Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 571/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 52 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art.19 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 202 poz 1956
law: Ustawa z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędziowie: NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), WSA del. Jadwiga Danuta Mróz, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1914/08 w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1914/08, wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 16 maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że skarżąca 26 sierpnia 1998 r. nabyła od Spółki akcyjnej "P." 54 akcje Serii C tej Spółki. Następnie zgodnie z umową sprzedaży zawartą 25 września 1998 r. Skarżąca nabyła 59 akcji imiennych Serii A Spółki od Stowarzyszenia P. Zgodnie z uchwałą nr [...] z 7 stycznia 2004 r. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy M. S.A. oraz uchwałą nr [...] z 29 stycznia 2004 r. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki, nastąpiło połączenie spółki akcyjnej M. z P. S.A. poprzez przeniesienie całego majątku Spółki na M. S.A. w zamian za akcje serii F, które M. S.A. wydał osobom będącym akcjonariuszami Spółki według stanu na koniec dnia 1 września 2004 r. Z akt sprawy wynikało także, iż Skarżąca w 2004 r. sprzedała należące do niej akcje Spółki.

Pismem z 2 czerwca 2005 r. Skarżąca zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w wysokości 12.499,30 zł. Jej zdaniem nadpłata powstała na skutek pobrania przez płatnika nienależnego podatku od uzyskanego przez nią dochodu z odpłatnego zbycia w 2004 r. papierów wartościowych. Wraz z wnioskiem złożyła korektę zeznania PIT-38 za 2004 r. Sprzedaż w 2004 r. akcji nabytych w 1998 r. spełniała przesłanki uprawniające do zwolnienia podatkowego określonego w art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.).

Naczelnik Urzędu Skarbowego W., po ponownym przeprowadzeniu postępowania podatkowego – w związku z uchyleniem "pierwszej" decyzji w tej sprawie, w toku którego zebrano dodatkowe dowody, decyzją z 2 października 2006 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty podając takie samo uzasadnienie jak we wcześniejszej swojej decyzji. W odwołaniu Skarżąca utrzymywała, że akcje Serii F nabyła przed dniem 1 stycznia 2004 r. i sprzedaż ich w jej ocenie korzystała ze zwolnienia podatkowego. Zdaniem Strony kwestia połączenia spółek M. i P., w wyniku której dokonano zamiany akcji Spółki na akcje Serii F – nie spowodowała zmiany daty nabycia akcji. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się na treść Prospektu emisyjnego akcji spółki organ odwoławczy uznał, iż nabycie akcji Serii F nastąpiło na zasadzie zamiany akcji P. na akcje Serii F w odpowiednich proporcjach. Zatem do wejścia w posiadanie akcji Serii F byli upoważnieni tylko i wyłącznie posiadacze akcji P. Wobec tego stwierdził, że za datę nabycia akcji Serii F należy uznać datę wcześniejszą, tj. datę wejścia w posiadanie akcji P., tj. 1998 r. Podniósł jednak, że zgodnie z art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. akcje musiały być dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi oraz muszą być nabyte na podstawie publicznej oferty. Organ odwoławczy powołał się na pismo firmy P. S.A., z którego wynikało, że akcje serii A i C emitowane przez Spółkę w 1998 r. nie były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz.U. z 1997 r. Nr 118, poz. 754, ze zm.) oraz że emisja akcji serii C była emisją skierowaną wyłącznie do pracowników Spółki. W tej sytuacji Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że sprzedaż akcji Serii F nie podlegała zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie przepisu art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.f. w związku z art. 19 ustawy zmieniającej, gdyż nie spełniała wszystkich warunków wymienionych w tym przepisie. W skardze Skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) przez przeprowadzenie dowodu na okoliczności prawne, a nie okoliczności faktyczne sprawy i w efekcie oparcie decyzji na opinii prawnej osoby prywatnej, która nie mogła przesądzać o wyniku sprawy podatkowej. Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że emisja akcji, których dotyczy wniosek o stwierdzenie nadpłaty była emisją nie pochodzącą z oferty publicznej w rozumieniu tego przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 listopada 2007 r. uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. W uzasadnieniu wskazał, że organ podatkowy wyższego stopnia nie dokonał samodzielnej analizy dokumentów źródłowych dotyczących trybu nabycia akcji. Sąd zarzucił organowi, że ten nie zebrał stosownych materiałów dowodowych, na podstawie których mógł wypracować własne stanowisko w sprawie, a to oznaczało, iż naruszył art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu słuszne było także spostrzeżenie Skarżącej, że osobnej oceny wymagał sposób nabycia akcji serii A i serii C.

Dyrektor Izby Skarbowej w W., stosując się do zaleceń Sądu, zwrócił się pismem z 7 marca 2008 r. do Spółki P. S.A. z prośbą o wyjaśnienie kwestii dotyczących emisji akcji serii C i serii A. Pismem z 21 marca 2008 r. P. S.A. wyjaśniła, że zgodnie z uchwałą Nr 11 z dnia 25 czerwca 1998 r. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy P. S.A. podwyższono kapitał zakładowy Spółki w drodze emisji akcji imiennych serii C. Na podstawie pkt 4 uchwały uprawnionymi do objęcia akcji serii C byli pracownicy Spółki P. S.A. Zgodnie zaś z pkt 5 uchwały pozostali akcjonariusze zostali wyłączeni z prawa poboru akcji serii C. Jednocześnie poinformowano, że Stowarzyszenie P. S.A., (którego członkami byli pracownicy Spółki), w ramach prowadzonej działalności skupowało akcje serii A od dotychczasowych akcjonariuszy Spółki. Na podstawie Regulaminu odpłatnego udostępnienia wszystkie akcje P. S.A. zostały przeznaczone do odpłatnego przeniesienia na rzecz członków Stowarzyszenia. W celu potwierdzenia powyższych wyjaśnień firma dołączyła uwierzytelnione kserokopie aktu notarialnego Repertorium [...] z dnia 25 czerwca 1998 r. oraz aktu notarialnego Repertorium [...] z 28 stycznia 1999 r. Pismem z 7 marca 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. zwrócił się do Komisji Nadzoru Finansowego o wyjaśnienie – czy sprzedawane w 1998 r. akcje serii A i C Spółki były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi w rozumieniu art. 61. art. 62 i art. 63 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz.U. Nr 118, poz. 754 ze zm.), w szczególności, czy przed sprzedażą akcji Spółka uzyskała zgodę Komisji Papierów Wartościowych i Giełd na wprowadzenie papierów wartościowych (akcje serii A i C) do publicznego obrotu lub złożyła zawiadomienie o emisji akcji w myśl art. 63 wymienionej ustawy. Z treści pisma otrzymanego 31 marca 2008 r. od Komisji Nadzoru Finansowego w W. nr [...] z dnia 19 marca 2008 r., wynikało, że Komisja nie wyraziła zgody na dopuszczenie akcji Spółki P. S.A. do obrotu publicznego. Ponadto poinformowała, że Spółka P. S.A. nie składała zawiadomienia, o którym mowa wart. 63 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z 16 maja 2008 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 75 § 2 pkt 1 lit. a/ ustawy Ord. pod., art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/, art. 30b i art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. w związku z art. 19 ustawy zmieniającej, uwzględniając stanowisko WSA w Warszawie wyrażone w orzeczeniu z 28 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/ Wa 1333/07, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł m.in., że na podstawie zebranych w sprawie materiałów dowodowych nie sposób mówić o nabyciu akcji w ofercie publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, bowiem oferta akcji serii C została skierowana wyłącznie do pracowników Spółki P. S.A. natomiast akcje serii A pracownicy nabywali za pośrednictwem Stowarzyszenia P.

Na ostateczną decyzję Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła zarzut naruszenia art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię pojęcia "oferty publicznej". Zdaniem Skarżącej w celu wykładni przepisu art. 52 pkt 1 lit. b/ ww. ustawy należało zastosować definicję pojęć w nim wymienionych korzystając ze słowników języka polskiego oraz obecnie obowiązujących przepisów prawa, które to przez pojęcie "oferty publicznej" rozumieją ofertę charakteryzującą się przesłanką jawności, tj. że ofertą publiczną jest oferta, której warunki podane są jawnie przy świadkach, oficjalnie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wskazał, iż zgodnie z dyspozycją art. 19 ustawy zmieniającej, do stwierdzenia, iż akcje sprzedane w 2004 r. przez Skarżącą spełniały warunki do zwolnienia z opodatkowania – wystarczające było ustalenie, iż doszło do zbycia papierów wartościowych, oraz że były to papiery, o których mowa w przepisie art. 52 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., tj.: papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabyte na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także że zostały nabyte przed dniem 1 stycznia 2004 r. Ustalony w postępowaniu stan faktyczny wskazuje, że Skarżąca zbyła w 2004 r. akcje spółki P. S.A., powstałej w tym samym roku w wyniku połączenia P. S.A. i M. S.A. Na skutek połączenia wymienionych osób prawnych akcjonariuszom P. S.A. w zamian za posiadane akcje tej spółki, wydano (wg ustalonego parytetu) akcje spółki powstałej w następstwie połączenia, tj. P. S.A. W sprawie bezspornym jest fakt zbycia przez Skarżącą akcji spółki P. S.A. z siedzibą w W. w 2004 r., a także to, iż przedmiotowe akcje nabyto w 1998 r.

Spór między stronami postępowania sądowoadministracyjnego sprowadzał się wyłącznie do ustalenia; czy nabyte przez Skarżącą w 1998 r. akcje, które następnie zostały zbyte przez Stronę w 2004 r. spełniały warunek określony w art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f., tj. czy były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabyte na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (dalej jako – "p.p.o.p.w."). Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi nie podaje jednoznacznej definicji publicznej oferty, definiuje bowiem tylko pojęcie "pierwszej oferty publicznej". Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 8 p.p.o.p.w. przez pierwszą ofertę publiczną rozumie się proponowanie po raz pierwszy przez wprowadzającego lub subemitenta usługowego, w sposób określony w art. 2, nabycia emitowanych w serii papierów wartościowych. Definicji pojęcia "oferty publicznej" nie zawiera także u.p.d.o.f. Przedmiotowej definicji nie należy, zdaniem Sądu, wywodzić lub odnosić do definicji "obrotu publicznego" zawartej w art. 2 p.p.o.p.w., czy też definicji "pierwszej oferty publicznej". Pojęcie oferty określone zostało w prawie cywilnym – art. 66 § 1 Kodeksu cywilnego i należy je rozumieć jako stanowczą propozycję zawarcia umowy skierowaną do drugiej strony. W ustawie podatkowej mówi się, że wcześniejsze nabycie akcji w publicznej ofercie umożliwia w konsekwencji skorzystanie przez podatnika z przywileju opisanego w art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. Zważyć należy, że oferta nie jest jeszcze obrotem, a zaledwie propozycją zawarcia umowy. Również oferta publiczna nie może być określoną postacią obrotu publicznego. Definicje zawarte w p.p.o.p.w. dotyczą konsekwentnie obrotu i pierwszej oferty publicznej. Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest utworzenie definicji "oferty publicznej polegające na dokonaniu wyboru jednego lub kilku parametrów opisujących powyższe pojęcia z uwagi na dowolność takiego zabiegu. Trudno bowiem przyjąć pogląd, iż oferta skierowana do skonkretyzowanej grupy osób (większej niż 300) nabiera – tylko ze względu na to – charakteru publicznego. Pojęcie "publiczny" rozumieć należy jako: dotyczący ogółu ludzi, służący ogółowi, przeznaczony dostępny dla wszystkich. Arbitralnie określony krąg adresatów nie może być bowiem utożsamiony z powszechną, niczym nie limitowaną dostępnością do propozycji oferenta. Przyjąć należy, uwzględniając także wnioski płynące z wykładni systemowej i celowościowej, że publiczny charakter oferty oznacza powszechny dostęp do akcji bez względu na liczbę osób, do których jest ona skierowana (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2005 r. FSK 2626/04). Sąd podziela jednocześnie stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2004 r. (FSK 259/04 oraz FSK 262/04), zgodnie z którymi brak legalnej definicji pojęcia "oferta publiczna" w aktach normatywnych w pełni uzasadnia posłużenie się przy ustalaniu znaczenia tego pojęcia dyrektywami wykładni językowej. Dyrektywy te upoważniają zaś do wniosku, że publiczny charakter oferty ma miejsce wtedy, gdy oferta adresowana jest do wszystkich, a nie tylko do ograniczonego kręgu osób. W ocenie Sądu wykładnia określenia "oferta publiczna" przedstawiona przez Skarżącą w skardze jako "oferta jawna przedstawiona w miejscu dostępnym dla wszystkich, widoczna, oficjalna" jest błędna. Zdaniem Sądu wykładnia powyższego sformułowania, na której oparto zarzuty skargi nie uwzględnia tego, że zwolnienie podatkowe zostało uwarunkowane spełnieniem przesłanki nabycia akcji z oferty publicznej w rozumieniu systematyki i nazewnictwa związanego z obrotem akcjami i ich oferowaniem na rynkach giełdowych wszystkim potencjalnym nabywcom akcji, a nie wykładni gramatycznej przymiotnika "publiczny", w tym jego znaczeniu bezpośrednio niezwiązanym ze specyfiką publicznego obrotu papierami wartościowymi.

Nie ulegało wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotowe akcje oferowane były oznaczonemu adresatowi, ich nabywcami byli bowiem akcjonariusze P. S.A. – pracownicy Spółki, a także członkowie Stowarzyszenia P. S.A. Tym samym w ocenie Sądu nie została spełniona przesłanka, dotycząca nabycia akcji na podstawie publicznej oferty.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku A. Z., działająca przez uprawnionego pełnomocnika, wniosła o uchylenie tego wyroku w całości, rozpoznanie skargi w trybie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uchyleniu decyzji organu II instancji i utrzymanego nią w mocy postanowienia organu I instancji.

Wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 26 lipca 1999 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) przez błędną wykładnię pojęcia "oferty publicznej" użytego w tym przepisie i przyjęciu, że oznacza ono ofertę przeznaczoną (skierowaną) do ogółu społeczeństwa gdy tymczasem pojęcie to, zarówno przez słowniki języka polskiego, jak i obecnie obowiązujące przepisy prawa, charakteryzowane jest przez przesłankę jawności – tj. że ofertą publiczną jest oferta, której warunki podane są jawnie, przy świadkach, oficjalnie.

W uzasadnieniu zarzutu autor skargi wskazał, że wprowadzenie przez ustawę pojęcia "oferta publiczna" nie zostało połączone z wprowadzeniem definicji tego pojęcia ani na użytek prawa podatkowego, ani poprzez nawiązanie do definicji z innych gałęzi prawa.

Z tych względów konieczne było sięgnięcie w pierwszej kolejności do wykładni literalnej tego pojęcia. Przy czym wykładnia ta nie powinna polegać wyłącznie na wykładni treści słowa "publiczny", ale winna uwzględniać kontekst tego słowa – tj. użycie go w związku ze słowem "oferta" ("oferta publiczna"). W innym wypadku wykładnia słowa "publiczny" byłaby dowolna. Wyjaśnienie znaczenia określonego słowa jest możliwe tylko przy uwzględnieniu kontekstu, w jakim zostało ono użyte.

Dotychczas, w praktyce organów podatkowych, która znajdowała akceptację sądów administracyjnych, dominowała wykładnia "oferty publicznej" konstruowana w oparciu o rozumienie słowa "publiczny" jako dostępny dla ogółu, skierowany do nieznanego adresata. Jednak niezrozumiałe, dlaczego pomijano całkowicie drugie rozumienie słowa "publiczny"

Tymczasem Mały słownik języka polskiego, pod red. Elżbiety Soból, wydawnictwo PWN, Warszawa 2000, zawiera następujące wyjaśnienie słowa "publiczny:

1) dotyczący ogółu ludzi, służący ogółowi, przeznaczony, dostępny dla wszystkich związany z jakimś urzędem, instytucją itp.; społeczny, powszechny, ogólny, nieprywatny,

2) dziejący się w miejscu dostępnym dla wszystkich, odbywający się wobec świadków; widoczny, oficjalny, jawny.

To samo czyni Słownik Języka Polskiego, wydawnictwa PWN, Warszawa 1979, także wskazując na podwójne znaczenie słowa "publiczny":

1) dotyczący ogółu, służący ogółowi, przeznaczony, dostępny dla ogółu, związany z jakimś urzędem, instytucją itp.; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny,

2) odbywający się wobec świadków, w miejscu dostępnym dla wszystkich; oficjalny, jawny.

Taką dychotomiczną definicję zawierają również następujące słowniki Mały słownik języka polskiego, pod red. Stanisława Skorupki, Haliny Auderskiej, Zofii Łempickiej, wydawnictwo PWN, Warszawa 1969, Mały słownik języka polskiego, pod red. Elżbiety Soból, wydawnictwo PWN, Warszawa 1994, Mały słownik języka polskiego, pod red. Mieczysława Szymczaka, Warszawa 1995, Ilustrowany słownik języka polskiego, pod red. Elżbiety Soból, wydawnictwo PWN, Warszawa 1999, Uniwersalny słownik języka polskiego, tom 3, pod red. prof. Stanisława Dubisza, wydawnictwo PWN, Warszawa 2003, Inny słownik języka polskiego P...Ż, pod red. Mirosława Bańko, wydawnictwo PWN, Warszawa 2000.

Skoro zatem "publiczny" ma dwa znaczenia należy zadać pytanie:

1) czy sformułowanie "oferta publiczna" może oznaczać ofertę dotyczącą ogółu, służącą ogółowi, przeznaczoną dla nieoznaczonego adresata (tak jak np. biblioteka publiczna, publiczne mienie, roboty publiczne, oskarżyciel publiczny),

2) czy za "ofertę publiczną" należy uznać ofertę jawną, przedstawioną w miejscu dostępnym dla wszystkich, widoczną, oficjalną (tak jak np. publiczne wystąpienie, egzekucja publiczna, wystawienie na widok publiczny, hołd publiczny).

Zdaniem Skarżącej, tylko drugie rozumienie sformułowania "oferta publiczna" może być prawidłowe, gdyż nie istnieje w obrocie gospodarczym pojęcie oferty dotyczącej ogółu, służącej ogółowi, przeznaczonej czy dostępnej dla nieoznaczonego adresata. Wynika to z istoty oferty. Każda bowiem oferta zawiera warunki, które może spełnić tylko określona liczba osób i do przyjęcia oferty konieczna jest ich identyfikacja. Może też być tak, że nikt wymaganiom oferty nie sprosta, nie czyni to jej jednak nieważną. Innymi słowy, w obrocie prawnym nie ma ofert skierowanych do każdego. Przyjęcie takiego rozumienia tego pojęcia było by więc sprzeczne z logiką. Z tych względów skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem WSA, że "publiczny charakter oferty oznacza powszechny dostąp do akcji bez wzglądu na liczbą osób, do których jest ona skierowana" (str. 8 uzasadnienia). Nie istnieje bowiem taka sytuacja jak powszechny dostęp do akcji. Nie ma akcji służących ogółowi czy przeznaczonych, dostępnych dla wszystkich, jak mylnie pisze w uzasadnieniu Sąd I instancji.

Dla kontroli prawidłowości tej wykładni należy sięgnąć po wykładnię systemową i celowościową przepisu, w którym użyto tych sformułowań.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do opodatkowania dochodów uzyskanych po dniu 31 grudnia 2003 r. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b/ u.p.d.o.f. – tj. które są: dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi (1), nabyte na podstawie publicznej oferty (2) lub na giełdzie papierów wartościowych (3), albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym (4), albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (5).

Biorąc pod uwagę, że ww. art. 52 pkt 1 w całości odnosi się do zagadnienia skutków podatkowych obrotu papierami wartościowymi, należy uznać, że ustawodawca konstruując ten przepis opierał się na siatce pojęciowej funkcjonującej w tej dziedzinie prawa, a nie na języku potocznym, w którym w szczątkowy sposób – jeżeli w ogóle – operuje się terminologią z zakresu obrotu papierami wartościowymi. Z całą pewnością w tym języku nie używa się pojęcia "oferty publicznej". Jest to termin stricte prawny.

W związku z tym nie powinno budzić sprzeciwu, że aby zdefiniować pojęcie "publiczna oferta", należy odnieść się do przepisów regulujących publiczny obrót papierami wartościowymi. Przemawia za tym także wykładnia logiczna. Skoro inne sformułowania ww. przepisu ("publiczny obrót", "papiery wartościowe", "giełda papierów wartościowych") są wykładane na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, to także wykładnia sformułowania "publiczna oferta" powinna mieć oparcie w tej dziedzinie prawa.

Trudno też przyjąć, że ustawodawca zrezygnował z funkcjonującego w obrocie prawnym rozumienia tego pojęcia, na korzyść nieznanego systemowi prawa jego rozumienia. Zasadą tworzenia prawa jest, że jeśli ustawa nie definiuje danego terminu dla swoich potrzeb, przyjmuje się dotychczasowe jego rozumienie.

Owszem w poprzednio obowiązującej ustawie z 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi samej definicji "oferty publicznej" nie było, ale znajdowała się w tej ustawie definicja "obrotu publicznego" – definiowana nie przez co innego jak przez ofertę publiczną. Zgodnie z tą definicją obrotem publicznym było skierowanie propozycji (oferty) do więcej niż trzystu osób albo do nieoznaczonego adresata (art. 1 § 1 ww. ustawy). Jednak obrót ten również był definiowany przez przesłankę jawności.

Zresztą, jeżeli były jakiekolwiek wątpliwości, jak ustawodawca rozumie pojęcie "oferty publicznej", to rozwiała je ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U. z 2005 r. Nr 184, poz. 1539).

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ww. ustawy – ofertą publiczną jest udostępnianie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co najmniej 100 osobom lub nieoznaczonemu adresatowi, w dowolnej formie i w dowolny sposób, informacji o papierach wartościowych i warunkach dotyczących ich nabycia, stanowiących dostateczną podstawę do podjęcia decyzji o odpłatnym nabyciu tych papierów wartościowych.

A zatem także wykładnia systemowa potwierdza, że za "ofertę publiczną" należy uznać każdą ofertę, która ze względu na sposób jej ujawnienia pozwala każdemu zapoznać się z jej warunkami (ale niekoniecznie skorzystać), tj. nie ma charakteru niejawnego. Nie można bowiem zarzucić racjonalnemu ustawodawcy, że w różnych aktach prawnych posługuje się tym samym pojęciem w różnym znaczeniu, bez wyraźnego tego zaznaczenia.

Odnosząc się na koniec do wykładni funkcjonalnej, należy pamiętać, że właśnie taka wykładnia pozwala uniknąć nadużyć w zakresie korzystania z ustanowionego w art. 19 zwolnienia podatkowego. Tylko bowiem, przy przyjęciu, że "oferta publiczna" oznacza ofertę jawną, organy mogą skontrolować termin, tryb i warunki jej ewentualnego przyjęcia (a co za tym idzie zbycia papierów wartościowych i skorzystania ze zwolnienia).

Odnosi się to również do sytuacji nabycia przez Skarżącą akcji od Stowarzyszenia P. Fakt skierowania oferty do bardzo licznej grupy osób, pozwala przyjąć, że była to oferta jawna, a przez to skontrolować faktyczną datę transakcji (w kontekście daty granicznej dla skorzystania ze zwolnienia).

Z tych względów zatem słuszne jest stwierdzenie, że Sąd I instancji błędnie uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego, co uzasadnia wniosek z petitum skargi, wraz z wnioskiem dotyczącym art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna A. Z. nie miała uzasadnionych podstaw.

Przywołany w niej art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowił, że "Zwalnia się od podatku dochodowego w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz.U. Nr 118, poz. 754 i Nr 141, poz. 945, z 1998 r. Nr 107, poz. 669 i Nr 113, poz. 715 oraz z 2000 r. Nr 22, poz. 270, Nr 60, poz. 702 i 703, Nr 94, poz. 1037 i Nr 103, poz. 1099)."

Skarżąca nabyła przed tą datą akcje P. S.A., zamienione w 2004 r. na akcje M. S.A., sprzedała w 2004 r. Do przychodów uzyskanych ze sprzedaży nie miało zatem zastosowania zwolnienie od podatku wynikające z cytowanego przepisu.

Art. 19 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.) stanowił, że przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – w wersji przed zmianą – "nie stosuje się do opodatkowania dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy wymienionej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2004 r., pod warunkiem że papiery te zostały nabyte przed dniem 1 stycznia 2004 r."

Wątpliwości prawne co do rozumienia tego przepisu usunięte zostały uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2006 r. sygn. akt II FPS 2/06 (ONSAiWSA 2007, nr 1, poz. 4, M.Podat. 2006, nr 12, s. 41, PP 2007, nr 1, s. 46, POP 2007/2/30, Prok.iPr. wkł. 2007, nr 2, s. 37, Lex nr 203764).

W uzasadnieniu uchwały Sąd wskazał, że art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej został odmiennie skonstruowany niż art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W tym ostatnim stanowi się o zwolnieniu określonych w nim dochodów od podatku dochodowego, co oznacza, że uzyskanie dochodu z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych w przepisie tym wymienionych powoduje powstanie obowiązku podatkowego, a mimo to z określonych względów ustawodawca rezygnuje z opodatkowania takiego dochodu. Natomiast w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej posłużono się formułą, że przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do opodatkowania dochodów (poniesionych strat) uzyskanych po dniu 31 grudnia 2003 r. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b/ tej ustawy. Jest to niemal identyczna konstrukcja prawna, jak zastosowana w art. 2 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w odniesieniu do przychodów z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej, przychodów z gospodarki leśnej w rozumieniu ustawy o lasach oraz ustawy o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia, przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn, przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, oraz przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej.

W piśmiennictwie wyrażony został pogląd, że wyrażeniu "przepisów ustawy nie stosuje się do" można przypisać podobne znaczenie, jak używanemu przez ustawodawcę w przepisach podatkowych zwrotowi "podatkowi nie podlega", który oznacza, że określone sytuacje w ogóle nie są objęte zakresem przedmiotowym danego podatku (W. Nykiel, Ulgi i zwolnienia w konstrukcji prawnej podatku, Warszawa 2002, s. 20–21). Stwierdzić zatem trzeba, że przychody z tytułów wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyłączone są z zakresu przedmiotowego regulacji prawnej określonej tą ustawą. Z tego więc powodu żaden przepis tej ustawy, oprócz art. 2, do przychodów tych nie ma zastosowania.

Skoro w 2004 r. nie podlegały przepisom ustawy o podatku dochodowym przychody ze zbycia (odpłatnego) papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b/ ustawy o tym podatku, w brzmieniu sprzed tego roku, to do oceny pozostawało, czy we wskazanym zakresie przedmiotowym mieściły się akcje sprzedane przez skarżącą. Istotną okolicznością był sposób nabycia przez nią sprzedanych akcji. Rację miał autor skargi co do tego, że nie podlegało podatkowi zbycie w określonym czasie, papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu papierami wartościowymi nabytych:

– na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo

– w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo

– na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1007 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz.U. Nr 118, poz. 754 i Nr 22, poz. 270; Nr 60, poz. 702 i 703; Nr 49, poz. 1037 i Nr 102, poz. 1099).

Sąd nie podzielił poglądów co do tego, że oferta publiczna w rozumieniu przywołanych przepisów to oferta jawna, przedstawiona w miejscu dostępnym dla wszystkich, widoczna, oficjalna, bez względu na to, czy każdy, kto mógł się z nią zapoznać, mógł również nabyć papiery wartościowe, których taka oferta dotyczyła. Pojęcie oferty publicznej dla celów zastosowania zarówno art. 52 ust. 1 pkt b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jak i art. 19 pkt 2 ustawy z 12 listopada 2003 r. zostało w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane – por. np. orzeczenia NSA z 31 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 699/07, Lex nr 486158, z 10 października 2008 r. sygn. akt II FSK 899/07, Lex nr 496294, z 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II FSK 1224/07, Lex nr 530447, z 28 stycznia 2009 sygn. akt II FSK 1551/07, Lex nr 485965, z 13 lutego 2009 sygn. akt II FSK 1627/07, Lex nr 530395, z 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FSK 45/08, Lex 551714, z 26 czerwca 2008 r. sygn. akt II FSK 1172/07, Lex nr 475594.

Dokonując wykładni słowa "publiczna" Sąd odwołał się do naturalnego języka ustawodawcy. Słowu temu nie można było nadawać znaczenia, które byłoby zaprzeczeniem jego powszechnego rozumienia, wynikającego z językowych reguł wykładni. Publiczny – to adresowany do nieoznaczonej liczby bliżej nieokreślonych osób. Zamknięty – skierowany do indywidualnie skierowanych adresatów, bez względu na ich liczbę.

Strona skarżąca nie przeniosła swoich rozważań na temat "oferty publicznej" na grunt rozpoznawanej sprawy. Anna Zielińska nabyła w 1998 r. 54 akcje Serii C Spółki akcyjnej "P.". Do ich nabycia uprawnieni byli wyłącznie pracownicy Spółki z wyłączeniem prawa poboru innych jej akcjonariuszy – uchwała nr [...] Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy "P." z 25 czerwca 1998 r. Nie sposób było uznać, że oferta skierowana do określonej grupy miała charakter publiczny – dostępny (do realizacji) dla wszystkich zainteresowanych nabyciem akcji Spółki. Jeśli chodziło o akcje Serii A to zostały one "skupione" w ramach działalności Stowarzyszenia P. i odsprzedane tym pracownikom. Cel jakim była działalność Stowarzyszenia – zwiększenie akcjonariatu pracowniczego w żadnym razie nie uprawniał do stwierdzenia, że nabywanie od niego akcji przez pracowników Spółki następowało w ramach oferty publicznej skoro nie-pracownicy nie mogli tych akcji nabywać.

Niezależnie od powyższego umknęło uwadze strony skarżącej, że akcje "P." S.A. w dacie ich nabycia przez podatniczkę nie były dopuszczone do publicznego obrotu – vide informacje zamieszczone na str. 5 uzasadnienia skarżonego wyroku.

Z "obecnie" obowiązujących przepisów – art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U. Nr 184, poz. 1539) – przywołanych przez autora skargi kasacyjnej nie wynikało, aby każda oferta "jawna" w rozumieniu zaprezentowanym w tej skardze była ofertą publiczną.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.