Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 765/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.134 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust.3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art.1
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi B. S. i T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 K.p.a. oraz art. 29 ust.3 ustawy z dnia [...] r. Prawo wodne (tekst jednolity - Dz. U. z 2015 r., poz. 469 ze zm.), (zwanej dalej ustawą lub p.w.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o odmowie wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie działek nr [...], [...], [...], [...], obręb [...] (powstałych z podziału działki nr [...] z obrębu [...] przy ul. [...] w S., w trybie przepisu art. 29 ust. 3 ustawy z [...] r. Prawo wodne (tekst jednolity – Dz. U. z 2015 r., poz. 469).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organy:

Pismem z dnia [...] r. B. i T. S., właściciele działki nr [...] przy ul. [...] w S., wskazując na okoliczność podniesienia terenu działki nr [...] stwierdzili, że doszło do zaburzenia gospodarki wodnej na ich działce, gdyż doprowadziło to do ukierunkowania odpływu wód opadowych na teren działki nr [...] i wnieśli o wydanie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego gruntu działki nr [...] obręb [...] przy ul. [...] w S..

Decyzją z dnia [...]. znak: [...] Prezydent Miasta S. odmówił wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w trybie art. 29 ustawy Prawo wodne. Przedmiotowe rozstrzygnięcie na skutek odwołania złożonego przez B. i T. S. zostało uchylone w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., znak: [...] i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji, decyzją z dnia [...]. znak: [...] odmówił nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom właścicielowi działki nr [...] obręb 2012 S. ze szkodą dla wnioskodawców.

Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie złożyli B. i T. S. wnosząc o jego uchylenie i zarzucając m.in. organowi I instancji, że rozstrzygnął jedynie w oparciu o art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Zarzucili, że inwestor nie posiadał stosownych uzgodnień z ochroną środowiska, pozwolenia wodnoprawnego oraz naruszył ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nadto zakwestionowali ustalenia co do braku szkodliwego wpływu wód opadowych na teren sąsiedni.

W efekcie powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...]. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uzasadniło decyzję m.in. koniecznością przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego specjalisty w zakresie stosunków wodnych na okoliczność wpływu dokonanych zmian na stosunki wodne w obszarze ich oddziaływania, w tym szkodliwość tych zmian na grunty skarżących.

Podczas ponownego rozpatrywania sprawy, organ I instancji ustalił, że działka nr [...], obręb [...], na której powstało osiedle domów jednorodzinnych [...]" została podzielona na szesnaście mniejszych nieruchomości na wniosek dotychczasowego właściciela [...] Sp. z o.o. w S., w tym na działki nr [...], [...], [...], nr [...], na których usytuowany jest mur oporowy graniczący z działką skarżących nr [...] obręb [...]. Dotychczasowy właściciel sprzedał poszczególne nieruchomości.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania organ I instancji powołał biegłego rzeczoznawcę z zakresu stosunków wodnych i geologii w celu ustalenia czy działania właściciela terenu działek nr [...], [...], [...], [...] obręb [...] (powstałych z podziału działki nr [...] obręb 2012) przy ul. [...] w S., polegające na ich zabudowie, a zwłaszcza wykonaniu muru oporowego doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie oraz czy ewentualna zmiana stanu wody na gruncie oddziałuje szkodliwie na grunty sąsiednie tj. działkę nr [...] obręb [...] w S..

W oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał, że brak podstaw do wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie powyższych działek w trybie przepisu art.29 ust.3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity - Dz. U. z 2015 r., poz. 469).

Zdaniem organu I instancji argumenty poruszane przez wnioskodawcę w pismach przedkładanych w toku prowadzonego postępowania polegające na wskazywaniu niezgodności wybudowanej inwestycji osiedla "[...]" z Miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego [...]" zatwierdzonego Uchwałą z dnia 14.01.2008 r. nr XVII/439/08 Rady Miasta S., poprzez niezachowanie 60% powierzchni ekopozytywnej i spływ wód opadowych ze spadkiem w kierunku ich nieruchomości, jak i to że budowa betonowego muru na granicy działek (nr [...] i [...]) w strefie "k" ochrony krajobrazu kulturowego - jest całkowicie nieuprawniona w świetle ustaleń dla terenu elementarnego [...] nie były brane pod uwagę przy formułowaniu niniejszego orzeczenia,. Organ uznał, że w przedmiotowym postępowaniu organ nie ma podstaw prawnych do badania zgodności przeprowadzonych prac z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, czy też legalności uzyskania pozwolenia na budowę i celowości uzyskania poprzedzających to pozwolenie aktów administracyjnych, w tym pozwolenia wodnoprawnego.

Organ powołał się na treść art. 29 ust.1 pkt. 1 ustawy Prawo wodne, który konstruuje zakaz naruszenia stosunków wodnych, bez uprawnienia do badania podstaw formalnych działania właściciela gruntu, którego efektem może być naruszenie stosunków wodnych i uznał, że te kwestie powinny być analizowane przy uzyskiwaniu pozwolenia na budowę, przez organ administracji budowlanej.

Organ dokonał analizy podnoszonych przez B. i T. S. w piśmie z dnia [...] r. stwierdzeń, że nieuprawniona jest zmiana rzędnych działki nr [...] dokonanych przez dewelopera poprzez nawiezienie na jej teren kolosalnych mas ziemi i podniesienie jej poziomu z dotychczasowego [...] do [...] w bezpośrednim sąsiedztwie działki bud. nr [...] i następnie uprofilowanie nowo utworzonego terenu dz. nr [...] wielostopniowym pochyłem w kierunku działki nr [...] oraz skierowanie, przyspieszonego spływu ścieków opadowych i roztopowych wzdłuż granicy ich własności oraz poruszany wielokrotnie problem przelewania się ścieków opadowych i roztopowych ponad wysokością muru, i uznał, że kwestie te badane były podczas uzyskiwania pozwolenia na budowę oraz po zakończeniu budowy przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ analizuje wyłącznie skutki spowodowane zmianą stanu wody na gruncie. Zmiany te związane z zabudową działek nr [...], [...], [...] i [...] związane są z uszczelnieniem powierzchni gruntów tych działek poprzez wykonanie szczelnych ciągów pieszo-jezdnych oraz zabudowy mieszkaniowej. Wykonanie szczelnych powierzchni ograniczyło w sposób zasadniczy infiltrację wód opadowych i roztopowych w głąb gruntów, a jednocześnie przyspieszyło i zwiększyło ilość wód spływających powierzchniowo.

Dokonana zmiana stanu wody na gruncie w ocenie organu nie wpływa niekorzystnie na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...]. Brak oddziaływania na grunty sąsiednie spowodowany jest faktem wykonania sieci kanalizacji deszczowej obejmującej obszar zlewni wykonanego osiedla [...]. Zaprojektowana i wykonana kanalizacja deszczowa zbiera wody opadowe i roztopowe z obszaru osiedla [...] które w przypadku jej braku migrowałyby w kierunku zachodnim, zgodnym z naturalnym skłonem terenu. Zmiana stanu wód została przeprowadzona w sposób kontrolowany. Zebrana siecią kanalizacji deszczowej woda z obszaru osiedla [...] została przekierowaną z naturalnego spływu w kierunku zachodnim na kierunek południowy do magistrali kanalizacji deszczowej biegnącej w ciągu ulicy [...]. Działania właścicieli działek nr [...], [...], [...], [...] nie powodują, celowego, ani przypadkowego skierowania wód z powierzchni ww. działek na działkę nr [...]. Brak spływu wód z działek nr [...], [...], [...], [...] nie może powodować szkody na działce nr [...], a więc taka szkoda nie występuje. W ocenie organu skarżący w żadnym piśmie nie wykazywali powstania takich szkód na swym gruncie w związku z działaniem właścicieli sąsiednich działek czy też z poczynioną tam zabudową. Zdaniem organu również podczas przeprowadzonych wizji terenowych w dniach [...] r. i [...] r. nie zaobserwowano szkód na działce nr [...]. Organ ustalił, że działka nr [...] jest niezagospodarowana z dziko porastającą roślinnością ruderalną, nasypami i gruzem. Organ uznał, że norma wyinterpretowana z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne odnosi się do istniejącego w chwili orzekania szkodliwego wpływu dokonanych zmian stosunków wodnych na gruncie. Przyszłe niepewne zdarzenie przewidywane przez skarżących poprzez wskazanie zagrożeń np. osuwiskiem, nie może uzasadniać wydania nakazu (przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom) w przeciwnym razie zastosowanie tego przepisu stanowiłoby przejaw rażącego naruszenia tej normy, uzasadniający stwierdzenie nieważności decyzji.

Dodatkowo organ podkreślił, co wynika z przedłożonej ekspertyzy, że wykonanie ściany oporowej na granicy działek nr [...], [...], [...], [...] z działką nr [...] nie powoduje zmian stanu wody na gruntach ww. działek.

Celem ściany oporowej jest utrzymanie różnicy poziomów terenu, po obu stronach ściany, powstałej wskutek wykonania podniesienia terenu, mur ten nie pełni funkcji związanych z kształtowaniem i korzystaniem z zasobów wodnych w związku z czym nie można kwalifikować go jako urządzenia wodnego. Podobnie sytuacja ma się względem wykonania od strony naziomu za ścianą oporową obniżenia terenu. Obniżenie terenu za ścianą nie jest ani rowem ani urządzeniem retencyjnym. Jego celem jest uniemożliwienie przelania się wody pochodzącej z części powierzchni działek nr [...], [...], [...], [...] w czasie wystąpienia nawalnych opadów deszczu. Ponadto obniżenie terenu zwiększa efektywność w drenażu odprowadzającego wody, wykonanego przy murze. Wody drenażowe odprowadzane są do systemu kanalizacji deszczowej.

Wykonana ściana oporowa stanowi granicę zlewni osiedla [...], odcinając ją poprzez skanalizowanie od terenów położonych poniżej, w kierunku zachodnim.

Mogące powstawać na gruntach działki nr [...] kałuże związane są z naturalną budową geologiczną działki. Budowa ta charakteryzuje się występowaniem w wyższych partiach działki gruntów o słabej przepuszczalności tj. glin, zaś w niższych partiach (obniżeniu terenowym działki) piasków przepuszczalnych. W miejscu występowaniu gruntów o mniejszej przepuszczalności czas infiltracji wody w grunt jest dużo dłuższy niż w przypadku piasków. Sytuacja ta nie jest trwała, gdyż woda z obszarów o ograniczonej przepuszczalności migruje w kierunku niższych partii działki, gdzie występują piaski drenujące wodę dalej w kierunku zachodnim, zgodnym z naturalnym skłonem terenu. Sytuacja ta nie ma związku z budową osiedla M. ani ściany oporowej na jego zachodniej granicy. Warunki gruntowe na działce nr [...] były takie same przed wykonaniem osiedla M. jak po jego wykonaniu.

W związku z brakiem negatywnego oddziaływania zmiany stanu wody na gruntach działek nr [...], [...], [...], [...] na nr [...] w ocenie organu nie ma konieczności przywrócenia ich terenu do stanu poprzedniego, jak i potrzeby wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Zdaniem organu zapisy przedłożonego w toku prowadzonego postępowania kompletnego dziennika budowy ścian oporowych dla [...], o który wnioskowali wielokrotnie skarżący nie stanowiły istotnych dowodów pomocnych przy formułowaniu orzeczenia, gdyż stanowiły je jedynie wpisy dokonywane przez uprawnione osoby na poszczególnych etapach procesu budowlanego muru oporowego, co niema istotnego przełożenia na postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli B. i T. S. wnosząc o uchylenie decyzji w całości i nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego gruntów działki nr [...]. Decyzji zarzucili:

- błędną ocenę faktów,

- bezpodstawną zmianę zakresu wniosku z dnia [...] r.,

- niezgodność inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, - bezpodstawne uznanie, że do zmian dokonanych na działce nr [...] nie mają zastosowania przepisy art. 29 Prawa wodnego i § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. o warunkach technicznych.

- uznania, że nie ma znaczenia zmiana rzędnych terenu działki nr [...], nielegalnego dopuszczenia budowy muru oporowego o wysokości 4m wraz z rowem o szerokości dnia 0,5 m do kaskadowego zbywania się ścieków opadowych i roztopowych,

- uznanie, że mur oporowy oraz urządzenie retencyjne nie są urządzeniami wodnymi, brak spełnienia wymogu minimalnej 60% powierzchni ekspozytywnej.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie Kolegium powołało się treść na art. 29 ustawy z dnia [...] r. Prawo wodne (Dz.U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.) i wskazało, że regulacje tego przepisu odnoszą się do takich sytuacji, gdy na skutek określonych zdarzeń nastąpiło naruszenie naturalnych stosunków wodnych, przy czym naruszenie to musi być tego rodzaju, że powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Wolą ustawodawcy było zatem zakazanie właścicielowi gruntu zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, odprowadzania wód i ścieków na inne grunty, ale również nakazanie dbania przez właścicieli gruntów, aby stan stosunków wodnych na ich gruntach nie przyczyniał się do powstawania szkód na gruntach sąsiednich i to nie tylko przez ich własne działanie, ale także działanie osób trzecich, jak również na skutek zdarzeń obiektywnych, niezależnych od niego i innych osób. Organ podkreślił, iż dokonanie zmiany stanu wody na gruncie, która nie oddziałuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 P.w., tj. wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 438/11, WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 334/11, wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2598/14, oraz wyrok z dnia 5 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2740/14 i wskazało, że zastosowanie regulacji zawartej w art. 29 ust. 3 ustawy jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody. W zdaniem organu odwoławczego wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu podjęcie działań polegających na przywróceniu stanu poprzedniego lub zrealizowaniu urządzeń uniemożliwiających powstanie szkód możliwe jest jedynie wówczas, gdy stwierdzone zostanie, że właściciel dokonał zmiany stanu wody na swojej nieruchomości, a spowodowane zmiany wywołały szkody na nieruchomościach sąsiednich. Niezbędne jest zatem jednoznaczne ustalenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wywołującym, a szkodą.

W ocenie organu II instancji z materiału dowodowego wynika, że analizowany obszar zlokalizowany jest na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] obręb [...] Miasto S. i stanowi zachodnią część osiedla Miodowe II, na którym wybudowano cztery budynki jednorodzinne.

W ramach prac budowlanych związanych z budową osiedla ww. działek i zostały oddzielone od działki nr [...] ścianą oporową. Ściana oporowa została wybudowana w granicach działek w odległości około 1,30 m od granicy z działką nr [...]. Jedynie na części działki nr [...] wykonano dodatkową ścianę oporową w zbliżeniu do granic działki.

Z opinii biegłego sporządzonej we [...] wynika, że ściany oporowe stanowią konstrukcję żelbetową z betonu klasy B 25 (obecnie [...]) zbrojoną stałą klasy A-IIIN gatunek stali [...] Konstrukcja ściany oporowej składa się z podstawy o grubości od 30 do 45 cm i ściany pionowej o grubości od 25 do 40 cm. Wysokość ścian oporowych jest zmienna i zależna od poziomu terenu od strony działki nr [...]. Najwyższa ściana oporowa jest wykonana w granicach działki nr [...] - jej wysokość od spodu podstawy wynosi 555 cm. Od strony działki nr [...] wysokość ściany wynosi od 4,10 m do 4,25 m. Ściany posadowiono na rzędnych od 100,90 do 106,70 m n.p.m. i podzielono je na odcinki dylatacyjne długości nie większej niż 15 m. Dylatacje wykonano z dyblami średnicy 25 mm.

Na ścianach oporowych wykonano izolację przeciwwilgociową. Przy ścianie oporowej od strony działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] wykonany został również drenaż z odprowadzaniem do sieci kanalizacji deszczowej. W celu zapobieżenia przelewaniu się wód opadowych spływających z części działki w kierunku ściany oporowej wykonano przy ścianie obniżenie terenu względem korony ściany, co zwiększa efektywność drenażu odwadniającego ww. działki, a tym samym ogranicza infiltrację wód na tych działkach. Dodatkowy mur oporowy w granicach działki nr [...] ma długość 14,30m, wysokość od 0,65 do 1,80m, szerokość 24 cm. Wykonany jest z konstrukcji murowanej z usztywnieniem trzpieniami i wieńcem żelbetowym. Działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] mają wybudowany system kanalizacji deszczowej: w granicach działek wykonano przyłącza kanalizacyjne o średnicy 110 i 160 mm wprowadzone do studzienek zlokalizowanych poza działkami, z których woda odprowadzana jest do sieci kanalizacyjnej o średnicy 200 i 250mm biegnącej w ciągu pieszo-jezdnym w granicach działki nr [...].

Biegły wskazał, że ukształtowanie terenu w obrębie osiedla [...] wskazuje na spływ wód ze zlewni elementarnej w kierunku zachodnim. Zgodnie z informacjami zawartymi w projekcie budowlanym sieci i przyłącza kanalizacji deszczowej dla obiektu "[...]" - [...] Sp. z o.o. w S., łączna powierzchnia zlewni obszaru osiedla [...] wynosi Fc=11203,7 m2 V (Fc=1,12 ha). W zlewni tej zawierają się powierzchnie pieszo-jezdni oraz miejsc postojowych równe Fp=1896,8m2 (Fp=0,18968 ha), powierzchnie dachów Fpd=2850m2 (Fpd=0,2850 ha) i powierzchnie terenów zielonych Fz=6456,9m2 (Fz=0,64569 ha).

Działka nr [...] zlokalizowana jest od zachodu względem osiedla [...] Zgodnie ze skłonem terenu, niezależnie od podniesienia terenu osiedla, znaczna część wód opadowych w naturalny sposób kierowana była z obszaru działki nr [...] (numer przed podziałem) obręb 2012 S. na obszar działki nr [...]. Budowa osiedla [...] wyposażonego w sieć kanalizacji deszczowej spowodowało odcięcie zlewni jednostkowej o powierzchni 1,12 ha, ograniczając tym samym spływ wód w wyżej podanych ilościach na teren działki nr [...].

Na działkach powstałych z podziału dz. nr [...], tj. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] została dokonana zmiana stanu wody na gruncie, polegająca na zwiększeniu wód spływających powierzchniowo i przyspieszeniu ich spływu wskutek uszczelnienia powierzchni gruntów ww. działek poprzez wykonanie ciągów pieszo-jezdnych oraz zabudowy mieszkaniowej. Uszczelnienie zlewni osiedla ograniczyło infiltrację wód opadowych i roztopowych z obszaru osiedla [...] ich przekierowanie z naturalnego spływu w kierunku zachodnim na kierunek południowy do magistrali kanalizacji deszczowej biegnącej w ciągu ulicy [...] (działka nr [...] obręb [...] Miasto S.). Warunki ogólne i techniczne przyłączenia urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych zostały określone przez Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w S.. Warunki budowy urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych oraz ich przekazania na własność Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. określono w umowie nr [...] z dnia [...] r. zawartej między [...] Sp. z o.o. a Gminą Miasto S..

Biegły stwierdził, że z terenów działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nie dochodzi do celowego ani przypadkowego skierowania wód z powierzchni działek na teren działki nr [...] obręb 2012. Wykonanie zabudowy mieszkaniowej oraz ściany oporowej na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nie doprowadziło do szkodliwej zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...]. Bowiem wskutek budowy ściany oporowej, drenażu oraz kanalizacji na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nie dochodzi do spływu wód na działkę nr [...]. Zebrana, siecią kanalizacji deszczowej, woda z obszaru osiedla [...] została przekierowana z naturalnego spływu w kierunku zachodnim na kierunek południowy do magistrali kanalizacji deszczowej.

Zdaniem biegłego mogące powstawać na gruntach działki nr [...] obręb [...] kałuże związane są z naturalną budową geologiczną działki, która charakteryzuje się występowaniem 1 w wyższych partiach działki gruntów o niższej przepuszczalności (glin), zaś w niższych partiach piasków przepuszczalnych, W miejscu występowania gruntów o niniejszej przepuszczalności czas infiltracji wody w grunt jest dużo dłuższy niż w przypadku piasków. Jednak woda z obszarów o niższej przepuszczalności migruje w kierunku niższych partii. Jak wskazał biegły, sytuacja ta nie ma związku z budową osiedla [...] ani ściany oporowej.

Podczas wizji lokalnej na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] przeprowadzonej [...] r. biegły stwierdził wzmożoną wilgotność betonu. Zjawisko to - jak wskazał - nie jest związane z przelewaniem się wody przez ścianę lecz z zaciekaniem opadającego deszczu na ścianę. Efekt zaciekającego deszczu widoczny jest ze względu na brak wyprawy zewnętrznej ściany. W przypadku ścian pokrytych powłokami malarskimi na bazie silikonu padający deszcz nie pozostawia śladów. Ślady wilgoci na ścianie nie powodują szkód dla ściany oporowej i powierzchni terenu, mają wyłącznie wpływ na estetykę obiektu.

Mając powyższe na uwadze, Kolegium oceniło dokumentację fotograficzną przedłożoną przez odwołujących, jako przedstawiającą zacieki deszczu na ścianie oporowej.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z §3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 2007r. Nr 86, poz. 579) pod pojęciem budowli hydrotechnicznych rozumie się budowle wraz z urządzeniami i instalacjami technicznymi z nim związanymi, służące gospodarce wodnej oraz kształtowaniu zasobów wodnych i korzystaniu z nich. Zatem, jedynie mur oporowy spełniający przesłanki ww, przepisu jest urządzeniem wodnym, np. mur oporowy podtrzymujący naziom brzegu cieku wodnego. Natomiast ściana oporowa znajdująca się przy granicy działki nr [...] nie pełni funkcji związanej z kształtowaniem zasobów wodnych, dlatego też nie jest urządzeniem wodnym i jej budowa nie wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, zgodnie z art. 122 pkt 3 ustawy.

Organ odwoławczy akceptując stanowisko organu I instancji wskazał, że wykonane od strony naziomu, podtrzymywanego ścianą oporową, obniżenie terenowe nie jest rowem ani urządzeniem retencyjnym w rozumieniu ustawy Prawo wodne, zatem nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 pkt 13 cyt. ustawy rowem jest sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły bądź okresowy, o szerokości nie mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu. Z kolei urządzeniem retencyjnym jest urządzenie służące do gromadzenia i przetrzymywania zasobów wodnych. Organ wyjaśnił, że przepisy ustawy prawo wodne nie zawierają definicji zbiornika retencyjnego. Jednakże charakter takiego zbiornika można wywieść z poszczególnych przepisów ww. ustawy (art. 9 ust. 1 pkt 1a, art. 88k, art. 88q ustawy). Celem wykonanego obniżenia terenu jest bowiem zapobieżenie przelewaniu się wody przez koronę ściany oporowej w przypadku intensywnych opadów atmosferycznych bądź roztopów śniegu. Zatem również wykonanie obniżenia terenu nie wymagało uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Kolegium wyraziło taki sam pogląd jak organ I instancji, że kwestia badania zgodności wybudowanego osiedla [...] z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego "[...]" (uchwała nr XVII/439/08 Rady Miasta Szczecin z 14.01.2008 r.), co do niezachowania wymogu 60% powierzchni ekspozytywnej oraz budowy muru oporowego w strefie "k" ochrony krajobrazu kulturowego nie może być badana w przedmiotowym postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 29 Prawa wodnego, które jest związane z zagadnieniem naruszania stosunków wodnych. Kwestie zgodności przeprowadzonych prac z obowiązującym planem miejscowym, konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego powinny być analizowane na etapie uzyskania pozwolenia na budowę bądź na etapie zakończenia inwestycji i uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Również kwestie zagospodarowania terenu związane z podniesieniem terenu z poziomu 102,1 m do 107,5 m i uprofilowanie nowo powstałego terenu były badane podczas uzyskiwania przez inwestora pozwolenia na budowę, a po zakończeniu budowy przez organ nadzoru budowlanego. Prawidłowość dokonanych zmian w zagospodarowaniu terenu nie jest przedmiotem toczącego się postępowania.

Organ odwoławczy stwierdził, że na żadnym etapie postępowania nie zostało wykazane szkodliwe oddziaływanie podwyższenia terenu działek [...], nr [...], nr [...], nr [...] na teren działki nr [...], żadne z oględzin terenu nie wykazały przelewania się wody z terenu działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] na teren działki nr [...]. Kolegium swoje ustalenia oparło o zebrany materiał dowodowy m.in. wyniki oględzin z dnia [...] r., dokumentację fotograficzną i filmową przedłożoną przez Z. O. z dnia [...] r., dokumentację fotograficzną przedłożoną przez odwołujących się wraz z pismem z dnia [...] r., wyniki oględzin z dnia [...] r., "Opinię techniczną dotyczącą zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] obręb 2012 Miasto S. z uwzględnieniem wpływu na grunty sąsiednich działek" sporządzoną przez mgr inż. [...] - specjalisty gospodarki wodnej oraz dr C. S. - geologa.

Kolegium wzięło pod uwagę, że oględziny terenu nie wykazywały przelewania się wody przez ścianę oporową oraz zalegania wody. W ocenie organu materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala na stwierdzenie, że doszło do szkody dla działki nr [...] wskutek zmian dokonanych na działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz, że istnieje związek przyczynowy między podwyższeniem terenu na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], budową ściany oporowej a ewentualnym pojawianiem się wody na gliniastym podłożu działki nr [...].

W odniesieniu do zarzutu odwołujących dotyczącego pozbawienia ich możliwości uczestniczenia w postępowaniu organ wyjaśnił, że nie strona w żaden sposób uzasadniła na czym polegało naruszenie tego uprawnienia. Strona miała możliwość zapoznania się aktami, w trakcie postępowania byli zawiadamiani o wyznaczonych terminach oględzin terenu.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł pełnomocnik Bożeny i T. S. r.pr. J. C.. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) Naruszenie art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne poprzez:

a) uznanie, że zmiana poziomu gruntów skutkująca postawieniem muru oporowego oraz wywołująca po stronie skarżących ryzyko zalewania przez nawalne deszcze nie skutkuje wywołaniem szkody po stronie skarżących podczas gdy:

i) WSA w Gliwicach w wyroku z 21.10.2015 r. II SA/G1 412/15 wskazał, że szkoda o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 prawa wodnego może oznaczać także potencjalne ryzyko zalania uzależnione od zdarzeń nadzwyczajnych - a organ I i II instancji skupiły się wyłącznie na rzeczywistej tj. zaistniałej szkodzie;

ii) Biegli stwierdzili możliwość zalewania działki skarżących podczas ulewnych deszczy czemu przeciwdziałać miało "obniżenie terenu" przy koronie muru oporowego;

2) Naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 8 ustawy prawo wodne poprzez uznanie, że realizacja muru oporowego, który spowodował odcięcie zlewni jednostkowej o powierzchni 1,12 ha - nie wymagał uzyskania pozwolenia wodno-prawnego podczas gdy:

a) budowa ta wraz ze skomplikowanym układem kanalizacyjnym stanowiła co najmniej odwodnienie obiektu budowlanego na co wskazują biegli mówiąc o tym, że mur posiada drenaż z odprowadzeniem do sieci kanalizacji deszczowej, a w celu zapobieżenia przelewaniu się wód przewidziano w pobliżu korony muru obniżenie terenu względem korony ściany!

3) Naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy prawo wodne poprzez uznanie, że mur oporowy nie jest urządzeniem wodnym bo rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r. podczas gdy:

a) literalna treść definicji legalnej wprost wskazuje mury oporowe jako urządzenia wodne a definicja legalna urządzenia hydrotechnicznego zawarta w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2007 r. w sprawne warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie nie może zmieniać definicji legalnej zawartej w ustawie;

Kwestię tą rozstrzygnął NSA w postanowieniu z 03 sierpnia 2010 r. IIOW12/10:

"W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użycie w tym przepisie zwrotu "w szczególności" oznacza, że co do wymienionych enumeratywnie w tym przepisie urządzeń ustawodawca sam rozstrzygnął, iż są one urządzeniami wodnymi służącymi kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich."

b) mur oporowy zmienia stosunku wodne na działce i pełni funkcje związane z kształtowaniem zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich bowiem:

i) jak wskazali biegli: "odcina zlewnię jednostkową o powierzchni 1,12 ha" ograniczając naturalny spływ wód;

ii) ryzyko przelania się wody na działkę skarżących podczas nawalnych deszczy ma być mitygowane przez "obniżenie terenu" za koroną muru oporowego, a skoro tak to oczywistym jest, że "obniżenie terenu" stanowi element muru oporowego bowiem jest z nim nierozerwalnie związane pełniąc funkcję zabezpieczającą przed oddziaływaniem tej konstrukcji na działkę skarżących;

iii) ustalona przez organ II instancji funkcja "obniżenia terenu" na koronie muru oporowego wymusza utrzymywanie go w należytym stanie przez cały czas istnienia muru oporowego co potwierdza charakter tego urządzenia jako urządzenia wodnego.

4) Naruszenie art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa) poprzez brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego w tym brak ustalenia czy "obniżenie terenu" wzdłuż muru oporowego jest utrzymywane w należytym stanie podczas gdy okoliczność ta ma kolosalne znaczenie dla sytuacji skarżących bowiem w przypadku zniszczenia "obniżenia terenu" wzdłuż muru nawalne deszcze będą przelewać się na działkę skarżących z wysokości 4-5 metrów;

5) Naruszenie art. 80 kpa poprzez dowolną bo nie opartą o logikę rozumowania ocenę materiału zdjęciowego i uznanie, że uwidocznione na nich zacieki na murze stanowią zaciekanie opadającego deszczu na ścianę podczas gdy przedłożony materiał zdjęciowy pokazuje glony na szczycie muru oporowego i ścianie oraz przedstawia trójkątne, występujące wybiórczo w niektórych miejscach, biegnące do samej ziemi, a więc o charakterze ewidentnie zaciekowym zamoczenia muru oporowego.

Oczywiście sprzeczne z doświadczeniem płynącym z życia codziennego a więc dowolne jest ustalenie, że zacinanie deszczu na mur powoduje powstanie takich punktowych, trójkątnych, powstałych w całym pionie zacieków.

6) Naruszenie art. 7 kpa i art. 10 § 1 kpa oraz art. 79 § 1 i § 2 kpa oraz art. 81 kpa i art. 15 kpa poprzez brak wyznaczenia skarżącym dłuższego terminu na zapoznanie się z aktami postępowania i sporządzoną opinią i to pomimo kierowanych przez nich próśb umotywowanych stanem zdrowia co pozbawiło skarżących możliwości zapoznania się z aktami i znajdującą się w nich opinią co:

a) uniemożliwiło im wypowiedzenie się do tego dowodu, a w konsekwencji wykluczyło możliwość uznania zawartych w opinii biegłych ustaleń dotyczących stanu faktycznego za udowodnione;

b) naruszyło zasadę dwuinstancyjności bowiem pozbawiło stronę prawa do rozpoznania sprawy w dwóch instancjach skoro w ramach I instancji organ pozbawił skarżących prawa do wypowiedzenia się odnośnie opinii biegłych w tym zgłoszenia uwag i zastrzeżeń tj. uniemożliwiło wystąpienie o poszerzenie opinii o:

i) skutków braku utrzymania "obniżenia terenu" wzdłuż korony muru oporowego we właściwym stanie technicznym;

ii) ocenę relacji pomiędzy murem oporowym a urządzeniami odprowadzającymi wodę,

iii) murem oporowym, a "obniżeniem terenu" wzdłuż jego korony i skutkach braku tego rodzaju urządzeń w otoczeniu muru oporowego,

iv) dalszego wyjaśniania odcięcia zlewni o powierzchni 1,12 ha i kompleksowej oceny działań Inwestora polegających na nawiezieniu mas ziemi, budowie muru oporowego i szerokiej instalacji odwadniającej,

v) przedstawienia porównania ilości wody przechodzącej przez działkę skarżących przed i po realizacji muru oporowego;

vi) przedstawienia sytuacji działki skarżących w przypadku zabudowy działek sąsiednich bez nawożenia mas ziemi i bez budowy muru oporowego;

Wobec tak postawionych zarzutów wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji

2) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie stanowi art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.), który stanowi, że: "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom."

Uwzględniając treść tej regulacji należy stwierdzić, że w cytowanym przepisie uregulowano dwa zasadniczo różne obowiązki właściciela nieruchomości gruntowej, natomiast kolejny obowiązek uregulowano w ust. 2.

Z ust. 1 art. 29 wynika, generalny zakaz zmiany przez właściciela stanu wody na gruncie (w ramach którego nie wolno mu zmieniać zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, czy zmieniać kierunku odpływu wody ze źródeł) - nie w ogóle, lecz ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1). Właścicielowi nie wolno także odprowadzać wód i ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Zakaz, o których mowa w pkt 1, ma charakter względny, natomiast zakaz z pkt 2 ma zawsze charakter bezwzględny, albowiem nie jest uzależniony od tego, czy na nieruchomościach sąsiednich wystąpi szkoda, czy też nie. Zmiana stanu wody na gruncie jest zatem dopuszczalna wtedy, gdy nie spowoduje szkody na gruntach sąsiednich.

Pojawiające się w treści art. 29 ust. 1 i 3 pojęcie szkody, czy szkodliwego oddziaływania należy rozumieć tak, jak szkodę definiuje się w prawie cywilnym. Szkodę stanowi uszczerbek na dobrach prawem chronionych, który wystąpił wbrew woli poszkodowanego (zob. m.in. Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2010, s. 90). W orzecznictwie akcentuje się także, że z punktu widzenia odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej nie ma znaczenia, jaki jest rozmiar szkody albowiem w przepisach jest mowa wyłącznie o jej zaistnieniu bez dalszych uwarunkowań ( por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11, zam. zb. LEX nr 950530). Ponadto zwraca się słusznie uwagę, że samo potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2011 r., II SA/Rz 334/11, zam. zb. LEX nr 951488). Szkoda w rozumieniu tych przepisów musi być rzeczywista, a więc faktycznie wystąpić i powodować widoczne negatywne skutki. Istotnym jest tu również negatywny aspekt majątkowy, który prowadzi do zmian w aktywach strony, albo powoduje niemożność użytkowania nieruchomości w sposób dotychczasowy, zgodny z jej przeznaczeniem. Pomiędzy zdarzeniem wywołującym, a szkodą musi występować bezpośredni związek przyczynowy.

Zasadnicza część ustaleń zawartych w kontrolowanych decyzjach odnosi się zatem słusznie do przesłanek wymienionych w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Postępowanie administracyjne może być prowadzone na podstawie ust. 3 tylko wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki z art. 29 ust. 3, tj. doszło do zmiany stanu wód i zmiana ta spowodowała szkody na gruntach sąsiednich, co oznacza, że pomiędzy zmianą stanu wód a szkodą musi wystąpić związek przyczynowo-skutkowy. Brak którejkolwiek z tych przesłanek czyni zbędnym dokonywanie wyboru możliwych kierunków rozstrzygania o nałożeniu na właściciela obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wydania mu nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Z brzmienia ww. przepisu wynika nakaz przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, według którego wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 p.w. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów" (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2012 r., sygn. II OSK 1538/11, LEX nr 1367319). Wszystkie czynności właściciela gruntu powodujące zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim są tylko wtedy zabronione, jeżeli przynoszą szkodę właścicielowi gruntu sąsiedniego (zob. Z.K. Nowakowski, Wpływ gospodarki wodnej na własność ziemi, § 6. Odpływ wód, [w:] T. Dybowski, S.M. Grzybowski, Z.K. Nowakowski, Zagadnienia cywilistyczne prawa wodnego, Warszawa 1957, s. 257). Odpływy wód z punktu widzenia treści art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne mogą być oceniane jedynie ze względu na szkody, jakie powstają przez wprowadzenie sztucznych zmian w ukształtowaniu powierzchni gruntu, wpływającej na zatrzymanie, zahamowanie lub przyspieszenie odpływu, albo też na zmianę kierunku odpływu (Wyrok NSA z dnia 6.07.2017 r., sygn. akt II OSK 2795/15).

Przesłanką niezbędną do wydania nakazów przywrócenia stanu poprzedniego, albo wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom w przypadku zmiany stanu wody na gruncie, jest wystąpienie choćby minimalnej szkody już w dacie złożenie wniosku, a najpóźniej do daty orzekania o powyższym przez organy administracji publicznej.

Natomiast jeżeli doszło do zmiany stanu wody na gruncie, ale bez szkody dla gruntów sąsiednich, to ewentualna późniejsza zmiana okoliczności oraz wystąpienie określonej szkody jest równoznaczne ze zmianą stanu faktycznego. W takim przypadku możliwe jest ponowne skuteczne złożenie wniosku zmierzającego do wydania nakazów z art. 29 ust. 3 w związku z art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne.

W niniejszej sprawie sporządzona, na zlecenie organu I instancji, "Opinia techniczna dotycząca zmiany stanu wody na gruncie działek [...], [...], [...] i [...] obręb Miasto S. z uwzględnieniem wpływu na grunty sąsiednich działek" z września 2016 r. potwierdziła zmianę stanu wód spowodowaną zabudową działek nr [...], [...], [...], [...] obręb [...] Miasto S., (powstałych z podziału działki [...] obręb [...] Miasto S.). Zmiana związana jest z uszczelnieniem powierzchni gruntów tych działek poprzez wykonanie szczelnych ciągów pieszo-jezdnych oraz zabudowy mieszkaniowej. Wykonanie szczelnych powierzchni ograniczyło w sposób zasadniczy infiltrację wód opadowych i roztopowych w głąb gruntów, a jednocześnie przyspieszyło i zwiększyło ilość wód spływających powierzchniowo.

W ocenie rzeczoznawców dokonana zmiana stanu wody na gruncie nie wpływa niekorzystnie na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...] obręb [...] Miasto S., stanowiącą własność skarżących. Brak oddziaływania na grunty sąsiednie spowodowany jest faktem wykonania sieci kanalizacji deszczowej obejmującej obszar zlewni wykonanego osiedla [...]. Zaprojektowana i wykonana kanalizacja deszczowa zbiera wody opadowe i roztopowe z obszaru osiedla Miodowe II, które w przypadku jej braku migrowałyby w kierunku zachodnim zgodnym z naturalnym skłonem terenu. Zmiana stanu wód została przeprowadzona w sposób kontrolowany. Zebrana siecią, kanalizacji deszczowej woda z obszaru osiedla [...] została przekierowana z naturalnego spływu w kierunku zachodnim na kierunek południowy do magistrali kanalizacji deszczowej biegnącej w ciągu ulicy [...]. Działania właścicieli działek nr [...], [...], [...]. [...] nie powodują, celowego ani przypadkowego skierowania wód z powierzchni ww. działek na działkę nr [...]. Brak spływu wód z działek nr [...], [...], [...], [...] nie może powodować szkody na działce nr [...], a więc taka szkoda nie występuje.

Z opinii wynika, że wykonanie ściany oporowej na granicy działek nr [...], [...], [...], [...] z działką nr [...] nie powoduje zmian stanu wody na gruntach ww. działek. Celem ściany oporowej jest utrzymanie różnicy poziomów terenu po obu stronach ściany, powstałej wskutek wykonania podniesienia terenu na potrzeby związane z budową osiedla [...] Wykonana ściana oporowa nie pełni funkcji związanych z kształtowaniem i korzystaniem z zasobów wodnych, w związku z czym nie można kwalifikować jej jako urządzenia wodnego. Podobnie sytuacja ma się względem wykonania od strony naziomu za ścianą oporową obniżenia terenu. Z ustaleń rzeczoznawców wynika, że obniżenie terenu za ścianą, nie jest ani rowem ani urządzeniem retencyjnym. Jego celem jest uniemożliwienie przelania się wody pochodzącej z części powierzchni działek nr [...], [...], [...], [...] w czasie wystąpienia nawalnych opadów deszczu. Ponadto obniżenie terenu zwiększa efektywność drenażu odprowadzającego wody, wykonanego przy murze. Wody drenażowe odprowadzane są do systemu kanalizacji deszczowej. Wykonana ściana oporowa stanowi granicę zlewni osiedla [...] odcinając ją poprzez skanalizowanie od terenów położonych poniżej, w kierunku zachodnim.

Z powyższej opinii wynika również, to że mogące powstawać na gruntach działki nr [...] kałuże związane są z naturalną budową geologiczną działki. Budowa ta charakteryzuje się występowaniem w wyższych partiach działki gruntów o słabej przepuszczalność tj. glin, zaś w niższych partiach (obniżeniu terenowym działki) piasków przepuszczalnych. W miejscu występowaniu gruntów o mniejszej przepuszczalne czas infiltracji wody w grunt jest dużo dłuższy niż w przypadku piasków. Rzeczoznawcy podkreślili, że sytuacja ta nie jest trwała, gdyż woda z obszarów o ograniczonej przepuszczalności migruje w kierunku niższych partii działki, gdzie występują piaski drenujące wodę dalej w kierunku zachodnim, zgodnym z naturalnym skłonem terenu. Sytuacja ta nie ma związku z budową osiedla [...] ani ściany oporowej na jego zachodniej granicy. Warunki gruntowe na działce nr [...] były takie same przed wykonaniem osiedla [...] jak po jego wykonaniu.

Opiniujący stwierdzili, że w związku z brakiem negatywnego oddziaływania zmiany stanu wody na grunta działek nr [...], [...], [...], [...] obręb 2012 Miasto S. na działkę nr [...] obręb [...] Miasto S. nie ma potrzeby wykonania urządzeń zapobiegający szkodom.

Powyższa opinia została sporządzona przez rzeczoznawcę mającego uprawnienia budowlane z zakresu inżynierii hydrotechnicznej oraz rzeczoznawcę z zakresu geologii. Przed wydaniem opinii została przeprowadzona wizja w terenie, o terminie której skarżący byli zawiadomieni. Wizja odbyła się kilkadziesiąt godzin (1,5 doby) po długotrwałych opadach deszczu. Biegli stwierdzili, że w północnej części działki nr [...] charakteryzującej się wyższym poziomem terenu, w miejscu gdzie występują grunty gliniaste, zaobserwowano zwiększone uwilgocenie wierzchniej warstwy gruntu (warstwy humusowej). Stwierdzony stopień zawilgocenia nie powodował zabagnienia tej części działki. Na ścianie oporowej, w jej górnej części biegli stwierdzili wzmożoną wilgotność betonu. Zjawisko to w ich ocenie nie jest związane z przelewaniem się wody przez ścianę lecz z zaciekaniem opadającego deszczu na ścianę. Efekt zaciekającego deszczu jest spowodowany brakiem wyprawy zewnętrznej ściany. W przypadku ścian pokrytych powłokami malarskimi na bazie silikonu padający deszcz nie pozostawia śladów. Ślady wilgoci na ścianie mają wyłącznie wpływ na jej estetykę. Nie powodują żadnych szkód dla ściany oporowej jak i powierzchni terenu od strony niższego poziomu przy ścianie.

Powyższa opinia uznana przez organ odwoławczy za spójną i logiczną. Sąd tą ocenę podziela.

Sąd nie uwzględnił argumentu skarżących, iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 122 ust. 1 pkt 8 oraz art. 19 ust. 1 pkt 19 ustawy Prawo wodne, które stanowią, że pod pojęciem urządzeń wodnych należy rozumieć urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności budowle: piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy, mury oporowe, bulwary, nadbrzeża, mosty, przystanie, kąpieliska (lit.a,h). Dokonując kwalifikacji obiektu budowlanego konieczne jest ustalenie jego zasadniczej funkcji. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konstrukcje oporowe (w tym także mury oporowe) mają przede wszystkim za zadanie zabezpieczenie terenu przed osuwaniem się gruntu. Jeżeli zatem dominującą funkcją konstrukcji jest zabezpieczanie przed osuwaniem się ziemi, należy uznać, że stanowi ona mur oporowy pełniący funkcję zabezpieczającą, nie służy zaś korzystaniu i kształtowaniu zasobów wodnych, wobec czego nie jest urządzeniem wodnym w rozumieniu Prawa wodnego. Takie ustalenia zostały przez organy poczynione i są one zbieżne z poglądem wyrażonym przez NSA w sprawie II OSK 1337/15.

Mając na uwadze całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w szczególności wyniki oględzin z dnia [...] r., dokumentację fotograficzną i filmową przedłożoną przez uczestnika postępowania Z. O. z dnia [...] r., dokumentację fotograficzną przedłożoną przez odwołujących się wraz z pismem z dnia [...] r., wyniki oględzin z dnia [...] r., "Opinię techniczną" z [...] r. Kolegium uznało, że nie pozwala on na stwierdzenie, że wskutek zmian stanu wody na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] doszło do szkody na działce nr [...] oraz, że istnieje związek przyczynowy między podwyższeniem terenu na działkach [...], nr [...], nr [...], nr [...], a hipotetyczną szkodą na jaką skarżący wskazują tj. ewentualnym pojawianiem się wody na gliniastym podłożu działki nr [...] bowiem szkoda ta musi miech charakter realny. W ocenie sądu, stwierdzenie powyższe znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, który należy uznać za wystarczający dla rozstrzygnięcia.

Podnoszony przez skarżących zarzut naruszenia procedury administracyjnej w zakresie art. 7, 10 § 1, 79 § 1, 2 oraz art. 81 i 15 K.p.a. w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt administracyjnych w toku postępowania organ I zawiadamiał skarżących oraz pozostałe strony o planowanych czynnościach. Pomiędzy skarżącymi a organami była prowadzona korespondencja świadcząca o tym, że strony o wszystkich czynnościach organu wiedziały.

Skarżący w każdym stanie sprawy mogli zgłaszać swoje wnioski dowodowe czy przedstawiać swoje stanowisko natomiast w żaden sposób nie wykazali aby organy uniemożliwiły stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów.

W trakcie postępowania przeprowadzono dwukrotnie oględziny terenu - [...] r. i z udziałem biegłego w dniu [...] r. W obu przypadkach wnioskodawcy zostali o nich prawidłowo zawiadomieni. Organy I instancji powiadomił stronę, w trybie art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zatem nie można zdaniem Sądu uznać, iż skarżący byli pozbawiani możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, na którym organy oparły swoje rozstrzygniecie. Nie zostały więc naruszone przepisy procedury administracyjnej, na które wskazują skarżący. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie w jakim był zobowiązany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] r. oraz w zakresie zgłoszonym przez strony. Organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego, w ocenie danej osoby, oddziaływania na jej nieruchomości zmian stanu wody na działkach sąsiednich, ani też badania, czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie w przyszłości na działkach wnioskodawcy szkód oraz jakiego rodzaju będą to szkody. Organy powinny zatem zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości, a szkodą na innych gruntach istnieje związek przyczynowo-skutkowy.

W niniejszej sprawie na działce nr [...] szkoda nie wystąpiła, zaś fakt dłuższego utrzymywania się wody opadowej na gliniastym podłożu tej działki pozostaje bez związku przyczynowo-skutkowego ze zmianą stanu wód na działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...].

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstawa do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.