Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2813/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu W. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Skarżący – W. K., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Postanowieniem referendarza sądowego z 30 stycznia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano między innymi, że analiza transakcji na przedłożonych przez skarżącego rachunkach bankowych wskazała, że skarżący na bieżąco pokrywał koszty związane z utrzymaniem domu, a jego żona i córka skarżący regularnie uiszczały koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo wyjaśniono, iż kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi.

Pismem z 3 marca 2014 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalną pełnomocnik, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Nadmienił w nim, że nie pracuje i faktycznie pozostaje na utrzymaniu swojej żony i córki, a dochody które obie łącznie osiągają po odliczeniu miesięcznej raty kredytu hipotecznego, wydatków związanych z utrzymaniem domu oraz leków, są na tyle wysokie, że nie może poczynić dodatkowych oszczędności. Skarżący podał, że pokrywanie na bieżąco kosztów związanych z utrzymaniem domu, a także niesygnalizowanie trudności w spłacie kredytu, nie świadczy o tym, że jest on w stanie dodatkowo uiścić pełne koszty postępowania w każdej z 32 spraw, czyli łącznie w kwocie 6400 zł. Skarżący zaznaczył, że dokumenty, na podstawie których referendarz sądowy wydał postanowienie są za rok 2012, natomiast w 2013 r. sytuacja skarżącego i jego rodziny uległa znacznemu pogorszeniu. Jednocześnie, skarżący nie dołączył do sprzeciwu żadnych aktualnych dokumentów obrazujących jego obecną sytuację finansową. Sprzeciw nie został podpisany, zatem wezwaniem z 11 kwietnia 2014 r., skarżący został zobowiązany do jego podpisania, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia.

Pismem nadanym 2 maja 2014 r., (data wpływu do Sądu 6 maja 2014 r.), skarżący uzupełnił w terminie braki formalne złożonego sprzeciwu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został złożony

w przewidzianym terminie.

Sąd rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy

i stwierdził, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dla dokonania przez Sąd oceny z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., istotne są zatem złożone przez skarżącego dokumenty obrazujące jego sytuację rodzinną i majątkową.

Z powołanego przepisu wynika zatem, iż to wnioskodawca winien wykazać, iż jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania, bowiem to na stronie spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie.

Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji oraz z jego uzasadnienia wynika, iż skarżący obecnie otrzymuje zasiłek rehabilitacyjny w kwocie ok. 950 zł i nie posiada środków na uiszczenie wpisów od wszystkich swoich skarg (32).

Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 30-letnią córką. Cały majątek rodziny wyczerpuje dom o powierzchni 140 m kw posadowiony na działce o powierzchni 1 ha. Powyższa nieruchomość jest obciążona kredytem hipotecznym w wysokości ok. 62.000 franków szwajcarskich, którego miesięczna rata spłaty wynosi ok. 2.200 zł.

Jako miesięczne dochody rodziny skarżący wskazał wynagrodzenia małżonki z tytułu umowy o pracy w wysokości 3.968,80 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 500 zł. Dodał, że córka z tytułu jednorazowej umowy zlecenia otrzymała w miesiącu lipcu 2013 r. wynagrodzenie w wysokości 1.227 zł. Natomiast skarżący od trzech lat choruje, pozostaje pod stałą opieką lekarską i nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Miesięczne dochody rodziny są w całości wydatkowane na ratę kredytu hipotecznego oraz bieżące utrzymanie (w tym zakup leków).

Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku

o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem referendarza sądowego wezwano skarżącego, do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie:

a) zeznań podatkowych skarżącego, jego żony oraz córki za rok 2012, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie,

b) dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącego oraz jego żonę w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej

(w zależności od formy opodatkowania, np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów

i rozchodów, ewidencji przychodów),

c) dokumentu wskazującego wysokość otrzymywanego przez żonę skarżącego wynagrodzenia (np. zaświadczenie wystawione przez pracodawcę, wydruk

z rachunku bankowego zawierający wysokość wynagrodzenia, kopię aktualnej umowy o pracę),

d) informacji, czy poza jednorazową umową zlecenia w lipcu br., córka skarżącego uzyskała od tego czasu jakikolwiek dochód z tytułu umów cywilnoprawnych bądź

z tytułu zatrudnienia (w takim przypadku zobowiązano skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskanego dochodu),

e) wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę i córkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia),

f) dokumentów potwierdzających spłatę zobowiązań finansowych z tytułu kredytów bankowych (o których mowa w rubryce 7 i 11 urzędowego formularza wniosku

o przyznanie prawa pomocy),

g) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń.

W wykonaniu wezwania przedłożono szereg dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, z urzędu miał wiedzę o wszystkich nadesłanych dokumentach (również do pozostałych spraw), wśród których należy wymienić:

1) zeznanie podatkowe skarżącego za 2012 r., wskazujące, że w 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, która przyniosła mu stratę w kwocie 376,52 zł (przy przychodzie w wysokości 16.349,58 zł i kosztach uzyskania przychodów wynoszących 16.726,10 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskał dochód w kwocie 12.661,07 zł,

2) zeznanie podatkowe córki za 2012 r., z którego wynika, iż córka skarżącego – K. K. prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiągnęła w 2012 r. dochód w wysokości 16.527,72 zł (przy przychodzie w wysokości 94.004,98 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 77.477,26 zł); ponadto z tytułu działalności wykonywanej osobiście jej dochód zamknął się w kwocie 568,80 zł (przy przychodzie w wysokości 711 zł i kosztach uzyskania przychodu wynoszących 142,20 zł), a z tytułu innych źródeł uzyskała dochód w kwocie 66,99 zł,

3) zeznanie podatkowe małżonki za 2012 r., z którego wynika, że żona skarżącego – E. K. w 2012 r. osiągnęła łączny dochód w kwocie 119.876,27 zł,

z czego:

• 46.907,67 zł z tytułu stosunku pracy (przy przychodzie w wysokości 48.909,67 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 2.002 zł),

• 15.368,60 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy przychodzie w wysokości 115.533,80 zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie 100.165,20 zł) oraz

• 57.600 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście (przy przychodzie

w wysokości 72.000 zł i kosztach uzyskania przychodu w kwocie 14.400 zł),

4) wniosek skarżącego z dnia [...] października 2013 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

5) decyzję ZUS Oddział w S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 17 marca 2013 r. do 12 października 2013 r. w wysokości 75% podstawy wymiaru oraz odcinki przekazów pocztowych tego świadczenia w wysokości 937,60 zł netto za okres od

1 do 30 września 2013 r. oraz 375,44 zł za okres od 1 do 12 października 2013 r.,

6) zaświadczenie pracodawcy żony skarżącego stwierdzające, iż jej przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w okresie od lipca 2013 r. do września 2013 r. wyniosło 4.110,54 zł,

7) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do skarżącego,

8) wyciągi z dwóch rachunków bankowych należących do małżonki skarżącego,

9) wyciągi z trzech rachunków bankowych należących do córki skarżącego,

10) wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego żony i córki skarżącego, zarejestrowanego na prowadzoną przez nie spółkę cywilną – E. Spółka Cywilna,

11) rozliczenia podatkowe córki i małżonki skarżącego z tytułu prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, obejmujące miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2013 r.,

12) umowę kredytu hipotecznego w kwocie 93.670,00 franków szwajcarskich na dokończenie budowy domu jednorodzinnego, którego ostatnia rata spłaty przypada na dzień 10 kwietnia 2022 r. oraz zawiadomienie o wysokości miesięcznej raty spłaty tego kredytu (613,91 franków szwajcarskich),

13) dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu: dowód zakupu węgla na kwotę 787 zł, faktura VAT za wodę (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 142,77 zł, faktura VAT za energię elektryczną (obejmująca okres 2 miesięcy) wystawiona na kwotę 377,76 zł, potwierdzenie uiszczenia opłaty za wywóz śmieci w wysokości 80,80 zł, a także dwie faktury za leki obejmujące odpowiednio kwoty 53,45 zł i 51,37 zł.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego – dalej NSA z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi.

Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (orzeczenie NSA z 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05).

Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.

Z dokumentów, jakie skarżący przedstawił, wynika że jego córka prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą "E. K.", a nadto wspólnie ze swoją matką, tj. żoną skarżącego prowadzi działalność gospodarczą

w formie spółki cywilnej pod nazwą "E. s.c.". Tymczasem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy,

w rubryce nr 10 zatytułowanej "Dochody", skarżący ograniczył się do wskazania, iż córka w miesiącu lipcu 2013 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości ok. 1.227 zł

z tytułu jednorazowej umowy zlecenia. Również żona skarżącego – oprócz działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej wspólnie z córką – prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą "S.". Przedmiotem wszystkich ww. form działalności gospodarczej jest prowadzenie szkoleń w ramach pozaszkolnej edukacji.

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2012 r. małżonka skarżącego oraz jego córka uzyskały stosunkowo wysokie przychody - odpowiednio 115.533,80 zł i 94.004,98 zł. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich należą żona i córka skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (orzeczenie NSA z 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10).

Ponadto małżonka skarżącego w 2012 r. osiągnęła znaczny przychód z tytułu działalności wykonywanej osobiście (72.000 zł). Jest także zatrudniona w ramach stosunku pracy za miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.110,54 zł.

W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach,

w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Tymczasem analiza transakcji na przedłożonych przez skarżącego wyciągach z rachunków bankowych wskazuje, że skarżący na bieżąco pokrywa koszty związane z utrzymaniem domu, a jego żona

i córka regularnie uiszczają koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Sam fakt udzielenia stronie kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych.

Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dokumentów, pozwala na przyjęcie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Podkreślenia również wymaga, iż niedołączenie do sprzeciwu dodatkowych dokumentów stanowiących o aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, nie pozwalało na przyjęcie innego stanowiska.

Należy podkreślić, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek skarżącego - zostanie zasądzony przez Sąd od organu

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku

z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.