Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 315/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 77 par 1 , art 11 i art 7 ,8
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 września 2019 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11 marca 2019 r. R. W. (dalej: "Strona"

lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r.,

nr UP- [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS

z dnia 19 października 2018 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W okresie od 02.02.1996 r. - 01.01.2013 r. Strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych

i niemieszkalnych. W związku z tym, że nie wywiązywała się z obowiązku opłacania wymaganych składek, na koncie Strony powstały zaległości, zarówno w odniesieniu

do składek finansowanych przez ubezpieczonych jak i płatnika.

Wnioskiem z dnia 28.08.2018 r. (data wpływu do ZUS) Strona zwróciła

się do ZUS o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek z uwagi na stan zdrowia

i bardzo złą sytuację materialną. Wskazała, że prowadząc działalność gospodarczą wraz z postępującym stanem chorobowym popadła w zadłużenie z tytułu składek ZUS. Nadto Strona oświadczyła, że działalność gospodarcza, po odliczeniu kosztów, przynosiła niewielki dochód, który nie pozwalał na zabezpieczenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Strona wskazał również, że odmówiono jej umorzenia

z uwagi na abolicję, a dług narastał.

Odnosząc się do sytuacji materialnej Strona wskazała, że utrzymuje

się ze skromnej emerytury swojej i żony, a stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie jakiejkolwiek dodatkowej pracy. Ponadto Strona oświadczyła, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni [...] m kw. w Ż. gmina S., który to dom wymaga remontu, a Strona nie może liczyć na jakiekolwiek wsparcie czy pomoc. Według dodatkowych ustaleń ZUS nieruchomość ta jest objęta wspólnością ustawową majątkową małżeńską (Nr KW [...]), zabezpieczoną hipoteką przymusową zwykłą na rzecz ZUS O/Szczecin, [...] spółka akcyjna, Gmina Miasto Ś., [...] sp. z o.o. Strona oświadczyła również, że nie posiada majątku ruchomego.

Skarżący zwrócił uwagę na bardzo złą sytuację zdrowotną własną, jak i żony

zaś z załączonej dokumentacji wynika, że Strona ma m.in. problemy laryngologiczne, przeszła operację lewej nogi, a także ma problemy ze wzrokiem. Żona Skarżącego posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 14.10.1998 r. o trwałej, całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji spowodowanej stanem narządu wzroku.

Ostateczną decyzją z dnia 18 września 2018 r. ZUS odmówił Skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek

na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Następnie decyzją z dnia 19.10.2018 r. nr jw. organ I instancji odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w rozstrzygnięciu decyzji.

Organ I instancji stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy

z dnia 3 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2018.1669 j.t. ze zm.; dalej: "u.s.u.s."). Nadto, iż Skarżący nie wykazał, zgodnie z zapisem

art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Organ I instancji nie stwierdził także, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnego zdarzenia.

Strona zaskarżyła ww. decyzję pismem z dnia 7.11.2018 r., wskazując w jego treści, iż w dalszym ciągu nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Skarżący oświadczył ponadto, że Jego żona ponosi zobowiązania na rzecz banków w miesięcznej kwocie [...]zł, o czym nie informował wcześniej organu.

Decyzją z dnia 20.02.2019 r. nr jw. ZUS utrzymał w mocy wydaną uprzednio decyzję z dnia 19.10.2018 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że w przypadku Skarżącego nie doszło do zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej

w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przywołał także orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., III SA/Wa [...],w którym wskazano, iż "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności

w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości

i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku

ma charakter zupełnie wyjątkowy".

Organ zauważył, że Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej udzielanej osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Organ wskazał także,

iż Strona nie wykazała by jej zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych - było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

W ocenie organu Strona decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności,

aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów,

a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywne jej skutki oraz wszelkie rozliczenia z jej tytułu odpowiada przedsiębiorca. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Jak wskazał organ, składki

są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Organ zauważył również, że ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną i osobistą Strony, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wpadki losowe. W związku z tym organ odwoławczy poinformował także o istnieniu ulgi w postaci układu ratalnego.

Strona zaskarżyła ww. decyzję ZUS skargą wniesioną do tutejszego Sądu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że z uwagi na niskie dochody, jakie osiąga wraz z żoną, tj. świadczenia emerytalne w wysokości odpowiednio [...] zł netto oraz [...] zł netto, nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. Skarżący wskazał także, że wydatki, które musi ponosić co miesiąc na dom, opał oraz leki

to około [...] zł, natomiast na wyżywienie wydaje kwotę [...]zł. Dodatkowo podniósł, że jego żona jest osobą niewidomą, wymagającą całodobowej opieki.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł

o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie

z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z 20.02.2019 r. nr j.w. utrzymująca w mocy własną decyzję

z 19.10.2018 r. nr jw. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Określając ramy prawne sprawy wskazać należy, że podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności

(art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek

na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także

do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych

i na ubezpieczenie zdrowotne. Przy czym Sąd stoi na stanowisku,

że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. także odsetek za zwłokę (zob. wyrok NSA

z 19.04.2018 r., I GSK 1687/2018).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo przyjęły,

że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku Skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Organ poddał analizie i prawidłowo wykazał brak zaistnienia którejkolwiek

z przesłanek określonych w ww. przepisach. Skarżący ustaleń tych nie neguje, koncentrując swoje argumenty na przesłankach bardzo ograniczonych możliwości płatniczych i złym stanie zdrowia.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku

ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W realiach rozpoznawanej sprawy istotne są pkt 1 i 3 § 3 rozporządzenia

z 2003 r., bowiem okoliczności, na które powołuje się Skarżący to w szczególności trudna sytuacja majątkowa oraz zły stan zdrowia.

Tak określone ramy faktyczne sprawy nakazują, aby ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności, organ respektował i zrealizował zasady postępowania określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t. ze zm.; dalej: "k.p.a."). W postępowaniu organ obowiązany jest bowiem stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy,

czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki

i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować, kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w ramach tzw. uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (organ może umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia np. jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne

i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS, odmawiając umorzenia należności z tytułu odsetek.

W niniejszej sprawie Skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek powołując się przede wszystkim na złą sytuację materialną, wskazywał także na zły stan zdrowia zarówno swój własny, jak i żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, ZUS ustalił,

że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Źródłem dochodów skarżącego oraz jego żony jest emerytura w wysokości, odpowiednio, po potrąceniach, [...] zł i [...] zł brutto miesięcznie plus dodatek pielęgnacyjny [...] zł. Ponoszą stałe wydatki z tytułu opłat na utrzymanie mieszkania oraz leki w kwocie około [...] zł miesięcznie oraz na wyżywienie w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący wraz

z żoną są współwłaścicielami domu o powierzchni [...] m2. Skarżący nie korzysta

ze świadczeń z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W ocenie ZUS, sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednakże nie uzasadnia ona stwierdzenia, że trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że uzyskuje stałe świadczenie emerytalne.

W ocenie Sądu, ZUS prawidłowo ustalił sytuację osobistą, majątkową Skarżącego oraz jego możliwości płatnicze.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. O szczególnym charakterze tych należności świadczy choćby fakt, że ustawodawca przewidział aż 10-letni termin na ich dochodzenie. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie należności, przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności, jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS (których zaistnienia Skarżący nie wykazał), to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Skarżący, powołując się na zły stan zdrowia, przedłożył stosowną dokumentację medyczną własna oraz żony. Biorąc jednak pod uwagę stałe świadczenia emerytalne, treść załączonej dokumentacji medycznej, wartość wydatków na leki i leczenie, słusznie organ uznał, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia

z 2003 r., tj. konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie bez znaczenia jest i to, że Skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegał.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych

w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003 r. uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu odsetek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą Skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami. Zaznaczyć trzeba,

że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności toczy się na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną i zdrowotną Skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległych należności. Dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez Skarżącego, na podstawie których wnikliwie

i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową i osobistą, zdrowotną Skarżącego. Skarżący miał w toku postępowania administracyjnego prawo wglądu do akt sprawy

i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, że materiał dowodowy

w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.),

a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.),

ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 i art. 8 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest spójne

i spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.

Niezależnie od tego, co dotychczas powiedziano, zgodzić się należy,

ze stanowiskiem ZUS, że nawet spełnienie przez zobowiązanego przesłanek uprawniających do ubiegania się o przedmiotową ulgę, nie rodzi po stronie Zakładu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Na tym właśnie polega uznaniowy charakter ulgi w spłacie zaległych należności. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga

w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi

ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza

się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego, a także interes publiczny, oraz czy

w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. Aby zrealizować zasadę swobodnej oceny dowodów, która ma odniesienie także do postępowań uznaniowych, organ administracji ma obowiązek wskazać rzeczowe i logiczne argumenty przemawiające przeciwko zastosowaniu ulgi czy preferencji. W przeciwnym wypadku narazi się na zarzut dowolności rozstrzygnięcia. W ocenie sądu, organ oceniając wniosek Skarżącego o zastosowanie ulgi, rozważył należycie indywidualną sytuacje Skarżącego. Organ zbadał i ocenił przesłanki do umorzenia należności, biorąc pod uwagę aktualną sytuację wnioskodawcy, a także całokształt okoliczności sprawy, z uwzględnieniem zaszłości

i zmian, jakie mogą nastąpić w sytuacji zobowiązanego. Zważył też wystąpienie przesłanki interesu publicznego.

Adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy jest pogląd NSA wyrażony

w wyroku z 8 sierpnia 2014 r., II FSK 2016/12, w którym Sąd ten stwierdził, że mimo

że co do zasady, ocena istnienia w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie należności powinna być dokonana według stanu z dnia podejmowania decyzji, niemniej jednak przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw, nie można zupełnie tracić z pola widzenia okoliczności, które złożyły się na powstanie zaległości podatkowych. Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 26 lipca 2011 r., II FSK 426/10, stwierdzając,

że nie bez znaczenia dla oceny zasadności przyznania ulgi pozostają okoliczności związane z powstaniem zaległości.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo rozważył okoliczności, które przemawiają przeciwko udzieleniu ulgi. Zwrócił m.in. uwagę, że należność, o której umorzenie aktualnie ubiega się Skarżący powstała w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej bez realizacji elementarnych powinności w zakresie należności publicznoprawnych związanych z tą działalnością. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności

z tytułu składek wobec ZUS.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w sprawach

o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie

art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie

się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób

i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące braku spełnienia przez Skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Analiza sytuacji Skarżącego czyniła zadość kryteriom określonym w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003 r. Organ, działając w ramach uznania administracyjnego,

nie był zobowiązany postąpić zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Zatem stwierdzając, że ZUS nie uchybił wskazanym w skardze przepisom prawa, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego

i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Na marginesie podnieść należy, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez Sąd, może stanowić podstawę do wystąpienia przez Skarżącego z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. A zatem okoliczności, które wystąpiły po jej wydaniu, nie mogły być brane pod uwagę przy wydaniu niniejszego rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.