Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1875/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędziowie NSA Jan Jędrkowiak, WSA Janina Guść (spr.), Protokolant Mariola Branicka, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 sierpnia 2000r. Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. A. kwotę 10 (dziesięć) zł.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 25 sierpnia 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił H. A. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 13 sierpnia 1976 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie mogą być uznane za działalność kombatancką. W okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, H. A. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. A. stwierdził, że zgodnie z art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy nie stosuje się , o ile zostaną przedłożone dowody, że w czasie zatrudnienia dana osoba pełniąc funkcję w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 2 pkt 2 , pkt 4 lit a i b, wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący stwierdził, że wraz z nim służbę w Milicji pełnili byli żołnierze Armii Krajowej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 maja 2001 r. Nr WU2/K0134/K-290668/2/2001, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art.127 § 3 k.p.a. i art.129 k.p.a., utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję o pozbawieniu H. A. uprawnień kombatanckich.

Z uzasadnieniu decyzji wskazano, że H. A. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ administracji stwierdził, że służba w Milicji Obywatelskiej nie uzasadnia nabycia uprawnień kombatanckich.

H. A. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. Skarżący wskazał, że w był zatrudniony w Milicji Obywatelskiej nie jako funkcjonariusz mundurowy lecz pracownik cywilny. Pracował w Milicji tylko 3 miesiące, pod dowództwem byłego oficera Armii Krajowej, a jego oddział nie walczył z Armią Krajową. Skarżący wskazał, że przedłożył dowody potwierdzające te okoliczności – oświadczenia świadków, które nie zostały przez organ administracji uwzględnione, co narusza treść art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.

Art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Stanowisko, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej nie przysługują żadne uprawnienia kombatanckie jest słuszne. Zgodnie z ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia kombatanckie przyznaje się w uznaniu szczególnych zasług dla Polski obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. Uprawnienia te nie przysługują z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej, pełnienie tej służby nie zostało zakwalifikowane jako działalność kombatancka w treści art. 1 - 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Niezależnie zatem od tego, że skarżący nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, nie mógł on nabyć uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Milicji. Przeprowadzanie postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności, że skarżący nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski, było zatem zbędne, a zarzuty skarżącego w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie. Przyczyny pominięcia zawnioskowanych przez stronę dowodów, organ zgodnie z art. 107 3 k.p.c. winien wskazać w uzasadnieniu decyzji, czego nie uczynił, w tym też zakresie zarzut skarżącego naruszenia art., 107 § 3 k.p.a. należy uznać za uzasadniony. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie ma jednak wpływu na wynik sprawy i nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wskazać należy, że powoływany przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, został uchylony z dniem 9 października 1999 r., zgodnie z art. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 77 poz. 862)

Za uzasadnione uznać należy zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 1 k.p.a., aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazywane w uzasadnieniu skargi.

Okoliczność braku uprawnień kombatanckich z tytułu uczestniczenia w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej nie wyłączała możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, to organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 sygn. III ARN 30/96, publ. OSNAP 1997/6/83) Organ administracji winien rozważyć zatem wszelkie wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.

Z dokumentów znajdujących się w aktach skarżącego wynika, że H. A., w deklaracji członkowskiej oraz życiorysie sporządzonych w 1976 r. powoływał się na fakt pobytu w czasie wojny, po wkroczeniu wojsk niemieckich do listopada 1939 r. w obozie niemieckim w Biedrusku oraz fakt wcielenia w 1945 r. do wojska radzieckiego i udział w walkach z Wermachtem.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej.

Nadto w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, zaś represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) oraz innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b). Zaskarżoną decyzję wydano przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154)

W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń odnośnie pełnienia przez skarżącego służby wojskowej w armii radzieckiej w 1945 r. oraz pobytu skarżącego w obozie i charakteru tego obozu mimo, iż okoliczności te były przez H. A. wskazywane we wniosku o nabycie uprawnień kombatanckich. Organ administracji miał zatem obowiązek dokonać oceny tych okoliczności, a więc ustaleń faktycznych w tym zakresie i oceny prawnej zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 1 ust. 2 pkt 4 i art. 4 ust. 1 pkt 1lit a i b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej.

Organy administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez H. A. podstawy nabycia uprawnień jaką była walka w armii sojuszniczej, dopuściły się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co wyłączałoby możliwość pozbawienia H. A. uprawnień kombatanckich, z uwagi na ich nabycie na podstawie innego tytułu niż walka o utrwalanie władzy ludowej w ramach służby w Milicji Obywatelskiej. Odnośne pobytu w obozie niemieckim, wskazać natomiast należy, iż w związku z tym, że obóz w Biedrusku nie jest wymieniony w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości, jako obóz bądź miejsce odosobnienia, o którym jest mowa w art. art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, skarżący nie może zachować uprawnień kombatanckich na tej podstawie. Mimo naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie, nie jest możliwe wydanie decyzji o innej treści na tej podstawie.

Wskazać należy, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowiła służby w strukturach o jakich jest mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie wyłącza nabycia uprawnień kombatanckich. Natomiast wyłączenie nabycia uprawnień przewidziane w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy, z uwagi na służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej następuje wyłącznie w przypadku ustalenia wykonywania w związku z tą działalnością zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczność wykonywania takich zadań przez skarżącego nie została w toku postępowania ustalona, nabycie przez niego uprawnień kombatanckich nie jest zatem wyłączone.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzająca na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził na rzecz skarżącego kwotę 10 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania - uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zakażona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.