Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2296/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1 pkt. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło decyzję Prezydenta [...] z [...] stycznia 2014 r. nr [...] w części w jakiej orzeczono nią o ustaleniu od [...] solidarnie opłatę za pobyt ich dziecka w pieczy zastępczej i w tym zakresie ustaliło wymiar tej opłaty. W pozostałej zaś części decyzję organu pierwszej instancji Kolegium utrzymało w mocy.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Na pisemny wniosek [...] z [...] listopada 2012 r. ich małoletni syn [...] (ur. [...] października 2012 r.) został od [...] listopada 2012 r. umieszczony w Domu Dziecka Nr [...] w [...]. Wniosek ten złożyli po otrzymaniu wyników badań potwierdzających obciążenie syna wadą genetyczną – [...]. Przed umieszczeniem w domu dziecka, od opuszczenia szpitala (co miało miejsce [...] października 2012 r.) przebywał on pod opieką rodziców.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. sygn. akt [...],[...] został umieszczony w trybie natychmiastowym w instytucjonalnej pieczy zastępczej, na czas toczącego się z urzędu postępowania o pozbawienie [...] władzy rodzicielskiej. To ostatnie postępowanie zostało następnie umorzone postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. sygn. akt [...], z uwagi na zrzeczenie się przez ww. praw do syna (sygn. akt [...]).

W związku z otrzymanym zawiadomieniem o wszczęciu z urzędu postepowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w Domu Dziecka, małżonkowie [...] pismem z [...] listopada 2013 r., uzupełnionym [...] grudnia 2013 r., wystąpili do organu o odstąpienie od ustalenia tej opłaty, wskazując na zawiłość sprawy oraz emocje jakie towarzyszyły im przy podejmowaniu decyzji o oddaniu dziecka. Podnosili ponadto, że nałożenie obowiązku zapłaty należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej pozbawi ich czteroosobową rodzinę środków do życia.

W następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezydent [...] decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] (skierowaną do [...]) w punkcie 1 odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt [...] w pieczy zastępczej; w punkcie 2 ustalił solidarnie od małżonków [...] opłatę za pobyt wyżej wymienionego w Domu Dziecka w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] marca 2013 r. w wysokości [...] miesięcznie; a w punkcie 3 ustalił tę opłatę za okres [...] kwietnia 2013 r. do dnia faktycznego opuszczenia placówki, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności tj. do [...] października 2030 - w wysokości [...] miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzją z [...] marca 2014 r. [...], , sprostowaną postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r., uchyliło decyzję Prezydenta [...] w punktach 2 i 3 i w tym zakresie ustaliło od [...] solidarnie opłatę za pobyt ich syna w Domu Dziecka Nr [...] w [...] w wysokości [...] miesięcznie. W pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Odrębną decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] Prezydent [...] podjął analogiczne rozstrzygnięcie jak w decyzji nr [...], z tym że skierował ją do [...]. Ta decyzja także została w części ustalającej opłatę skorygowana reformatoryjną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2014 r. nr [...].

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013, poz. 135 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.w.r.p.z. lub ustawa", za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Opłatę tę ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 tej ustawy). Podobnie, jak w przypadku rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej, ponoszą ją rodzice, którzy zrzekli się tej władzy rodzicielskiej. Wyjątkowo zasada ta nie dotyczy sytuacji, w której dziecko zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu, o czym stanowi art. 193 ust. 7 u.w.r.p.z. Przepis ten nie ma jednak zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem po urodzeniu syna w szpitalu, małżonkowie [...] zabrali go do domu i dopiero [...] listopada 2012 r. oddali do państwowej placówki. Nie można zatem przyjąć, że został pozostawiony w pieczy zastępczej "bezpośrednio po urodzeniu".

Odnośnie powodów odmowy odstąpienia od ustalenia odpłatności rodziców za pobyt ich syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej w trybie art. 194 ust 3 ww. ustawy, Kolegium odwoływało się do regulującego szczegółowo tę materię przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 2 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 maja 2012 r. Nr XXXVI/915/2012 (Dz.Urz. woj. mazow. z 2012 r. poz. 4447 ze zm.). Ten zaś umożliwiał odstąpienie od ustalenia opłaty wówczas, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przewyższa 200% kryterium dochodowego (określonego w ustawie o pomocy społecznej) – czyli kwoty 912 złotych. Tymczasem łączny dochód netto czteroosobowej rodziny [...] w miesiącu poprzedzający złożenia wniosku przekraczał [...] - co na osobę w rodzinie stanowi dochód wysokości [...].

Przyczyną z kolei wydania decyzji reformatoryjnej była sformułowana przez Kolegium ocena, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ma charakter konstytutywny, a tym samym nie jest dopuszczalne ustalenie jej z mocą wsteczną, jak uczynił to organ I Instancji.

Obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przy czym [...] zaskarżyła decyzję nr [...], a [...] decyzję nr [...], zarzucając im naruszenie prawa materialnego, tj. art. 194 ust. 1 i 3 u.w.r.p.z. a także art. 194 ust. 7 u.w.r.p.z. w zw. z § 7 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy nr XXXVI/915/2012. Naruszenie to wynikać zaś miało z faktu:

- wydania jednej decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i ustalenia wysokości tej opłaty, podczas gdy decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej winna być wydana dopiero po uprawomocnieniu się uznaniowej decyzji w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia tej opłaty;

- wydania decyzji ustalającej opłatę po upływie roku od momentu umieszczenia [...] w placówce, w sytuacji gdy zgodnie z art. 194 ust. 1 powołanej ustawy decyzję w tym przedmiocie wydaje się przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej;

- ustalenia opłaty za pobyt małoletniego [...] w pieczy zastępczej, w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż został on umieszczony w pieczy zastępczej bezpośrednio po urodzeniu, tj. w możliwie najkrótszym czasie od momentu potwierdzenia się przyczyny umieszczenia dziecka w placówce.

Ponadto podnieśli zarzut naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, 7, 8 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., którego to naruszenia upatrywali w zignorowaniu istotnych dla sprawy okoliczności i przez to nadwyrężenia zaufania do organu administracji, a to poprzez wszczęcie postępowania i wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej po upływie roku od momentu umieszczenia małoletniego w placówce, a nie stosownie do treści art. 194 ust 1 u.w.r.p.z. przed jego umieszczeniem w placówce. Nadto w braku odniesienia się przez organ II instancji do zarzutu odwołujących się do wydania decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej po przekroczeniu terminu wskazanego w ustawie i niewskazanie stanowiska oraz oceny prawnej przez organ II instancji w tej materii.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernych motywach skargi, wnieśli oni o uchylenie każdej zaskarżonej decyzji w części ustalającej opłatę za pobyt małoletniego [...] w pieczy zastępczej w wysokości [...] miesięcznie oraz w zakresie odmowy odstąpienia od ustalania opłaty za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej i decyzji jej poprzedzającej w punktach 1 i 3, a także zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w motywach decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14, w punkcie 1 stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] nr [...] i decyzji Prezydenta [...] nr [...] jako obarczonych wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., w punkcie 2 natomiast oddalił skargę na decyzję Kolegium nr [...].

W następstwie rozpoznania wywiedzionej od punktu 2 powyższego wyroku skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 czerwca 2017 r. I OSK 2370/15 uchylił wyrok sądu pierwszej instancji w zakwestionowanej części i w tym zakresie przekazał owemu sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd kasacyjny wywiódł, że decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w pieczy zastępczej stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty. Ponoszenie bowiem przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r.p.z., zapada w postaci decyzji ustalającej - art. 194 ust. 1 tej ustawy. Natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową - art. 194 ust. 3 u.w.r.p.z. Zatem obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. Ponadto w postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw (w tym szczegółowe warunki odstąpienia od ustalenia opłaty określają rady powiatów w drodze uchwał podejmowanych na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy). Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. Zwracał przy tym uwagę, iż na gruncie procedury administracyjnej jedną indywidualną sprawę administracyjną załatwia się jedną decyzją (art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 § 1, art. 104 k.p.a.).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny za błędne uznał stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż łączenie orzeczeń we wskazanym wyżej zakresie w jednej decyzji jest zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1353/17 stwierdził, że skarga jest w części uzasadniona. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302), (powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), w punktach 1 i 2 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną przez [...] decyzję w tej części, w której Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] oraz ustaliło opłatę za pobyt [...] w pieczy zastępczej oraz uchylił tę ostatnią decyzję w części obejmującej nałożenie na każdego z rodziców solidarnego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W pkt. 3 wyroku WSA w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w pozostałej części, gdyż uznał, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 1 decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2014 r., jak też utrzymujące w powyższym zakresie tę decyzję w mocy rozstrzygnięcie Kolegium nie naruszają prawa, a skarga w tym zakresie pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zaskarżoną decyzją orzeczono ostatecznie o odmowie odstąpienia od ustalenia od [...] opłaty za pobyt ich syna w pieczy zastępczej oraz o ustaleniu należnej od nich z tego tytułu solidarnie opłaty.

Sąd uznał, że w sytuacji, gdy przedmiotem rozważań i rozstrzygania organów obu instancji, poza ustaleniem należnej od rodziców opłaty, była także sprawa odstąpienia od jej ustalenia, a wyprowadzone przez organy w tym aspekcie konkluzje nie mają charakteru dowolnego, brak jest wystarczająco uzasadnionych podstaw, by tylko ze względu na takie uchybienia proceduralne eliminować z obrotu prawnego także tę jej część, która dotyczy kwestii odstąpienia od nałożenia opłaty. Sąd uznał, że uchybienia, ze względu na które nastąpiło częściowe uchylenia zaskarżonej decyzji, nie prowadziły do wadliwego zastosowania w sprawie art. 194 ust. 3 w zw. z § 6 uchwały Rady Miasta [...] z dnia [...] maja 2012 r. i uksztaltowania na tej podstawie stosunku administracyjnoprawnego o treści kolidującej z powołanymi przepisami.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, które odmawiając odstąpienia od ustalenia opłaty, wskazywały na to, że ze względu na sytuację materialną rodzice dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie spełniali kryteriów ustanowionych w § 6 ust. 1 pkt 1 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy, umożliwiających zastosowanie wobec nich tej ulgi; nie zachodziły też w sposób oczywisty okoliczności uzasadniające odstąpienie od opłaty wskazane w pkt 2 i 3 § 6 przywołanej uchwały. Sąd stwierdził, że okoliczności te na gruncie obowiązujących w dacie podejmowania decyzji unormowań materialnoprawnych przesądzały o prawnej niemożliwości zastosowania wobec skarżących ulgi polegającej na odstąpieniu od ustalenia opłaty.

Wskazując na to, że decyzje te podlegały uchyleniu w części, w jakiej ustalały opłatę obciążającą solidarnie rodziców dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Sąd I instancji uznał, że naruszenie procedury administracyjnej przełożyło się w tym wypadku na nieuprawnione, bo przedwczesne zastosowanie w sprawie art. 194 ust. 1 u.w.r.p.z. Zarazem Sąd stwierdził, że "uchylenie z przyczyn formalnych tej części decyzji, czyni przy tym obecnie bezprzedmiotowym odnoszenie się do kwestii zasadności ustalenia od skarżącej oraz jej męża (solidarnie) opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i związanych z tym aspektem sprawy zarzutów skargi". Zdaniem Sądu zarzuty te "podlegałyby bowiem rozważeniu (...), gdyby samo ustalenie opłaty w dacie podejmowania kwestionowanej decyzji było dopuszczalne".

Ponadto Sąd wyjaśnił, że konsekwencją tego wyroku, po jego uprawomocnieniu się, będzie otwarcie drogi do przeprowadzenia przez Prezydenta [...] odrębnego postępowania w sprawie ustalenia na podstawie art.194 ust. 1 u.w.r.p.z. opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

W skardze kasacyjnej od w/w wyroku WSA w Warszawie, [...], zaskarżyli to orzeczenie "w punkcie 3", tj. w części oddalającej w pozostałym zakresie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] i wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w tym punkcie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 września 2018 r. I OSK 687/18 uchylił wyrok sądu pierwszej instancji w zakwestionowanej części i w tym zakresie przekazał sądowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd kasacyjny stwierdził, że przedstawione przez Sąd I instancji rozważania – z uwagi na ich zakres i treść – nie pozwalały na pełną ocenę, jakie dokładnie stanowisko zajął ten Sąd względem zarzutów skargi oraz rozstrzygnięć organów administracji w tym zakresie, którego dotyczyło rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 zaskarżonego wyroku.

Po pierwsze wskazano, że WSA w Warszawie całkowicie pominął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku umotywowanie uznania, że zaskarżoną decyzją orzeczono ostatecznie o odmowie odstąpienia od ustalenia od [...] opłaty za pobyt ich syna w pieczy zastępczej oraz o ustaleniu należnej od nich z tego tytułu solidarnie opłaty.

Nastąpiło to w warunkach, w których zaskarżoną przez [...] k decyzją była decyzja Kolegium z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]. Tymczasem Sąd w komparycji zaskarżonego wyroku wskazał również oznaczenie "[...] ", tj. także numer decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2014 r., co do której wcześniej w wyroku z dnia 27 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14, w punkcie 1 stwierdził jej nieważność, jak również nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] – jako obarczonych wadą z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Podkreślono, że w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 27 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14 Sąd I instancji stwierdził, że kontroli sądowej podlegały dwie decyzje Kolegium z dnia [...] marca 2014 r., tj. decyzja nr [...] i decyzja nr [...], które zdaniem tego Sądu orzekały o tym samym, podobnie jak decyzje organu I instancji i wobec złożenia przez każdego ze skarżących we własnym imieniu odwołania od skierowanej do niego decyzji Kolegium dwoma decyzjami z tego samego dnia orzekło co do istoty sprawy; w konsekwencji doszło do podwójnego orzekania w tym samym zakresie. W dalszych rozważaniach tego wyroku Sąd I instancji wypowiadał się stricte o "tym samym obowiązku uiszczania co miesiąc solidarnie przez oboje małżonków – ostatecznie po [...] ", wskazując, że w obrocie prawnym istniały dwie ostateczne decyzje, w wyniku czego po stronie skarżących istniało zobowiązanie do solidarnej zapłaty ponad [...] miesięcznie. Analogicznie też Sąd wypowiadał się w stosunku do obojga rodziców w zakresie istnienia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, jak i zasadności odstąpienia od opłaty, tj. w odniesieniu do przepisów art. 193 ust. 1 i 7 oraz art. 194 u.w.r.p.z.

Stwierdzono ponadto, że wyrok z dnia 27 marca 2015 r. jest w tej części, która odnosi się do decyzji Kolegium z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, prawomocny. W konsekwencji ponowne rozstrzyganie co do decyzji Kolegium nr [...] byłoby niedopuszczalne, a zaskarżony wyrok z dnia 21 listopada 2017 r. w tym zakresie byłby obarczony wadą nieważności, którą Naczelny Sąd Administracyjny byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu (art. 183 § 1 i 2 pkt 3 p.p.s.a.). Sąd kasacyjny domniemywa, że intencją Sądu I instancji nie było ponowne rozstrzygnięcie sprawy w tej części, która została już prawomocnie osądzona, jednakże nie może jednoznacznie okoliczności takiej stwierdzić. Wskutek braku jakichkolwiek wyjaśnień Sądu I instancji w uzasadnieniu decyzji, nie jest dopuszczalne uznanie, że w komparycji zaskarżonego wyroku popełniono oczywistą omyłkę pisarską, którą Naczelny Sąd Administracyjny mógłby sprostować w trybie art. 156 § 3 p.p.s.a.

Wobec braku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. konsekwencji istnienia w obrocie w niezaskarżonej części wyroku z dnia 27 marca 2015r., braku odniesienia się do przepisów art. 170 i art. 171 p.p.s.a., a w to miejsce lakonicznego stwierdzenia, że zaskarżoną decyzją orzeczono ostatecznie o odmowie odstąpienia od ustalenia od obojga rodziców opłaty za pobyt ich syna w pieczy zastępczej, a także o ustaleniu należnej od nich z tego tytułu solidarnie opłaty – nie było też możliwe w ocenie NSA skonfrontowanie stanowiska Sądu I instancji z zarzutami skargi kasacyjnej i jednoznaczna ocena zasadności podstaw kasacyjnych dotyczących naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6-8 k.p.a. i w zw. z art. 28 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 32 i art. 33 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Kwestie te wymagają pogłębionego przedstawiania przez Sąd I instancji, tak by nie było wątpliwości co do tego, legalność której decyzji ostatecznej Kolegium została oceniona i z jakich powodów uznał, że kontrolowana decyzja – oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji – w zakresie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty dotyczy obydwojga skarżących. Jest to szczególnie istotne ze względu na to, że skarżący kasacyjnie stoją na stanowisku, że w obecnej sytuacji pozostała w mocy (w obrocie prawnym) decyzja wydana jedynie wobec [...], która jednak dotyczy także sytuacji prawnej [...], który nie jest jej adresatem i nie był stroną postępowania, w którym tę decyzję wydano.

Przechodząc do drugiego aspektu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stwierdzone braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiają również ocenę, czy Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepis wynikowy art. 151 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do oddalenia skargi w zakresie, którego dotyczy punkt 3 wyroku z dnia 21 listopada 2017 r., czy też trafnie skarżący zarzucili, że Sąd powinien był uchylić całą decyzję Kolegium z dnia [...] stycznia 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Powyższe wiąże się z tym, że Sąd I instancji uznał, że naruszenie procedury administracyjnej przełożyło się w tym wypadku na nieuprawnione, bo przedwczesne zastosowanie w sprawie art. 194 ust. 1 u.w.r.p.z., a wobec tego "uchylenie z przyczyn formalnych tej części decyzji, czyni (...) obecnie bezprzedmiotowym odnoszenie się do kwestii zasadności ustalenia od skarżącej oraz jej męża (solidarnie) opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i związanych z tym aspektem sprawy zarzutów skargi". Sąd wyjaśnił, że zarzuty te "podlegałyby (...) rozważeniu (...), gdyby samo ustalenie opłaty w dacie podejmowania kwestionowanej decyzji było dopuszczalne". Stwierdzenie to w ocenie NSA również jest niejasne, bowiem prawna dopuszczalność ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 u.w.r.p.z., stanowi warunek wyjściowy dla rozważenia, czy zachodzą przestanki do wydania decyzji na podstawie art. 194 ust. 1 powołanej ustawy lub też do odstąpienia od jej ustalenia na podstawie art. 194 ust. 3 tej ustawy.

W konsekwencji stwierdzono, że dla rozważenia prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty, tj. rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r.p.z., niezbędne jest najpierw ustalenie, że rodzice dziecka są obowiązani do jej solidarnego ponoszenia, jak tego wymagają łącznie czytane przepisy art. 193 ust. 1 i 2 u.w.r.p.z. Skarżący kasacyjnie w tym względzie przedstawili stanowisko, które według ich zamiaru miałoby świadczyć o występowaniu wyjątku, o którym mowa w art. 193 ust. 7 tej ustawy, tj., że miało miejsce pozostawienie dziecka bezpośrednio po urodzeniu, wobec czego przepis art. 193 ust. 1 nie miałby wobec nich zastosowania. Sąd I instancji do takich zarzutów, prezentowanych również wcześniej w skardze, w ogóle się nie odniósł. Kwestie związane z tymi zarzutami były po części przedmiotem rozważań w wyroku z dnia 27 marca 2015 r., jednakże w aktualnie zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie znalazły żadnego wyjaśnienia ani odwołania się do wcześniejszych rozważań. Tymczasem Sąd powinien całość swoich rozważań prawnych rozpocząć właśnie od jednoznaczne stwierdzenia, czy i z jakich powodów wobec rodziców dziecka zastosowanie znajduje art. 193 ust. 1 u.w.r.p.z., co wymagało odniesienia się przede wszystkim do zarzutu związanego z zachodzeniem wyjątku, o którym mowa w art. 193 ust. 7 tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. (art. 1 § 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną z punktu widzenia jej legalności, tj. prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie z uwagi na fakt wydania w niej kolejnego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, w dniu 14 września 2018 r. (sygn. akt I OSK 687/18), zważyć należy, że oceną prawną w nim zawartą, z mocy art.190 p.p.s.a. WSA w Warszawie jest związany. Trzeba przy tym podkreślić, że NSA wskazał w rezultacie na konieczność ostatecznego orzeczenia w pierwszej kolejności w kwestii prawnej dopuszczalności ustalenia opłaty, o której mowa w art.193 ust.1 ustawy, bowiem stanowi to warunek wyjściowy dla rozważenia, czy zachodzą przesłanki do wydania decyzji na podstawie art.194 ust.1 ustawy lub też do odstąpienia od jej ustalenia na podstawie art. 194 ust.3 ustawy. Wobec stwierdzeń NSA Sąd I instancji winien całość swoich rozważań prawnych rozpocząć od jednoznacznego stwierdzenia – czy i z jakich powodów wobec rodziców dziecka zastosowanie znajduje art.193 ust.1 ustawy, co wymaga odniesienia się przede wszystkim do zarzutu związanego z zachodzeniem wyjątku, o którym mowa w art. 193 ust.7 ustawy.

Zatem należy podkreślić, że aktualnie kontroli Sądu podlegały rozstrzygnięcia dotyczące odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna [...] w pieczy zastępczej, bowiem w pozostałym zakresie wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1353/17 jest prawomocny.

Wobec wytycznych NSA, dotyczących braku odniesienia się przez Sąd I instancji do przepisów art.170 i art.171 p.p.s.a. oraz pogłębionej analizy art.193 ust.1 i 2 w związku z art.193 ust.7 ustawy, jak też wobec zarzutów skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygając ponownie przedmiotową sprawę podnosi, że nie doszło do naruszenia art. 193 ust. 7 ustawy w zw. z § 7 Uchwały nr XXXVI/915/2012 Rady Miasta Stołecznego Warszawy poprzez odmowę odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt małoletniego [...] w pieczy zastępczej. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że [...] nie został umieszczony w pieczy zastępczej bezpośrednio po urodzeniu, tj. w możliwie najkrótszym czasie od momentu potwierdzenia się przyczyny umieszczenia dziecka w placówce. Zarzut skarżących w ocenie Sądu nie mógł być uwzględniony, a jego sformułowanie wskazuje, że dziecko skarżących nie zostało umieszczone w domu dziecka bezpośrednio po urodzeniu, lecz bezpośrednio po potwierdzeniu się przyczyny umieszczenia dziecka w placówce, pięć tygodni po urodzeniu dziecka. Wskazać należy, że termin "bezpośrednio" oznacza - w chwili następującej po czymś lub poprzedzającej coś, krótko przed czymś/kimś lub krótko po czymś/kimś - i jest terminem węższym niż np. termin "bez zbędnej zwłoki" czy nawet "niezwłocznie". W ocenie Sądu wyczerpanie dyspozycji art. 193 ust. 7 ustawy wymaga aby dziecko zostało pozostawione przez rodziców "bezpośrednio po urodzeniu", a więc najwcześniej jak to było obiektywnie możliwe. Przesłanki tej nie spełnia w ocenie Sądu termin, w jakim skarżący oddali syna do domu dziecka.

Sąd podnosi, że faktu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej nie można też utożsamiać z wyrażeniem zgody na przysposobienie w trybie art. 119 § 1 (art. 1191) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdyż wyrażenie zgody jest oświadczeniem woli (czynnością prawną), a oddanie dziecka do domu dziecka jest czynnością faktyczną. Warto zaznaczyć, że nie każde umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej wiąże się ze zrzeczeniem się praw rodzicielskich (wyrażeniem zgody na adopcję) czy ich odebraniem. Można zatem umieścić dziecko w pieczy zastępczej choćby na swój wniosek bądź w trybie interwencyjnym, a następnie zakładając posiadanie praw rodzicielskich przez rodziców zmienić zdanie w tym zakresie. Każdorazowo jednak koszty pobytu dziecka w pieczy zastępczej – ponoszą solidarnie rodzice dziecka. Reasumując należy przyjąć, że określony w art. 193 ust. 7 ustawy termin "bezpośrednio" nie może być utożsamiany z terminem sześciotygodniowym na wyrażenie zgody na przysposobienie dziecka, wskazanym w art. 1192 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sąd jednocześnie podnosi, że w sprawie nie doszło też do naruszenia § 7 ww uchwały Rady m.st. Warszawy. Stanowi on, że odstąpienie od ustalenia opłaty z urzędu następuje w przypadku: 1) interwencyjnego, trwającego nie dłużej niż 7 dni pobytu dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej na innej podstawie niż postanowienie sądu; 2) gdy dziecko zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu na terenie [...]; 3) gdy organ wydający decyzję administracyjną jest w posiadaniu dokumentów zebranych podczas postępowania administracyjnego mającego na celu umorzenie w całości lub w części należności, które potwierdzają okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 lub ust. 2. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie wskazuje aby zaszły przesłanki któregokolwiek z enumeratywnie wymienionych przypadków.

Odnosząc się do wytycznych NSA wskazać przy tym należy, że nie budzi wątpliwości Sądu obecnie rozpoznającego i rozstrzygającego sprawę, że wskazanie w komparycji wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2017 r. decyzji SKO w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] było błędne, gdyż wyrokiem tut. Sądu z dnia 27 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14 co do ww. decyzji Kolegium rozstrzygnięcie Sądu jest prawomocne.(vide wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2370/15). Nie ma zatem żadnego uzasadnienia ponowne odnoszenie się do tych kwestii. Dodać przy tym należy, że współudział obojga rodziców w tego typu postępowaniach jest oparty na współuczestnictwie materialnym, postępowanie administracyjne powinno być prowadzone jako jedna sprawa, której rozstrzygnięcie prowadzić powinno do wydania jednej decyzji, skierowanej do obojga rodziców. Pozostałe kwestie z uwagi na ich prawomocne rozstrzygnięcie znalazły się poza rozważaniami Sądu.

Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu nie doszło także do – podnoszonego przez skarżącą – naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., nie doszło też do naruszenia zasad postępowania dowodowego.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie przepisu art.151 p.p.s.a..