Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1589/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1284/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 17 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2012 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1284/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: "G." sp. z o.o. w upadłości układowej, zwanej dalej: "spółką").

W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W treści wniosku podała, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie opłacić wpisu, gdyż jej przychody znacząco zmalały w wyniku drastycznej podwyżki podatku od gier. Dodatkowo spółka wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 2.500.000,00 zł, zaś wartość środków trwałych 4.657.599,66 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu strona wykazała stratę w wysokości 888.458,30 zł. Spółka podała ponadto, że posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednio do wysokości 6.697.100,67 zł każdy. Saldo na powyższych rachunkach bankowych wynosi 0 zł. W odpowiedzi na wezwanie strona przedłożyła dokumenty, z których wynika, że w miesiącach marzec, kwiecień i maj 2014 r. wartość dostawy towarów i usług spółki wyniosła odpowiednio 3.982.066 zł, 3.569.530 zł i 3.025.122 zł. Na wydrukach rachunków bankowych za wskazane miesiące odnotowane zostały opłaty za prowadzenie rachunku, wpłaty z NZOZ z tytułu "zapłat" oraz wpłaty z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Spółka nie nadesłała bilansu oraz rachunku zysków i strat za wyżej wymienione miesiące. W toku postępowania skarżąca wskazywała dodatkowo na fakt ogłoszenia upadłości spółki na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 11 lutego 2014 r.

Do rozpoznania wniosku Sąd przyjął również dane wynikające z dokumentów, które strona przedłożyła do innej sprawy. Wynika z nich, że za 2012 r. przychody netto spółki wyniosły 148.552.424,18 zł, zaś strata 1.289.183,82 zł. Fundusz własny wynosi 2.407.011,06 zł, zobowiązania krótkoterminowe 4.344.872,09 zł, a należności krótkoterminowe 5.523.803,16 zł. W 2013 r. strona odnotowała przychód w kwocie 24.848.946,12 zł i stratę netto 1.310.184,07 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w motywach rozstrzygnięcia wywiódł, że spółka nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Pomimo znacznego obniżenia przychodu spółki w 2013 r. (w porównaniu z rokiem poprzednim), nadal prowadzi ona działalność na dużą skalę. Z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości ponad 148.000.000 zł, ponosząc stratę, która nie wyniosła nawet 1% wartości przychodu. Natomiast w 2013 r. przychód spółki ukształtował się na poziomie ponad 24.000.000 zł, przy czym strona odnotowała stratę o wartości ponad 1.300.000 zł. Sąd podkreślił, że przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Sąd zaznaczył jednocześnie, że spółka prowadzi działalność z pominięciem rachunku bankowego zajętego w postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem Sądu, powołana przez skarżącą okoliczność ogłoszenia upadłości układowej nie pozbawia spółki możliwości kontynuowania działalności i nie powoduje automatycznego zwolnienia spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Analizując przesłanki ogłoszenia upadłości zawarte w art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 – zwane dalej: "p.u.n."), Sąd doszedł do przekonania, że niewypłacalność, o jakiej mowa w powołanych przepisach, nie jest tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Sąd dodał, że na podstawie przedłożonych dokumentów Sąd nie był w stanie zbadać, jakie były podstawy ogłoszenia upadłości oraz jakie wierzytelności wskazano. Na marginesie Sąd zwrócił uwagę, że upadłość spółki została ogłoszona na wniosek G. sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w K. powiązanej osobowo ze skarżącą.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 11 p.u.n. poprzez bezzasadną odmowę zastosowania wobec skarżącej prawa pomocy w postaci dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy strona, znajdując się w stanie upadłości, obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenia art. 165 p.p.s.a. poprzez wadliwe odwołanie się przy orzekaniu do wcześniej wydanego w tej samej sprawie postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, mimo iż okoliczności sprawy zmieniły się zasadniczo w ten sposób, że w dniu 11 lutego 2014 r. spółka została postawiona w stan upadłości, co jest okolicznością wprawdzie dostrzeżoną przez Sąd pierwszej instancji, jednakże wadliwie ocenioną, w szczególności na tle art. 13 p.u.n.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10 i z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Oceniając zasadność zgłoszonego przez spółkę żądania, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił argumentację prezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Rację miał Sąd pierwszej instancji wskazując na brak podstaw do zwolnienia strony z obowiązku pokrycia kosztów sądowych z uwagi na rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, w tym znaczną wysokość osiąganych przez spółkę przychodów. Sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie mógł przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. w tej kwestii postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., II FZ 43/11). Trafnie dostrzegł również Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej pozostawało prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem spółki, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuowała ona działalność z pominięciem zajętego rachunku bankowego.

Ponadto zauważyć należy, że w rozpatrywanej sprawie sytuacja majątkowa spółki była już poddana szczegółowemu badaniu przez sądy administracyjne obu instancji, które odmówiły uwzględnienia wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1284/13 – k. 117 akt sądowych i postanowienie NSA z dnia 7 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1290/13 – k. 132 i n. akt sądowych). Z tego względu Sąd kasacyjny uznał dalsze rozwijanie argumentacji, które stanowiłoby w istocie powtórzenie podnoszonych wcześniej racji, za zbędne, tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania, co jednoznacznie wynika z treści zażalenia, skarżąca domagała się przede wszystkim uwzględnienia faktu ogłoszenia upadłości układowej spółki jako okoliczności uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo stwierdzono, że podana przez stronę okoliczność nie dawała podstaw do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że fakt ogłoszenia upadłości układowej spółki na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2014 r. był już przedmiotem analiz Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 1084/14 i z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 786/14). Sąd w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie w pełni podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowisko. W rozstrzygnięciach tych zasadnie wskazywano bowiem, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości spółki nie kończy bytu prawnego tego podmiotu. Trafnie dostrzeżono, że postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (zob. A. Jakubiak-Mirończuk, Postępowanie upadłościowe i naprawcze, [w:] "Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych", LEX nr 81308). Jednocześnie, odwołując się do treści postanowienia WSA w Krakowie o sygn. akt I SA/Kr 2127/13, zwrócić uwagę należy, że w postępowaniu upadłościowym spółka zaprezentowała propozycje układowe, które zakładały spłatę zobowiązań z dochodów pochodzących z prowadzonej działalności, która to działalność powinna umożliwić również pokrywanie bieżących kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa. Co więcej, z twierdzeń WSA w Krakowie wynikało także, że w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości spółki z dnia 11 lutego 2014 r. wskazano w szczególności, iż w skład majątku dłużnika wchodzi prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, a ponadto ruchomości oraz należności o łącznej wartości szacunkowej (według tymczasowego nadzorcy sądowego) 5 704 515,94 zł.

Mając zatem na względzie charakter i cele upadłości układowej, Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w zażaleniu naruszeń.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.