Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 29/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 4 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2020 roku sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]- zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy [...], decyzją z [...] maja 2019 r. o nr [...], odmówił L. F. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad bratem - W. G., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż L. F. złożyła w siedzibie tut. Organu wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem W. G., który orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr [...] z dnia [...] września 2002 r. został uznany za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji przed ukończeniem 16 roku życia.

W związku z powyższym po przeprowadzeniu analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, decyzją Burmistrza Gminy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. ustalono L. F. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad bratem na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r.

Dalej wskazano, iż w dniu [...] marca 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek L. F. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad bratem W. G., wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy W związku z powyższym, mając na uwadze art. 17 ust. 1 pkt 4 w nawiązaniu do art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ pismem [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. zwrócił się do wnioskodawcy o wskazanie sytuacji rodziców osoby wymagającej opieki, poprzez określenie czy ww. osoby żyją, czy zostały pozbawione praw rodzicielskich, lub czy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dokonanych ustaleń wynika, iż matka W. G. zmarła w 1993 r., natomiast G. M. G. żyje, jest uprawniony do pobierania renty rodzinnej, a także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu L. F. spełnia przesłanki do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem W. G. . Natomiast brak jest podstawy prawnej do ustalenia L. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona nie spełnia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1, ust. 1 a oraz ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na dzień sporządzenia niniejszej decyzji administracyjnej L. F. na mocy decyzji Burmistrza Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. pozostaje uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] października 2019 r. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto w myśl art. 17 ust. 1 oraz ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny jednakże tylko w sytuacji, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; oraz nie ma osób, o których mowa powyżej lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego matka osoby uprawnionej zmarła dnia [...] kwietnia 1993 r. jednakże ojciec W. G. żyje, nie został pozbawiony praw rodzicielskich, a także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik L. F. zarzucając naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego W. G. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim pomimo, że zobowiązany w pierwszej kolejności ojciec niepełnosprawnego jest schorowanym, zależnym od osób trzecich emerytem;

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust, lb ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje 011 prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.;

- przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium"), decyzją z [...] listopada 2019 r. o nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść przepisu art. 17 ust. 1 i 1a ustawy świadczeniach rodzinnych, a następnie zauważyło L. F. jest siostrą, czyli inną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec brata, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Matka L. F. i W. G. nie żyje, żyje jednak ojciec, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO zauważył, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego nie jest samo pobieranie świadczenia, lecz zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej poprzez stworzenie rekompensaty utraconych, wobec braku podejmowania zatrudnienia; ewentualnych zarobków. Kolegium uznało zarzut, że organ nie przeprowadził postępowania na okoliczność stanu zdrowia ojca osoby niepełnosprawnej w celu ustalenia, czy jest on w stanie sprawować opiekę za nietrafiony z uwagi na to, że ustawodawca określił, że tylko znaczny stopień niepełnosprawności uniemożliwia sprawowanie opieki osobie zobowiązanej w pierwszej kolejności i tym samym umożliwia ubieganie się o to świadczenie osobom zobowiązanym w dalszej kolejności. Oznacza to, że ustalenia organu administracji publicznej w tym zakresie i tak nie mogłyby prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze w sytuacji gdy ojciec żyje i nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Zdaniem SKO, w sprawie zachodzi sytuacja określona w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, będąca przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Bez znaczenia w tej sytuacji pozostają argumenty podnoszone przez pełnomocnika odnośnie do przeszkody w postaci pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, choć Kolegium w pełni je podziela. Zauważono też , iż w odwołaniu pełnomocnik L. F. wskazał również na błędne zastosowanie przez Burmistrza Gminy [...] art. 17 ust. 1b ustawy, co w sprawie nie powinno być podnoszone, gdyż W. G. jest osobą niepełnosprawną od urodzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. F., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. w sprawie o nr [...] i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] marca 2019 r.

W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnego W. G. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, pomimo, że zobowiązany w pierwszej kolejności ojciec niepełnosprawnego jest schorowanym, zależnym od osób trzecich emerytem.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego L. F. złożyła oświadczenie, że w przypadku przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad W. G., wnosi ona o uchylenie decyzji o nr [...] wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Dalej stwierdzono, iż jakkolwiek literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez Kolegium, jednakże w okolicznościach przedmiotowej sprawy taka wykładnia nie jest wystarczająca. Skarżąca przywołała pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych iż, w sytuacji jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy mieć na względzie również cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Strona skarżąca zauważyła, że Kolegium uznało, iż skarżąca, jako siostra niepełnosprawnego brata W. G. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, iż zobowiązany do opieki w pierwszej kolejności ojciec W. G., który żyje oraz nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ nie podjął jednak żadnych czynności, aby ustalić, w jakim stanie zdrowotnym znajduje się obecnie ojciec W. G. oraz czy zdrowotnie jest on w stanie opiekować się swoim synem. Podkreślono należy, że L. F. opiekuje się również swoim schorowanym ojcem, który nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb. Trudno więc wymagać, aby schorowany ojciec opiekował się swoim niepełnosprawnym synem. Ponadto biorąc pod uwagę fakt, iż pobiera on rentę nie mógłby być on beneficjentem przedmiotowego świadczenia. W sytuacji bowiem, jak w niniejszej sprawie, gdy matka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie żyje, zaś ojciec jest osobą w starszym wieku i cierpiącym na liczne schorzenia, sprawowanie przez niego opieki nad synem jest de facto niemożliwe. uznanie możliwości sprawowania opieki przez ojca jest wyłącznie teoretyczne. Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi więc do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności (siostra), prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym bratem, zostałaby tej opieki pozbawiony, co jest niedopuszczalne. Strona skarżąca wskazał również, iż fakt, że stan zdrowia rodzica osoby wymagającej opieki uniemożliwia mu sprawowanie tej opieki, nie musi być wykazany orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, lecz może być wykazany również innymi dowodami. Przedłożenie takiego orzeczenia nie jest, bowiem warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, czy stan zdrowia rodzica uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r., a zatem przyjąć należy, że znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego, w szczególności art. 75 § 1 k.p.a., który przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Odpowiadając na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – w dalszej zwana w skrócie jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji SKO w [...] stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.jDz.U. z 2020 poz. 111 ) – dalej w skrócie: "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) opiekunowi faktycznemu dziecka 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie art. 17 ust. 1a u.ś.r. świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w zaistniałych okolicznościach słuszne jest wydanie rozstrzygnięcia będącego wynikiem wyłącznie wykładni literalnej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., czy też może istnieją dostatecznie uzasadnione racje mające swe źródło w wartościach konstytucyjnych, które nakazywałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej siostrą osoby wymagającej opieki, z uwagi na jej rezygnację z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, w sytuacji, gdy ojciec skarżącej (i jej niepełnosprawnego brata) żyje i nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki z dnia 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16, z 07 maja 2020 r o sygn. akt I OSK 2831/19 – dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym: "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W świetle powyższych rozważań uznać należało za w pełni usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, wykluczającą siostrę niepełnosprawnego wymagającego opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy ojciec niepełnosprawnego nie może wprawdzie wykonywać opieki z powodu złego stanu zdrowia, lecz nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Każdorazowa, formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby w pewny sytuacjach doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (patrz. wyrok NSA z 07 maja 2020 r o sygn. akt I OSK 2831/19 – dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zaniechały wyjaśniania, czy żyjący ojciec W. G., a więc osoba o której mowa art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. z przyczyn obiektywnych jest w stanie zapewnić opiekę niepełnosprawnemu synowi, który zgodnie z orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Skarżąca konsekwentnie utrzymuje, iż sprawuje opiekę nie tylko nad niepełnosprawnym bratem lecz również nad schorowanym ojcem. Z akt sprawy nie wynika jednak jaki jest stan zdrowia jej ojca. Z kopi legitymacji emeryta-rencisty ZUS wynika jedynie, iż G. G. ma aktualnie [...] lata (rocznika [...]). Z kolei pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż pobiera on renetę rodzinną. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika nadto, aby G. G. pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z córka L. i synem W. ..

Powyższe informacje są niewystarczająca do oceny, czy G. G. obiektywnie jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem. Oceny takiej można, jak wyżej wskazano, dokonać, opierając się na innych dowodach, które winna również dostarczyć skarżąca, a także kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Okoliczności obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad synem przez G. G. ustalone mogą być przykładowo na podstawie wywiadu środowiskowego, zaświadczeń lekarskich, zeznań. W ocenie Sądu skarżąca winna być zobowiązana do przedłożenia stosownych dowodów, dokumentacji, nie jest bowiem wystarczające ustalenie, że faktycznie ona opiekuje się bratem. Jak wyżej wskazano konieczne jest wyjaśnienie czy obiektywnie, z uwagi na stan zdrowia jej ojciec, nie może wykonywać opieki nad niepełnosprawnym synem. Jako, że organy zaniechały wyjaśniani powyższej kwestii stwierdzić należy, iż konsekwencją błędnej wykładni przepisów art. 17 ust. 1pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. było także naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie ojciec skarżącej, a jest w stanie opiekować się synem W. . W świetle aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie G. G. jest w stanie sprawować opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko rodzic niepełnosprawny w stopniu znacznym, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad tego wymagającym dzieckiem.

W drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych (zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności - art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) istotne było ustalenie, czy G. G. z uwagi na swój stan zdrowia i wiek jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad niepełnosprawnym synem. Zaniechanie ustaleń w tym zakresie wskazuje na to, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (patrz wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2020 o sygn. akt II SA/Po 25/20 - dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczyć przy tym należy, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, pobieranie przez jej ojca renty rodzinnej, nie może stanowić przesłanki do przyznanie na jej rzecz wnioskowanego świadczenia. Nie stanowi to bowiem przesłanki obiektywnej, o jakiej mowa wyżej, uniemożliwiającej sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem, a jedynie wpływa na uprawnienie G. G. do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.).

Sąd dostrzegł, iż w swoim uzasadnieniu SKO w [...] zawarło stwierdzenie, że podziela zarzuty pełnomocnika skarżącej dotyczące stwierdzonej przez organ I instancji przeszkody do przyznania wnioskowego świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania przez L. F. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Także zdaniem Sądu nie było przeszkód, by skarżąca jako uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzyskanego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem (decyzja Burmistrza Gminy [...] z [...] grudnia 2018 r).) wystąpiła o świadczenia pielęgnacyjne na ten sam cel. Sąd podziela pogląd aktualnie prezentowany w orzecznictwie, iż co prawda, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to jednak – w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r. - w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (por. wyroki: NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. I OSK 2758/17, WSA w Gdańsku z 10 października 2019 r. sygn. III SA/Gd 528/19, WSA w Łodzi z 3 września 2019 r., sygn. II SA/Łd 201/19, WSA w Białymstoku z 23 maja 2019 r., sygn. II SA/Bk 255/19, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy, jeśli organ przyzna jej świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Sądu takie oświadczenie strony powinno poskutkować wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie – w razie spełnienia przesłanek – wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, zaś pominięcie treści takiego oświadczenia stanowi naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 904/17, dostępny j.w.). Zwrócić należy bowiem uwagę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (patrz. wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2019 r. o sygn. akt II SA/Po 657/19 - dostępny j.w.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokona oceny, czy ojciec niepełnosprawnego może obiektywnie sprawować opiekę nad synem i czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia .

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 265).