Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SAB/Gl 218/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Służba zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 42d ust. 14 i ust.15
journal: Dz.U. 2016 poz 1793
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na przewlekłość postępowania administracyjnego Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą 1) stwierdza, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2) oddala wniosek o zasądzenie sumy pieniężnej, 3) zasądza od Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 15 czerwca 2018 r. strona skarżąca - M. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył do tut. Sądu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach w przedmiocie rozpoznania jego wniosku z 23 czerwca 2017 r. o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą.

Formułując zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego, a to: art. 8, 12, 35 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. zw. dalej Kpa) oraz art. 42d ust. 15 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1793 ze zm., dalej także: ustawa lub ustawa o świadczeniach), autor skargi, wniósł dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga, orzeczenie mocą art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: Ppsa), że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej, na podstawie art. 149 § 2 Ppsa, w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 Ppsa oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W jej uzasadnieniu zakwestionował w całości prawidłowość prowadzenia postępowania przytaczając rozwinięte argumenty przedstawione w jej petitum. Zaprezentował ocenę prawną podstawy działania organu.

Wyrokiem z dnia 17 października 2018 r. sygn. akt IV SAB/Gl 153/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy z przytoczonej na wstępie skargi M. B. (dalej też: "strona", "skarżący") na przewlekłość postępowania administracyjnego Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach (dalej także: "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości postępowania (pkt 1), stwierdził, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), odmówił przyznania skarżącemu kwoty pieniężnej przewidzianej w art. 154 § 6 Ppsa, (pkt 3) oraz odmówił zasądzenia kosztów postępowania (pkt 4).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zaskarżając go w zakresie jego pkt 2, 3 i 4 zarzucając mu:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a to art. 42d ust. 14 i 15 ustawy z 24 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm., dalej także: ustawa lub też ustawa o świadczeniach), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, i przyjęcie, że organ zwrócił się do krajowego punktu kontaktowego na terenie Republiki Czeskiej, pomimo iż taka okoliczność nie miała miejsca, czego konsekwencją było przyjęcie, że termin do wydania decyzji merytorycznej minął dnia 23 grudnia 2017 roku, pomimo iż w rzeczywistości minął dnia 23 sierpnia 2017 roku na podstawie art. 42d ust. 14 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zwanej dalej Ustawą), czego konsekwencją było naruszenie art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1a Ppsa i art. 149 § 2 Ppsa polegające na nie stwierdzeniu, że organ nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa i nie zasądzeniu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej określonej w art. 149 § 2 Ppsa;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1a Ppsa i art. 149 § 2 Ppsa poprzez stwierdzenie, że przewlekłość, której dopuścił się organ w niniejszej sprawie nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa i nie zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej w sytuacji, gdy okoliczności sprawy oraz sekwencja dokonywanych przez organ czynności świadczy o rażącym naruszeniu prawa przez organ w przedmiotowej sprawie;

III. na podstawie art, 174 pkt 2 Ppsa naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 200 Ppsa w zw. z art. 206 Ppsa poprzez odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości, w sytuacji gdy przepisy prawa wprost przewidują zwrot kosztów w sytuacji uwzględnienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, a w sprawie nie zaszedł uzasadniony przypadek w stopniu przemawiającym za odstąpieniem od zasądzenia kosztów postępowania.

W związku z powyższym, na mocy art. 176 w zw. z art. 185 § 1 Ppsa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 238/19 uchylił wskazany na wstępie zaskarżony wyrok tut. Sądu w pkt. 2,3,4 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach (pkt 1) oraz zasądził od Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach na rzecz M. B. 240 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uchylając wyrok w zaskarżonym zakresie NSA stwierdził, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Przechodząc zatem do ponownego rozpoznania sprawy wskazania i powtórzenia wymaga, że jej stan faktyczny przedstawia się następująco.

M. B. - reprezentowany przez kuratora - w dniu 23 czerwca 2017 r. złożył wniosek do Narodowego Funduszu Zdrowia Śląski Oddział Wojewódzki w Katowicach o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej będących świadczeniami gwarantowanymi, udzielonych na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Pismem z 12 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł do Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia ponaglenie podnosząc, że postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. We wniosku tym wystąpił o stwierdzenie bezczynności organu oraz o wyznaczenie terminu, w którym rozpoznany zostanie wniosek o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej będących świadczeniami gwarantowanymi, udzielanych na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W motywach podniósł, że organ nie podjął żadnych kroków mających na celu doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z [...] r. nr [...] wydanym na podstawie art. 37 § 6 Kpa postanowił uznać ponaglenie na przewlekłość prowadzonego postępowania za uzasadnione oraz stwierdzić, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce bez rażącego naruszenia prawa, a także wyznaczyć organowi termin na załatwienie sprawy do [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji otrzymał wniosek skarżącego w dniu 23 czerwca 2017 r. W dniu 8 lutego 2018 r. strona uzupełniła braki formalne wniosku. Wobec tego organ zobowiązany był wydać decyzję do dnia [...] r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wskazał, że w związku z tym stwierdził przewlekłość postępowania prowadzonego przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie powyższego wniosku. Jednocześnie podniósł, że Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, zgodnie z art. 36 Kpa zawiadamiał stronę o niezałatwieniu sprawy w terminie. Każdorazowo wskazywał przyczynę niezałatwienia sprawy, nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczał o prawie wniesienia ponaglenia. Ze względu na to, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie stwierdził rażącego naruszenia prawa przez organ I instancji.

Pismem z dnia 15 czerwca 2018 r. skarżący - reprezentowany przez pełnomocnika - wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. W skardze zarzucił naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i 4 Kpa oraz art. 42d ust 15 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie wniósł o dokonanie kontroli w zakresie przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga oraz o orzeczenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i o przyznanie od organu na rzecz skarżącego odpowiedniej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 Ppsa w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 Ppsa oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W motywach skargi przedstawił przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie, a następnie wskazał, że zgodnie z art. 35 § 1 Kpa wniosek powinien zostać załatwiony do 23 sierpnia 2017 r.

Dodał, że nawet przy założeniu, że sprawa wymagała udziału krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, zgodnie z art. 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zwrot kosztów albo wydanie decyzji odmawiającej zwrotu kosztów następuje w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli w powyższym terminie nie dokonano ustaleń pozwalających na jednoznaczne określenie kwoty zwrotu kosztów należnej świadczeniobiorcy, zwrot kosztów następuje niezwłocznie po upływie tego terminu w wysokości odpowiadającej kwocie, którą należy uznać w danym przypadku za najbardziej prawdopodobną podstawę zwrotu kosztów. Skarżący zarzucił, że organ po otrzymaniu wniosku strony przyjął bierną postawę dokonując jedynie czynności pozornych w postaci wysyłania pism zawiadamiających o niemożności rozpoznania sprawy w terminie z powołaniem się jedynie na jej charakter. Podniósł, że brak wskazania konkretnych przesłanek uzasadniających przedłużenie przez organ terminu rozpatrzenia sprawy stanowi naruszenie zasad prowadzenia postępowania administracyjnego. Dodał, że biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a także poziom jej skomplikowania oraz fakt, że organ dopuścił się dziesięciomiesięcznej zwłoki, doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa. Wskazał, że nawet gdyby w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, decyzja powinna zostać wydana do dnia 23 grudnia 2018 r.

Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w motywach przedstawił przebieg czynności podejmowanych przez organ i wskazał, że w sprawie tej nie można mówić o przewlekłości działania organu.

Ponadto wskazał, że brak jest wystąpienia przesłanek stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w działaniach podejmowanych przez organ. Podkreślił, że [...] r. wydana została decyzja w niniejszej sprawie.

W przytoczonym na wstępie wyroku WSA w Gliwicach wskazał, że zgodnie z art. 42d ust. 13 tej ustawy, w przypadku gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzję wydaje się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli natomiast rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji następuje w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania. W przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia przez świadczeniobiorcę albo jego przedstawiciela ustawowego wniosku o zwrot kosztów lub prowadzenia korespondencji z instytucją krajową, do tego terminu nie wlicza się okresu: od dnia wezwania do uzupełnienia wniosku do dnia otrzymania tego uzupełnienia przez oddział wojewódzki Funduszu albo do dnia bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego na uzupełnienie wniosku o zwrot kosztów; od dnia wysłania zapytania do instytucji krajowej do dnia otrzymania przez oddział wojewódzki Funduszu, odpowiedzi tej instytucji. WSA podkreślił, że zgodnie z art. 42d ust. 15 tej ustawy, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, zwrot kosztów albo wydanie decyzji odmawiającej zwrotu kosztów następuje w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli w powyższym terminie nie dokonano ustaleń pozwalających na jednoznaczne określenie kwoty zwrotu kosztów należnej świadczeniobiorcy, zwrot kosztów następuje niezwłocznie po upływie tego terminu w wysokości odpowiadającej kwocie, którą należy uznać w danym przypadku za najbardziej prawdopodobną podstawę zwrotu kosztów. Pojawiające się w trakcie tego postępowania wątpliwości rozstrzyga się na korzyść świadczeniobiorcy.

Zdaniem WSA przepisy te wprowadzają zatem inne terminy przewidziane dla załatwienia sprawy niż wynika to z postanowień art. 35 Kpa, z tego też powodu - jako przepisy szczególne - mają pierwszeństwo przed unormowaniami o charakterze generalnym. W kontekście tej uwagi oraz uwzględniając to, że organ administracji pierwszej instancji wystąpił do podmiotu pełniącego funkcję krajowego punktu kontaktowego na terytorium Republiki Czeskiej, stwierdził, że w sprawie tej zastosowanie miała regulacja zamieszczona w art. 42d ust. 15 wyżej wymienionej ustawy. Oznacza to, że skoro wniosek został wniesiony do organu administracji 23 czerwca 2017 r. to decyzja powinna zostać wydana do 23 grudnia 2017 r.

Jednocześnie mając na uwadze datę wydania decyzji w niniejszej sprawie, a także wnioski z analizy działań podejmowanych przez organ administracji publicznej, WSA stwierdził, że Narodowy Fundusz Zdrowia Śląski Oddział Wojewódzki w Katowicach w sprawie tej dopuścił się przewlekłości postępowania. Wobec tego kierując się treścią art. 149 § 1 Ppsa zobowiązany był do podjęcia rozstrzygnięcia jak w pkt 1 niniejszego wyroku. Sąd I instancji podzielił stanowisko prezentowane przez organ administracji w odpowiedzi na skargę, że w sprawie tej przewlekłość działania organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. WSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie dostrzec należy, że od momentu wszczęcia postępowania organ administracji pierwszej instancji podejmował działania zmierzające do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. W tym zakresie skierował do skarżącego szereg pism, w których domagał się uzupełnienia złożonego wniosku, a także dołączenia niezbędnej dokumentacji. Zauważył, że w tym zakresie organ nie kieruje się treścią art. 64 § 2 Kpa, a tym samym nie był uprawniony do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jednakże podkreślił, że udzielane odpowiedzi zawierały wady. W świetle tych okoliczności, uznał, że nie może być uznany za uzasadniony zarzut, że przewlekłe postępowanie organu miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona skarżąca, która w złożonej od niego skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, jak wskazano powyżej, wniósł skarżący zaskarżając go w zakresie jego pkt 2, 3 i 4.

Przytoczonym powyżej wyrokiem z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 238/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wskazany na wstępie zaskarżony wyrok tut. Sądu w pkt. 2, 3, 4 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach (pkt 1) oraz zasądził od Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach na rzecz M. B. 240 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uchylając wyrok w zaskarżonym zakresie NSA stwierdził, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za usprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego wskazany w pkt I petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 42d ust.15 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. Według autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji błędnie przyjął, że organ zwrócił się do krajowego punktu kontaktowego na terenie Republiki Czeskiej, pomimo że taka okoliczność nie miała miejsca, czego konsekwencją było przyjęcie, że termin do wydania decyzji merytorycznej upłynął dnia 23 grudnia 2017 r., pomimo iż w rzeczywistości minął dnia 23 sierpnia 2017 r.

Nadto NSA wskazał, że stosownie do art. 42d ust. 13 ustawy w przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzję wydaje się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania. Jednakże w przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji, zgodnie z art. 42d ust. 14 ustawy o świadczeniach - następuje w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania. Przy czym, do biegu terminu nie jest wliczany: 1) okres upływający od dnia wezwania świadczeniobiorcy do uzupełnienia wniosku do dnia otrzymania tego uzupełnienia przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia albo do dnia bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego na uzupełnienie wniosku, 2) okres upływający od dnia wysłania zapytania do instytucji krajowej do dnia otrzymania przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia odpowiedzi tej instytucji. Natomiast w przypadku, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, zwrot kosztów albo wydanie decyzji odmawiającej zwrotu kosztów następuje, zgodnie z art. 42d ust. 15 ustawy, w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli w powyższym terminie nie dokonano ustaleń pozwalających na jednoznaczne określenie kwoty zwrotu kosztów należnej świadczeniobiorcy, zwrot kosztów następuje niezwłocznie po upływie tego terminu w wysokości odpowiadającej kwocie, którą należy uznać w danym przypadku za najbardziej prawdopodobną podstawę zwrotu kosztów. W postępowaniu wątpliwości rozstrzyga się na korzyść świadczeniobiorcy.

Zatem - jak wskazał - z powyższych wynika, że terminy do wydania decyzji w sprawie zwrotu kosztów, o których mowa w art. 42d ust. 13-15 ustawy są różne w zależności od konieczności lub nie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz udziału krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej. Stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie wiadomo, na jakiej podstawie Sąd I instancji przyjął, że organ I instancji wystąpił do podmiotu pełniącego funkcję krajowego punktu kontaktowego na terytorium Republiki Czeskiej, a tym samym zdaniem WSA - zastosowanie miała regulacja zamieszczona w art. 42d ust. 15 ustawy. Według Sądu I instancji, skoro wniosek został wniesiony do organu administracji 23 czerwca 2017 r. to decyzja powinna zostać wydana do 23 grudnia 2017 r. W ocenie NSA z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie sposób się zgodzić. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika bowiem, że organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, co zaś miałoby uzasadniać przyjęcie, iż w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie 6 miesięczny termin z 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach. Zatem nie można przyjąć, że organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej. Takiego udziału nie sposób się dopatrzeć. Wobec tego Sąd I instancji nie miał podstaw prawnych do przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie 6 miesięczny termin z 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach, nie zaś termin 60 dniowy z art. 42d ust. 14 ustawy. Podkreślenia wymaga, że jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przewlekłość o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący upłynęły terminy załatwienia sprawy, zarówno te, określone przepisami prawa na dokonanie danej czynności, jak i te zasadnie dodatkowo wyznaczone, a organ dopuszcza się opieszałości w wyznaczaniu i przeprowadzaniu czynności procesowych niezbędnych do skonkretyzowania przedmiotu postępowania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mnożeniu czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy i konieczności ustalenia faktów mających znaczenie prawotwórcze (por. wyroki NSA: z 25 października 2018 r., sygn. akt I GSK 1968/18, opubl. Lex nr 2577703; z 10 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 737/18, opubl. Lex nr 2549533). Tym samym, aby dokonać oceny, czy stwierdzona w rozpoznawanej sprawie przez Sąd I instancji przewlekłość postępowania miała charakter rażący, należało w pierwszej kolejności prawidłowo określić, w jakim terminie organ był zobowiązany wydać decyzję w sprawie zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą, a następnie ocenić konieczność i terminowość podejmowanych czynności.

Mając to na uwadze podniósł, że w związku z powyższym Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo określi termin, w jakim organ był zobowiązany wydać decyzję, o której mowa w art. 42d ust. 1 ustawy o świadczeniach. Następnie oceni - w oparciu o art. 149 § 1a Ppsa - czy przewlekłość postępowania organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz stwierdzi, czy uzasadnione byłoby przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, o której stanowi art. 149 § 2 Ppsa. Za przedwczesne przy tym uznał odnoszenie się do zarzutów wskazanych w pkt II petitum skargi kasacyjnej, którymi autor skargi kasacyjnej podważa stanowisko Sądu I instancji, że przewlekłość postępowania organu w niniejszej sprawie - nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania wskazany w pkt III petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 200 Ppsa w zw. z art. 206 Ppsa wskutek odstąpienia przez Sąd I instancji od zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że skład orzekający, działa w warunkach, związania wyrokiem NSA z 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 238/19. Zgodnie z art. 170 Ppsa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Kwestię związania oceną prawną NSA zasadniczo reguluje art. 190 Ppsa, zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przyjęty model postępowania w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powoduje, że zawarty tam przepis art. 190 nie jest jedynym uregulowaniem, które wyraża kwestię związania przyjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny oceną prawną. W związku z odesłaniem zawartym w art. 193 Ppsa, który stanowi, że jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, odpowiednie zastosowanie znajdzie art. 153 Ppsa. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem rozstrzygnięcia. Co do zasady przepis ten będzie miał zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w razie orzekania reformatoryjnego na podstawie art. 188 Ppsa (por. B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. VII, teza 5, LEX).

Ponadto, na podstawie art. 190 Ppsa, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Związanie oceną prawną sądu odwoławczego nie występuje tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji "granice sprawy", o których mowa w art. 134 i art. 135 Ppsa podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznawał skargę kasacyjną Sąd II instancji i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy (por. wyrok NSA z 3 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1311/07).

Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 pkt 8 Ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 Ppsa.

Z kolei, zgodnie z art. 149 § 1 Ppsa Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie Sąd – na podstawie art. 149 § 1a Ppsa – stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zaznaczyć także należy, że stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i będzie przywoływany w zakresie niezbędnym dla oceny legalności objętego skargą przedmiotu.

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach w zakresie rozpoznania wniosku strony skarżącej z 23 czerwca 2017 r. o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych za granicą.

Podstawę prawną rozpoznania przez organ wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie zaś z art. 42a pkt 1 tej ustawy, Fundusz finansuje koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju na zasadzie zwrotu kosztów, o którym mowa w art. 42b. Według art. 42b ust. 1 ustawy, świadczeniobiorca jest uprawniony do otrzymania od Funduszu zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej, będącego świadczeniem gwarantowanym, udzielonego na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej, zwanego dalej "zwrotem kosztów". Natomiast na podstawie art. 42d ust. 13 cyt. ustawy, w przypadku gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, decyzję wydaje się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania. Jednak zgodnie z art. 42d ust. 14 tej ustawy, jeżeli rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wydanie decyzji, następuje w terminie 60 dni od dnia wszczęcia postępowania. W przypadku gdy postępowanie wyjaśniające wymaga uzupełnienia przez świadczeniobiorcę albo jego przedstawiciela ustawowego wniosku o zwrot kosztów lub prowadzenia korespondencji z instytucją krajową, do tego terminu nie wlicza się okresu: od dnia wezwania do uzupełnienia wniosku do dnia otrzymania tego uzupełnienia przez oddział wojewódzki Funduszu albo do dnia bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego na uzupełnienie wniosku o zwrot kosztów; od dnia wysłania zapytania do instytucji krajowej do dnia otrzymania przez oddział wojewódzki Funduszu odpowiedzi tej instytucji.

Ponadto, zgodnie z art. 42d ust. 15 cyt. ustawy, gdy rozpatrzenie wniosku o zwrot kosztów wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, zwrot kosztów albo wydanie decyzji odmawiającej zwrotu kosztów następuje w terminie 6 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jeżeli w powyższym terminie nie dokonano ustaleń pozwalających na jednoznaczne określenie kwoty zwrotu kosztów należnej świadczeniobiorcy, zwrot kosztów następuje niezwłocznie po upływie tego terminu w wysokości odpowiadającej kwocie, którą należy uznać w danym przypadku za najbardziej prawdopodobną podstawę zwrotu kosztów. W postępowaniu wątpliwości rozstrzyga się na korzyść świadczeniobiorcy.

Należy wskazać, że naruszenie przepisów dotyczących terminowego załatwienia sprawy może być kwalifikowane jako "bezczynność" lub "przewlekłość postępowania". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2013 r. sygn. II OSK 891/13, interpretacja tych pojęć wymaga przyjęcia założenia, że obie instytucje dotyczą różnych kategorii naruszeń prawa. W postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym skargi na przewlekłość postępowania organu, przedmiotem sądowej kontroli jest ocena podejmowanych w toku postępowania działań organu pod kątem zachowania należytej staranności w organizowaniu i prowadzeniu tego postępowania w taki sposób, aby doprowadziło ono w rozsądnym terminie do merytorycznego załatwienia sprawy. Bezczynność i przewlekłość postępowania to terminy o podobnym, ale nie tożsamym znaczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia sprawy, w określonej formie i w określonym czasie, będąc do tego właściwym z mocy stosownych przepisów. Instytucja skargi na bezczynność ma więc doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Równocześnie należy przy tym podkreślić, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy trzeba mieć na uwadze art. 42d ust. 14 ustawy o świadczeniach, który określa 60-dniowy termin do rozpoznania sprawy, a także działania podjęte przez organ w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem strony z 23 czerwca 2017 r. Otóż 12 lipca 2017 r. organ wezwał stronę do jego uzupełnienia poprzez złożenie pełnomocnictwa dla M. B. bądź też złożenie własnoręcznego podpisu na wniosku, a także dołączenie oryginału orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub jego odpisu lub wypisu, a także zakreślenie w nim pkt. 1.3, czyli daty urodzenia. Ponieważ zdaniem organu pisemne stanowisko strony z 31 lipca 2017 r. stanowiące odpowiedź na jego wezwanie nie wypełniało go, to pismem z 8 sierpnia 2017 r. ponowił je wzywając do dołączenia oryginału orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub jego odpisu lub wypisu. Kolejna korespondencja pomiędzy stroną, a organem dotyczyła wezwań do uzupełnienia wniosku o wskazywane dokumenty bądź też stanowiła zawiadomienie o przedłużeniu terminu do jego załatwienia. Mając na uwadze datę złożenia wniosku, tj. 23 czerwca 2017 r. oraz podejmowane czynności termin ten upłynął 23 sierpnia 2017 r., zgodnie z 42d ust. 14 ustawy o świadczeniach, jako że nie prowadzone było postępowanie, gdyż jak słusznie zauważył NSA w wyroku 10 kwietnia 2019 r., wydanym w niniejszej sprawie, z akt administracyjnych sprawy nie wynika ażeby organ I instancji prowadził postępowanie wyjaśniające przy udziale krajowego punktu kontaktowego do spraw transgranicznej opieki zdrowotnej, działającego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, co zaś miałoby uzasadniać przyjęcie, iż w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie 6 miesięczny termin z 42d ust. 15 ustawy o świadczeniach. Tymczasem wniosek pozytywnie dla strony została załatwiony decyzją z [...] r., czyli poza wszelkimi prawnie określonymi terminami ustanowionymi w ustawie o świadczeniach.

Tym samym Sąd uznaje, że w przedmiotowej sprawie zaistniały podstawy stwierdzenia, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało charakter rażący, bowiem pomimo prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie wydał decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącemu za granicą w terminie wskazanym powyżej.

Takie postępowanie organu spowodowało nadmierne odsunięcie w czasie merytoryczne załatwienia wniosku.

Równocześnie Sąd wskazuje, że wobec sformułowania w skardze żądania zasądzenia kwoty pieniężnej od organu, na podstawie art. 149 § 2 Ppsa – w wysokości połowu kwoty określonej w art. 154 § 6 Ppsa – należy podnieść, że przepis ten normuje uprawnienie sądu administracyjnego wymierzenia grzywny organowi lub przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej ("Sąd może"). Nie pozostawia także wątpliwości, że przepis ten posługuje się spójnikiem "lub", a zatem alternatywą zwykłą. Jak z tego wynika, wybór środka (grzywna lub suma pieniężna) należy do sądu, a powinien być w pierwszym rzędzie uwarunkowany celem skargi na bezczynność lub przewlekłość, którym jest zwalczenie bezczynności organów i przewlekłości postępowania oraz doprowadzenie do zakończenia postępowania w sprawie. Gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu określoną sumę pieniężną (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1314/16, CBOSA). Trzeba przy tym zauważyć, że wskazana w tym przepisie suma pieniężna przyznawana na rzecz strony skarżącej ma charakter prewencyjny i kompensacyjny, przy czym ustawodawca pozostawił Sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie za oczekiwanie na załatwienie sprawy czy też zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w wyroku z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/17, iż uwzględnienie wniosku o przyznanie na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 Ppsa sumy pieniężnej, poza funkcją represyjną i dyscyplinującą, ma również znaczenie kompensacyjne. Stanowi zatem swego rodzaju zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Ma ona więc zrekompensować skarżącemu stratę, jaką poniósł on na skutek bezczynności organu, a której wysokość powinien uzasadnić w skardze (por. wyroki NSA z dnia 16 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2934/16; z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I OSK 798/17, z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1161/16). Tymczasem skarga wniesiona w niniejszej sprawie żadnej argumentacji w tej kwestii nie zawiera. W konsekwencji, pomimo uznania, że stwierdzona przewlekłość miała charakter rażącego, Sąd odstąpił od orzeczenia od organu grzywny czy kwoty wskazanej w tym przepisie na rzecz skarżącego.

Sąd uznał, że organ z uwagi na ilość spraw i ilość urzędników przybranych do pomocy w ich załatwianiu, a także terminarz im przypisany nie wymaga dyscyplinowania orzeczeniem o grzywnie, ale też brak jest usprawiedliwionych podstaw zasądzenia na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, której celem jest przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznała strona skarżąca na skutek bezczynności (tu: przewlekłości) działania organu administracji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2019 r., sygn. akt: I OSK 3622/18, LEX nr 2680138). I o ile, co do zasady, braki kadrowe oraz problemy wewnętrzne organu mogą być wprawdzie od niego niezależne, jednak nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony czy też wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, w postępowaniu prowadzonym w sposób wnikliwy i szybki, to okoliczności te wymagają każdorazowego zindywidualizowania i odniesienia tak do charakteru sprawy jak i wpływu takiego procedowania na sytuację prawną strony.

W pierwszej bowiem kolejności, wyjaśnić należy, że przewidziane w art. 149 § 2 Ppsa środki prawne winny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki, tj. takich, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez ich zastosowanie (lub jednego z nich) nadal nie będzie on respektować obowiązków wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt: II SAB/Bd 101/18, LEX nr 2635387). W drugiej kolejności powtórzenia wymaga, że suma pieniężna przyznawana na rzecz strony skarżącej ma charakter prewencyjny i kompensacyjny, przy czym ustawa pozostawia sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie za oczekiwanie na załatwienie sprawy, czy też zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. Przepis ten nie precyzuje charakteru przyznawanej kwoty pieniężnej stanowiąc o "sumie pieniężnej". Przyznanie tej kwoty, jak już wskazano, spełnia funkcją represyjną i prewencyjną, jak również powoduje, że groźba konieczności wydatkowania tych kwot ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, wzmacnia gwarancje terminowego załatwiana spraw. Przyznanie tej kwoty ma też znaczenie kompensacyjne, bowiem ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek niesprawnie działającej administracji publicznej. Zauważyć przy tym należy, iż Sąd Najwyższy w orzeczeniach o sygn. III SPP 163/05, III SPP 154/05, SPK 10/05, III SPP 10/15, którego wskazania można odnieść do niniejszej sprawy orzekł, iż przyznana kwota ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania oraz z naruszeniem prawa, do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki. Przyznanie jej następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania. Tych z kolei okoliczności na żadnym etapie nie skonstruowała i nie przedstawiła strona skarżąca. Z akt sprawy nie sposób także je dostrzec w aspekcie uzasadniającym jej zasadzenie, samo stwierdzenie rażącego naruszenia prawa nie stanowi przesłanki do jej zasadzenia. Model ukształtowania możliwości jej zasądzenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest powiązany normą obligująca jej zasądzenie każdorazowo przy stwierdzeniu rażącego naruszenia prawa, co wzmacnia konieczność uzasadnienia jej wymierzenia przez wnioskodawcę, i wykazania jakichkolwiek poddających się ocenie okoliczności majaczej wpływ tak na jej zasadność w pierwszej kolejności, jak i jej wysokość w dalszej kolejności, czego sprawie nie uczyniono, a Sąd z urzędu dodatkowych nie dostrzegł. Nie można zatem – przy tak ukształtowanych normach wskazywanych powyżej poszczególnych jednostek redakcyjnych art. 149 § 2 Ppsa czy 154 § 6 Ppsa – uznawać, jak zdaje się oczekuje tego autor skargi, każdorazowe zasądzanie sumy pieniężnej bez wykazania zasadności jej wymierzenia, gdyż zarówno jej zasadność jak i jej wysokość musi wszak zostać uzasadniona.

Sąd nie mając argumentów w tej kwestii uzasadniających żądanie w sposób poddający się ocenie, stwierdza, że organ jest po części usprawiedliwiony zawiłością sprawy, co wiąże się zwłaszcza z prowadzonym postępowaniem karnym. Sądowi jest wiadome z urzędu, na podstawie oświadczenia pełnomocnika organu złożonego do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 59/17, że z uwagi na wątpliwości wynikające ze złożonych wniosków, przykładowo wniosek dotyczył osoby nieżyjącej, organ złożył pół roku temu doniesienie do prokuratury jednakże do chwili obecnej nie zapadło rozstrzygnięcie. Ponadto pełnomocnik stwierdziła, iż w większości usługi medyczne dotyczyły osób ubezwłasnowolnionych, względnie o znacznym stopniu niepełnosprawności, praktycznie wszystkich mieszkańcy domów pomocy społecznej z terenu południa kraju.

Mając zatem na uwadze specyfikę postępowania, jego podmiotowość i przedmiot, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do dyscyplinowania organu, a także brak jest podstaw do zadośćuczynienia finansowego stronie, zwłaszcza gdy ta nie uzasadnia żądania w sposób poddający się zaakceptowaniu. Oceniając przedmiotowe postępowanie nie sposób nie zauważyć i nie zaakceptować podnoszonych przez organ argumentów związanych z ilością tożsamych postępowań, ich wielowątkowości odnośnie podmiotu, jego cech i przedmiotu, wespół z przeprowadzonym leczeniem i jego sposobem, czy metodologią wykonania. Jak bowiem podniósł organ, w jednym z postępowań także zawisłych przed tut. Sądem, że w toku rozpatrywania wniosków badał bowiem czy udzielanie świadczenia ogólnostomatologicznego wynikało ze wskazań medycznych oraz jakie były to wskazania. W ocenie składu orzekającego nie można także niejako "tracić z pola widzenia", że w 2017 r. do organu wpłynęło 5762 wniosków o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych poza granicami kraju, w oparciu o powołane wyżej przepisy. W konsekwencji wydano 5714 decyzji administracyjnych (stan – jak podał organ – na listopad 2017 r.). Z zakresu świadczeń stomatologicznych udzielonych osobom niepełnosprawnym wpłynęło 517 wniosków, opiewających na kwotę 1.685.296,92 zł. Nadto, co także eksponował organ, od początku 2018 r. do organu wpłynęło 3085 wniosków o zwrot kosztów świadczeń, z czego 195 wniosków dotyczyło świadczeń stomatologicznych. Wnioski te dotyczyły świadczeń udzielonych w znieczuleniu ogólnym, osobom niepełnosprawnym, najczęściej zamieszkującym w domach pomocy społecznej, osobom ubezwłasnowolnionym częściowo lub całkowicie. Powtórzenia wymaga, iż duża liczba wniosków o zwrot kosztów leczenia, co także wiadome jest Sądowi z urzędu, musiała mieć wpływ na szybkość ich rozpoznawania. Jak wynika z powyżej przywołanych regulacji prawnych, rozpoczęcie rozpatrywania wniosków o zwrot kosztów następuje zgodnie z kolejnością wpływu do właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu, a każdy z tych wniosków wymagał tożsamej wnikliwości i staranności w rozpatrzeniu sprawy, co w ocenie Sądu uzasadnia oddalenie skargi w zakresie żądania zasądzenia sumy pieniężnej, która podobnie jak grzywna musi być uzasadniona, a takowych motywów Sąd na niwie przedmiotowej sprawy, z przyczyn podanych powyżej nie znajduje.

Z tych względów, Sąd stwierdził, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zaś wniosek dotyczący sumy pieniężnej Sąd oddalił na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 Ppsa.

Natomiast o kosztach postępowania, orzeczono na podstawie art. 206 Ppsa. Zgodnie z tym przepisem prawnym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Analiza cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że na podstawie tego przepisu Sąd administracyjny działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie, wzorowane na art. 102 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) - określane jest jako zasada słuszności (zob. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowo - administracyjne, 2004, s. 383-384). Należy przy tym podkreślić, że art. 206 Ppsa nie konkretyzuje pojęcia "uzasadnionych przypadków", w których można odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, jedynie wymienia jeden z nich (świadczy o tym zawarte w przepisie sformułowanie "w szczególności"), dotyczący sytuacji, w której skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu, toteż ich kwalifikacja należy do sądu. Można zatem zastosować go w przypadku częściowego uwzględnienia skargi, ale nie tylko. Stosując powołany przepis, sąd musi zatem dokonać oceny, która jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. dotyczące analogicznego przepisu art. 102 k.p.c. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. I PZ 2/10, Lex Polonica nr 3027650, OSNP 2011, nr 23-24, poz. 297).

Nadto określając wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego Sąd uwzględnia zarówno stopień zawiłości sprawy jak i nakład pracy radcy prawnego (adwokata), przyczyniający się do wyjaśnienia sprawy pod względem faktycznym jak i wyjaśnienia istotnych zagadnień prawnych, które mogą budzić wątpliwości judykatury bądź doktryny. Określenie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika powinno następować także z uwzględnieniem czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach.

Mając na uwadze powyższe Sąd postanowił zasądzić 1/2 stawki minimalnej z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą. Orzekając w tym zakresie wzięto pod uwagę, iż w tut. Sądzie zawisło wiele spraw ze skarg Spółki o tożsamym stanie faktycznym i prawnym (jak chociażby za sygn. akt: III SAB/Gl 205/19, IV SAB/Gl 69/17, IV SAB/Gl 58/17), w których występuje ten sam pełnomocnik, a złożone skargi oraz pisma procesowe były podobnej treści. Oznacza to, że nakład pracy pełnomocnika w niemal tożsamych sprawach był mniejszy, niż gdyby każda z tych spraw była sprawą jednostkową. Ustalając wysokość wynagrodzenia Sąd uwzględnił także brak aktywnego działania w sprawie przez pełnomocnika, po ponownym rozpoznaniu sprawy. Aktywność ta sprowadzała się do odbioru korespondencji. Pełnomocnik nie składał żadnych nowych pism procesowych i nie występował na rozprawie. Co prawda obecność na rozprawie ani składanie pism procesowych nie są obowiązkiem pełnomocnika, niemniej jednak, zdaniem Sądu, mają one wpływ na ocenę poniesionego nakładu pracy i uzasadniają miarkowanie kosztów.

Tym samym powtórzenia wymaga, że mając na uwadze, iż przed tutejszym Sądem prowadzona jest duża liczba spraw o podobnym charakterze, w których strony skarżące są reprezentowane przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, a sporządzane w tych sprawach pisma procesowe są praktycznie tożsame, gdyż różnią się jedynie terminami w jakich dokonywane są określone czynności procesowe, a także, że postępowaniach sądowych, które zostały zakończone przed tutejszym Sądem w pierwszej kolejności, koszty zastępstwa procesowego zostały zasądzone z uwzględnieniem nakładu pracy pełnomocnika (przykładowo sprawy o sygn. akt: IV SAB/Gl: 58/17, 65/17), to zasadzając kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, nie doszło do uchybienia poczuciu sprawiedliwości czy zasadzie słuszności.

W tym stanie rzeczy Sąd postanowił zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w łącznej wysokości 240 zł, stanowiące 1/2 stawki minimalnej z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego stronę skarżącą w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, stosownie do przepisu art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 200 i art. 206 Ppsa, odnośnie kosztów, orzekł jak sentencji.