzeczna z zasadami stosowania przepisów wyjątkowych w prawie polskim. Dlatego też Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji winien dochować wobec skarżącego trybu postępowania określonego w art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2001 r., II SA 2724/01, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 czerwca 2001 r., stwierdzając w uzasadnieniu, że skarżący nie utracił statusu żołnierza zawodowego po złożeniu oświadczenia w trybie art. 139 ust. 1 ustawy o BOR. Skoro nie przeszedł także do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej wobec niewyrażenia przez ten organ na to zgody, jego stosunek służbowy nie ustał z mocy samego prawa. Do skarżącego w dalszym ciągu miała zastosowanie ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r., w tym jej rozdział 6 dotyczący zwalniania żołnierzy zawodowych ze służby. Gdy więc w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającym rozstrzygnięciu niewskazane podstawy materialnoprawnej zwolnienia skarżącego ze służby, podlegały one uchyleniu.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając mu rażące naruszenie art. 27 ust. 1, art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Wnoszący rewizję nadzwyczajną nie zgodził się z treścią zaskarżonego orzeczenia, twierdząc, iż zapadło ono z naruszeniem powołanych w rewizji przepisów prawa.

Ustawą z dnia 16 marca 2001 r. o BOR dokonano przekształcenia dotychczasowej jednostki Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, podporządkowanej Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w formację - Biuro Ochrony Rządu. Jacek F. będący funkcjonariuszem tej jednostki złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 139 ust. 1 ustawy o BOR, a Minister Obrony Narodowej nie wyraził zgody na przejście skarżącego do jego dyspozycji. Następstwem tego była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2001 r., wydana na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, którą zwolniono Jacka F. z zawodowej służby wojskowej. Z mocy prawa nie został - tym samym - funkcjonariuszem resortu spraw wewnętrznych. Nie oznacza to jednak, że w sytuacji w jakiej znalazł się skarżący winien on być zwolniony ze służby wojskowej wyłącznie na podstawie przepisów zawartych w rozdziale 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie zaś na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR. Naczelny Sąd Administracyjny w kwestionowanym orzeczeniu uznał, że przepis art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest jedynie przepisem kompetencyjnym, określającym organ zwalniający takiego żołnierza i dlatego też nie mógł wyłączyć, w stosunku do skarżącego, stosowania przepisów rozdziału 6 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Z poglądem takim nie można się zgodzić. Analiza przepisów ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o BOR wskazuje, że przepis art. 139 ust. 2 tej ustawy jest - zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną - przepisem szczególnym w stosunku do przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i stanowi samoistną podstawę zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej. Ma to ten skutek, że przepisów dotyczących wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej zawartych w rozdziale 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w tym przypadku nie stosuje się. Ustawa o BOR nie zawiera, poza przepisem art. 139 ust. 2, żadnych innych regulacji prawnych dotyczących sytuacji żołnierzy zawodowych, pełniących dotąd służbę w Jednostce Wojskowej (...) - BOR, którzy złożyli w określonym terminie stosowne oświadczenie, co potwierdza tezę o szczególnym charakterze tego przepisu. Na uwagę zasługuje również fakt, że zakres stosowania wypowiedzenia, jako sposobu rozwiązania stosunku służbowego. zawarty w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych został dokładnie określony poprzez wyczerpujące, ustawowe wskazanie jego przesłanek /art. 78 ust. 1 pkt 1-3 ustawy/ zaś okoliczności, o których mowa w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie mieszczą się w żadnej z dyspozycji art. 78 ust. 2 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. Dodatkowym argumentem przemawiającym za szczególnym charakterem unormowania zawartego w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, będącego w przekonaniu wnoszącego rewizję nadzwyczajną samodzielną podstawą prawną do zwolnienia tych osób, które złożyły oświadczenie o niewyrażeniu zgody na pełnienie dalszej służby w charakterze funkcjonariuszy BOR. jest przepis ust. 1 tego artykułu gwarantujący nienaruszalność dotychczasowych stosunków służbowych tych żołnierzy, którzy takiego oświadczenia nie złożyli i z mocy prawa stali się funkcjonariuszami nowego BOR. Ponadto wskazać należy, że bezpośrednią przyczyną zwolnienia ze służby na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest złożenie przez żołnierza byłego BOR, w określonym terminie, pisemnego oświadczenia o odmowie przejścia do nowej formacji nie zaś likwidacja Jednostki Wojskowej (...) - BOR. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem Sądu o obowiązku organu dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej na podstawie przepisów rozdziału 6 ustawy. Gdyby bowiem w przedmiotowej sprawie miało zastosowanie wypowiedzenie stosunku służbowego w sytuacji gdy żołnierzowi nie odpowiada dalsza służba w charakterze funkcjonariusza BOR, to żołnierz a nie organ administracji powinien dokonać ewentualnego wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą materialnoprawną orzeczenia będącego przedmiotem rozstrzygnięcia był przepis art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony. Zgodnie z nim żołnierze zawodowi pełniący w dniu wejścia w życie ustawy służbę w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu stają się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR. chyba że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożą pisemne oświadczenie, że nie wyrażają na to zgody. W myśl art. 139 ust. 2 żołnierze zawodowi pełniący służbą w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, którzy złożyli oświadczenie woli. o którym mowa w ust. 1, przechodzą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia ze służby żołnierzy zawodowych, którzy nie podejmą służby w BOR lub nie przejdą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej. Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy zwolnienie ze służby żołnierzy zawodowych na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu powinno być dokonane za uprzednim wypowiedzeniem stosunku służbowego, o którym mowa w art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, czy też takie oświadczenie nie jest potrzebne, a skutek w postaci zwolnienia następuje z mocy samego prawa.

Przy udzielaniu odpowiedzi na tak sformułowane pytanie należy mieć na względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku składu siedmiu sędziów z dnia 18 lutego 2002 r. OSA 9/01 /ONSA 2002 Nr 3 poz. 97/, z którego niewątpliwie wynika, iż zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby wojskowej nie jest samoistnym zdarzeniem prawnym i następuje na skutek dokonania wcześniej wypowiedzenia. Stanowisko przeciwne trudne byłoby do pogodzenia z treścią art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 79 ust. 4 i 5 tej ustawy i stwarzałoby konieczność wydawania w praktyce dwóch decyzji konstytutywnych, jednej o wypowiedzeniu i drugiej o zwolnieniu ze służby.

Oceniając stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że skarżący będący żołnierzem zawodowym nie stał się z mocy prawa funkcjonariuszem BOR, ponieważ złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 139 ust. 1 ustawy o Biurze Ochrony Rządu. Nie przeszedł również do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, gdyż Minister nie wyraził na to zgody. Jednakże powyższe nie oznacza, że utracił on status żołnierza zawodowego, albowiem stosunek służbowy żołnierza zawodowej służby wojskowej nie ustał z mocy prawa. Dlatego też do skarżącego nadal miała zastosowanie ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym jej rozdział 6, dotyczący zwalniania żołnierzy ze służby. Stosowania regulacji zwartych w tym rozdziale nie wyklucza art. 139 ust. 2 ustawy o Biurze Ochrony Rządu, który ma charakter wyłącznie kompetencyjny ustalając jedynie podmiot, który zwalnia z zawodowej służby wojskowej żołnierza odmawiającego podjęcia służby jako funkcjonariusz w Biurze Ochrony Rządu. Nie wskazuje natomiast żadnych przesłanek materialnoprawnych dotyczących rozwiązania z żołnierzem zawodowym stosunku służbowego.

Uzasadnieniem stosowania w stosunku do skarżącego przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest również okoliczność faktycznej likwidacji JW (...) - BOR. Wniosek taki wynika ze sformułowania art. 1 ustawy o Biurze Ochrony Rządu, który stanowi, że "tworzy się Biuro Ochrony Rządu" Ustawodawca celowo nie użył tutaj określenia przekształca się, co wskazuje na to, że miał na myśli likwidację jednostki wojskowej i w jej miejsce utworzenie Biura Ochrony Rządu. Argumentacja ta znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 144 ustawy o BOR, który stwierdza, że jednostki wojskowe podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, podlegają likwidacji do dnia 31 grudnia 2001 r. Przepis ten dotyczy wszystkich jednostek wojskowych podległych MSWiA. Lista tych jednostek określona została w art. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych /Dz.U. 2000 nr 2 poz. 6/, wśród nich znajduje się również ówczesna JW (...) - Biuro Ochrony Rządu.

W przypadku likwidacji jednostki wojskowej do żołnierzy zawodowych mają zastosowanie przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zwłaszcza w części wypowiedzenia stosunku służbowego.

Biorąc pod rozwagę powyższe argumenty wskazać należy, że w stosunku do skarżącego powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w szczególności art. 78 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym zwolnienie ze służby musi być poprzedzone obligatoryjnym wypowiedzeniem. Stąd też, podzielając przytoczone wyżej stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 18 lutego 2002 r., uznać należy, że zwolnienie ze służby wojskowej nie poprzedzone wypowiedzeniem nie nosi znamion czynności prawnej i nie wywołuje skutku prawnego w postaci ustania stosunku służbowego.

Wskazana wykładnia omawianych przepisów uwzględnia również zasady wynikające z konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa /art. 32 Konstytucji RP/. W świetle tego przepisu wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, co na gruncie rozpoznawanej sprawy oznacza, że niedopuszczalna jest dyskryminacja żołnierza zawodowego zwalnianego ze służby na skutek odmowy podjęcia dalszej służby jako funkcjonariusz w porównaniu z żołnierzami zawodowymi zwalnianymi na skutek likwidacji jednostki wojskowej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jednolicie przyjmuje się, że zasada równości oznacza, iż osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji winny być traktowane w ten sam sposób. Tak więc nie ma podstaw do czynienia dystynkcji w sytuacji prawnej żołnierzy zwalnianych ze służby na skutek faktycznej likwidacji jednostki.

Mając powyższe na uwadze i podzielając stanowisko zajęte w zaskarżonym wyroku, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji po myśli art. 393[12] Kpc.