Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 1039/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128,  art. 129, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 17 ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 7 października 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A.G.(dalej: "skarżąca", "strona"), utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy M. (dalej: "Wójt Gminy", "organ I instancji") z [...] sierpnia 2021 r., odmawiającą stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J.C..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Powołaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2021r. Wójt Gminy odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J.C..

Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że odmowa nastąpiła z dwóch powodów,

a mianowicie: nie został spełniony warunek wskazany w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), bowiem niepełnosprawność J.C. powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, natomiast jako drugi powód wskazano fakt, iż J.C. ma syna w wieku [...] lat, nie legitymującego się [...] stopniem niepełnosprawności, który jest osobą z nią spokrewnioną w pierwszym stopniu. Organ I instancji dodał przy tym, iż B.C. oświadczył, iż jest w stanie z pomocą żony i dzieci zająć się rodzicami. Taka pomoc niejednokrotnie proponował jednak J.C. odmawiała, twierdząc, że nie jest jej potrzebna pomoc. Nie został więc spełniony warunek wskazany w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Od decyzji powyższej skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie. Jego autor zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy

o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnej J. C. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne

w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią pomimo, że zobowiązany

w pierwszej kolejności syn niepełnosprawnej nie utrzymuje z nią żadnego kontaktu, zatem nie może zapewnić niepełnosprawnej matce niezbędnej opieki. Zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r. Sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie,

w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Pełnomocnik skarżącej w sposób obszerny uzasadnił powyższe zarzuty i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie stronie świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2021r.

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2021r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie powołało dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazało następnie, że organ I instancji ustalił, że skarżąca, działaniem pełnomocnika [...] lipca 2021r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą J.C. (ur. [...]., mężatką), która - jak wynika z wypisu z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w R. z [...] marca 2021r. (nr akt [...]) uznana została za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano również, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to styczeń 2021r., a niezdolność nie istniała [...] marca 2021r. J.C. pozostaje w związku małżeńskim z E.C., który - jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] lipca 2021r. jest również niezdolny do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia z ZUS.

Następnie SKO wskazało, że w stanie prawnym właściwym dla sprawy zastosowanie znajdowały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz.111, ze zm.; także jako: "u.ś.r."), tj. art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 1b. Następnie powołało, że organ I instancji jako jeden z powodów odmowy świadczenia pielęgnacyjnego wskazał niespełnienie warunku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy.

Odnośnie niespełnienia warunku wskazanego w powyższym przepisie, Kolegium nie podzieliło jednak poglądu organu I instancji, bowiem okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 lub 25 roku życia, nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad taką osobą. Powyższe wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17b ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W świetle powyższego nie ma znaczenia w jakim wieku powstała niepełnosprawność J.C.. Spełniona została zatem przesłanka wymagana art. 17 ust. 1b ustawy.

Odnośnie drugiego z powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium stwierdziło, że jest on uzasadniony. Zauważyło bowiem, że skarżąca jest siostrą J.C., a więc nie należy do kręgu osób spokrewnionych z siostrą w pierwszej kolejności. Natomiast osobą taką jest syn J.C. – B.C., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko w takim przypadku, zdaniem Kolegium w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. skarżąca mogłaby zostać zaliczona do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją siostrą. Zauważyło przy tym, że jak wynika z oświadczenia z [...] sierpnia 2021r., B. C. deklaruje (z pomocą żony i dzieci) opiekę nad matką, lecz ta odmawia pomocy z jego strony twierdząc, że ma wszystko i nic jej jest niepotrzebne. Takie zachowanie J.C. nie ma jednak prawnego znaczenia, a w związku

z tym w żaden sposób nie wpływa na wynik sprawy, to jest na uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jej siostrę.

Kolegium wskazało przy tym na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tj. art. 128, art. 129, art. 132 wywodząc w ich świetle, że skarżąca jest siostrą J. C., zatem jest ona spokrewniona z siostrą w linii bocznej, a to oznacza, że jest zobowiązana do alimentacji względem siostry w dalszej kolejności. J. C. ma syna nie legitymującego się [...] stopniem niepełnosprawności (pierwszy stopień pokrewieństwa w linii prostej), który jest osobą zobowiązaną do alimentacji w bliższej kolejności niż strona, w rozumieniu art. 132 k.r.i.o.

Wyjaśniło również, że fakt iż J.C. nie wyraża chęci pomocy ze strony syna, nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego dalszego krewnego, jakim jest w tym przypadku A.G., będąca jej siostrą. Zdecydowanie takie okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kolejności wyznaczonej przez ustawodawcę.

Cytowany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. A skoro tak, to skarżąca w chwili obecnej nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad siostrą.

W związku z tym Kolegium odstąpiło od oceny, czy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad siostrą uniemożliwia jej czy też nie, podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W świetle powyższych ustaleń faktycznych i obowiązujących przepisów prawnych Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej, występując o uchylenie decyzji organów obu instancji, ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r. na czas określony i zwrot kosztów postępowania, postawił zarzuty naruszenia przepisów:

- art. 128 k.r.i.o., art. 132 k.r.i.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy

o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżąca, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad siostrą legitymując się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnej J.C. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej syn żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny

w stosunku do mamy,

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1a pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy

i przyjęciu, że okoliczność, iż syn niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak od wielu lat nie utrzymuje kontaktu

z mamą i czynnie pracuje zawodowo, nie uprawnia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą,

- art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że syn niepełnosprawnej J. C. jest w stanie się nią opiekować gdyż nie legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy okoliczność ta nie została dogłębnie zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej oraz zawodowej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wystąpiło o jej oddalenie wywodząc, jak

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą, która na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z [...] marca 2021 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z tego przepisu, gdyż orzeczenie zostało wydane kiedy J.C. miała [...] lat. Odmawiając przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał również, że posiada syna, czyli osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odmiennie w odniesieniu do przesłanki z art. 17ust. 1b odniosło się Kolegium/ Zdaniem Sądu, stanowisko Kolegium co do braku podstaw do odmowy (jak uznał Wójt) wnioskowanego przez skarżącą świadczenia w związku z datą powstania niepełnosprawności J. C. jest prawidłowe. Nie budzi bowiem wątpliwości w świetle powołanego przez Kolegium wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który zaprezentował pogląd, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd podziela zajęte przez SKO w tym względzie stanowisko. Tym samym nie można było odmówić wnioskowanego świadczenia na podstawie (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Sąd podziela natomiast dokonaną przez organy ocenę, że w sprawie nie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., tj. zasadna była odmowa przyznania świadczenia z tego powodu, że siostra skarżącej posiada syna, który jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu może sprawować nad nią opiekę.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że bezsporne jest, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; także jako: "k.r.i.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako siostra niepełnosprawnej, jest jednak spokrewniona z siostrą w linii bocznej, co oznacza, że jest zobowiązana do alimentacji względem siostry w dalszej kolejności.

W tym miejscu wskazania wymaga, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, w art. 129 § 1 stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W art. 132 wskazano przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten koresponduje z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., albowiem przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18 dostępny są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że co do zasady, przepis ten należy odczytywać ściśle. Tylko więc wystąpienie którejś z tych dwóch przesłanek – niepełnoletność lub legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w stopniu dalszym. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym

w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych

w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (zob. też wyrok WSA w Białymstoku z 24 lipca 2012r., sygn. akt II SA/Bk 334/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia przy tym wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób.

To nie rodzina decyduje więc, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Przykładowo, wystąpienie okoliczności, że osoba spokrewniona

w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji

w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

Niemniej, z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasady konstytucyjne

z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z ust. 1a mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki (por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt

I OSK 829/16 oraz z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16, wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 307/17). W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, i przez

to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia (tak WSA w Poznaniu

w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Po 573/20, CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zasadnie przyjęto, że przyczyną odmowy skarżącej wnioskowanego świadczenia na siostrę jest fakt, że J.C. ma syna B.C., czyli osobę spokrewnioną w linii prostej, który w świetle art. 132 k.r.i.o. jest osobą zobowiązaną do alimentacji w bliższej kolejności niż skarżąca. Dodatkowo syn nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że zasadne było odmowne załatwienie wniosku. Jak już wyżej wskazano, samo subiektywne przekonanie skarżącej (i ewentualna wola siostry), aby ta sprawowała opiekę nad nią (jako kobieta) nie może stanowić podstawy do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Siostra ma bowiem syna, który nie może jej "ustąpić miejsca" w kolejce osób zobowiązanych do alimentacji. Tym bardziej, że jak wynika

z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną (k. 8 akt administracyjnych) B.C. oświadczył, że pomoc taką deklaruje matce, która jednak nie chce jej przyjąć zapewniając, że posiada wszystko i pomoc nie jest jej potrzebna. W aktach administracyjnych znajduje się także oświadczenie J. C., z którego wynika, że nie chce aby się nią opiekował syn (mężczyzna), ale aby opiekę sprawowała siostra, która jest kobietą (k. 7 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu, skarżąca nie podważyła skutecznie tych ustaleń, a w szczególności nie wykazała, że B. C. nie może sprawować opieki nad matką. Sąd za wiarygodne uznaje oświadczenie syna, także w świetle oświadczenia niepełnosprawnej siostry (k. 7 akt), która sama pod odpowiedzialnością karną oświadczyła, że nie chce żeby syn się nią opiekował, bo jest mężczyzną.

Tym samym podnoszoną przez skarżącą argumentację o braku możliwości sprawowania opieki syna nad niepełnosprawną matką należy uznać za gołosłowną. Sąd nie podważa przy tym subiektywnej oceny, że wolą niepełnosprawnej byłoby zapewnienie jej opieki przez siostrę (kobietę), jednak okoliczności te nie mogą wpłynąć na zmianę stanowiska organów orzekających w sprawie, które Sąd w świetle powołanych wyżej przepisów u.ś.r. uznał za słuszne. Przepisy te należy bowiem interpretować ściśle. Zdaniem Sądu, w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które przemawiałyby za odejściem od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Jak już wyżej wskazano, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują przyznania "zastępczego" świadczenia pielęgnacyjnego siostrze (skarżącej), z pominięciem osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności jakim są dzieci osoby niepełnosprawnej. Przy tym obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni lub sprawowanie tej opieki przez innego członka rodziny

i ewentualnie opłacenie usług opiekuńczych tej osoby.

Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpoznając sprawę na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, orzekając jak w wyroku.