Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 779/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2011 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent Marta Świetlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2010 roku sprawy ze skargi T.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata P.K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2008r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm., dalej zwanej ustawą), odmówił przyznania T.S. uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Armii Krajowej.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że T.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że przy ocenie, czy okoliczności przedstawione przez T.S. we wniosku spełniają warunki cytowanego przepisu organ ten oparł się m.in. na powszechnie dostępnych źródłach historycznych, z których wynika, iż Związek Walki Zbrojnej przekształcony w 1941 roku w Armię Krajową był częścią Polskich Sił Zbrojnych podlegających przebywającemu na emigracji naczelnemu Dowództwu. Dla ZWZ - AK podstawowe znaczenie miała zaś Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r., która w punkcie 5 stanowiła, iż "członkiem ZWZ może być każdy Polak, poczynając od wieku lat 17". W późniejszym okresie granicę wieku dla osób wstępujących obniżono do ukończenia 16 roku życia.

Organ wskazał, iż wnioskodawca w okresie od kwietnia 1942 roku do września 1944 roku miał od 9 do 11 lat. Z tego też względu, zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nie mógł on pełnić służby w Armii Krajowej,

lecz co najwyżej dorywczo wykonywać na jej rzecz drobne czynności pomocnicze.

Organ zaznaczył, iż godne pochwały udzielanie przez stronę pomocy, głównie żywnościowej, oddziałom partyzanckim i osobom narodowości żydowskiej ukrywającym się w lasach na terenie gminy Długosiodło, nie może jednak zostać zakwalifikowane jako działalność kombatancka na podstawie przepisów ustawy o kombatantach.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek strony, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na przepis art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a także art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008r. utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] marca 2008r.

W decyzji tej Kierownik podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją. Dodatkowo organ zwrócił uwagę na rozbieżności w zakresie oświadczeń strony wnioskodawcy co spowodowało, iż organ odmówił im waloru wiarygodności. Pierwotnie, w swym obszernym życiorysie i dołączonych do swego wniosku dokumentach (rekomendacji i oświadczeniach świadków) wskazał, iż prowadził działalność wspólnie z rodzeństwem jako łącznik tej organizacji w zakresie wywiadu i przekazywania informacji dla dowództwa oddziału oraz że należała do 13 Pułku Piechoty, a jej dowódcą był "Tatar". Storna opisała to następującymi słowami: "zbierali się w naszym domu partyzanci z ruchu oporu AK. Ponieważ cała nasza rodzina należała do tej organizacji. Wśród partyzantów powtarzane było słowo "Tatar". Jestem przekonany, o tym, że był to pseudonim dowódcy AK. Słowo to utkwiło mi w pamięci do dzisiejszego dnia. Mnie nazywali "S" i moje zadanie polegało jako łącznika i obserwatora i ostrzeganiu partyzantów znajdujących się w naszym domu (...)". Organ wskazał, iż zupełnie odmiennie T.S. przedstawił obraz swojej działalności na etapie postępowania odwoławczego, gdy w piśmie z dnia [...] sierpnia 2008r. wskazał, iż jego dowódca nosił pseudonim "Drwal". To przed nim miał składać przysięgę i działo się to pod koniec 1942r. Kierownik podniósł, że T.S. nie tylko wskazuje innego dowódcę, inny okres rozpoczęcia swojej działalności, lecz także inaczej opisuje charakter i znaczenie prowadzonych przezeń działań. Wskazał bowiem, iż jego działalność była wysoko oceniana, otrzymywał za nią liczne pochwały i traktowano go jako pełnoprawnego członka oddziału. Zdaniem organu życiorys jest dokumentem, który nie powinien podlegać korektom, zaś jego ewentualne uzupełnienia mogą dotyczyć składników nieistotnych, a nie tak ważnych dla rozstrzygnięcia wniosku strony, jak wskazane powyżej odmienne określenie dowódcy, okresu rozpoczęcia działalności, jak również poszerzenie zakresu prowadzonej działalności.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez T.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt II SA/Go 576/09 tutejszy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wskazując na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sąd zwrócił przede wszystkim uwagę na dopuszczenie się przez organ naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i związaną z powyższym konieczność uzupełnienia przez organ materiału dowodowego w sprawie, który dopiero prawidłowo zebrany umożliwi ustalenie przez organ stanu faktycznego w sprawie. Niepełny materiał dowodowy nie dawał bowiem Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystarczającej podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, iż T.S. nie spełnia przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu działalności kombatanckiej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Sąd wskazał, iż organ wydając decyzję założył, iż skarżący z uwagi na wiek nie mógł pełnić służby w Armii Krajowej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. W ocenie Sądu, kwestia wieku osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich w okresie wojny ma znaczenie o tyle, o ile można z góry wykluczyć powierzenie tak młodej osobie wykonywania określonych zadań. Tymczasem doświadczenie życiowe wskazuje, że osoba mająca lat 11 mogła w owym czasie pełnić funkcję łącznika.

Sąd nakazał zatem Kierownikowi Urzędu (w miarę posiadanych możliwości) zbadanie, jak w owym czasie przedstawiała się sytuacja kadrowa oddziału Armii Krajowej działającego na terenie gminy [...], celem ustalenia, czy w sprawie nie zaszedł szczególny wyjątek od zasad obowiązujących w Armii Krajowej, usprawiedliwiający przyjęcie do organizacji osoby w tak młodym wieku. Zobowiązał także organ do ustalenia, czy pluton "Przetycz", do którego przynależność deklaruje skarżący, w rzeczywistości w owym czasie istniał i działał na terenie gminy [...] oraz jakie było jego usytuowanie w strukturach Armii Krajowej, w tym związek tego plutonu z 13 Pułkiem Piechoty, jak również, czy wśród kadry dowódcy dowódczej tej jednostki występowała osoba o pseudonimie "Drwal". O przynależności skarżącego do tego Pułku stanowi rekomendacja wydana dnia [...] stycznia 2008r. przez Związek Inwalidów Wojennych RP - Oddział.

Dodatkowo Sąd nakazał organowi przesłuchanie W.S. i M.R. tj. świadków, których oświadczenia załączone zostały przez skarżącego do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, na okoliczność twierdzeń dotyczących faktu zaprzysiężenia skarżącego oraz nadania mu pseudonimu.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] marca 2008 r.

W uzasadnieniu Kierownik wskazał, iż skarżący składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołał się na fakt, iż w okresie okupacji był łącznikiem Armii Krajowej, przedstawiając na tę okoliczność oświadczenia dwóch świadków: M.R. i W.S..

Organ wskazał, iż art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, na których swoje roszczenie opiera T.S. za działalność kombatancką uznaje pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Zdaniem Kierownika Urzędu strona nie przedstawiła wystarczających dowodów potwierdzających, że w czasie okupacji prowadziła działalność kombatancką.

Jakkolwiek przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy nie posługuje się granicą wieku jako kryterium przesądzającym o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich, jednak konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji, a możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Służba jest sformalizowanym stosunkiem łączącym uczestnika organizacji konspiracyjnej lub niepodległościowej z tą organizacją. Wymagane jest zatem złożenia przysięgi, uzyskanie pseudonimu, stopnia wojskowego i stałego przydziału mobilizacyjnego oraz poddanie rozkazom i regułom odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy.

Zdaniem organu zainteresowany nie przedłożył wiarygodnych dowodów na okoliczność pełnienia służby w Armii Krajowej. Z akt sprawy wynika, iż strona mogła pomagać organizacji konspiracyjnej. Nie sposób również nie zauważyć, iż zainteresowany rozpoczął swoje starania o przyznanie uprawnień kombatanckich ponad 60 lat po zakończeniu wojny, kiedy możliwość udowodnienia pewnych faktów jest niemożliwa lub w znacznym stopniu utrudniona. Współpraca z organizacją podziemną (czy to w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3) zgodnie z przepisami ustawy i orzecznictwem sądowym nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem formacji niepodległościowych a osobą działającą na ich rzecz występuje zasadnicza różnica. W tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

Kierownik powołał się w uzasadnieniu na zebrane w sprawie dowody w tym pismo Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarząd Okręgu z dnia [...] lutego 2010 r., w którym wskazano, iż T.S. w 1942 r. liczył sobie zaledwie 9 lat co uniemożliwiało zainteresowanemu wstąpienie do AK oraz że znajomość struktury organizacyjnej w okresie okupacji niemieckiej nie może dowodzić przynależności do AK 9-letniego dziecka.

Następnie organ wskazał na dowód z przesłuchania świadka: M.R., który zeznał, iż nie jest w stanie przypomnieć sobie działalności T.S. w AK. Oświadczenie pisemne świadka M.R. organ uznał zaś za niewiarygodne. Przesłuchanie M.S. okazało się niemożliwe z uwagi na zgon świadka. Jednoczenie organ stwierdził, iż analiza akt administracyjnych W.S. wskazuje, iż podpis złożony na oświadczeniu pisemnym z dnia [...] kwietnia 2006 r. w aktach administracyjnych strony nie należy do M.S.. W aktach administracyjnych świadków brak jest również wzmianki odnośnie dowódców wymienianych we wniosku przez stronę.

Dalej organ wskazał, iż sam zainteresowany w swoim życiorysie nadmienił, iż został zaprzysiężony w 1942 r., przed swoim dowódcą, o pseudonimie "Drwal". Jak wynika z relacji zainteresowanego osoba o pseudonimie "Drwal" była jego dowódcą w 1943 r., a w lutym 1944 r. w/w została zabita przez hitlerowców. Z relacji strony wynika, iż dowódcą wyższego szczebla w organizacji AK była osoba o pseudonimie "Tatar", zainteresowany słyszał o w/w od swojego dowódcy, z kolei z rekomendacji wystawionej przez Związek Inwalidów Wojennych RP Zarząd Oddziału wynika, iż zainteresowany pełnił służbę w 13 Pułku Piechoty pod dowództwem "Tatara". 13 Pułk Piechoty AK powstał w lipcu 1944 r. w lasach koło wsi [...] w ramach przygotowań obwodu AK do akcji "Burza". Por. A.W., ps. "Tatar" dowodził 8 kompanią III batalionu AK, 13 pp AK. W związku z powyższym organ odmówił waloru wiarygodności oświadczeniom strony, ponieważ zaprzysiężony w 1942 r. T.S. nie mógł pełnić służby w 13 pp AK, który powstał dopiero w lipcu 1944 r., a zamordowany w lutym 1944 r. rzekomy dowódca T.S. "Drwal" nie mógł opowiadać zainteresowanemu o "Tatarze", dowódcy 13 pp AK, ponieważ w/w jednostka powstała już po śmierci "Drwala".

T.S. złożył od powyższej decyzji skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie w całości i stwierdzenie, iż spełnia on wymagania uzasadniające przyznanie mu uprawnienia kombatanckiego z tytułu działalności w Armii Krajowej. Skarżący zwrócił uwagę, iż organ na mocy wyroku WSA z dnia 15 października 2009 r. zobowiązany został do ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, które uprzednio dotknięte zostało wadami. Zdaniem skarżącego organ interpretuje dowody w sprawie w sposób subiektywny i wybiórczy. W ocenie skarżącego bezzasadnie organ oparł się na piśmie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu z dnia [...] lutego 2010 r. wskazującego na jego wiek – 9 lat. Nadto skarżący zarzucił organowi, iż błędnie oparł się na zeznaniu świadka, a który zeznał podczas przesłuchania w dniu [...] sierpnia 2010 r., iż nie jest w stanie przypomnieć działalności skarżącego w AK. przy czy zwrócił uwagę, iż organ pominął pisemne oświadczenie w/w świadka z dnia [...] kwietnia 2006 r. potwierdzające działalność skarżącego w szeregach AK. Skarżący zauważył, iż wskazany przez niego świadek na dzień przesłuchania był w bardzo złym stanie zdrowia nie tylko z uwagi na wiek, ale przede wszystkim w związku z ciężko przebytym udarem, co miało jego zdaniem wpływ na treść zeznania przez niego złożonego. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem organu, który stwierdził iż oświadczenie wskazanego przez stronę świadka – W.S. z dnia [...] kwietnia 2006 r. jest niewiarygodne z uwagi na to, iż podpisane zostało ono przez inną osobę. W pozostały zakresie skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie dotyczące jego działalności w szeregach AK.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2010 r. Referendarza sądowego tutejszego Sądu przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowiono adwokata. Wyznaczony przez dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej pełnomocnik – adwokat E.K. na rozprawie w dniu 29 grudnia 2010 r. podtrzymała w całości stanowisko strony skarżącej zawarte w treści skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż kontrolowana decyzja wydana została w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 października 2009 r. w sprawie sygn. II SA/Go 576/09, uchylającym poprzednią decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania T.S. uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Armii Krajowej. Tym samym zarówno organ, ponownie rozpoznający sprawę, jak i sąd administracyjny, kontrolujący decyzję ponownie wydaną przez organ, pozostawały związane przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. , Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie zaskarżono.

Związanie samego sądu oznacza to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie. Innymi słowy, w przypadku gdy sprawa po raz drugi dociera do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - po uchyleniu decyzji przez WSA i wydaniu nowego orzeczenia - WSA jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku (por. wyrok WSA w Krakowie z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Kr. 988/06 M. Podat. 2007/8/3).

Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą.

Przez ocenę prawną, o której stanowi art. 153 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1597/06 LEX nr 320090).

Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z 25 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1377/05, LEX nr 281309). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym jak i wyjaśnienie dlaczego zastosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem.

Wskazać również należy, że w orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu cyt. wyżej przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Komentarz - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 219-225).

Dokonując oceny prawnej w sprawie II SA/ Go 576/09 skład Sądu w niej orzekający wskazał na uchybienia procesowe w postaci naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Niepełny materiał dowodowy zdaniem Sądu nie dawał Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystarczającej podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, iż T.S. nie spełnia przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu działalności kombatanckiej, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W uzasadnieniu Sąd zwrócił przede wszystkim uwagę na założenie przyjęte w niniejszej sprawie przez organ, a które stało się podstawą wydanie zaskarżonej decyzji tj. iż T.S. z racji młodego wieku nie mógł pełnić służby w Armii Krajowej w rozumieniu ustawy. Organ oparł się w tym względzie na fakcie, iż w latach 1942-1944 skarżący miał od 9 do 11 lat i zgodnie z obowiązującą w tym czasie Instrukcją gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. z powodu wieku nie mógł być zaprzysiężonym członkiem Armii Krajowej. Sąd zwrócił natomiast uwagę, iż przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy nie wprowadza kryterium wiekowego, które wykluczałoby pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, wskazując na dotychczasowe orzecznictwo w tym względzie. Kwestia wieku osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich w okresie wojny ma znaczenie o tyle, o ile można z góry wykluczyć powierzenie tak młodej osobie wykonywania określonych zadań. Tymczasem doświadczenie życiowe wskazuje, że osoba mająca lat 11 mogła w owym czasie pełnić funkcję łącznika.

Za niewystarczające do zaprzeczenia ewentualnej "działalności kombatanckiej" skarżącego uznał Sąd zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 października 2008r. wysoce ogólne stwierdzenie, iż w latach 1943-1944 nie zachodziła konieczność wcielania w szeregi konspiracji dzieci, a dalej, że "struktury Armii Krajowej na terenie były liczne i dobrze zorganizowane." Brak skonkretyzowania jakiego terenu dotyczy powyższa uwaga, a także brak dowodów, bądź poczynionych przez organ ustaleń potwierdzających tę okoliczność, wywołała obawy Sądu, iż Kierownik, poprzestając na schemacie wieku, nie odniósł się do indywidualnego przypadku T.S., w tym miejsca deklarowanej przez skarżącego działalności.

Stosownie do treści wyroku organ prowadzący postępowanie w sprawie zobowiązany został do przeprowadzenia ponownie postępowanie w sprawie z zachowaniem zasad określonych przez przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, tj. wnikliwie zebrać i rozpatrzyć w sprawie cały materiał dowodowy. Sąd nakazał Kierownikowi przede wszystkim zbadanie, w miarę posiadanych możliwości, jak w owym czasie przedstawiała się sytuacja kadrowa oddziału Armii Krajowej działającego na terenie gminy [...], celem ustalenia, czy w sprawie nie zaszedł szczególny wyjątek od zasad obowiązujących w Armii Krajowej, usprawiedliwiający przyjęcie do organizacji osoby w tak młodym wieku oraz ustalenie, czy pluton "Przetycz", do którego przynależność deklaruje skarżący, w rzeczywistości w owym czasie istniał i działał na terenie gminy Długosiodło a także jakie było jego usytuowanie w strukturach Armii Krajowej, w tym związek tego plutonu z 13 Pułkiem Piechoty, jak również, czy wśród kadry dowódcy dowódczej tej jednostki występowała osoba o pseudonimie "Drwal". O przynależności skarżącego do tego Pułku stanowi rekomendacja wydana dnia [...] stycznia 2008r. przez Związek Inwalidów Wojennych RP - Oddział.

Ponadto Sąd zobowiązał organ do przesłuchania W.S. i M.R. tj. świadków, których oświadczenia załączone zostały przez skarżącego do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, na okoliczność twierdzeń dotyczących faktu zaprzysiężenia skarżącego oraz nadania mu pseudonimu (wniosku z dnia [...] lipca 2008r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i uzupełniające go pismo z dnia [...] sierpnia 2009r.). Sąd zwrócił przy tym uwagę, iż Kierownik z jednej strony przypisuje niską wartość dowodową zeznaniom tychże świadków, z drugiej strony, dla uzasadnienia swojego stanowiska, powołał się na wybiórczo wybrane części oświadczeń W.S. i M.R. z dnia [...] kwietnia 2006r., wskazujące na wykonywanie przez T.S. - zgodnie z kwalifikacją poczynioną przez organ - czynności pomocniczych na rzecz partyzantów, pomijając zawarte w tychże oświadczeniach jednoznaczne stwierdzenia o przynależności skarżącego do Armii Krajowej. Nadto zdaniem Sądu organ winien skonfrontować oświadczenia świadków (byłych członków Armii Krajowej) z opisem ich działalności kombatanckiej, jaki znajduje się w archiwum Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Niewątpliwie poczynione ustalenia w zakresie przynależności organizacyjnej świadków w czasie wojny mogą okazać się pomocne przy weryfikacji ich oświadczeń, a przez to i twierdzeń samej strony.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ wydał zaskarżoną niniejszą skargą decyzję powtórnie utrzymującą w mocy decyzję własną organu z dnia [...] marca 2008 r. o odmowie przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Sądowa kontrola tejże decyzji sprawowana w zakresie wynikającym z art. 134 § 1 p.p.s.a. w oparciu o akta administracyjne (art. 133 § 1 p.p.s.a.) wykazała, iż mimo ponownego rozpoznania sprawy organ nie usunął wad procesowych dostrzeżonych przez sąd w poprzednim postępowaniu i nie wypełnił należycie wskazań dokonanych przez Sąd w wyroku z 15 października

2009 r., naruszając tym samym przepis art. 153 p.p.s.a. Powyższe zaś uzasadnia konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną objętej skargą decyzji stanowił przepis art. 1 ust. 2 pkt

3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze

zm.) zwanej dalej ustawą, na mocy którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny

1939-1945.

Zdaniem organu skarżący nie przedłożył wiarygodnych dowodów na okoliczność pełnienia służby w Armii Krajowej, nie kwestionując przy tym, iż mógł on pomagać organizacji konspiracyjnej. Kierownik podkreślił, iż pełnienie służby w ruchu oporu tożsame było z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi i zawsze związane było z przynależnością do określonej formacji wyrażającej się złożeniem przysięgi, podporządkowaniem służbowym, wykonywaniu określonych czynności.

Przede wszystkim wskazać należy, iż organ ponownie rozpoznając sprawę, pomimo zebrania dodatkowego materiału dowodowego w sprawie nadal nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, a rozstrzygając przedmiotową sprawę powtórnie oparł się na ogólnej a nie indywidualnej ocenie sytuacji dotyczącej osoby skarżącego.

Wykonując nałożone przez Sąd wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. obowiązki organ po pierwsze zwrócił się do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej z prośbą o opinię w kwestii przynależności i działalności T.S. w Armii Krajowej w latach 1942-1944. Organ zwrócił się także do w/w organizacji z zapytaniem czy pluton ,,Przetycz" istniał i działał w okresie od kwietnia 1942 r. do września 1944 r. (na co wskazuje skarżący) na terenie gminy [...] oraz jakie było jego usytuowanie w strukturach AK, jaki był związek tego plutonu z 13 Pułkiem Piechoty, a także czy wśród kadry dowódczej tej jednostki występowała osoba o pseudonimie ,,Drwal".

Pismem z dnia [...] lutego 2010 r. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Zarząd Okręgu udzielił odpowiedzi na powyższe pismo podając, iż sprawa T.S. była wyjaśniana w jednostce organizacyjnej byłego obwodu AK ,,Opocznik" w gminie [...] oraz że w dostępnych aktach nie znaleziono żadnych informacji świadczących o przynależności T.S. do Armii Krajowej. Dodatkowo wskazano, iż w 1942 r. strona miała zaledwie 9 lat co uniemożliwiało mu wstąpienie do AK, a znajomość struktury organizacyjnej w okresie okupacji niemieckiej nie może dowodzić przynależności do AK 9-letniego chłopca.

Na powyższą opinię Związku organ powołał się w uzasadnieniu decyzji cytując jego fragmenty, pomimo tego, że zawarte w w/w piśmie stwierdzenia nie stanowią precyzyjnej odpowiedzi na pytania zgłoszone przez organ. Stwierdzenia te mają charakter ogólny, nie zawierają zaś analizy indywidualnego przypadku skarżącego. Ponadto zauważyć należy, iż stwierdzenie Związku, na które także powołał się organ w zaskarżonej decyzji, iż wiek 9 lat uniemożliwiał wstąpienie do AK, a znajomość struktury organizacyjnej w okresie okupacji nie może dowodzić przynależności do AK, jest lakoniczne, a wydający je Związek nie wskazał co stanowiło podstawę do wydania takiej opinii.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego Kierownik zwrócił się także do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z zapytaniem czy w latach 1942-1944 na terenie gminy [...] prowadził działalność pluton ,,Przetycz", jakie było jego usytuowanie w strukturach Armii Krajowej, jaki był związek tego plutonu z 13 Pułkiem Piechoty, a także czy wśród kadry dowódczej tej jednostki występowała osoba o pseudonimie ,,Drwal".

W odpowiedzi na powyższe pismo IPN poinformował, iż w dostępnej literaturze historycznej brak informacji na tego typu poziomie uszczegółowienia. Wiadomo, iż 13 pułk Piechoty AK powstał w 1944 r. w lasach koło wsi [...] w ramach przygotowań obwodu AK do akcji ,,Burza". W jego skład weszły kompanie 3,7,8 i 9 niestety w opracowaniach nie wymienia się plutonów tworzących określone kompanie. Jednocześnie IPN wskazał, iż pomocnym w poszukiwaniu w/w informacji może okazać się Koło Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.

Wskazać w tym miejscu należy, iż organ zaniechał podjęcia wskazanej przez IPN czynności, nie zwracając się do Koła Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych o niezbędne informacje, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie. Zwrócić należy uwagę, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, iż Koło o którym mowa powyżej wydało w dniu [...] kwietnia 2006 r. zaświadczenie o współpracy skarżącego z Ruchem Oporu AK (zaświadczenie to powołane zostało w rekomendacji z [...] stycznia 2008 r. Związku Inwalidów Wojennych RP stanowiącego załącznik do wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich). Zatem niewątpliwie za celowe uznać należy zwrócenie się przez organ do w/w organizacji z pytaniem o charakter i zakres współpracy, o której mowa była w zaświadczeniu z [...] kwietnia 2006 r., co umożliwić mogłoby ustalenie czy współpraca ta spełniała przesłanki pełnienia przez skarżącego służby w AK rozumieniu ustawy.

Wykonując kolejne wskazanie Sądu zawarte w wyroku z 15 października 2009 r. dotyczące powołanych przez skarżącego świadków: W.S. i M.R., organ w ramach ponownego rozpoznania sprawy dokonał przesłuchania świadka M.R. (przesłuchania na wniosek Kierownika dokonał Urząd Gminy). Z uwagi na śmierć W.S., przesłuchanie go jako drugiego świadka nie było możliwe.

Ocena w/w dowodów zawarta została przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mianowicie organ wskazał, iż przesłuchany w dniu [...] sierpnia 2010 r. M.R. zeznał, iż nie jest w stanie przypomnieć sobie działalności T.S.. Dalej zaś organ lakonicznie wskazał, iż pisemne oświadczenie świadka z dnia [...] kwietnia 2006 r. uznać należy za niewiarygodne. Zwrócić należy uwagę, iż organ nie uwzględnił przy ocenie dowodu z zeznań świadka upływu czasu od daty złożenia pisemnego oświadczenia przez świadka (4 lata), ewentualnego pogorszenia jego stanu zdrowia nie tylko z uwagi na podeszły wiek, ale też przebytą chorobę, na co zwrócił uwagę w toku postępowania administracyjnego skarżący. Powyższe okoliczności mogły mieć niewątpliwie wpływ na treść złożonych w dniu [...] sierpnia 2010 r. zeznań świadka do protokołu. Jednocześnie zaś organ nie wskazał z jakich przyczyn odmówił wiarygodności oświadczeniu świadka z dnia [...] kwietnia 2006 r., a które było jednym z dowodów powołanych przez skarżącego we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Natomiast jak wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odnosząc się do pisemnego oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2006 r. drugiego powołanego przez skarżącego świadka W.S., także odmówił mu wiarygodności opierając się na stwierdzeniu, iż analiza akt administracyjnych W.S. wskazuje, że podpis złożony na w/w oświadczeniu nie jest podpisem W.S.. Zauważyć należy jednak, iż powyższe stwierdzenie nie zostało przez organ poparte żadnymi innymi środkami dowodowymi np. ekspertyzą grafologiczną. Zdaniem Sądu odmowa wiarygodności pisemnego oświadczenia powołanego przez stronę świadka nie może opierać się tylko i wyłącznie na ocenie organu co do autentyczności podpisu świadka, gdyż organ ten nie dysponuje wystarczającą wiedzą specjalistyczną z tego zakresu. Organ nie wziął przy tym pod uwagę faktu, iż zmiana podpisu wywołana może być wieloma czynnikami np. schorzeniami, chorobą, wiekiem osoby składającej podpis. Dokonanie przez organ w/w oceny dowodu w postaci oświadczenia świadka można zatem uznać za dowolne. Zdaniem Sądu aby odmówić wiarygodności dowodom w postaci oświadczeń powołanych przez skarżącego obu świadków organ winien odnieść się przede wszystkim do akt administracyjnych dotyczących przyznania uprawnień kombatanckich w/w świadków, tam poszukując ewentualnych sprzeczności, które mogłyby uzasadnić odmowę wiarygodności oświadczeń świadków.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja podjęta została - ze względu na niewyjaśnienie stanu faktycznego (art. 7 , 77 § 1 , 80 Kpa) i wady jej uzasadnienia (art. 107 § 3 Kpa) oraz niewykonanie wskazań nałożonych na organ poprzednim wyrokiem WSA z dnia 15 października 2009 r. (art. 153 p.p.s.a.), z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało jej uchylenie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu będzie uwzględnienie uwag zawartych w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy.

W przedmiocie przyznania pełnomocnikowi skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o treść art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).