Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 44/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 7, art. 41  45, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 179a, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 maja 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 44/20 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżony wyrok w całości; II. zasądza od K. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] ([...]) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; III. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do sądu postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia K. K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Z. w [...] wystawił na zobowiązanego tytuły wykonawcze z [...] r. o numerach:

1. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: styczeń, luty, maj, czerwiec 2001 r.;

2. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: lipiec, sierpień, wrzesień, październik 2001 r.;

3. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2002 r.;

4. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: sierpień, wrzesień, październik, listopad 2002 r.;

5. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: grudzień 2002 r. oraz styczeń, luty, marzec 2003 r.;

6. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2003 r.;

7. [...] obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za sierpień 2003 r.;

8. [...] obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2002 r.;

9. [...] obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za: sierpień, wrzesień, październik, listopad 2002 r.;

10. [...] obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za: grudzień 2002 r. oraz styczeń, luty, marzec 2003 r.;

11. [...] obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec 2003 r.;

12. [...] obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za: sierpień 2003 r., listopad i grudzień 2010 r.;

13. [...] obejmujący składki na F. za: maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2001 r.;

14. [...] obejmujący składki na F. za: wrzesień i październik 2001 r. oraz kwiecień i maj 2002 r.;

15. [...] obejmujący składki na F. za: czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2002 r.;

16. [...] obejmujący składki na F. za: październik, listopad, grudzień 2002 r. oraz styczeń 2003 r.;

17. [...] obejmujący składki na F. za: luty, marzec, kwiecień, maj 2003 r.;

18. [...] obejmujący składki na F. za: czerwiec, lipiec, sierpień 2003 r.

Wymienione wyżej tytuły wykonawcze wystawione zostały na podstawie decyzji Z. z [...] r. określającej zadłużenie z tytułu wskazanych wyżej składek, wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s.").

Wcześniej, bowiem w dniu [...] grudnia 2008 r., Z. wydał decyzję stwierdzającą, że na koncie płatnika figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek:

a/ na F. za styczeń i luty 2001 r. oraz za okresy od maja do października 2001 r., za grudzień 2001 r. oraz za okresy od stycznia 2002 r. do stycznia 2007 r.

b/ na F. za luty 2001 r. oraz za okresy od maja do października 2001 r. i od lutego 2002 r. do stycznia 2007 r.;

c/ na F. za styczeń 2001 r. oraz za okresy od maja do listopada 2001 r. i od lutego 2002 r. do stycznia 2007 r.

Decyzja z dnia [...] r. była podstawą dokonanego w dniu 2 marca 2009 r. wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości zobowiązanego położonej w [...] dla której Sąd Rejonowy [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]

Dyrektor Z. w [...], działając jako organ egzekucyjny, w dniu 21 września 2012 r. doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych z wykorzystaniem fikcji prawnej doręczenia na podstawie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej "k.p.a.").

Próba zajęcia rachunku bankowego w B. S.A., podjęta pismem z 30 sierpnia 2012 r., okazała się bezskuteczna, ponieważ bank poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego.

Następnie prowadzenie egzekucji należności powierzono Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Organ ten zawiadomieniem z 9 lipca 2013 r. zajął świadczenia zobowiązanego z ubezpieczenia społecznego w W. w [...]. Biuro to poinformowało o zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego.

Zawiadomieniem z 18 listopada 2016 r. organ egzekucyjny próbował zająć rachunek bankowy w Banku P. S.A., jednak bank poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego, natomiast zawiadomieniem z 20 listopada 2018r. - zajął wyżej wskazaną nieruchomość zobowiązanego.

Pismem z 27 sierpnia 2019 r. skierowanym do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc przedawnienie m.in. składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za lata: 2001, 2002 i 2003 oraz za listopad i grudzień 2010 r. Wskazał, że decyzję ustalającą wysokość zobowiązania Z. wydał w 2008 r., a więc po upływie okresów przedawnienia należności za lata 2001 i 2002. Zobowiązany podniósł, że organ egzekucyjny pierwszej czynności egzekucyjnej dokonał dopiero w 2014 r. Tym samym, należności za 2003 r. przedawniły się w 2013 r. Wyraził tez pogląd, iż wpis hipoteki przymusowej nie stanowi czynności egzekucyjnej.

Organ egzekucyjny pierwszej instancji postanowieniem z [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, uzasadniając utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, wskazał, że w zasadniczej części podziela stanowisko Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego, który stwierdził brak przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej "u.p.e.a.").

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności za lata 2001-2003 zabezpieczonych hipoteką na podstawie decyzji Z. z [...] r. stwierdził, że wbrew stanowisku strony zabezpieczenie należności z tytułu składek w formie hipoteki zapobiega ich przedawnieniu i ma kluczowe znaczenie dla ich dochodzenia w przyszłości w ramach postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zabezpieczenia. Co do zabezpieczeń hipotecznych dokonanych po 31 grudnia 2002 r. wskazał, że od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s, w świetle którego wpisanie w dniu 2 marca 2009 r. hipoteki obejmującej należności za okres od 2001 r. do 2007 r. stwierdzone prawomocną decyzją z [...] r. uniemożliwia przypisanie tym zaległościom przymiotu przedawnionych. Zdaniem organu wierzyciel wbrew stanowisku strony w odpowiednim czasie przystąpił do podjęcia działań zapobiegających przedawnieniu należności oraz zmierzających do ich egzekwowania w przyszłości.

Według organu drugiej instancji, niewłaściwa jest także interpretacja strony odnośnie do terminów przedawnienia należności, zasad ich wygasania i pierwszej czynności egzekucyjnej.

Po przeanalizowaniu przepisów ustawy dotyczących wyżej wskazanych kwestii, ustalił, że składki objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi przedawniałyby się następująco:

a/ składki na ubezpieczenia społeczne: za styczeń, luty, maj, czerwiec 2001 r. –odpowiednio: 16 lutego, 16 marca, 16 czerwca, 16 lipca 2011 r.; za okresy od lipca do października 2001 r. – odpowiednio: 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada 2011 r.; za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. - 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do lipca 2003 r. – odpowiednio:16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia 2013 r. (składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach: [...] oraz od [...] do [...],

b/ składki na ubezpieczenie zdrowotne: za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. – odpowiednio: 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do sierpnia 2003 r. – odpowiednio: 16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września 2013 r. oraz za listopad i grudzień 2010 r. - 1 stycznia 2017 r. (składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach: [...], [...], [...], [...], [...],

c/ składki na F. za okresy od maja do października 2001 r. - 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada 2011 r.; za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. – odpowiednio: 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do sierpnia 2003 r. - 16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września 2013 r. (składki objęte tytułami wykonawczymi o numerach: od [...] do [...].

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej do przedawnienia należności objętych wyżej wymienionymi tytułami wykonawczymi nie doszło z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne dokonane w 2009 r. na podstawie decyzji z 16 grudnia 2008 r. odnośnie do należności za lata 2001 - 2003 oraz z uwagi na czynności zawieszające bieg terminu przedawnienia składek, podjęte przed terminami wygaśnięcia należności (zarówno odnośnie do należności od stycznia 2001 r. do sierpnia 2003 r. jak i za listopad i grudzień 2010 r.). W jego ocenie należy mieć tu na uwadze instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek uregulowaną w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W nawiązaniu do powyższego wskazał, że w stosunku do zobowiązanego podejmowano liczne czynności zmierzające do wyegzekwowania obowiązku, począwszy od wydania i doręczenia stronie decyzji z [...] r. stwierdzającej wysokość zadłużenia na koncie zobowiązanego i jednocześnie stanowiącej podstawę zabezpieczenia należności za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2003 r. Decyzja ta zgodnie z art. 26 ust. 2 u.s.u.s. stanowiła podstawę do wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika i czynność tę należy uznać za pierwszą zmierzającą do wyegzekwowania należności za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2003 r. W odniesieniu do należności za listopad i grudzień 2010 r. za pierwszą czynność zawieszającą bieg terminu przedawnienia, należało uznać doręczenie w dniu 31 lipca 2012 r. prawomocnej decyzji z [...] r. dokonane w trybie art. 44 k.p.a.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że kolejną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, zawieszającą bieg terminu przedawnienia, było doręczenie stronie w trybie art. 44 k.p.a. odpisów tytułów wykonawczych z [...] r. wraz z zawiadomieniami z 30 sierpnia 2012 r. o zajęciu rachunku bankowego w B. S.A. Wszczęcie egzekucji nastąpiło zgodnie z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. z dniem doręczenia odpisów zawiadomień o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności, to jest 11 września 2012 r. Natomiast zobowiązanemu doręczono odpisy tytułów wykonawczych wraz z odpisami wyżej wymienionych zajęć w trybie art. 44 k.p.a. – w dniu 21 września 2012 r.

Jakkolwiek zgodził się ze zobowiązanym, że zajęcie dokonane w banku, w którym zobowiązany nie posiadał rachunku uznać należy za nieskuteczne, to jednak nie może to oznaczać, że samo doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, bez zastosowania jednocześnie skutecznego środka egzekucyjnego, nie może zostać uznane za czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności i zawieszającą bieg terminu przedawnienia składek. Z. przekazał prowadzenie dalszej egzekucji Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego, który kontynuując poszukiwania majątku celem zrealizowania należności objętych tytułami wykonawczymi w toku postępowania dokonywał skutecznych zajęć egzekucyjnych. Skuteczne było skierowanie zawiadomienia z 9 lipca 2013 r. o zajęciu świadczenia zobowiązanego z ubezpieczenia społecznego do W. . Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono stronie w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 1 sierpnia 2013 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności – w dniu 15 lipca 2013 r.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne, jest nadal prowadzone. Zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny zajął należącą do strony nieruchomość. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności nie zakończył się i nadal trwa, a termin jego zakończenia jest nieznany.

W skardze do Sądu, zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie:

- art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w związku z art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji przez ich błędną wykładnię, zastosowanie i uznanie, że zaległe składki nie uległy przedawnieniu;

- art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w związku z art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji przez ich błędną wykładnię, zastosowanie i uznanie, że zaległe składki na podatek dochodowy i VAT nie uległy przedawnieniu;

- art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., przez jego błędne niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sytuacji, gdy składki na ZUS i podatki uległy przedawnieniu;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie i niepełne rozważenie całego materiału dowodowego i przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia w sytuacji, gdy przedawnienie nastąpiło a bieg terminu przedawnienia nie był przerwany przez czynności egzekucyjne;

- art. 41- 45 k.p.a. przez ich błędną wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych, a tym samym brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy:

a) brak jest ustalenia, czy adres podany przez skarżącego był nadal aktualny w dacie podejmowania prób doręczenia przesyłek, to jest w 2006 r., 2007 r., 2008 r., 2011 r., 2014 r.,

b) brak jest dowodu pouczenia strony o obowiązku informowania organu przez stronę o zmianie adresu.

W uzasadnieniu zobowiązany wskazywał, że egzekwowane należności są przedawnione, gdyż przed upływem przedawnienia organ egzekucyjny nie dokonał żadnej czynności egzekucyjnej, której nie stanowił też wpis hipoteki na nieruchomościach skarżącego. Czynność te nie przerwała biegu terminu przedawnienia, gdyż nie była to czynność egzekucyjna.

Według skarżącego interpretacja art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna być dokonywana z uwzględnieniem zastrzeżeń przedstawionych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdzono, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie zobowiązania z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką w 2009 r. Zdaniem skarżącego, wpisanie hipoteki nie jest środkiem egzekucyjnym i nie przerywa biegu terminu przedawnienia. Natomiast pierwszy zastosowany środek egzekucyjny to zajęcie emerytury w lipcu 2013 r. W związku z tym zobowiązania z tytułu składek za 2001 r. i za 2003 uległy przedawnieniu.

Dodatkowo – w jego ocenie – organ egzekucyjny nie może twierdzić, że doszło do skutecznego zawiadomienia dłużnika o zastosowaniu środków egzekucyjnych, w sytuacji, gdy nie ustalił, czy adres podany przez skarżącego w momencie rozpoczynania działalności gospodarczej jest nadal aktualny. Taki adres musi podlegać weryfikacji i sprawdzeniu przez organ egzekucyjny, w sytuacji, gdy egzekucja jest wszczynana kilka a nawet kilkanaście lat później. W sytuacji, gdy adresat nie odbiera żadnej korespondencji kierowanej na adres posiadany przez urząd winno być to podstawą do przyjęcia, że adres ten uległ zmianie.

Ponadto - zdaniem skarżącego - brak pouczenia strony o konieczności informowania urzędu o zmianie adresu i wysyłanie przesyłek na adres podany w momencie rozpoczynania działalności gospodarczej, bez żadnej weryfikacji tego stanu faktycznego, powoduje, że doręczenia są nieskuteczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 maja 2020 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu drugiej instancji i orzekł o zwrocie kosztów postępowania na rzecz zobowiązanego.

Uznając, że skarga jest uzasadniona, wskazał, że w szczególności nie można zgodzić się z organem co do wpływu na bieg terminu przedawnienia składek za okresy w latach 2001 – 2003 wpisania w dniu 2 marca 2009 r. hipoteki przymusowej na nieruchomości zobowiązanego. Wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.o.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem (po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia). Jednak w ocenie Sądu po raz pierwszy orzekającego w sprawie, przepis ten nie może mieć zastosowania za względu na jako niezgodność z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Sąd wyjaśnił, że z treści 24 ust. 5 u.s.o.s. wynika norma tożsama z normą wynikającą z art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 uznany został za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wtórną niekonstytucyjnością dotknięty jest także przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który od dnia 1 stycznia 2003 r. jest odpowiednikiem wcześniejszego art. 70 § 6 Ordynacji. Jego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy. Co do istoty można stwierdzić, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r. oraz art. 70 § 6 Ordynacji w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. i ocenianym przez Trybunał Konstytucyjny, zawierają tożsamą normę prawną. Z uwagi na tożsamość obydwóch norm można mówić o tzw. skutku niekonstytucyjności wtórnej art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2019 r., II FSK 3741/18 i inne powołane w uzasadnieniu orzeczenia).

Przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., podobnie jak przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie był do dnia orzekania przedmiotem kontroli konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny i nie został wyeliminowany z porządku prawnego. Nie oznacza to jednak, w ocenie Sądu, że może być zastosowany. W niniejszej sprawie wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, LexisNexis, Warszawa 2010, s. 32). Tego typu założenie występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13).

Według art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, co do którego wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny orzekł o jego niekonstytucyjności nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia, zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Natomiast według art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Porównując treść tych dwu przepisów można stwierdzić, że wyłączając nieistotną dla badanego zagadnienia kwestię ograniczenia możliwości egzekwowania po upływie terminu przedawnienia do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, przepisy te wyrażają jednakową treść. Według tej treści nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Niekonstytucyjność tak sformułowanej normy wywodzi się według Trybunału Konstytucyjnego, najogólniej rzecz ujmując, z zakazu uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone oraz zakazu dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Można zatem stwierdzić, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie może być stosowany, ponieważ jest oczywiście niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji z przyczyn wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 w odniesieniu do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., a także z przyczyn, z powodu których wtórnie niekonstytucyjny jest przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu. Na konieczność odmowy zastosowania art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wskazano także w wyroku NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. II GSK 2706/17 oraz w wyrokach WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2020 r., I SA/Rz 695/19 i z dnia 10 marca 2020 r., I SA/ Rz 51/20, WSA w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2019 r., I SA/Gl 1344/18 i z dnia 19 marca 2019 r., I SA/Gl 1244/18, WSA w Opolu z dnia 23 stycznia 2019 r., I SA/Op 367/18, WSA w Kielcach z dnia 12 lipca 2018 r., I SA/Ke 200/18, WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., I SA/Kr 339/18, WSA w Łodzi z dnia 27 czerwca 2017 r., III SA/Łd 160/17.

Sąd uznał również za nieprawidłowe zakwalifikowanie przez organ drugiej instancji wydania lub doręczenia zobowiązanemu decyzji z [...] r. jako pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2003 r. To samo dotyczy wydania lub doręczenia zobowiązanemu decyzji z [...] r. w odniesieniu do należności za listopad i grudzień 2010 r. Zdarzenia te nie mogą być uznane za zawieszające bieg terminu przedawnienia składek na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Taką czynnością jest natomiast doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, ponieważ prawidłowo dokonane następuje po wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz co do zasady wyznacza chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej (art. 26 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a więc bez wątpienia zmierza do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W związku z tym omawiane zdarzenie powoduje zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, które to zawieszenie ma pewny koniec z dniem zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych sprawy, Sąd wskazał, że według ustaleń organu odwoławczego odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu przez organ egzekucyjny w dniu 21 września 2012 r. z wykorzystaniem fikcji prawnej doręczenia na podstawie art. 44 k.p.a. Okoliczność, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych miało miejsce razem z doręczeniem zawiadomienia z dnia 30 sierpnia 2012 r. o zajęciu rachunku bankowego, które to zajęcie okazało się bezskuteczne (bank poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego) nie ma znaczenia dla oceny, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych było podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a więc powodowało zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności, które przed podjęciem czynności nie uległy jeszcze przedawnieniu. Z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego wynika, że – w razie gdyby nie było żadnych dodatkowych okoliczności wpływających na bieg przedawnienia – składki za niektóre okresy objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi przedawniłyby się przed dniem 21 września 2012 r.

W takiej sytuacji organ przyjmując, że wpisanie hipoteki przymusowej spowodowało, że składki za większość okresów nie ulegają przedawnieniu naruszył przepisy art. 64 ust. 2 Konstytucji oraz art. 24 ust. 4 i 5 u.s.o.s. w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Natomiast przyjmując, że wydanie i doręczenie decyzji z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności organ naruszył w taki sam sposób przepisy art. 24 ust. 4 i 5b u.s.o.s. Rezultatem powyższych naruszeń było niezastosowanie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd stwierdził, że organ ponownie rozpatrując sprawę będzie związany ocenami prawnymi co do nieistnienia przeszkody w przedawnieniu składek na skutek wpisania hipoteki przymusowej oraz co do tego, że wydanie i doręczenie decyzji z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. a także wpisanie hipoteki przymusowej w dniu 2 marca 2009 r. nie spowodowało zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności.

Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wnosił o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Skarżący kasacyjnie zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w związku z przyjęciem że wykładnia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. dokonana przez organ spowodowała, błędne przyjęcie, że wydanie i doręczenie decyzji nie jest w rozumieniu ustawy podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna się opierać się na twierdzeniu, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (czyli w niniejszej sprawie wydanie i doręczenie decyzji z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. a także wpisanie hipoteki przymusowej w dniu 2 marca 2009 r.) taka wykładania doprowadziłaby do oddalenia skargi;

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi, pomimo że postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte wadą postępowania, co wynika z uzasadnienia wyroku, to jest braku wskazania przepisów postępowania uzasadniających uchylenie postanowienia, podczas gdy prawidłowe ich zastosowanie doprowadziłoby do oddalenia skargi.

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest :

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 5 u.s.u.s poprzez jego błędną wykładnię w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego polegające na przyjęciu, że przepis ten nie może być stosowany, ponieważ jest oczywiście niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP z przyczyn wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 w odniesieniu do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a także z przyczyn, z powodu których wtórnie niekonstytucyjny jest przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez ich wadliwe zastosowanie prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia, polegające na przyjęciu że wydanie i doręczenie decyzji nie jest w rozumieniu ustawy podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna się opierać się na twierdzeniu, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (czyli w niniejszej sprawie wydanie i doręczenie decyzji z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. a także wpisanie hipoteki przymusowej w dniu 2 marca 2009 r.).

W uzasadnieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

Zobowiązany nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Unormowanie to służy realizacji zasady jawności działalności orzeczniczej sądów (por. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a jego konsekwencją jest regulacja zawarta w art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., z której wynika między innymi, że zasadą jest, że wyrok jest wydawany przez sąd po zamknięciu rozprawy. Jednocześnie w art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. uwzględnione zostało, że przepis szczególny może przewidywać rozpoznanie sprawy przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w związku z czym postanowiono, że wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (por. art. 119 i nast. p.p.s.a.) albo jeżeli ustawa tak stanowi. W takiej sytuacji zasada jawności realizowana jest w szczególności przez publiczne udostępnienie wyroku zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. (por. też art. 45 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji).

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (...) wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących, przy czym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W kontekście powyższego należy podnieść, że w związku ze wzrostem zagrożenia epidemicznego na terenie [...] oraz wzrostem zachorowań wśród pracowników sądu, mając na uwadze z jednej strony, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, z drugiej zaś strony brak możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przewodnicząca zarządziła zmianę trybu rozpoznania niniejszej sprawy, tj. rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r., o czym skarżący, uczestnik oraz pełnomocnik organu zostali powiadomieni przez doręczenie odpisu zarządzenia z 14 grudnia 2020 r. (k. 92-94). Jednocześnie należy stwierdzić, że wskazane wyżej przesłanki wydania tego zarządzenia mieszczą się w klauzuli porządku publicznego uwzględnionej w art. 45 ust. 2 Konstytucji, a art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. nie uzależnia zastosowania przewidzianego w nim trybu rozpoznania sprawy od zgody stron.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a., rozpoznanie środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednak w ramach uprawnienia do autokontroli wydanego orzeczenia sąd pierwszej instancji może na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przedstawiania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Wskazana regulacja zawiera dwie alternatywne przesłanki uchylenia w trybie autokontroli wyroku wydanego w pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji może bowiem stwierdzić, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo też podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, uzasadniająca zastosowanie art. 179a p.p.s.a. ze względu na oczywiście usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej słusznie zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. polegające na przyjęciu że przepis ten nie może być stosowany, ponieważ jest oczywiście niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP z przyczyn wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 w odniesieniu do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a także z przyczyn z powodu których wtórnie niekonstytucyjny jest przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w obecnym brzmieniu, podczas gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przy czym zarzucany sposób naruszenia przepisu wskazuje na jego niewłaściwe zastosowanie, a nie błędną wykładnię, jak przyjęto w punkcie II tiret drugie petitum skargi kasacyjnej.

Zarzut skargi kasacyjnej jest usprawiedliwiony, ponieważ Sąd orzekając po raz pierwszy, przyjął, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., choć nie był do dnia orzekania przedmiotem kontroli konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny i nie został wyeliminowany z porządku prawnego, to jednak nie może być zastosowany ze względu na jego oczywistą niekonstytucyjność, wynikającą z tych samych przyczyn, z których wtórnie niekonstytucyjny jest przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który od dnia 1 stycznia 2003 r. jest odpowiednikiem wcześniejszego art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej uznanego za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.

Jednak kilka dni po wydaniu wyroku przez WSA w Lublinie, Trybunał Konstytucyjny, stosując ten sam wzorzec kontroli (art. 64 ust. 2 Konstytucji), wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał wskazał na specyfikę systemu ubezpieczeń społecznych oraz że w związku z tym argumenty przedstawione w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 nie mają rozstrzygającego znaczenia w badaniu konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., zwracając uwagę, że ocena konstytucyjności zaskarżanych regulacji nie może być dokonywana w sposób oderwany od dziedziny prawa, jakiej dotyczy. Należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko zaskarżony przepis, ale również uwzględnić cały kontekst prawny związany z ukształtowaniem danej instytucji przez ustawodawcę. Nie można poprzestać tylko na ocenie wyodrębnionych elementów konstrukcji, nie biorąc pod uwagę jej celu i funkcji, jakie ma spełniać w obrocie prawnym. Trybunał zauważył, że pomimo tego, że wyrok z 8 października 2013 r. dotyczy świadczeń o charakterze publicznoprawnym, to jednak istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których finansowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności. W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Zasadniczo ze wskazanych przyczyn Trybunał uznał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

W związku z powyższym, uwzględniając, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinien być w rozpoznawanej sprawie zastosowany, należy stwierdzić, że usprawiedliwiony jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku. Ponowne rozpoznanie sprawy prowadzi natomiast do oddalenia skargi zobowiązanego z następujących przyczyn.

Egzekwowane od zobowiązanego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na F. obejmują okresy w latach 2001 – 2003 oraz w roku 2010. Przedawnienie wszystkich tych należności regulowane jest w art. 24 u.s.o.s., bowiem zgodnie z art. 32 tej ustawy (w obecnym brzmieniu uwzględniającym zmiany przepisu nieistotne w rozpoznawanej sprawie) do składek na Fundusz P. , Fundusz S. , Fundusz G. i Fundusz E. oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Ponadto zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.), a wcześniej zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przepisy art. 24 u.s.u.s. w zakresie dotyczącym przedawnienia zmieniały się kilkakrotnie. Zgodnie z art. 24 ust. 4 tej ustawy do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (ust. 5).

Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) wprowadzone zostały zmiany w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Między innymi zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zniesiono przerwę biegu przedawnienia na skutek odroczenia terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każdej innej czynności zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 ust. 5 ustawy nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, z tym zastrzeżeniem, że po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Ponadto wprowadzono instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

W orzecznictwie sądów ukształtował się pogląd, że do należności nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. stosuje się przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przewidujący nowy 10 letni termin przedawnienia (np. wyroki NSA: z dnia 30 sierpnia 2012 r., II GSK 1059/11, z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 2013/11, z dnia 21 listopada 2013 r., II GSK 1202/12), a także, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., II FSK 815/12).

Kolejna istotna dla rozpoznawanej sprawy zmiana została wprowadzona od dnia 1 lipca 2004 r. ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) . Według nowego brzmienia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Następnie ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232 poz. 1378), która weszła w życie 1 stycznia 2012 r. zmieniono ponownie przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przywracając przedawnienie składek po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Według art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej przepisy dotyczące długości terminu przedawnienia i reguł intertemporalnych należy stwierdzić, że prawidłowe jest ustalenie organu drugiej instancji, że - w razie gdyby nie było żadnych dodatkowych okoliczności wpływających na bieg przedawnienia - składki objęte poszczególnymi tytułami wykonawczymi przedawniałyby się następująco:

a/ składki na ubezpieczenia społeczne: za styczeń, luty, maj, czerwiec 2001 r. –odpowiednio: 16 lutego, 16 marca, 16 czerwca, 16 lipca 2011 r.; za okresy od lipca do października 2001 r. – odpowiednio: 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada 2011 r.; za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. - 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do lipca 2003 r. – odpowiednio: 16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia 2013 r.;

b/ składki na ubezpieczenie zdrowotne: za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. – odpowiednio: 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do sierpnia 2003 r. – odpowiednio: 16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września 2013 r. oraz za listopad i grudzień 2010 r. - 1 stycznia 2017 r.;

c/ składki na F. za okresy od maja do października 2001 r. - 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada 2011 r.; za okresy od kwietnia do grudnia 2002 r. – odpowiednio: 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września, 16 października, 16 listopada, 16 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.; za okresy od stycznia do sierpnia 2003 r. - 16 lutego, 16 marca, 16 kwietnia, 16 maja, 16 czerwca, 16 lipca, 16 sierpnia, 16 września 2013 r.

Należy zgodzić się z organem co do wpływu na bieg terminu przedawnienia składek za okresy w latach 2001 – 2003 wpisania w dniu 2 marca 2009 r. hipoteki przymusowej na nieruchomości zobowiązanego, bowiem zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.o.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.) nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Oznacza to, że wszystkie składki na ubezpieczenie społeczne oraz wszystkie składki na F. za lata 2001 – 2003 (wymienione wyżej pod literami a i c), a także te składki za składki na ubezpieczenie zdrowotne wymienione wyżej pod literą c, które są należne za okresy w latach 2001 – 2003 nie przedawniły się, ponieważ zostały zabezpieczone hipoteką wpisana w dniu 2 marca 2009 r. w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości zobowiązanego.

Natomiast bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za listopad i grudzień 2010 r. jest zawieszony na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., od dnia 21 września 2012 r., kiedy doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych z wykorzystaniem fikcji prawnej doręczenia na podstawie art. 44 ustawy k.p.a. Okoliczność, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych miało miejsce razem z doręczeniem zawiadomienia z dnia 30 sierpnia 2012 r. o zajęciu rachunku bankowego, które to zajęcie okazało się bezskuteczne (bank poinformował, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego) nie ma znaczenia dla oceny, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych było podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a więc powodowało zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności, które przed podjęciem czynności nie uległy jeszcze przedawnieniu.

Nieprawidłowe jest zakwalifikowanie przez organ drugiej instancji, wydania lub doręczenia zobowiązanemu decyzji z [...] r. jako pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności za listopad i grudzień 2010 r. Zdarzenia te nie mogą być uznane za zawieszające bieg terminu przedawnienia składek na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Według tego przepisu bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę wydanie lub doręczenie wymienionych wyżej decyzji nie jest, inaczej niż twierdzi organ odwoławczy, zdarzeniem, o którym mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., czyli nie jest w rozumieniu powołanego przepisu ustawy podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Wydanie i doręczenie takich decyzji nie ma żadnego związku z biegiem postępowania egzekucyjnego i następuje poza jego tokiem a więc nie może być przyczyną zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które to zawieszenie może skończyć się tylko w jeden sposób, to jest przez zakończenie postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s. in fine). Oznacza to, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia musi być związane z przesłanką istniejącą w toku postępowania egzekucyjnego, bowiem inaczej w różnych stanach faktycznych (abstrahując od konkretnej rozpoznawanej sprawy) istniałoby niebezpieczeństwo niekończącego się zawieszenia biegu terminu przedawnienia w razie zaniechania wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pozostałe argumenty zostały przedstawione w uzasadnieniu poprzedniego wyroku. Dodać jednak należy, że kwestia skutków wydania i doręczenia decyzji z 12 lipca 2012 r. dla biegu terminu zawieszenia przedawnienia nie ma istotnego znaczenia, skoro później w latach 2012 i 2013 nastąpiły czynności (doręczenie tytułów wykonawczych, zajęcie emerytury) które niewątpliwie, także dla stron postępowania, mogły być, gdyby były czynnościami pierwszymi zmierzającymi do wyegzekwowania należności, przyczyną zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Okoliczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia co do składek zdrowotnych za okresy w roku 2010 oraz okoliczność, że obecnie egzekucja została skierowana do nieruchomości zobowiązanego obciążonej przed upływem terminu przedawnienia hipoteką zabezpieczającą należności za lata 2001-2003, sprawia, że postępowanie egzekucyjne nie może być umorzone. Ewentualne ograniczenie egzekucji tych ostatnich należności tylko do nieruchomości obciążonej hipoteką może być osiągnięte wyłącznie przez żądanie uchylenia zajęcia innych rzeczy lub praw, a nie przez umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ze względu na omówione wyżej okoliczności bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia:

- art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, ponieważ przepis ten nie miał w sprawie zastosowania, a postępowanie egzekucyjne nie obejmowało wskazywanych w skardze zobowiązań z tytułu podatku dochodowego i VAT,

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż zarzucane jako nieprawidłowe przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia należności nie było skutkiem zarzucanego niepełnego rozważenie całego materiału dowodowego, lecz wynikiem zastosowania prawa materialnego,

- art. 41 – 45 k.p.a. przez ich błędną wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie podnosił, że doręczenia dokonywane w toku egzekucji i wcześniej były bezskuteczne. Także w skardze do sądu nie twierdził jednoznacznie, że przesyłki doręczano pod nieprawidłowy adres, a jedynie zarzucał organowi brak ustalenia, czy adres był nadal aktualny w dacie podejmowania prób doręczenia przesyłek w latach 2006, 2007, 2008, 2011, 2014 oraz brak dowodu pouczenia strony o obowiązku informowania organu przez stronę o zmianie adresu.

W rozpoznawanej sprawie - w kontekście przedstawionej oceny prawnej – nie są istotne doręczenia dokonywane w latach 2006, 2007, 2008, 2011, 2014, lecz doręczenie odpisów tytułów wykonawczych w dniu 21 września 2012 r. Co do roku 2012 (a także roku 2013) skarżący nie formułował żadnego zarzutu dotyczącego nieskuteczności doręczeń. Sąd też nie stwierdził, aby taka nieprawidłowość miała miejsce.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 179a p.p.s.a, uchylił własny zaskarżony skargą kasacyjną wyrok i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), zasądzając od zobowiązanego na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrot wpisu od skargi kasacyjnej ([...] zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego ([...] zł) udzielonego przez radcę prawnego, który sporządził skargę kasacyjną i nie prowadził poprzednio sprawy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji,