Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 192/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, 157par. 1 i 2, 16 par. 1, 84, 156 par 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 7, 77 par. 1, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Przedsiębiorczości i Technologii decyzją z dnia [...] listopada 2018 r.

nr [...]. W po rozpatrzeniu wniosku Wójta Gminy [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan prawny:

Minister Rozwoju i finansów /poprzednik prawny Ministra Przedsiębiorczości

i technologii/, po rozpatrzeniu wniosku: J. C., S. H. i H. H., w miejsce której w ramach sukcesji spadkowej wstąpili: J. C. i S. H., wydał w dniu [...] czerwca 2017 r. decyzję nr [...], w której:

w pkt I – działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 §1

i 2 k.p.a., stwierdził nieważność orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...]" Zakłady [...] ul. [...] – z wyłączeniem części znacjonalizowanych nieruchomości położonych w [...], objętych liczbą wykazu hipotecznego [...], gm. kat. [...], oznaczonych obecnie jako działki z obrębu ewidencyjnego Nr [...]: tj. części działki nr [...] o pow. [...] ha, części działki nr [...] o pow. [...] ha (wchodzącej obecnie w skład drogi "[...]" w [...]) oraz działki nr [...] o pow. [...] ha (stanowiącej drogę gminną),

w pkt II – działając na podstawie art. 156 § 2 k.p.a., stwierdził wydanie

z naruszeniem prawa orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia

[...] października 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] Zakłady [...], , ul. [...] – w zakresie części znacjonalizowanych nieruchomości położonych w [...], objętych liczbą wykazu hipotecznego [...], gm. kat. [...], oznaczonych obecnie jako działki z obrębu ewidencyjnego Nr [...]: tj. części działki nr [...] o pow. [...] ha, części działki nr [...] o pow. [...] ha (wchodzącej obecnie w skład drogi "[...]"

w [...]) oraz działki nr [...] o pow. [...] ha (stanowiącej drogę gminną).

W następstwie powyższego, pismem z dnia [...] lipca 2017 r., Wójt Gminy [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej ww. decyzją Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] czerwca 2017 r., zarzucając skarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wydanie decyzji, tj:

1. art.156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydanego w porozumieniu

z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn.

"[...]" Zakłady [...] ul. [...] /dalej: orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia

[...] października 1949r., pomimo braku zaistnienia jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia;

2. art. 156 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego, a w szczególności brak oceny w zakresie nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., w odniesieniu do działki nr [...] /odpowiadającej aktualnie działkom nr: [...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej pow. [...] ha/ należącej do Gminy [...], a nabytej na podstawie umowy przekazania przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków nieodpłatnie na rzecz Gminy [...], zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1997 r., Rep. A Nr [...];

3. art. 7 i 77 k.p.a., poprzez:

błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

w szczególności poprzez oparcie się przez Organ w swojej ocenie tylko i wyłącznie oraz w sposób całkowicie bezkrytyczny na opinii biegłego mgr inż. M. M. oraz opinii biegłego dr inż. W. C., co skutkowało stwierdzeniem przez Organ, iż przedsiębiorstwo "[...] Zakłady [...], ul. [...] nie spełniło kryterium jego nacjonalizacji wskazanej w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, a w konsekwencji stwierdzeniem nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949r.;

niewłaściwe prowadzenie postępowania wyjaśniającego, niewyjaśnienie okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, a polegające na braku dokonania przez Organ oceny przeprowadzonych dowodów z opinii biegłych pod kątem ich poprawności, rzetelności i zgodności z materiałem porównawczym zgromadzonym

w aktach sprawy;

niewłaściwe prowadzenie postępowania wyjaśniającego, niewyjaśnienie okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, skutkujące naruszeniem interesu strony – Gminy [...], a polegające na bezkrytycznym przyjęciu, iż odniesieniu

do nieruchomości, które weszły w skład działek nr [...] i [...] należących do Gminy [...], a nabytych w drodze komunalizacji oraz w drodze czynności cywilnoprawnej, decyzja nacjonalizacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych

w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., podczas gdy w stosunku do części działki nr [...] Organ orzekł, iż z uwagi na fakt nabycia jej w drodze czynności cywilnoprawnej powstały nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949r.

W świetle przytoczonych powyżej zarzutów, Odwołujący się wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości oraz o niestwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949r., ewentualnie stwierdzenie,

że przedmiotowe orzeczenie zostało w całości wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku stwierdzono, iż poprzednik prawny Ministra Przedsiębiorczości i Technologii niewłaściwie prowadził postępowanie wyjaśniające oraz dokonał błędnej oceny w sprawie materiału dowodowego, naruszając tym samym przepisy art. 7, 77 k.p.a. W ocenie Odwołującego się, Organ dokonując oceny spełnienia przez ww. Cegielnię kryteriów warunkujących jej nacjonalizację, swoje rozstrzygnięcie oparł "tylko i wyłączne" na bezkrytycznym przyjęciu wniosków końcowych w sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania opiniach biegłych – mgr M. M. oraz dr inż. W. C., pomimo, iż w aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na zdolność zatrudniania i produkcji w ww. przedsiębiorstwie. Przedmiotowe dokumenty, których Organ nie uznał za przekonywujący, kluczowy i o pełnej wartości materiał dowodowy, na którym można oprzeć rozstrzygnięcie – winny stanowić zdaniem Odwołującego się materiał porównawczy do orzeczonych opinii. "Nadto, jak wynika z treści przedmiotowych opinii, zdolność zatrudniania i zdolności produkcyjne cegielni zostały określone przez biegłych przede wszystkim na podstawie stanu maszyn, urządzeń i zabudowań produkcyjnych istniejących w dacie nacjonalizacji, co w opinii Wnioskodawcy nie może odzwierciedlać nawet faktycznego stanu zatrudnienia, a tym bardziej zdolności zatrudniania przy produkcji w przedmiotowej cegielni w dniu [...] lutego 1946 r. zdaniem Wnioskodawcy dane, na których oparli się biegli są tylko szacunkowe".

W zakresie naruszania art. 156 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., stwierdzono,

iż Organ dokonał błędnej oceny nieodwracalnych skutków prawnych uznając,

iż nieodwracalne skutki prawne orzeczenia nacjonalizacyjnego spośród wszystkich działek należących do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa powstały tylko

w odniesieniu do części działki nr [...] o pow. [...] ha, podczas gdy w ocenie Odwołującego się nieodwracalne skutki prawne powstały także w stosunku do działek nr [...] i nr [...], należących do Gminy [...], a nabytych w drodze komunalizacji oraz w drodze czynności cywilnoprawnej.

W ocenie Odwołującego się "znaczenie do oceny skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego ma również okoliczność, iż w skład działki nr [...], którą otrzymała Gmina [...] na mocy aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1997 r.,

Rep. A Nr [...] wchodziły zdewastowane i zaniedbane budynki, które były zamieszkane przez pracowników zakładów cegielni. Stan techniczny budynków był katastrofalny, często zagrażający życiu i zdrowiu mieszkańców, wymagał natychmiastowych prac remontowych. Podkreślenia wymaga fakt, iż Gmina [...] otrzymałate budynki wraz z mieszkańcami, w związku z czym zmuszona była do pilnych prac remontowych. Od tego czasu Gmina [...] stale inwestuje w nabyte w drodze czynności cywilnoprawnej nieruchomości. Ponadto, działka nr [...] została zabudowana nowymi obiektami komunalnymi, wybudowana została strażnica Ochotniczej Straży Pożarnej, pogotowie ratunkowe oraz budynek Centrum Integracji Społecznej, w którym mieści się szereg instytucji o charakterze działalności lokalnej, w tym między innymi biblioteka gminna, które służą wszystkim mieszkańcom Gminy [...]. Wartość księgowa nowych obiektów wynosi ponad [...] milionów złotych. Należy również wskazać, iż Gmina [...] urządziła i utrzymuje cały teren wokół zabudowań (wykonała dojazdy, chodniki, ułożyła podjazdy, parkingi z kostki, kwietniki i zieleń towarzyszącą). Inwestycje komunalne zrealizowane na przedmiotowych terenach na obecną chwilę to wydatki rzędu już dziesiątek milionów złotych".

Z kolei, w odniesieniu do działki nr [...]) zwrócono uwagę na jej liczne podziały oraz wskazano, że Gmina [...] stała się właścicielem przedmiotowej działki /odpowiadającej aktualnie działkom nr [...] i nr [...]/ oraz nieruchomości obok - osiedle zabudowane budynkami mieszkalnymi przy ul. [...], na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...]. W związku z czyn częściowo podział działki nr [...] wynikał z dokonanego obrotu cywilnoprawnego, w wyniku którego wchodzące w jej skład działki stanowią aktualnie własność osób trzecich /osób fizycznych oraz osób prawnych, a nabywcy nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, o której mowa w art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i nie można zupełnie pominąć skutków zbycia części przedmiotowej nieruchomości w drodze czynności prawnej

w odniesieniu do kwestionowanego w trybie nieważnościowym orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r.". W tym zakresie, powołując się na treść uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja1992 r.,

sygn. akt III AZP 4/92, Odwołujący się wskazał, iż "jeżeli obrót nieruchomości poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja obarczona jest wadą wymieniona w art. 156 § 1 k.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji (...) ważnym aspektem w ocenie skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego jest również tereny tych działek /nr [...] i nr [...] /stanowią obecnie park miejski, teren zielony. Gmina [...], w związku z jego budową poniosła ogromne koszty, a teraz zajmuje się utrzymaniem parku".

Mając na względzie powyższe zarzuty oraz w wyniku ponownego, szczegółowego rozpoznania sprawy, Minister Przedsiębiorczości i Technologii utrzymał w mocy skarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r., nie znajdując podstaw do jej uchylenia.

Jednocześnie organ podniósł, że interes prawny J. H. oraz S. H. do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron, wynika z następujących odpisów dokumentów: dekretu dziedzictwa Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] grudnia 1940 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B., postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 1978 r., sygn. akt [...] Ns [...] i [...] Ns [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po A. B. oraz notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] stycznia 2010 r., po zmarłej H.H., Rep. A Nr [...].

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym pełnego wyciągu z Rejestru Handlowego [...]/aktualnego na dzień [...] marca 2012 r. / i dokumentacji rejestrowej ustalono, że przedsiębiorstwo pod firmą [...] Zakłady [...] ul. [...], zostało wpisane do rejestru handlowego w dniu [...] lutego 1930 r. jako spółka jawna. Jej właścicielami byli S. B. - przemysłowiec zamieszkały w [...] przy ul. [...] i A. B.- żona przemysłowca. W dniu [...] marca 1940 r. w ww. rejestrze dokonano wpisu dotyczącego śmierci S. B., jednocześnie zamieszczono informację, iż zarządcą pozostałego po zmarłym wspólniku majątku spadkowego, została żona A. B. Następnie, na podstawie ww. dekretu dziedzictwa z dnia [...] grudnia 1940 r., w rejestrze handlowym, dnia [...] czerwca 1945 r., został umieszczany wpis wskazujący, że na skutek śmierci wspólnika S. B. wyłączną właścicielką firmy jest A. ze S.. Zgodnie z wpisem z dnia [...] stycznia 1946 r. została zmieniona nazwa firmy przedsiębiorstwa, która od tego dnia otrzymała brzmienie "[...]".

Zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy /Dz. U. Nr 57, poz. 502/ oraz aktów z nim powiązanych jednym z warunków istnienia spółki jawnej było posiadanie przez nią więcej niż jednego wspólnika. W sytuacji, jeżeli przedsiębiorstwo prowadzone przez spółkę jawną zostało przejęte i dalej prowadzone przez jednego ze wspólników traktowane ono było jako kupiec rejestrowy, w rozumieniu art. 4 § 1 ww. rozporządzenia. W tej sytuacji z racji, iż zarówno spółki jawne, jak i kupcy rejestrowi mieli obowiązek wpisu przedsiębiorstwa do działu A rejestru handlowego, wpisy dotyczące przedsiębiorstwa, o ile było ono nadal prowadzone pod dotychczasową firmą, nie podlegały przepisaniu w inne miejsce.

Z tych powodów organ uznał iż przedmiotowe przedsiębiorstwo w dacie wejścia w życie ww. ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r. – stanowiło własność jednoosobowego kupca rejestrowego, tj. A. B.

Z kolei prawo własności w ww. dacie, do objętych niniejszym postępowaniem parcel, które stanowiły składnik majątkowy ww. cegielni i zostały wraz z nią przejęte

na własność Skarbu Państwa, tj., dawne parcele gruntowe I. kat: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz parcele budowlane I kat [...] i [...] o łącznym obszarze [...] ha [...] a [...] m2 , liczba wykazu hipotecznego [...],gm. kat. [...], zaintabulowane było na rzecz właściciela przejmowanego przedsiębiorstwa, tj. firmę [...] Zakłady [...]", której właścicielem była A. B. /dowód: wyciąg z księgi gruntowej, liczba wykazu hipotecznego [...], gm. kat. [...], sporządzony przez Sąd Powiatowy dla [...] w [...] w dniu [...] lutego 1961 r., informacja z zamkniętej księgi wieczystej Iwh [...] z dnia [...] maja 2009 r" sporządzona przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...]/.

Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z dnia [...] listopada 1946 r., przedsiębiorstwo pn. "[...] " Zakłady [...], ul. [...], zostało umieszczone w szóstym wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. 133 z dnia 1 grudnia 1946 r.

Zgodnie z § 27 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów, instytucje wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, mogły zgłosić do wojewódzkiej komisji swoje prawa do przedsiębiorstw, objętych wykazem, a właściciele przedsiębiorstw mogli zgłosić zarzuty, /że przedsiębiorstwo nie przechodzi albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Prawa lub zarzuty winny być zgłoszone w 30 - dniowym terminie od daty ogłoszenia wykazu i poparte, w miarę potrzeby, dowodami (§ 28 ww. rozporządzenia).

Z prawa takiego skorzystała A. B., kierując w dniu 20 grudnia 1946 r., zarzuty do Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...]/dalej: "Wojewódzka Komisja w [...]"/, podnosząc szereg okoliczności mających na celu udowodnienie, iż przedmiotowa cegielnia nie jest zdolna zatrudnić na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Postanowieniem z dnia [...] marca 1947 r., znak: [...], Wojewódzka Komisja w [...] postanowiła większością głosów utrzymać w mocy ww. Zarządzenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji w [...] z dnia [...] listopada 1946 r. Komisja uzasadniła swoje stanowisko -tym, że "cegielnia produkuje ponad 2,5 miliona cegieł, a obecny stan zatrudnienia wynosi 62 osoby".

Odwołanie od ww. postanowienia Wojewódzkiej Komisji w [...] do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...]/dalej: "Główna Komisja"

/ złożyła w dniu [...] marca1947 r. A. B., podnosząc m.in., że na podstawie list płac w 1946 r. - "było razem zajętych 62,a po odliczeniu niezajętych w produkcji 17, zatrudniała fabryka razem 45 robotników produkcyjnych".

W następstwie powyższego odwołania, Główna Komisja postanowieniem z dnia [...] czerwca 1947 r., przekazała sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiej Komisji w [...] stwierdzając, że "Wojewódzka Komisja nie przeprowadziła postępowania wyjaśniającego celem ustalenia zdolności zatrudnienia i zdolności produkcji w lutym 1946 r. za pomocą biegłych".

Stosownie do powyższego, Wojewódzka Komisja w [...] postanowiła powołać biegłego – J. E., który w dniu [...] sierpnia 1947 r. sporządził elaborat techniczny dotyczący ww. cegielni. We wnioskach końcowych biegły wskazał,

że w lutym 1946 r., zdolność produkcyjna piecowypałowego w całorocznej kampanii wynosiła - 6 min cegieł rocznie, natomiast zdolność produkcyjna na jedną zmianę

w podanym okresie kształtowała się na poziomie – 42 pracowników "bezwzględnie potrzebnych do produkcji".

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1947 r., Komisja Wojewódzka w [...], wbrew wnioskom zawartym w powołanej opinii, postanowiła przedstawić Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "[...] Zakłady [...], ul. [...], dowodząc przy tym, że przedsiębiorstwo to wprawdzie zatrudniało poniżej 50 pracowników, lecz produkcja jego wynosi około 6 min sztuk cegieł rocznie.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez A. B. z dnia [...] sierpnia 1947 r., Główna Komisja postanowieniem z dnia [...] stycznia 1948 r., zmieniła postanowienie Komisji Wojewódzkiej w [...] z dnia [...] marca 1947 r. w ten sposób, że skreśliła ww. cegielnię w [...] z wykazu przedsiębiorstw przechodzących

na własność Państwa, podnosząc w tym że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż przedsiębiorstwo to nie jest zdolne zatrudnić więcej jak 50 pracowników.

Na posiedzeniu w dniu [...] listopada 1948 r. Główna Komisja rozpatrując wniosek Ministra Odbudowy z [...] lutego 1948 r., złożony w trybie § 61 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), zmienionej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1948 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 170) - postanowiła uchylić ww. postanowienie Głównej Komisji z dnia [...] stycznia 1948 r. i przekazać sprawę tejże Komisji do ponownego rozpoznania.

W wyniku powyższego, Głowna Komisja Rozpoznając w dniu [...] listopada 1948 r., po raz kolejny przedmiotową sprawę, postanowiła odroczyć rozpoznanie sprawy oraz powołać dwóch kolejnych biegłych – jednego z Ministerstwa Przemysłu i Handlu, a drugiego z Izby Przemysłowo – Handlowej w celu ustalenia zdolności zatrudniania w przedmiotowej cegielni na dzień 5 lutego 1946 r.

W dniu [...] grudnia 1948 r., eksperci: inż. L. B. i insp. W. D. – sporządzili protokół na okoliczność dokonanych w dniu [...] grudnia 1948 r., oględzin w przedmiotowej cegielni, w którym stwierdzili, że piec przy sprzyjających warunkach winien "odpalać ca 6.000.000 jednostek w ciągu roku", a zakład "winien zatrudniać na jedną zmianę przy produkcji 46 pracowników". Natomiast "faktyczne zatrudnienie na podstawie przeglądanych wykazów zatrudnienia wynosi: robocizna bezpośrednia, pośrednia, gospodarcza i pracownicy umysłowi razem 47 osób" oraz

12 pracowników - przy obsłudze pieca i kotła na II i III zmianie oraz "inwestycjach

i renowacjach".

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1949 r., Główna Komisja zmieniła ww. postanowienie Wojewódzkiej Komisji w [...] z dnia [...] sierpnia 1947 r., skreślając przedsiębiorstwo pn. "[...] Zakłady [...], ul. [...], z wykazu przedsiębiorstw do upaństwowienia, z uwagi na zdolność zatrudnienia w cegielni pracowników na jedną zmianę poniżej 50 osób.

Minister Odbudowy w dniu 4 lutego 1949 r., zwrócił się do Głównej Komisji,

na podstawie § 61 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.,

o ponowne rozpoznanie na posiedzeniu plenarnym sprawy upaństwowienia przedsiębiorstwa "[...] " w [...] ", wskazując w uzasadnieniu, że Główna Komisja na posiedzeniu w dniu [...] stycznia 1948 r. postanowiła skreślić przedmiotowe przedsiębiorstwo z listy nacjonalizacyjnej, natomiast wedle Ministra Odbudowy stanowisko to jest niesłuszne, bowiem "Główna Komisja wydając swą decyzję o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu pominęła całkowicie okoliczność, iż przedsiębiorstwo to posiada zdolność produkcyjną przekraczająca 6 mil. cegły rocznie (...) dla upaństwowienia cegielni produkującej więcej niż 2500000 sztuk cegły rocznie wystarcza zdolność zatrudnienia 50 pracowników".

Zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 1949 r. Minister Przemysłu i Handlu, działając na podstawie § 81 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz art. 96 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta R.P z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, wznowił postępowanie w sprawie przejęcia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa "wobec wyjścia na jaw nowych okoliczności faktycznych, mających dla sprawy istotne znaczenie, a w szczególności, że przedsiębiorstwo (...) posiada zdolność zatrudnienia przy produkcji rocznej 6.000.000 szt. cegły - na jedną zmianę więcej aniżeli 50 pracowników". '

Postanowieniem z dnia [...] maja 1949 r. Główna Komisja przedstawiła właściwemu ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność państwa za odszkodowaniem ww. cegielni. W uzasadnieniu stwierdzono, że przedmiotowe przedsiębiorstwo posiadało w dniu [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia powyżej 50 pracowników produkcyjnych na jedną zmianę, natomiast zdolność produkcyjna wynosiła powyżej 2.500.000 szt. cegieł rocznie.

Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez pełnomocnika ww. właściciela cegielni - Zespół Odwoławczy Głównej Komisji postanowieniem z dnia [...] września 1949 r. - zatwierdził postanowienie Głównej Komisji z dnia [...] maja 1949 r.

W dniu [...] października 1949 r. Minister Przemysłu Lekkiego, działając

na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., wydał orzeczenie Nr [...], mocą którego przeszło na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. "[...]." Zakłady [...], ul. [...] (M.P. Nr A – 94, poz. 1133).

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r., [...] Zakłady Ceramiki Czerwonej w [...], wyznaczone zostały do objęcia tego przedsiębiorstwa.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] kwietnia 1950 r., uzupełnionym w dniu [...] listopada 1952 r.

W następstwie powyższego, Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, orzeczeniem z dnia [...] października 1961 r., znak: [...], działając na podstawie § 75 a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., zatwierdził powyższe protokoły zdawczo-odbiorcze, ustalając, że wszystkie składniki w nich ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą

na własność Państwa.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej, bądź z rażącym naruszeniem prawa. Druga ze wskazanych przesłanek zachodzi wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu prawa oraz gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Wada będąca przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji powinna przy tym tkwić w samej decyzji /por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2018 r" sygn. akt I OSK 1894/16/.

W związku z tym, w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia konieczne było ustalenie zaistnienia kryteriów upaństwowienia, wskazanych w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej.

Ustalając spełnienie przesłanek nacjonalizacji, organ podniósł,

że materialnoprawną podstawę orzeczenia nacjonalizacyjnego stanowił art. 3 ust. 1

lit. B ww. ustawy, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo

na własność przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod A, jeżeli zdolne

są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Przewidziano w tym przepisie, że rozporządzenie Rady Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym.

W dniu 19 grudnia 1946 r. Rada Ministrów wydała rozporządzenie

o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7). Na podstawie § 1 lit. A pkt 15 ww. rozporządzenia dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy podwyższa się w cegielniach, których roczna zdolność produkcji nie przekracza 2.500.000 cegieł - do 100 pracowników na jedną zmianę.

Przedmiotem działalności przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "[...] " Zakłady [...], ul. [...], była przede wszystkim produkcja cegły, prócz: wyrobów cienkościennych, dachówki, pustaków /por. protokół zdawczo - odbiorczy

z dnia [...] kwietnia 1950 r., kwestionariusz z 1946 r., pismo z Izby Przemysłowo-Handlowej z 1946 r./.

Przy ustaleniu, że roczna zdolność produkcyjna nie przekracza 2.500.000 cegieł, Organ prowadzący postępowanie, obowiązany był zatem do oceny rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą, w dacie 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwa pn. "[...]" Zakłady [...], ul. [...] ", w celu ustalenia czy podlegało ono pod przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej i czy zastosowanie w sprawie ma ww. rozporządzenie z dnia 19 grudnia 1946 r.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, przez "zdolność zatrudnienia", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy rozumieć" rzeczywistą zdolność zatrudniania wynikającą z potencjału (realnych możliwości konkretnego przedsiębiorstwa dniu [...] lutego1946 r., a nie faktyczne (rzeczywiste) zatrudnienie czy też to, które np. wynika z listy płac /por. m in. wyrok NSA w wyroku z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 1869/16/, przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w ww. dacie, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego /por.m.in. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 253/04/ Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2263/16 wyjaśnił, że zdolność zatrudnienia jest okolicznością faktyczną, ustaloną w ten sposób, że najpierw zbadać należało stan organizacyjny i materialny będącego przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego przedsiębiorstwa (w szczególności istnienie ciągu technologicznego i zabudowań). Dopiero na tej podstawie możliwa była ocena, czy ustalony zespół składników przedsiębiorstwa ma zdolność zatrudniania w rozumieniu art. 3 ust.1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Po ustaleniu, że przedsiębiorstwo taką zgodę posiada, należało ustalić stopień tej zdolności. Po wykonaniu ich ustaleń możliwe było przyjęcie zaistnienia lub braku przesłanki z tym związanej, określonej w art. 3 ust. 1 lit. B, skorygowanej przepisem § 1 pkt 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r.

Na tle powyższego, całkowicie chybiony jest zdaniem organu zarzut Odwołującego się, iż określenie – w znajdujących się aktach sprawy, omówionych poniżej opiniach biegłych, zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnych, na podstawie stanu maszyn, urządzeń i zabudowań produkcyjnych istniejących w dacie nacjonalizacji "nie może odzwierciedlać nawet faktycznego stanu zatrudnienia, a tym bardziej zdolności zatrudnienia przy produkcji w przedmiotowej cegielni w dniu 5 lutego 1946 r. (...) dane, na których oparli się biegli są tylko szacunkowe".

W toku postępowania wyjaśniającego pozyskano źródłowy materiał dowodowy wskazujący pośrednio i bezpośrednio na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dacie zbliżonej do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj.:

1) kwestionariusz /bez daty sporządzenia/ według którego "ilość pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę" to - 64 pracowników, natomiast produkcja roczna kształtowana się na poziomie 3 milionów. Ponadto wskazano, że przedsiębiorstwo było czynne od kwietnia 1946 r.;

2) kwestionariusz Izby Przemysłowo-Handlowej w [...] /bez daty sporządzenia/, zgodnie z którym ilość pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę wynosiła "za czasów okupacji 22, 64, 85, 52", natomiast zdolność produkcji wynosiła - 5,6 min szt. cegły, 250 tys. szt. pustaków, 40 tys. szt. dachówki;

3) kwestionariusz /bez daty sporządzenia/, w treści którego wskazano, że zdolność produkcyjna pracowników przy produkcji na jedną zmianę wynosiła - 7 min sztuk cegły;

4) dokument pn. relacja z dnia [...] maja 1947 r., sporządzona przez Radę Zakładową cegielni w [...], gdzie podniesiono, że "z uwagi natomiast na małą pojemność suszarni fabryka może pracować tylko na 1 zmianie i stan jej zatrudnienia przed wojną był (...) 52 ludzi i 4 palaczy na II i III zmianę /ruch ciągły/", natomiast "obecnie zatrudnionych jest 62 ludzi. W czasie działań wojennych budynki fabryki zostały tak zniszczone, że w skutek tego fabryka w 1945 r. nie była czynna. W 1946 r. w czasie od 15 maja do 12 grudnia tj. w 180 dniach roboczych wyprodukowano 3.600.000 szt. cegły";

5) elaborat techniczny z dnia [...] sierpnia 1947 r. J. E., w którym biegły ustalił, na podstawie osobiście dokonanej wizji lokalnej, że w lutym 1946 r. zdolność produkcyjna cegielni, w całorocznej kampanii, trwającej ok. 10 miesięcy, wynosiła -

6 min cegły, natomiast zdolność zatrudnienia na jedną zmianę osób bezwzględnie potrzebnych przy produkcji wynosiła - 42 osoby przy maksymalnej ilości osób ,,potrzebnych do produkcji - 47;

6) protokół z oględzin dokonanych dnia [...] grudnia 1948 r., a spisany następnie w dniu [...] grudnia 1948 r., w ww. cegielni przez ekspertów: inż. L. B. oraz insp. W.D., w którym biegli określili, że po zbadaniu maszyn i urządzeń technicznych cegielni, piec kręgowy systemu [...] /16 - komorowy/ "przy sprzyjających warunkach winien odpalać ca 6,000.000 jednostek w ciągu roku", natomiast "faktyczne zatrudnienie na podstawie przeglądanych wykazów zatrudnienia wynosi: "robocizna bezpośrednia, pośrednia, gospodarcza i pracownicy umysłowi razem 47 osób" oraz 12 osób przy obsłudze pieca i kotłów oraz przy "inwestycjach i renowacjach". Jednocześnie stwierdzono, że "stan zatrudnienia na podstawie okazanych list płac za okres do kwietnia 1946 roku wynosił 5 robotników przy kapitalnym remoncie urządzeń Zakładu. Produkcji w l-szym kwartale 1946 roku - nie wykonywano z powodu naprawy urządzeń uszkodzonych w okresie działań wojennych". Zdolność zatrudnienia zakładu na jedną zmianę przy produkcji określono na 46 pracowników, przy uwzględnieniu również 2 pracowników "umysłowych";

7) protokół z dnia [...] marca 1949 r. z posiedzenia Komisji powołanej na mocy zarządzenia I Centralnego Zarządu Przemysłu Mineralnego z dnia [...] lutego 1949 r" gdzie stwierdzono, że roczna zdolność produkcyjna cegielni wynosi 6 min cegły,

a wskazując na stan zatrudnienia stwierdzono, że w dniu 5 lutego 1946 r. - zakład był nieczynny; obecna zdolność zatrudnienia - 60 pracowników;

8) protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] listopada 1952 r. określający, że cegielnia posiadała piec kręgowy "[...]" o zdolności wypału około 7 milionów jednostek, suszarnię parową, o takiej samej zdolności wysuszenia, natomiast zdolność zatrudnienia przy wykorzystaniu wszystkich urządzeń wynosiła około 70 pracowników. Wskazano również, że w czasie działań wojennych cegielnia poniosła pewne uszkodzenia, które były przedmiotem remontów w roku 1945 i na początku 1946 r.

Wśród dokumentów wskazujących na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r" znajdują się ponadto odwołania właściciela przedsiębiorstwa skierowane do Wojewódzkiej Komisji i Głównej Komisji tj.: z dnia

[...] grudnia 1946 r., z dnia [...] marca 1947 r., w treści których podniesionych zostało szereg okoliczności mających na celu wykazanie, że przedmiotowa fabryka nie jest zdolna zatrudnić na jedną zmianę, przy pełnym wykorzystaniu swojej zdolności produkcyjnej więcej niż 50 pracowników. Przechodząc do oceny poszczególnych dowodów dotyczących kryterium upaństwowienia, organ podniósł, że nie posiada jego zdaniem waloru wiarygodności dowodowej dokument pn. relacja z dnia [...] maja 1947 r. sporządzony przez Radę Zakładową cegielni w [...] /poz4/, odnoszący się bezspornie do faktycznego zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie wynoszącego 62 pracowników bez odnoszenia się do zmianowości. Minister Przedsiębiorczości i Technologii przy podejmowaniu czynności, mających na celu zbadanie, czy zostało spełnione kryterium upaństwowienia wobec przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, nie odnosi się do faktycznego zatrudnienia, lecz do rzeczywistej zdolności zatrudnienia przy produkcji w danym przedsiębiorstwie na jedną zmianę, w dniu 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w tej dacie. Ponadto w przedmiotowym dokumencie dokonano jedynie szacunkowego określenia wielkości produkcji wskazując, że w cegielni w 1946 r. w czasie od 15 maja do 12 grudnia tj. w 180 dniach roboczych wyprodukowano 3.600.000 szt. cegły, nie wyjaśniając przy tym, "skąd pochodzą ww. dane, ani żadnego uzasadnienia przyjęcia ujętych w nim wielkości.

Oceniając wartość dowodową, sporządzonego w dniu [...] sierpnia 1947 r. elaboratu technicznego J. E., organ stwierdził, że dowód ten

w zakresie rzetelności oraz szczegółowości wyliczeń nie budzi w ocenie organu orzekającego zastrzeżeń. Istotne znaczenie ma bowiem fakt, iż zawarte w opinii wnioski zostały wydane po przeprowadzeniu przez biegłego osobistych oględzin zakładu, maszyn i urządzeń, ich stopnia zużycia oraz procesu produkcji. Biegły ten podniósł, iż "na podstawie istniejącego stanu rzeczy, stwierdzić należy, że piec, komin i urządzenia maszynowe znajdują się w stanie dobrym, natomiast suszarnia keplerowska nad piecem wykazuje bardzo znaczny procent zużycia i w najbliższym czasie winna ulec przebudowie". Zdaniem biegłego, zdolność produkcyjna pieca kręgowego, 16 - to komorowego, systemu tzw., "[...]", na podstawie stosownego wyliczenia, w całorocznej kampanii, trwającej ok. 10 miesięcy, wynosiła - 6 mln cegły. Powyższe ustalenia dokonano na podstawie oszacowania każdej z komór pieca /wysokości, szerokości i długości/, czyli jego całkowitej pojemności. Odrębnie oszacowano również wydajność suszarni, systemu tzw. [...]. We wnioskach końcowych biegły ten stwierdził, że "odnośnie do zdolności produkcyjnej w lutym roku 1946 r, to można z całym spokojem tak ilość wyprodukowanej cegły jako też i ilość zatrudnionych ludzi przyjąć tą samą jak podano w powyższym elaboracie, albowiem przy tym stanie rzeczy i przy tych urządzeniach mechanicznych, większa ilość ludzi nie jest w żadnym wypadku absolutnie potrzebna".

W kwestii ustalenia zdolności zatrudnienia biegły ten podniósł, że "na podstawie istniejących urządzeń, które wykazują dobre i racjonalne zmechanizowanie należy przyjąć maksymalną ilość ludzi potrzebnych do produkcji", tj. 47 osoby wliczając w to nie tylko zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji pracowników, ale łącznie z personelem biurowym - 2 osoby i kierownictwem - 1 osoba. Jednocześnie dalej biegły stwierdził, że "(...) ilość robotników bezwzględnie potrzebnych przy produkcji wynosi tylko 42 osoby". Wartość dowodową przedmiotowej opinii obniża jednak brak pełnej dokumentacji potwierdzającej uprawnienia rzeczoznawcze J. E., niezbędne do dokonania ustaleń w zakresie zdolności produkcyjnej cegielni w [...]. Wiadomo jedynie, że osoba ta podpisywała się pieczęcią "J. E. Budowle Fabryczne" oraz reprezentowała firmę zajmującą się projektowaniem i budową m.in. cegielni, fabryki dachówek, wapienników. Zatem należy zdaniem organu domniemywać, iż ww. osoba, której Wojewódzka Komisja w [...] zleciła wykonanie tego opracowania posiadała dostateczną wiedzę, niezbędną do sporządzenia powyższej opinii. Z uwagi na powyższe, Minister Przedsiębiorczości i Technologii uznał przedmiotowy dokument jako istotny materiał porównawczy z pozostałym materiałem dowodowym sprawy.

Odnosząc się do protokołu z oględzin dokonanych dnia [...] grudnia 1948 r., który został spisany w dniu [...] grudnia 1948 r" w przedsiębiorstwie pn. "[...]" Zakłady [...], ul. [...] przez ekspertów: inż. L. B., oraz insp. W. D., organ zauważa że z jego treści nie wynika, czy przedmiotowa opinia została wykonana przez osoby, mające uprawnienia do określania zdolności produkcyjnej w cegielniach, a więc nie ma pewności, czy osoby je sporządzające posiadały specjalistyczną wiedzę z ww. zakresu. Zostali oni powołani z Ministerstwa Przemysłu i Handlu i z Izby Przemysłowo- Handlowej. Po zbadaniu maszyn i urządzeń technicznych cegielni, biegli stwierdzili, że piec kręgowy systemu [...] /16 — komorowy/ "przy sprzyjających warunkach winien odpalać ca 6,000.000 jednostek w ciągu roku", nie wyjaśniając pojęcia "sprzyjających warunków". Powołani biegli przede wszystkim nie podali metodologii obliczeń, którą przyjęli dla wyliczenia zdolności produkcyjnej ww. pieca kręgowego, co czyni powyższe wyliczenie bardzo ogólnym. Ponadto nie opisali procesu produkcyjnego odbywającego się w cegielni, w tym również nie określili okresu trwania sezonu produkcyjnego w tej cegielni. Reasumując powyższe zdaniem organu opinia ta jest zbyt ogólna, by mogła zostać uznana przez organ orzekający za przekonujący, kluczowy i o pełnej wartości dowodowej dokument, na którym można by było oprzeć rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Wartość dowodową przedmiotowego dokumentu obniża ponadto fakt, że w opracowaniu tym nie została wskazana data, na jaką biegli dokonywali swoich ustaleń w kwestii zdolności zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie.

Kolejny dowód - protokół z dnia [...] marca 1949 r. z posiedzenia Komisji powołanej na mocy zarządzenia Centralnego Zarządu Przemysłu Mineralnego z dnia [...] lutego 1949 r. /poz. 7/ wskazuje, że "obecna" zdolność produkcyjna została oszacowana na 6.000.000 sztuk cegły rocznie. Wskazano również, że piec i maszyny są w stanie używalności, suszarnia także, z tym jednak, że potrzebuje kapitalnego remontu. W ocenie organu, dowód ten nie wskazuje w sposób przekonywujący i wiarygodny na zdolność produkcyjną omawianej cegielni w ww. dacie, odnosząc się do stanu zatrudnienia w 1938 r. i 1948 r. oraz zdolności zatrudnienia w 1949 r. Dokument ten nie odnosi się bowiem do zdolności zatrudnienia w przedmiotowej cegielni, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Znikomą wartość dowodową w zakresie zdolności produkcyjnej cegielni posiada też zdaniem organu protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] listopada 1952 r. Dokument ten nie zawiera wyjaśnienia skąd, pochodzą dane odnoszące się do zdolności zatrudnienia i produkcji, ani żadnego uzasadnienia tej wielkości, a ponadto opisuje on stan przedsiębiorstwa na dzień [...] listopada 1952 r" a zatem ponad6 lat

od daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Nie zasługują na walor pełnej wiarygodności dowodowej przytoczone powyżej odwołania właściciela ww. cegielni, skierowane do Wojewódzkiej i Głównej Komisji, przede wszystkim z tego względu,

iż dawni właściciele przejmowanego na własność Państwa mienia z oczywistych

i subiektywnych przyczyn byli osobami bezpośrednio zainteresowanymi odstąpieniem od upaństwowienia ww. cegielni, co może świadczyć o braku bezstronności.

Z materiału dowodowego sprawy wynika ponadto, że na skutek zniszczeń wojennych fabryka przez, krótki okres pozostawała nieczynna /koniec 1945 i pierwszy kwartał 1946 r./, tym niemniej nie uzasadnia to jeszcze twierdzenia, że na dzień 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo to nie spełniało przesłanek warunkujących przejęcie go na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Pojęcie "przedsiębiorstwo czynne" wiąże się z faktycznym zatrudnieniem, a nie ze zdolnością zatrudnienia w przedsiębiorstwie, natomiast za kryterium oceny w niniejszej sprawie, co wymaga podkreślenia, stanowi zdolność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jednej zmianie. Na tle powyższego, Minister Przedsiębiorczości i Technologii podzielił stanowisko Organu pierwszej instancji, iż ww. dokumentacja źródłowa nie może zostać uznana za przekonujący, kluczowy i o pełnej wartości materiał dowodowy, na którym można byłoby oprzeć rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Żaden z tych dowodów nie wskazuje bowiem w pełni kompetentnie i przekonująco na wielkość rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą w przedmiotowym przedsiębiorstwie, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Dowody te mogą, stanowić jedynie mniej lub bardziej wiarygodny materiał pomocniczy lub porównawczy /w kontekście innych środków dowodowych/, przy ustaleniu rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie pn. "[...]" Zakłady [...], ul. [...].

Stosownie do brzmienia art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, organ uznał za słuszne pozyskanie nowego dowodu z opinii uprawnionego rzeczoznawcy, w zakresie ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentacją archiwalną.

W tym celu organ dopuścił jako dowód w sprawie opinię mgr inż. M.M. - posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego /legitymacja

Nr [...] / i rzeczoznawcy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych /legitymacja nr [...]/. Biegły w listopadzie 2011 r. sporządził opinię w przedmiotowej sprawie, według której zdolność zatrudnienia

w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji

w dniu [...] lutego 1946 r., w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, wynosiła 45 pracowników, natomiast rzeczywistą zdolność produkcyjną przedsiębiorstwa według stanu maszyn i urządzeń na dzień [...] lutego 1946 r. określił na 3,0 mln szt. cegieł rocznie, przy sezonie produkcyjnym trwającym 8 miesięcy.

W ww. opinii biegły dokonał wyliczeń na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie uwzględniając w szczególności: elaborat techniczny

z dnia [...] sierpnia 1947 r. sporządzony przez J. E., protokół oględzin sporządzony dnia [...] grudnia 1948 r., protokół z dnia [...] marca 1949 r" protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] kwietnia 1950 r" jak również wykorzystując fachową literaturę

z zakresu ceramiki budowlanej. Biegły opierając się na ww. materiale dowodowym podniósł, że w załączniku nr 3 do ww. protokołu z dnia [...] marca 1949 r. oceniono,

że piec, suszarnia i maszyny są w stanie używalności. W aspekcie powyższego stwierdził, że tym bardziej trzy lata wcześniej, w dacie [...] lutego 1946 r. były co najmniej w takim samym, a może nawet lepszym stanie technicznym, albowiem "Maszyny i urządzenia oraz obiekty produkcyjne w przemyśle ceglarskim pracują nawet do stu lat, a więc okres trzyletni nie ma znaczącego wpływu na pogorszenie ich stanu technicznego, czemu zapobiegały bieżące zabiegi konserwacyjne. Z powyższych załączników wynika, że w okresie od 1946 r. nie dokonywano modernizacji parku maszynowego oraz nie zmieniano konstrukcji obiektów produkcyjnych. Uwzględniając powyższe uznał, że zasadnym jest przyjęcie, iż wyposażenie produkcyjne przedsiębiorstwa w dniu [...].02.1946 r. było zgodne z informacjami z załączników powstałych w terminie 3 lat od nacjonalizacji Cegielni [...] ".

Biegły wskazał ponadto, że surowiec wydobywany w cegielni nadawał

się w szczególności do wyrobu pełnych cegieł natomiast do wyrobów cienkościennych glina była za chuda i prawdopodobnie odstąpiono od produkcji dachówki. Następnie wskazał budynki przemysłowe cegielni , oraz jej strukturę organizacyjną, podkreślając, że sezon produkcyjny w cegielni trwał 8 miesięcy /od połowy marca do połowy listopada/, a także poddając przy tym bezpośredniej negacji długość sezonu produkcyjnego wskazanego przez J.E., tj. 10 – miesięcznego.

Jednocześnie biegły obliczył fundusz czasu pracy w przełożeniu na długość średniego dnia roboczego na jedną zmianę. Jako metodę obliczeń biegły przyjął metodę liczby cykli produkcyjnych w miesiącu, na podstawie wydajności oddziałów składających się z elementów, takich jak 16 -komorowy piec wypałowy [...]

/2cykle miesięcznie/ oraz suszarnia 27 - komorowa [...]/3 cykle miesięcznie/.

Dalszą część opinii stanowi opis procesu produkcyjnego odbywającego się

w cegielni, z podziałem na jej 4 fazy /pozyskanie gliny, formowanie cegieł, suszenie cegły, wypalanie cegieł/.Ustalenie rzeczywistej zdolności produkcyjnej biegły dokonał na podstawie wyliczenia wydajności oddziałów: formowania (3,6 min szt. cegieł/ sezon), suszenia (3,0 min szt. cegieł/ sezon i wypałowego(3,0 min szt. cegieł/ sezon), uwzględniając przy tym, ok. 10 % strat. Jednocześnie biegły stwierdził, iż dominującą wydajność mają oddziały formowania i piece wypałowe i to one ograniczają wydajność cegielni. Ustalenie rzeczywistej rocznej zdolności zatrudnienia biegły - mgr inż. M. M., obliczył poprzez wskazanie stanowisk pracy, do których przypisał liczbę pracowników na jedną zmianę roboczą. Zgodnie z opinią biegłego proces produkcyjny wymagał zatrudnienia: kopalnia gliny, hałda, magazyn gliny przemacerowanej – 9 robotników, transport wózków (woźnica) – 2 robotników, wciąg i zasilacz – 2 robotników, obsługa kołotoku – 1 robotnik, obsługa zespołu prasy – 2 robotników, odbieranie od ucinacza 2 – robotników, zakładanie ramek – 1 robotnik, dowożenie ramek – 1 robotnik, zawożenie suszarń wózkami wieżycowymi – 2 robotników, obsługa suszarń i porządki – 2 robotników, wywożenie cegieł z suszarni na aparat przeładowawczy - 2 robotników, dowożenie do pieca wózkami karuzelowymi - 2 robotników, ustawianie w piecu - 3 robotników, czyszczenie pieca z popiołu imurowanie furt - 2 robotników, wywożenie z pieca - 4 robotników, palacz na 8 godzin - 1 robotnik, placowy - 1 robotnik, mechanik maszynista - 1 robotnik, palacz kaflowy na 8 godzin - 1 robotnik, pracownik techniczny - 2 robotników, majster - 1 robotnik, reperacja ramek - 1 robotnik. Ogółem stwierdzono, że przy opisanych czynnościach zdolność zatrudniania na jednej zmianie roboczej, wyniosła 45 osób. Poza robotnikami na I zmianie, biegły wskazał również na palaczy pieca na II i III zmianie i palaczy przy kotle II i III zmiana - łącznie 4 robotników na II i III zmianie. Następnie biegły dokonał sprawdzenia prawidłowości dokonanych obliczeń, za pomocą metody porównawczej, która wykazała, że zdolność zatrudnienia w tej cegielni jest mniejsza niż 50-ciu robotników produkcyjnych na jedną zmianę.

Mając na uwadze rozbieżności w przyjętych obliczeniach, w szczególności zdolności wypałowej pieca [...] przy przyjętej długości sezonu produkcyjnego,

w toku postępowania został dopuszczony kolejny dowód z opinii, opracowanej

w przedmiocie ustalenia faktycznej (rzeczywistej) zdolności zatrudnienia pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, na jedną zmianę roboczą,

w przedsiębiorstwie pn. "[...] " Zakłady [...], ul. [...]", która została sporządzona w grudniu 2011 r. przez dr inż. W. C.- rzeczoznawcę ze Stowarzyszenia Inżynierów

i Techników Mechaników Polskich w [...].

Sporządzając przedmiotową opinię biegły dr inż. W. C. określił, iż faktyczna/rzeczywista/ zdolność zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu [...] lutego 1946 r., w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, wynosiła

42 pracowników, natomiast rzeczywista zdolność produkcyjna cegielni wahała się

od 4.680.000 do 5.850.000 min szt. cegieł rocznie, przy sezonie produkcyjnym trwający mnie mniej niż 10 miesięcy.

Biegły dr inż. W. C. wskazał na podstawy formalne, prawne, metodologiczne i źródła danych merytorycznych opracowania. Następnie odniósł się

do historii powstania ww. cegielni, jak również stwierdził, że zakład został zniszczony

w trakcie wojny. Podniesiono również, że po jej zakończeniu, do kwietnia 1946 r. trwały prace remontowe w celu przywrócenia produkcji -zatem w dacie nacjonalizacji, 5 lutego 1946 r. cegielnia była nieczynna. W tej sytuacji stwierdził, że zdolność zatrudnienia i zdolności produkcyjne określić można jedynie na podstawie stanu maszyn, urządzeń i zabudowań produkcyjnych istniejących w dacie nacjonalizacji.

Ponadto biegły dokonał opisu przedsiębiorstwa i szczegółowo wymienił budynki znajdujące się. na poszczególnych działkach, jak również wskazał, że wizja lokalna dokonana w dniu [...] sierpnia 1947 r. przez J. E., jak również oględziny przeprowadzone w dniu [...] grudnia 1948 r. przez inż. L. B. i W. D. pozwalają ustalić stan środków produkcji ww. cegielni, na dzień [...] lutego 1946 r., które mają zasadniczy wpływ na zdolności produkcyjne i zdolności zatrudnienia. Następnie biegły dokładnie opisał wyposażenie cegielni w maszyny i urządzenia, w tym wskazał, że na wyposażeniu przedsiębiorstwa znajdował się: np. piec kręgowy 16-komorowy typu [...], wewnątrz wyłożony okładziną szamotową ze sklepieniem wykonanym na pełny cyrkiel/każda komora miała 5 m długości i 4,30 m szerokości oraz 2,70 m wysokości/ oraz suszarnia wybudowana systemem [...] - znajdująca się w budynku murowanym nad piecem, o 27 komorach, o pojemności 5500 szt. cegieł każda. Suszarnia była centralnie ogrzewana rurami żebrowanymi.

Dodatkowo w sposób szczegółowy biegły przedstawił zarys procesu technologicznego odbywającego się w cegielni. Następnie dokonał obliczenia,

na podstawie sporządzonego opisu technologicznego, zdolności produkcyjnej cegielni w dacie [...] lutego 1946 r., posiłkując się trzema różnymi metodami, wliczając w to straty na poziomie -10 %, tj.: na podstawie opisu technologicznego z uwzględnieniem wyliczenia zdolności wypałowej pieca [...] /od 4.680.000 do 5.850.000 min szt. cegieł rocznie/; na podstawie "Branżowej instrukcji w sprawie badania i bilansowania zdolności produkcyjnej zakładów przemysłu ceramiki budowlanej" /wyd. MB i PMB, Warszawa 1965/, która wykazała, że zdolność produkcyjna cegielni w [...] wynosiła 6.795.642,9 cegieł rocznie oraz dokonując obliczenia metodą porównawczą, poprzez porównanie z wydajnością w obecnie pracujących cegielniach, które korzystają z tej samej technologii produkcji cegieł /zdolność pieca wypałowego [...] wynosiła 6.156.250 min szt. cegieł rocznie/.

Dr inż. W.C. opisał także czynności w ciągu technologicznym cegielni w [...] i ilość pracowników uczestniczących w procesie produkcji na jedną zmianę roboczą. W tym stanie rzeczy wskazał, iż: przy wydobyciu gliny pracowało -

12 osób /w związku z tym, że biegły przyjął średnią dzienną wydajność 1 pracownika

na poziomie 4 m3/; przy transporcie gliny wagonikami kolebowymi ciągniętymi ręcznie lub konno pracowały - 2 osoby; do załadunku prasy i obsługi pozostałych urządzeń w kołotoku potrzebne były - 3 osoby; pracownicy suszarni parowej [...] potrzebni na etapie: odbioru cegły surowej z wyciągu, do układania ramek, do transportu windą w dół: - 5 pracowników; pracownicy potrzebni na etapie obsługi pieca [...], to łącznie 13 osób; pozostali pracownicy: stolarz do naprawy uszkodzonych ramek, kowal + pomocnik, obsługa kotła, woźnica, obsługa maszyny, brygadzista - 7 osób.

Biegły stwierdził również, że "zakładając racjonalne działanie właściciela cegielni i kierownictwa zakładu należy przyjąć, że zakład powinien osiągać maksymalną zdolność produkcyjną przy minimalnych kosztach /zatrudnieniu/.Zatem racjonalnym wydaje się osiągnięcie maksymalnej wydajności pieca i dostosowanie do tej wielkości wydajności pozostałych etapów produkcji/".

Dokonując oceny wartości dowodowej ww. opinii mgr inż. M. M. oraz opinii dr inż. W. C., organ stwierdził, że uznaje je za rzetelne i wiarygodne, bowiem sporządzone zostały na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego w sprawie. W ocenie Organu biegli w przedmiotowych opiniach oparli swoje stanowiska na szczegółowych wyliczeniach wynikających z wiedzy specjalistycznej. Sposób dokonania obliczeń należy ocenić jako spójny oraz logiczny. Powyższe wynika w szczególności z precyzyjnego przypisania pracowników niezbędnych do obsługi określonych maszyn i urządzeń , z uwzględnieniem ciągu technologicznego, czy profilu produkcyjnego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Dodatkowo przedmiotowe ekspertyzy opracowane zostały zgodnie z zasadami projektowania procesów technologicznych, jakie mogły być realizowane w 1946 r., co potwierdza wykorzystanie i powołanie się na literaturę fachową powstałą w latach 50-tych XX wieku. Tym samym, zdaniem Ministra Przedsiębiorczości i Technologii przedmiotowe opinie, mają charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny, oparte zostały na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego1946 r. /data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej/. Nie zawierają wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz są jasne, co do wniosków końcowych, które pomimo przyjętych przez biegłych odmiennych parametrów wyjściowych (m.in. długość sezonu) są zbieżne w obu opiniach, co do nieprzekroczenia w cegielni zdolności zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, w wielkości stanowiącej kryterium nacjonalizacyjne.

Zdaniem organu wnioski końcowe tych opinii znajdują potwierdzenie

w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, jak w elaboracie technicznym J. E. z dnia [...] sierpnia 1947 r., protokole z oględzin dokonanych dnia [...] grudnia 1948 r. - spisanym w dniu [...] grudnia 1948 r., w ww. cegielni przez ekspertów: inż. L.B. oraz insp. W. D., które uwzględniono jako materiał poglądowy.

W tym stanie rzeczy, organ zauważa, że analiza porównawcza omawianego materiału archiwalnego z opiniami biegłych dr inż. W. C. oraz mgr inż. M.M., prowadzi do wniosku, iż roczna zdolność produkcyjna omawianej cegielni nie przekraczała 2.500.000 sztuk cegieł. Oznacza to, że w odniesieniu do ww. przedsiębiorstwa, dolna granica zdolności zatrudnienia przewidziana w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nie mogła zostać podwyższona do 100 pracowników na jedną zmianę.

Dlatego organ uznał, za całkowicie nieuzasadnione zarzuty Odwołującego

się, odnośnie dokonania błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie, a w szczególności przez oparcie się przez Organ w swojej ocenie tylko

i wyłącznie oraz w sposób całkowicie bezkrytyczny na opinii biegłego mgr. inż. M. M. oraz opinii biegłego dr inż. W. C.. Zgodnie z art. 77 i 80 k.p.a., organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Organ mając na uwadze powyższe, dokonał analizy porównawczej wszystkich ww. dokumentów dotyczących zdolności produkcyjnej przedmiotowego przedsiębiorstwa od której uzależnione były granice przesłanki dotyczącej zdolności zatrudnienia, w tym w szczególności opinii biegłych sporządzonych w procesie nacjonalizacyjnym, a także opinii biegłych zgromadzonych w aktach postępowania

w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego.

W ocenie Ministra Przedsiębiorczości zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie pn. "[...] " Zakłady [...], ul. [...], w dniu [...] lutego 1946 r. nie przekraczała kryterium upaństwowienia tego przedsiębiorstwa tj. wynosiła poniżej 50 pracowników na jedną zmianę. Przedsiębiorstwo to zatem nie spełniało kryteriów jego nacjonalizacji, wskazanej w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, a więc nie istniały przesłanki do przejęcia na własność Państwa omawianej cegielni.

W związku z powyższym, organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie uznał Minister Rozwoju i Finansów w decyzji z dnia [...] czerwca 2017r., iż orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...]" Zakłady [...], ul. [...], został wydane z rażącym naruszeniem prawa, co jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.,

tj. ustalenie, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa oznacza,

że dla stwierdzenia jej nieważności należy ocenić skutki prawne, jakie ona wywołała. Stosownie do art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się" nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołująca się niezgodziła się

z dokonaną przez Ministra Rozwoju i Finansów oceną skutków prawnych wywołanych przez oceniane orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r.,

Zdaniem organu odwoławczego decyzja wywoła nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Tak samo, skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej, tylko ze względu na zakres jego kompetencji będzie nieodwracalny" /por. także wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 106/15, potwierdzający dotychczasowe orzecznictwo/. Dla oceny, czy wszelkie późniejsze zdarzenia prawne jak zbycie nieruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa lub ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na tych nieruchomościach wywołały nieodwracalne skutki prawne ocenianego w trybie kasacyjnym orzeczenia istotne jest, czy stanowiły one bezpośrednie skutki wywołane przez to orzeczenie /por, wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2130/17/.

W odniesieniu do przedmiotu skarżonego orzeczenia nacjonalizacyjnego, organ przyjął, że z uwagi na upływ 69 lat od daty nacjonalizacji mienie ruchome (maszyny, urządzenia) zostało zużyte lub zezłomowane. Pomimo, iż aktualnie nie istnieją składniki ruchome przedsiębiorstwa /skutek faktyczny, a nie prawny/, to obecnie istnieje jednak nadal niezbędne minimum składników byłego przedsiębiorstwa, które może być przedmiotem ochrony prawnej i obrotu gospodarczego, tzn. nieruchomość i może być wobec niej dokonana ocena, czy oceniane orzeczenie z dnia [...] października 1949 r., wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Na podstawie analizy materiału dowodowego, a w szczególności informacji nadesłanej przez: Starostwo Powiatowe w [...], Urząd Gminy [...] oraz opracowanego, na zlecenie wnioskodawców, przez geodetę uprawnionego K. S. "wykazu synchronizacyjnego dla parceli katastralnych objętych Iwh [...] b. gm. kat. [...]" ustalono, losy prawne przejętej wraz z w/w przedsiębiorstwem działek

nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] i [...] o łącznym obszarze [...] ha [...] a [...] m2, liczba wykazu hipotecznego [...], gm. kat. [...], które

to następnie uległy przekształceniom geodezyjnym oraz z zapisu z zamkniętej księgi wieczystej [...], na wniosek z dnia [...] czerwca 1969 r. na podstawie protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1950 r oraz orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowalnych z dnia [...] października 1961 r., organ ustalił, że prawo własności do ww. działek zostało zapisane na rzecz Skarbu Państwa, w zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...].

Na wniosek z dnia [...] sierpnia 1969 r., nieruchomości te zostały odłączone

z ww. księgi wieczystej i przeniesione do nowej księgi wieczystej Kw Nr [...]. Znacjonalizowane parcele gruntowe weszły w skład nowych działek ewidencyjnych

(nr [...], nr [...], nr [...]). Działka nr [...] o pow. [...] ha [...] a [...] m 2 została odłączona do KW [...], natomiast działka nr [...] o pow. całkowitej [...] ha [...] a –

do KW nr [...] Sądu Rejonowego w [...].

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 1991 r" nr [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych stwierdził nabycie, z mocy prawa przez Gminę [...], z dniem [...] maja 1990 r., nieodpłatnie własności działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha; Następnie, w odniesieniu do ww. działek nastąpiły liczne podziały, aktualnie weszła ona w skład działek ewidencyjnych z obrębu ewidencyjnego Nr [...]:

nr: [...],[...],[...],[...] - stanowiących nadal własność Gminy [...] oraz nr: [...];[...];[...]; [...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];

[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];

[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];

[...];[...];[...];[...], które w wyniku dokonanego obrotu cywilnoprawnego, stanowią aktualnie własność osób trzecich /osób fizycznych oraz prawnych/.

Jak wynika ponadto z ww. wykazu synchronizacyjnego, znacjonalizowane działki weszły również w skład części drogi oznaczonej jako działka nr [...] "Droga do Cegielni" o pow. [...] ha. Droga ta pozostaje własnością Skarbu Państwa we władaniu Gminy [...] i ma nieuregulowany stan prawny /dowód: wypis z rejestru gruntów z dnia [...] września 2015 r. oraz ww. wykaz synchronizacyjny/. Natomiast działka nr [...] o pow. [...] ha, położona przy ul. [...] stanowi drogę, o kategorii gminnej, stanowiącą własność Gminy [...], na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. /por.: treść księgi wieczystej Nr [...].

Na podstawie mapy uzupełniającej wraz z wykazem zmian z dnia [...] grudnia 1993 r. oraz decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1993 r" zatwierdzającej podział działek, działka nr [...] o pow. [...], podzieliła się na działki nr: [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, przy czym działkę nr [...] odłączono do Kw Nr [...]. Z kolei działki nr [...] i [...] odłączono do Kw Nr [...].

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1995 r. nr [...],[...] Przedsiębiorstwo [...] w [...], nabyło, z dniem [...] grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego do działki nr [...] pow. [...] ha, która stanowiła własność Skarbu Państwa oraz prawo własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464, z 1991 r. nr 83, poz. 373 i z 1992 r. nr 91, poz. 83 poz. 373 i z 1992 r" poz. 455 oraz z 194 r. nr 51, poz. 201. nr 80, poz. 369 i nr 84, poz. 384) /decyzja uwłaszczeniowa/. W stosunku do ww. działki aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1997-r., Rep. A -nr [...] przedstawiciel ww. przedsiębiorstwa, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 października 1994 r. o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe (Dz. U. Nr 119, poz. 567 ze zm.), zawarł umowę przekazania prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. [...] ha położonej w [...] oraz własność położonych na niej budynków mieszkalnych nieodpłatnie na rzecz Gminy [...]. Aktualnie działka nr [...] odpowiada działkom nr: [...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej pow. [...] ha, natomiast prawo własności w księdze wieczystej Kw Nr [...], w której widnieją ww. działki, zapisane jest na rzecz Gminy [...]. Z kolei, Wojewoda [...] decyzjami z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] w stosunku do działki nr [...] o pow. [...] ha oraz z dnia [...] czerwca 1995 r. nr [...] /w stosunku do działki nr [...] o pow. [...] ha/, działając, na podstawie art 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, Nr 43, poz. 191,z późn. zm.) - stwierdził nabycie, z mocy prawa przez Gminę [...], z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie własności nieruchomości ww. działek, które wcześniej zostały znacjonalizowane.

W odniesieniu do działki nr [...] o pow. [...], na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1995 r., Rep. A Nr [...], ustanowiono na ww. gruncie Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego na rzecz: L. G., J. M. i T. M. oraz B. S. Decyzją Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 1998 r. nr [...], na mocy art. 2 ust. 1 pkt 1, ust. 2, art. 4, art. 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 ustawy

z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. nr 123, poz. 781), prawo użytkowania wieczystego do ww. działki zostało przekształcone w prawo własności na rzecz ww. osób.

W odniesieniu do zarzutu błędnego uznania przez Organ, iż nieodwracalne skutki prawne orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wystąpiły w odniesieniu do części działki nr [...], nie zaś w zakresie objętych postępowaniem nieruchomości, które weszły w skład działek nr [...] i [...] (z wyłączeniem części nieruchomości zajętej pod drogę), organ wskazał na utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych, zgodnie z którym sam fakt, że nieruchomość nabyta przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej została następnie skomunalizowana lub uwłaszczona na podstawie decyzji administracyjnej, nie może przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi i przejście własności na rzecz Państwa. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Nie chodzi bowiem o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. / por. wyroki NSA: z dnia 21 marca 2001 r. sygn.. akt IV SA 2182/99, NSA w wyroku z dnia 1 marca 2005 r" sygn. akt OSK 1761/04, z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1032/11/. Skutkiem ocenianego w postępowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego było przejęcie wskazanego przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa natomiast fakt objęcia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem kolejnych decyzji uwłaszczeniowych oraz dokonywanych czynności cywilnoprawnych, które mogą być ocenione pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem /por wyrok WSA w Warszawie z dnia

13 września 2017 r., sygn. akt 123/17/.

Rozróżnienia skutków prawnych, jakie wywołała decyzja administracyjna,

na bezpośrednie i pośrednie dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96. W uzasadnieniu tej uchwały wyjaśniono, że należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana

w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Analogiczne stanowisko wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach uchwał z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98 ( ONSA 1999/1/13) i z dnia 20 marca 2000 r. (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93). Podstawą ww. poglądu jest założenie, że skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję w stosunku do tego samego przedmiotu, którego dotyczyła decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez decyzję wcześniejszą. Przyjęcie bowiem odwrotnego założenia oznaczałoby praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia decyzji późniejszej z tego powodu, iż stan prawny ukształtowany decyzją wcześniejszą był prawnie wadliwy /por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2125/11/.

W niniejszej sprawie, w odniesieniu do nieruchomości, objętych postępowaniem, które weszły w skład działek nr [...] i [...] (z wyłączeniem części nieruchomości zajętej pod drogę), przed dalszymi ww. przekształceniami geodezyjnymi, należało odróżnić skutki prawne wywołane deklaratoryjnymi decyzjami Wojewody [...], od skutków prawnych wywołanych wymienioną w sentencji decyzją na podstawie której Skarb Państwa nabył na własność przedmiotową nieruchomość oraz późniejszych czynności cywilnoprawnych. Przedmiotem niniejszego postępowania jest orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego, a nie późniejsze decyzje Wojewody [...], które również mogą być oceniane pod kontem swej legalności i wywołanych przez nie skutków, lecz w innym postępowaniu przed właściwym organem /Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministrem Inwestycji i Rozwoju/.

Na tle powyższego całkowicie nieuzasadniony jest zdaniem organu zarzut odwołującego się, jakoby dokonując oceny skutków prawnych orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. organ, w żaden sposób nie odniósł się do działki nr: [...] /odpowiadającej aktualnie działkom nr: [...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej pow. [...] ha/ należącej do Gminy [...], a nabytej na podstawie umowy nieodpłatnego przekazania przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków nieodpłatnie na rzecz Gminy [...], zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1997 r.; Rep. A Nr [...]. Ponownie organ podkreślił iż kwestia nieodwracalnych skutków prawnych wiąże się z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi, w drodze indywidualnego aktu prawnego. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1176/04 Sąd ten stwierdził, iż jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z późniejszych niż orzeczenie o nacjonalizacji decyzji lub zdarzeń nie występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji o nacjonalizacji. Analogicznie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 327/07 stwierdzając w uzasadnieniu, iż przedmiotem niniejszej sprawy były decyzje nacjonalizacyjne, a nie późniejsze decyzje uwłaszczeniowe bądź komunalizacyjne. Późniejsze zdarzenia prawne takie jak obrót cywilnoprawny nie mają bezpośredniego związku z omawianymi decyzjami nacjonalizacyjnymi (...)" /por. wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2300/15 i z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1501/15/.

W tym aspekcie sprawy, mając na względzie przytoczoną przez Odwołującą się uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1922 r., sygn. akt III AZP 4/92 organ stwierdził iż przedstawiona w uchwale wykładnia koresponduje także z orzecznictwem sądów administracyjnych, eksponującym odpowiednie powiązanie skutków prawnych rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w sferze obrotu cywilnoprawnego ze sposobem wyrażania stwierdzonej następczo wadliwości decyzji administracyjnej, która stała się podstawą nabycia prawa własności /por. m.in. ww. uchwałę NSA z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93/.

W niniejszej sprawie Organ nie jest zatem właściwy do oceny, czy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywców uprzednio znacjonalizowanej nieruchomości, których prawo użytkowania wieczystego jest skutkiem prawnym decyzji Wojewody [...] i późniejszych zdarzeń prawnych.

Odwołujący się podnosi także że nieodwracalne skutki prawne w niniejszej sprawie zostały wywołane przez nakłady finansowe poniesione przez Gminę [...], na zagospodarowanie i utrzymanie nabytych w drodze czynności cywilnoprawnej nieruchomościach, w tym wybudowanie nowych obiektów komunalnych, strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej, pogotowia ratunkowego, budynku Centrum Integracji Społecznej, czy też parku wiejskiego. W tym zakresie organ uznał, że zarzuty te mają charakter pozaprawny, dotykający sfery społecznej, ekonomicznej lub też związane

są nakładami dokonanymi na przedmiotowej nieruchomości, stąd są one w niniejszej sprawie bezprzedmiotowe i nie mają jakiegokolwiek wpływu na postępowanie.

W orzecznictwie NSA i SN sformułowano zasadę, że wszelkie nakłady poczynione na mieniu ww. przedsiębiorstwa przez aktualnych jego użytkowników podlegająca rozliczeniu pomiędzy stronami lub mogą stanowić przedmiot roszczenia sądowego, nie wywołują jednak zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych

w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. /por. m. in. Wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn.. akt I OSK 2538/14/. Zdarzenia faktyczne zaistniałe po wydaniu przedmiotowej decyzji nacjonalizacyjnej, w tym i dokonane nakłady, kwalifikują się wyłącznie do sfery faktów, a nie prawa i konsekwencji nie mogą stanowić wystarczającej przeszkody do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami.

Na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] listopada 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Wójt Gminy [...] zarzucając jej:

1)naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie (brak zastosowania) lub błędną wykładnię art. 232 § I oraz art. 235 § 1 k.c. polegające na braku uznania za nieodwracalne skutki prawne ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz Gminy [...] na podstawie umowy przekazania przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków nieodpłatnie na rzecz Gminy [...], zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1997 r., Rep. A Nr [...], spowodowane niedostrzeżeniem koniecznego związku pomiędzy przekazaniem prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków w drodze czynności cywilnoprawnej, a orzeczeniem nacjonalizacyjnym,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, w szczególności:

art. 138 §1 pkt 1) Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego zastosowanie iw konsekwencji utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, mimo wadliwości rozstrzygnięcia pierwszo instancyjnego, która przesądza o konieczności jego uchylenia tj. braku zaistnienia jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...] " Zakłady [...], ul. [...], zwanego dalej "orzeczeniem nacjonalizacyjnym",

art. 156 § 2 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego a w szczególności brak oceny w zakresie nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia nacjonalizacyjnego w odniesieniu do działki nr [...] (aktualnie odpowiada ona działkom nr: [...],[...].[...],[...],[...] o ogólnej pow. [...] ha), należącej do Gminy [...], a nabytej na podstawie umowy przekazania przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków nieodpłatnie na rzecz Gminy [...], zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1997 r., Rep. A Nr [...],

art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne uznanie, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz Gminy [...] w drodze czynności cywilnoprawnej nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego,

art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez: błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie, w szczególności poprzez oparcie się przez Organ w swojej ocenie tylko

i wyłącznie oraz w sposób całkowicie bezkrytyczny na opinii biegłego mgr inż. M. M. oraz opinii biegłego dr inż. W. C., co skutkowało stwierdzeniem przez Organ, iż przedsiębiorstwo pn. "[...] Zakłady [...], ul. [...] nie spełniało kryteriów jego nacjonalizacji, wskazanej w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej a w konsekwencji stwierdzeniem nieważności tej decyzji nacjonalizacyjnej, niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, niewyjaśnienie okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, a polegające na braku dokonania przez Organ oceny przeprowadzonych dowodów z opinii biegłych: mgr inż. M.M. i dr inż. W. C. pod kątem ich poprawności, rzetelności i zgodności z materiałem porównawczym, niewłaściwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, niewyjaśnienie okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, skutkujące naruszenie interesu strony - Gminy [...], a polegające na bezkrytycznym przyjęciu, iż w odniesieniu do nieruchomości, które weszły w skład działek nr [...] i [...],należących do Gminy [...], a nabytych w drodze komunalizacji oraz w drodze czynności cywilnoprawnej, decyzja nacjonalizacyjna nie wywoła łanie odwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, podczas gdy w stosunku do części działki nr [...]. Organ orzekł, iż z uwagi na fakt nabycia jej w drodze czynności cywilnoprawnej powstały nieodwracalne skutki prawne decyzji nacjonalizacyjnej.

Z uwagi na powyższe wniósł o jej uchylenie, oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2017 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi odniesiono się szczegółowo do powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dodając, że zarzuty przytoczone w skardze oraz ich uzasadnienie są tożsame z zarzutami i argumentacją skarżącego przedstawioną

we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Polega ona na kontroli legalności, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 §i ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] listopada 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] czerwca 2017 r., która wydana została w postępowaniu nieważnościowym prowadzonym w trybie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 §1 i 2 k.p.a.. W postępowaniu tym oceniana była legalność orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w zakresie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. "[...]" Zakłady [...] ul. [...], stanowiącego w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej tj. w dniu [...] lutego 1946 r. własność jednoosobowego kupca rejestrowego A. B. (tj. od [...] czerwca 1945 r. wpis w rejestrze spadkowym). Przedsiębiorstwo to od dnia [...] stycznia 1946 r. zmieniło nazwę na "[...].

Zaskarżoną decyzją Minister Przedsiębiorczości i Technologii utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z [...] czerwca 2017 r., która w pkt. I stwierdzała nieważność powyższego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego

z [...] października 1949 r. z wyłączeniem części znacjonalizowanych nieruchomości położonych w [...] objętych częścią wykazu hipotecznego [...] oznaczonych obecnie jako działki z obrębu ewidencyjnego nr [...] tj. części działki nr [...] o powierzchni [...] ha, części działki nr [...] o powierzchni [...] ha (wchodzącej obecnie w skład drogi do Cegielni w [...]) oraz działki nr [...] o powierzchni [...] ha (stanowiącej drogę gminną).

W pkt. II organ stwierdził wydanie powyższego orzeczenia z naruszeniem prawa w zakresie części znacjonalizowanych nieruchomości wymienionych w pkt I.

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Skoro stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie co do istoty sprawy załatwionej kontrolowaną decyzją, ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.

Istotą więc postępowania zakończonego kwestionowaną obecnie decyzją Ministra Przedsiębiorczości i Technologii było jedynie zbadanie, czy orzeczenie

nr [...] podjęte przez Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października1949 r. obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. oraz

czy dokonując tej oceny Minister naruszył prawo, czy też nie. Sąd orzekający

w przedmiotowej sprawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia nacjonalizacyjnego stanowi

art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione

pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Celem postępowania nacjonalizacyjnego było zatem ustalenie czy przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniło określone kryteria nacjonalizacyjne.

Wskazać należy, że zasadniczym celem przejęcia przedsiębiorstw na podstawie omawianej ustawy nie było odebranie majątku, ale przede wszystkim to, aby przejęte przedsiębiorstwa dalej funkcjonowały, z , tym że w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni, ponieważ przedsiębiorstwa , przejęte na zasadzie art. 2 lub art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w celu ich dalszego prowadzenia (art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej). Z tych względów użyte w tej ustawie określenia "przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa" (art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) i "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa" (art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) wyraźnie wskazują, iż dotyczy to nie przejęcia na własność Państwa określonego majątku określonych podmiotów, ale przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw jako takich w celu dalszego ich funkcjonowania w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni. Przy czym do przejęcia danego przedsiębiorstwa ma zastosowanie stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej tj. w dniu 5 lutego 1946 r. Zatem doniosła prawnie jest istniejąca w tej dacie możliwość zatrudnienia określonej liczby pracowników. Zdolność ta nie odnosi się do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie do tych istniejących w dniu wejścia w życie ustawy. Należy również podnieść, że ustawodawca nie odnosi się do faktycznej liczby zatrudnionych pracowników, ale do zdolności zatrudnienia w tej dacie, jednak ta zdolność musi być oceniona zgodnie z istniejącym potencjałem produkcyjnym danego przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r. a nie z takim potencjałem w przyszłości.

Przez zdolność zatrudnienia" należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia", wynikającą z potencjału (realnych możliwości) konkretnego przedsiębiorstwa w wyżej, wskazanej dacie, a nie faktyczne (rzeczywiste) zatrudnienie czy też to, które np. wynika z listy płac (por. stanowisko NSA w wyrokach z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1090/10 i I OSK 1145/10 - orzeczenia dostępne jw.).

Zatem zasadniczym problemem wymagającym ustalenia w rozpatrywanej sprawie była "zdolność zatrudniania" w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie

przy produkcji na jedną zmianę w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Zdaniem Sądu organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, w tym elaborat techniczny sporządzony w dniu [...] sierpnia 1947 r. przez J. E., opinię sporządzoną w grudniu 2011 r. przez dr. Inż. W. C. – rzeczoznawcę ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich w [...] oraz opinię biegłego mgr. inż. M. M. z listopada 2011 r. posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy dyplomowanego – Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego i rzeczoznawcy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych. Z powyższych opinii wykonanych w różnym czasie w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy wynika bezspornie, że zdolność zatrudniania w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu [...] lutego 1946 r. w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń nie przekraczała 50 pracowników (zatem przedsiębiorstwo to nie spełniło kryterium do jego nacjonalizacji w skazanej w art. 3 ust 1 lit B ustawy nacjonalizacyjnej). Zdaniem Sądu ustalenie zdolności zatrudnienia pracowników w konkretnym przedsiębiorstwie na określoną datę niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych. W razie potrzeby ustalania tego rodzaju okoliczności wobec rozbieżności występujących w zgromadzonych opiniach składających się na materiały źródłowe - uzasadnia to dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, a zatem środka dowodowego, o którym mowa w art. 84 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2175/14, dostępny jw.).

Dlatego też słusznie zdaniem Sądu organ uznał, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...]." Zakłady [...] ul. [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa spełniając przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.

Natomiast odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącej naruszenia przez organ

art. 156 §2 k.p.a. poprzez brak oceny przez organ w zakresie zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych powyższego orzeczenia nacjonalizacyjnego

w odniesieniu do działki nr [...] (aktualnie odpowiada ona dz. nr [...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej powierzchni [...] ha) należącej do Gminy [...], a nabytej na podstawie umowy przekazania przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz własności położonych na niej budynków nieodpłatnie na rzecz Gminy [...] w formie aktu notarialnego z [...] lipca 1997 r., Rep. A Nr [...] to zarzut ten jest niezasadny. Wbrew stanowisku skarżącej organ odniósł się do zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych, uznając prawidłowo, że to nie decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Rację ma organ, że skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia nie mogą stanowić o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Zdaniem Sądu stanowisko organu w tym zakresie zostało oparte na aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym skutki prawne, w tym w postaci obrotu cywilnoprawnego, powinny być oceniane w bezpośrednim związku z decyzją administracyjną, wywołującą te skutki.

Organ ustalił, że wobec części działki [...] objętej postępowaniem, tj. [...] ha z całkowitej powierzchni ww. działki [...] ha nastąpił obrót cywilnoprawny dokonany bezpośrednio przez Skarb Państwa, który nabył prawo własności do tej nieruchomości na podstawie ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. Słusznie zdaniem Sądu skutek ten został uznany jako nieodwracalny skutek prawny orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "[...]" Zakłady [...], ul. [...].

W odniesieniu natomiast do wskazywanych przez skarżącą działek nr [...]

i nr [...] ustalono, że działka [...] była po nacjonalizacji przedmiotem decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991r. nr [...] - na rzecz Gminy [...], natomiast działka [...] - decyzji uwłaszczeniowe] Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1995 r. nr [...] na rzecz [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...]. Skutki prawne w postaci ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz przedsiębiorstwa państwowego oraz komunalizacji nieruchomości w drodze decyzji administracyjnych, nie można rozpatrywać jako skutków nieodwracalnych decyzji nacjonalizacyjnych. Rozporządzenia przysługującymi na podstawie ww. decyzji Wojewody [...] prawami rzeczowymi przez Gminę [...] oraz [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] były bezpośrednim skutkiem tych decyzji administracyjnych, a nie ocenianego w skarżonych decyzjach ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego (patrz: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2300/15).

Jeżeli bowiem na podstawie takiej decyzji wydano inną decyzję, która ewentualnie mogła spowodować nieodwracalne skutki prawne, to kwestia nieodwracalności czy też nieodwracalności tych skutków prawnych dotykać może wyłącznie owej drugiej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 18.03.2011 r.).

Sąd uznał także za niezasługujące na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu organ wydając zaskarżoną decyzję w uzasadnieniu zawarł obszerne rozważania co do skutków jakie kontrolowane orzeczenie wywołało,

oraz przedstawił ich ocenę mając na uwadze treść art. 156 § 2 k.p.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji odpowiada przepisom prawa. Wbrew zarzutom skargi w toku tego postępowania nie naruszono przywołanych w niej przepisów procedury administracyjnej, ani przepisów prawa materialnego. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało bowiem przez organ przeprowadzone przy poszanowaniu zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym ustanowionej w art. 7 k.p.a., a rozwiniętej w art. 77 § 1 k.p.a., zasady prawdy obiektywnej. Kluczowe natomiast z punktu widzenia przedmiotu postępowania ustalenia stanu faktycznego znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, przy ocenie którego nie uchybiono zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a podjęte ostateczne rozstrzygnięcie sprawy odpowiada prawu i zostało uzasadnione w sposób odpowiadający standardom wyznaczonym treścią art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.