Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2141/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi G. R. P. U.-W. "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w miejscowości R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

Sygnatura akt VII SA/Wa 2141/14

UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. po rozpatrzeniu wniosku G."[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w R., o skreślenie z rejestru zabytków "budynku obory - chlewni" wchodzącego w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R. (gm. K., pow. l.), wpisanego do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] czerwca 1986 r. oraz pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] maja 1991r. w granicach działki nr ew. [...] - działając na podstawie art. 6 ust.1 pkt 1 lit. b, c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568, ze zmianami), oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego - odmówił skreślenia z rejestru zabytków "budynku obory - chlewni".

W uzasadnieniu organ podał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w L. decyzją z dnia [...] czerwca 1986 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] (ob. [...]) zespół dworski w R., w skład którego wchodzą: dwór, spichlerz, obora, obora ze stodołą, stodoły I, II, III.

W decyzji wskazano, że wzniesiony w 1912 r. pałac "łącznie z zabudowaniami gospodarczymi z końca XIX w. stanowi rzadki na terenie województwa przykład kompletnego zachowania zespołu dworskiego. Wojewódzki Konserwator Zabytków w L. decyzją z dnia [...] maja 1991 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] zespół dworski w R., gm. K., w granicach działki nr [...]. Wskazano wówczas, że zespół składa się z pałacu, spichlerza, obory, obory ze stodołą, trzech stodół. Ponadto, że "zabudowania gospodarcze są jeszcze świadectwem ubiegłego wieku (k. XIX). Założenie pod względem architektonicznym stanowi zwartą całość, zachowując wszystkie oryginalne elementy składowe dawnego kompleksu folwarcznego. Zespół dworski w R. jest jednym z niewielu zachowanych do dziś w stanie kompletnym i niezmienionym założeń o charakterze rezydencjonalnym. Wartość ta powinna być zachowana i chroniona prawem."

Stosownie do art. 13 ust. 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

Pismem z dnia z dnia [...] lipca 2013 r. G. "[...]" Sp. z o.o. wystąpiło z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków budynku obory - chlewni (działka nr ew. [...]), położonej w miejscowości R.. Do wniosku załączono projekt rozbiórki ww. obiektu oraz potwierdzenie prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] w R. - akt notarialny rep. [...].

Przedmiotem postępowania o skreślenie z rejestru zabytków była obora, określona we wniosku, jako "budynek obory - chlewni."

W toku postepowania Minister Kultury wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o przygotowanie specjalistycznej opinii co do zasadności skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków.

Po przeprowadzeniu oględzin zabytku w dniu [...] lutego 2014 r., Oddział Terenowy w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa sporządził opinię, w której wskazał, że wolnostojącą oborę, usytuowaną w południowej pierzei zabudowy zespołu dworskiego, wzniesiono ok. 1880 r. Budynek murowany z cegły, tynkowany, założony na planie wydłużonego prostokąta z prostokątnym ryzalitem na osi od strony północnej, w części wschodniej wzmocniony ceglanymi przyporami. Bryła zwarta, dwukondygnacyjna, niepodpiwniczona, przykryta dachem dwuspadowym, krytym ceramiczną dachówką karpiówką. Detal architektoniczny ceglany w postaci opasek okiennych i kostkowego gzymsu wieńczącego. Otwory drzwiowe i okienne o wykrojach prostokątnych, zamknięte odcinkowo, z ceglanym ażurowym wypełnieniem, okna poddasza biforyjne. W ścianach szczytowych prostokątne wrota. Elewacje wieloosiowe o rytmicznie rozmieszczonych otworach okiennych. Wnętrze trójnawowe, jedenastoprzęsłowe. Posadzki ceglane i betonowe, schody na poddasze jednobiegowe. Sklepienia żaglaste na żeliwnych kolumnach i murowanych filarach. Więźba dachowa drewniana, płatwiowo-krokwiowa. Ustalono ponadto, że budynek obory pozostaje nieużytkowany od 1997 r.

W opinii wskazano, na zły stan techniczny obiektu, widoczny szczególnie w partii dachu, zniszczonego podczas wichury w lipcu 2009 r., w wyniku której zerwane zostało pokrycie, które jest nieszczelne z licznymi ubytkami, brak rynien i rur spustowych. Statyka budynku, zwłaszcza w północno-wschodnim narożniku, jest częściowo zaburzona. Fundamenty i ściany w dostatecznym i złym stanie, część o utraconej nośności, co powoduje odkształcanie murów zewnętrznych budynku. Ściany zawilgocone, spękane z odspojeniami i odchyleniami od pionu. Część sklepień w złym stanie, zawilgocone, z pęknięciami i odkształceniami konstrukcji wskutek zaburzeń nośności ścian (zwłaszcza we wschodniej części budynku). Schody ceglane na poddasze w złym stanie, stopnie zniszczone. Konstrukcja więźby dachowej w większości w dostatecznym stanie technicznym, z licznymi zbutwieniami i zagrzybieniami. Stwierdzono ponadto, że nieużytkowana obora jest niezabezpieczona przed szkodliwymi warunkami atmosferycznymi.

W opinii podkreślono, że pomimo stwierdzenia złego stanu technicznego obiektu, nie utracił on walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków: zachowana jest bryła budynku, detal architektoniczny, dyspozycja funkcjonalna wnętrz. Budynek obory jako element zespołu dworskiego posiada nadal wartości naukowe, stanowiąc przykład założenia folwarcznego z 2 poł. XIX w. Nadal pełni istotną rolę w krajobrazie miejscowości jako trwały i znaczący element zespołu.

Oddział Terenowy w W. Narodowego Instytutu Dziedzictwa, stwierdził, że budynek obory w R., nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Tym samym nie jest możliwe skreślenie wyżej omówionego obiektu z rejestru zabytków.

Zgodnie z przepisem art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślony z rejestru zabytków zostaje uprzednio wpisany do tego rejestru zabytek, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w ww. sprawie, w tym:

decyzji o wpisie zespołu do rejestru zabytków dawnego województwa [...]; karty ewidencyjnej zabytku; projektu rozbiórki obory-chlewni, opracowanej w maju-czerwcu 2013 r.; opinii specjalistycznej wykonanej przez Oddział Terenowy w W., Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia [...] marca 2014 r. oraz ze zgromadzonego materiału fotograficznego organ stwierdził, że budynek obory w dalszym ciągu posiada wartości historyczne, artystyczne i naukowe, dla których został wpisany do rejestru zabytków.

Tym samym, stosownie do przepisu art. 13 pkt. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie zachodzą przesłanki wskazujące na konieczność skreślenia omawianego obiektu z rejestru zabytków. Przedmiotowa obora, stanowiąc istotny element w cennym dla krajobrazu kulturowego i historii miejscowości zespole dworskim, bezsprzecznie posiada wartość historyczną i naukową. Zachowując swą formę architektoniczną, charakterystyczną dla ostatniej ćwierci XIX w., budynek zachował zarazem wartość artystyczną.

Wartości będące podstawą wpisania do rejestru zabytków "budynku obory - chlewni", nie zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych. Wartości te, pomimo złego stanu technicznego obiektu, zachowały się do chwili obecnej.

Choć obora jest w złym stanie technicznym, to jednak remont obiektu jest możliwy i konieczny. Obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9.10.2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1179/13).

Nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków. Powyższy wniosek pośrednio znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 6 pkt 1 lit. c ww. ustawy, zgodnie z którym, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę.

Pogląd taki, wyraził NSA w Warszawie w wyroku z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 1157/10, w którym stwierdzono, że organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny więc oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Organ wskazał na konieczność pilnego wykonania prac ratujących obiekt przed dalszą destrukcją, w tym podjęcia przez miejscowo właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków zdecydowanych działań z zakresu nadzoru konserwatorskiego oraz wskazania właścicielom nieruchomości wszystkich możliwości uzyskania pomocy w utrzymaniu zabytku.

W konkluzji stwierdzono, że w stosunku do "budynku obory - chlewni" (działka nr ewid. [...]), wchodzącego w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R. (gm. K., pow. l.), nie zachodzą ustawowe przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie tego obiektu z rejestru zabytków, bowiem nie uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości, dla których wpisany został do rejestru zabytków.

G. "[...]" Sp. z o.o. w R. wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej odmową skreślenia z rejestru zabytków "budynku obory - chlewni", wchodzącego w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R. (gmina K., powiat l.),

Wnioskodawca nie zgadzał się z opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w W. z dnia [...].02.2014 r., wskazując, że obora nie jest obiektem wolnostojącym, posadowiona jest w zwartej zabudowie od strony południowej. Opinia całkowicie pomijała trzy inne budynki, które przylegają do działki gruntu należącej do spółki (jeden budynek od strony południowej i dwa budynki w zwartej zabudowie od strony zachodniej). Budynki te w rzeczywistości tworzą jednolitą zabudowę - jednakże nie są wpisane do Rejestru Zabytków.

W sprawie było bezspornym, że stan techniczny budynku obory jest zły, nie jest on użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. Kwestia wartości naukowych tego obiektu została w sposób dostateczny zinwentaryzowana i opisana, może zatem służyć do celów historyczno - naukowych, natomiast sam budynek z pewnością nie może służyć jako obiekt muzealny - do zwiedzania.

Przywrócenie obory do stanu pierwotnego (pożądanego) byłoby niecelowe, gdyż prowadzenie w niej chowu bydła nie odpowiada aktualnym wymogom dla tego rodzaju działalności. Spółka nie zamierza i nie ma możliwości prowadzenia tam chowu bydła, bowiem obora posiada zbyt małą powierzchnię użytkową. Spółka w sposób ciągły i konsekwentny dba o stan techniczny wszystkich obiektów. Ponosi olbrzymie nakłady finansowe, przede wszystkim na pałac, który jest obiektem późniejszym od obory i posiada niewątpliwie walory artystyczne, historyczne i naukowe. W odniesieniu do obory ze względu na zły stan techniczny (zniszczenia tynków, zawilgocenia, zagrzybienia ścian do wysokości stropu parteru, zniszczenia pokrycia dachu, zniszczenia i uszkodzenia konstrukcyjnych elementów więźby dachowej, szczeliny i rysy pęknięć ścian i stropu, zniszczenie instalacji wewnętrznych) spółka w ogóle nie użytkuje obiektu, a jego stan techniczny grozi katastrofą budowlaną.

Spółka powoływała się na opinię techniczną z dnia [...] kwietnia 2014 r. sporządzoną przez Rzeczoznawcę Naczelnej Organizacji Technicznej w L. inż. budownictwa lądowego W. C.. Wskazano na istotne rozbieżności w ustaleniach zawartych w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział w W., a przywołaną opinią.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. po rozpatrzeniu wniosku G. "S." Sp. z o.o., o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków "budynku obory - chlewni" wchodzącego w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R. (gm. [...], pow. [...]), zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...].04.2014 r., odmawiającą skreślenia ww. obiektu z rejestru zabytków - na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b i c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...].04.2014 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazano, że podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego był przepis art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 i 2 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek (lub jego część) wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Po ponownej analizie materiału dowodowego, a także po ocenie przedłożonej przez wnioskodawcę "Opinii technicznej..." inż. bud. W. C. z kwietnia 2014 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w sprawie tej nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków budynku obory-chlewni, wchodzącej w skład zespołu dworskiego w R.. Argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku, zostały wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...].04.2014 r. i zachowały swoją aktualność.

"Opinia techniczna..." inż. bud. W. C., choć lakoniczna w treści, w pełni potwierdza stan faktyczny opisany w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w której wskazano, iż "Częściowo zaburzona jest statyka budynku, zwłaszcza w północno-wschodnim narożu. Fundamenty i ściany w dostatecznym i złym stanie, brak izolacji; część fundamentów o utraconej nośności (widoczne nierównomierne osiadanie fundamentem), co powoduje odkształcenia murów zewnętrznych budynku; ściany zawilgocone, spękane, z odspojeniami, wyboczeniami i odchyleniami. Ściany wzmocnione przyporami i stalowymi ściągami. Tynki z ubytkami i odspojeniami. Okna zamurowane ażurowo cegłą, bez stolarki. Część sklepień w złym stanie, zawilgocone, z pęknięciami i odkształceniami konstrukcji wskutek zaburzeń nośności ścian (zwłaszcza we wschodniej części budynku). Schody ceglane na poddasze w złym stanie, stopnie zniszczone. Konstrukcja więźby dachowej w większości w dostatecznym stanie technicznym, z licznymi zbutwieniami i zagrzybieniami. Pokrycie dachu nieszczelne, z licznymi ubytkami; obróbki blacharskie w złym stanie; brak rynien i rur spustowych. Instalacje nieczynne."

W opiniach, odmiennie oceniany jest wyżej opisany stan faktyczny. W opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w W. stwierdzono, że: "W obecnym stanie zachowania obiekt nie utracił walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków: zachowana jest bryła budynku, detal architektoniczny, dyspozycja funkcjonalna wnętrz. Budynek obory jako element zespołu dworskiego posiada nadal wartości naukowe, stanowiąc przykład założenia folwarcznego 2 pol. XIX w. Nadal pełni istotną rolę w krajobrazie miejscowości jako trwały i znaczący element zespołu pałacowo- parkowego z folwarkiem".

Natomiast w opinii inż. bud. W. C., w pkt 6 "Wnioski i klauzule" wskazano: "6.1. W czasie badania budynku w R., wykonałem oględziny i pomiary wszystkich jego elementów konstrukcyjnych; 6.2. Wszystkie elementy konstrukcyjne budynku wykazują zmiany wynikające z upływu czasu i są w stanie stwarzającym zagrożenie katastrofą budowlaną; 6.3. Budynek powinien być rozebrany. Ze względów technicznych i wymogów technologicznych nie ma możliwości przebudowy adaptacyjnej na inny sposób użytkowania."

Jednak ten wniosek nie został poparty żadnym dodatkowym argumentem i trudna jest ocena jego prawidłowości.

W odniesieniu do zarzutu odwołania, dotyczącego pominięcia w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, trzech innych budynków, "które przylegają do działki gruntu należącej do spółki (jeden budynek od strony południowej i dwa budynki w zwartej zabudowie od strony zachodniej)", niewpisanych do rejestru zabytków, ale przestrzennie przynależących do zespołu dworskiego w R., organ wyjaśnił, że ta okoliczność pozostaje bez wpływu na stan faktyczny sprawy. Istotą postępowania była bowiem możliwość skreślenia zabytku z rejestru, a nie weryfikacja i kontrola prawidłowości decyzji wpisowej, W tym postępowaniu należało ustalić, czy zachodzą przesłanki ściśle określone przepisem art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Budynek dawnej obory-chlewni nie uległ przekształceniom struktury budowlanej, ani zniszczeniu substancji budowlanej w stopniu przesądzającym o trwałej utracie wartości zabytkowych, posiadanych przez ten obiekt w dacie wpisania go do rejestru zabytków. Okoliczności faktyczne wskazane w materiale dowodowym nie wypełniają przesłanki ustawowej do uznania, że ww. budynek można skreślić z rejestru zabytków. Budynek został wpisany do rejestru zabytków również jako element składowy całego zespołu dworskiego w miejscowości R., dlatego oprócz indywidualnych wartości zabytkowych, ma duże znaczenie dla całej koncepcji zespołu. Zespół ten w sposób czytelny podzielony jest na część reprezentacyjną oraz folwarczną.

Przedmiotowy obiekt przesądza o bycie i charakterze części folwarcznej zabytkowego zespołu, tym samym jego zachowanie jest niezmiernie istotne, ma bowiem bezpośredni wpływ na kształt i substancję tej części zabytku, wpisanego do rejestru decyzjami z dnia [...].06.1986 r. i z dnia [...].05.1991 r.

Kwestie ekonomiczności utrzymania przedmiotowego zabytku czy też możliwości jego użytkowania, są niezmiernie istotne z punktu widzenia jego właścicieli, a nawet podstawowe przy planowaniu jakichkolwiek działań w odniesieniu do zabytku, jednakże nie mogą być decydujące w toku postępowania w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków.

Gdy zachowanie zabytku w dobrostanie jest trudne lub sporne, acz możliwe, organ nie może rozpatrywać sprawy w sposób, który w prowadziłby do całkowitego unicestwienia obiektu, stałoby to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Wartość zabytkowa obiektu, nie jest zależna od procentowego stanu zachowania jego substancji budowlanej. Obiekt dawny ma wartość zabytkową, o ile odpowiada definicji zabytku zawartej w art. 3 pkt. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a jednocześnie stanowi element ważny dla historii danego regionu, będąc jednym z nośników ww. wartości jako dokument historii lub świadectwo historii.

Reasumując Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków "budynku obory - chlewni" wchodzącego w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R..

G. "[...]" Spółka z o.o. w R. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. i decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2014 roku

W skardze zarzucono naruszenie następujących przepisów:

1) art. 80 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, oparcie decyzji na wybranych materiałach, w szczególności zgromadzonych na zlecenie Ministra z jednoczesnym pominięciem oceny zgromadzonego materiału dowodowego – projektu rozbiórki Biura Usług Inwestycyjnych "[...]" (maj/czerwiec 2013 r.), zdjęć fotograficznych, a także opinii technicznej Naczelnej Organizacji [...] w L. sporządzonej przez inż. W. C. z [...] kwietnia 2014 roku.

2) art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z uwagi na błędną interpretację poprzez przyjęcie założenia, że zniszczenia obiektu jako całości nie są wystarczające, by przesądzić o utracie jego wartości lub przynajmniej części tej nieruchomości (art. 13 ust. 2 ustawy).

Skarżąca Spółka domagała się uchylenia decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2014 r.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Spółka wystąpiła do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków jednego z budynków wchodzącego w skład zespołu dworskiego określonego jako "budynek obora - chlewnia". Skarżący uzasadniał wniosek i przedstawił projekt rozbiórki obiektu budowlanego "Obora - chlewnia" sporządzony przez Biuro Usług Inwestycyjnych "Baza" z maja i czerwca 2013 r., opinię techniczną z dnia [...] kwietnia 2014 r. sporządzoną przez rzeczoznawcę Naczelnej Organizacji [...] w L. inż. bud. W. C., liczne zdjęcia fotograficzne.

Skarżący uważa zaskarżoną decyzję za wadliwą i krzywdzącą, opartą wyłącznie o dowód z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w W. z dnia [...] marca 2014 r., która została sporządzona na zlecenie organu. Opinia nie odnosi się do faktu, że od ponad 20 lat budynek "obora- chlewnia" nie jest użytkowany ze względu na stan techniczny, który należy określić jako, grożący śmiercią i kalectwem osobom tam przebywającym. Budynek o powierzchni zabudowy 1.173,34 m2 ze względu na znaczne uszkodzenia elementów drewnianych przez szkodniki biologiczne nie nadaje się do użytkowania.

Wykonane liczne zdjęcia wnętrza świadczą o złym stanie technicznym zabytku. Wprawdzie Minister w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. przywołał dowody z dokumentów sporządzone na zlecenie strony skarżącej, jednakże nie zgodził się z wnioskami dotyczącymi utraty walorów architektonicznych i historycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w podobnej sprawie wyrok w dniu 24 lutego 2009 roku o sygnaturze I S.A./Wa 1596/2008 stwierdzając:

"W sytuacji gdy strona stara się dowieść, że z uwagi na zły stan techniczny zabytku uległ on takiemu zniszczeniu, iż stracił swoje wszelkie wartości, co w konsekwencji prowadzić może do konieczności wykreślenia go z rejestru zabytków, organ nie może pominąć w swoich ustaleniach, dotyczących stanu faktycznego, treści zawartej w opinii, wydanej wprawdzie w innej sprawie, ale też z zakresu zabytków. Nie ustosunkowanie się merytorycznie do tego rodzaju dokumentu może być traktowane jako brak obiektywizmu a zatem naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art.80 Kpa) "

WSA w Warszawie w orzeczeniu z dnia 20 lutego 2009 roku sygnatura I S.A./Wa 1722/08 orzekł: "Przy ocenie przesłanek stanowiących podstawę do wykreślenia obiektu z rejestru zabytków bierze się pod uwagę nie tylko stanu zachowania budynku, wynikający z ekspertyzy budowlanej, lecz również znaczenie dla społeczności lokalnej"

Budynek "obora - chlewnia" nie nadaje się do użytkowania zgodnie z przeznaczeniem (do hodowli bydła lub trzody chlewnej) gdyż nie odpowiada aktualnym wymogom dla prowadzenia takiej działalności rolniczej. Nieruchomość obecnie znajduje się w stanie "śmierci technicznej". Dlatego nie można uznać, iż budynek zachował wartości mające znaczenie dla historii czy architektury.

Ujęcie w rejestrze zabytków "obory – chlewni" było nieuprawnione i nastąpiło z uwagi na całość zabudowy zespołu dworskiego. Nikt z władzy gminnej, powiatowej czy wojewódzkiej, ani społeczność miejscowa nie przejawia zainteresowania tą częścią zabudowy jako obiektu architektonicznego, o walorach historycznych czy naukowych. Jedynie pałac (siedziba Spółki "[...]") co nie budzi wątpliwości, posiada walory o których mowa w art.6 ust. 1. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Skarb Państwa - reprezentowany przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w W. dokonał sprzedaży dwóch innych budynków, które znajdują się w obrębie kompleksu folwarcznego położonego w R.. Żaden z uprawnionych podmiotów nie ingerował w treść umowy sprzedaży, co świadczy o różnym podejściu do oceny wartości nieruchomości. W sprawie niniejszej organ stosownie do art. 7 Kpa nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tym samym naruszył zasadę prawdy obiektywnej.

Zdaniem skarżącego wszelkie walory mające znaczenie architektoniczne, historyczne i naukowe są należycie udokumentowane opisowo i fotograficznie, mogą zatem służyć konkretnym celom. Uznane przez Konserwatora Zabytków za istotne i przydatne elementy rozebranej nieruchomości "obory – chlewni" można zlokalizować na terenie należącym do Spółki "[...]" lub w odpowiednim muzeum architektury zabytkowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm., w skrócie p.p.s.a.,) nie potwierdziła, aby Minister Kultury wydając skarżoną decyzję uchybił prawu w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należało rozważyć wskazane przez skarżącego nieprawidłowości natury procesowej, które w jego ocenie polegały na naruszeniu przez organ art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013r., poz. 267, ze zm., dalej zwanej "k.p.a." ) i miały istotny wpływ na treść ostatecznej decyzji.

Skarżący zarzucił organowi oparcie swojej decyzji wyłącznie na wybranych materiałach (w szczególności zgromadzonych na własne zlecenie), z pominięciem części materiału dowodowego (dołączonego przez skarżącego projektu rozbiórki Biura Usług Inwestycyjnych "[...]", opinii technicznej sporządzonej przez inż. W. C. z [...] kwietnia 2014 r., a także zdjęć fotograficznych). Powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Nie ulega wątpliwości, że dołączone przez stronę postępowania ekspertyzy dotyczące stanu technicznego budynku stanowią materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i tym samym organ przy ocenie tego materiału miał obowiązek odnieść się również do nich.

W ocenie Sądu organ powyższemu obowiązkowi uczynił zadość, wskazując na nieprzydatność dostarczonych przez stronę opinii na okoliczność stwierdzenia trwałej utraty wartości zabytkowych, posiadanych przez obiekt w dacie wpisania go do rejestru zabytków. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że choć z opinii inż. C. wynikało, że budynek obory powinien być rozebrany, gdyż ze względów technicznych i technologicznych nie ma możliwości przebudowy adaptacyjnej na inny sposób użytkowania, to jednak ten wniosek nie został poparty żadnym dodatkowym argumentem i trudna jest ocena jego prawidłowości.

Także w ocenie Sądu, sformułowane w ekspertyzie załączonej do wniosku strony, twierdzenia o konieczności rozbiórki obory nie znajdują uzasadnienia w całości zgromadzonego materiału dowodowego, w tym również w ustaleniach poczynionych w trakcie oględzin przedmiotowego budynku i dokumentacji fotograficznej.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organ wydając decyzję wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Następnie w sposób należyty odniósł się do poszczególnych jego elementów.

Podkreślić trzeba, że sporządzone na zlecenie skarżącego opinie ekspertów odnoszą się jedynie do stanu technicznego obiektu. Natomiast ustalenia jedynie w tym zakresie, nie są wystarczające do wykreślenia obiektu z rejestru zabytków.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r., o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2014r., poz.1446), wskazać należy, że zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru.

Powyższy przepis kreuje dwie podstawy do wykreślenia budynku obory wpisanego do rejestru zabytków: zniszczenie w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo nie potwierdzenie w nowych ustaleniach naukowych wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru.

W niniejszej sprawie skarżący twierdził, że zaistniała pierwsza z wymienionych wyżej sytuacji i na tej podstawie wniósł o wykreślenie obiektu z rejestru zabytków. Jednak wskazana podstawa wykreślenia zawiera dwa elementy, których wykazanie warunkuje możliwość wykreślenia budynku z rejestru. Pierwszym elementem jest zniszczenie, natomiast drugim spowodowana tym zniszczeniem utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Wykreślenie budynku z rejestru zabytków mogłoby nastąpić jedynie w sytuacji gdyby obie wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione łącznie. Powyższa konstrukcja podstawy wykreślenia z rejestru zabytków jest spójna z podstawowym celem ww. ustawy, jakim jest ochrona materialnych przejawów kultury człowieka (wskazanych w art. 6 ustawy o ochronie zabytków) właśnie dla ich wartości artystycznej, historycznej lub naukowej.

Obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2008 r., I SA/Wa 654/08). Zasadnie organ wskazał, że nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości, nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków.

Wniosek taki pośrednio znajduje również potwierdzenie w brzmieniu art. 6 ust. 1 pkt 1) lit. c) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania dzieła architektury i budownictwa. Zgodnie z art. 7 cytowanej wyżej ustawy, jednym z przejawów ochrony zabytków jest wpisanie obiektu do rejestru zabytków. Wobec powyższego należy stwierdzić, że dla wpisania obiektu do rejestru nie ma samoistnego znaczenia stan jego zachowania. Tym samym okoliczność ta nie może być brana pod uwagę, również przy jego wykreślaniu co łączy się z zaprzestaniem tej ochrony.

W dalszej kolejności należy wskazać, że przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę. Pogląd taki, z którym Sąd w niniejszej sprawie w pełni się zgadza wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 maja 2011 r., II OSK 1157/10, w którym stwierdził, że organy oceniające zasadność wpisu do rejestru zabytków obiektu, który uległ zniszczeniu, powinny więc oceniać, czy stan zachowania tego obiektu jest na tyle zły, że nie przedstawia on już żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.

Organ w uzasadnieniu decyzji, opierając się na specjalistycznej opinii wykonanej przez Oddział Terenowy w W., Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia [...] marca 2014 r., wskazał, że pomimo stwierdzenia złego stanu technicznego obiektu obory, nie utracił on walorów posiadanych w chwili wpisu do rejestru zabytków: zachowana jest bryła budynku, detal architektoniczny, dyspozycja funkcjonalna wnętrz. Budynek obory jako element zespołu dworskiego posiada nadal wartości naukowe, stanowiąc przykład założenia folwarcznego z 2 poł. XIX w. Nadal pełni istotną rolę w krajobrazie miejscowości jako trwały i znaczący element zespołu.

Jedynie w przypadku, co zostało wskazane powyżej, całkowitej utraty przedmiotowych wartości, wniosek o wykreślenie zasługiwałby na uwzględnienie. Powyższa sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Jest poza sporem, że zabytkowy "budynek obory - chlewni" wchodzący w skład zespołu dworskiego położonego w miejscowości R. (gm. K., pow. l.), wpisanego do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] czerwca 1986 r. oraz pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] maja 1991r., znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Jednak fakt ten, co rzetelnie wykazał organ, nie spowodował utraty jego wartości, o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Wartość ta była podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru. Decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawiera prawidłową ocenę przesłanek z art. 13 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. Organ przekonywująco wykazał, że obora jest elementem całości przestrzennej i kompozycyjnej dworu z folwarkiem, a jego rola w tej kompozycji jest istotna.

Wbrew wywodom skargi, nie ma znaczenia fakt, że cześć kompleksu jest wyremontowana i zadbana ( dwór). Poza tym podnoszona przez skarżącego ekonomiczna bezzasadność wyremontowania obory, nie stanowi przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy (wyrok NSA z 22 marca 1995 r. I Sa 87/94).

Skarżący występując z wnioskiem o wykreślenie z rejestru zabytków obory wskazał jedynie, że przemawia za tym bardzo zły stan techniczny budynku, nie podnosił przesłanki utraty wartości historycznej. Załączona do wniosku Spółki dokumentacja techniczna także odnosi się jedynie do stanu technicznego, wobec tego nie była wystarczająca dla oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 ww. ustawy.

Poza przesłankami prawnymi mającymi znaczenie w tej sprawie pozostaje także kwestia podmiotu odpowiedzialnego za taki stan techniczny przedmiotowego budynku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.