Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 906/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędziowie NSA Andrzej Kuba (spr.) del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 21 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 118/10 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [..] listopada 2009 r. nr [..] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 118/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [..] listopada 2009 r. nr [..] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, oddalił skargę.

Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia:

Decyzją z dnia [..] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania T. K. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [..] września 2009 r. nr [..] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską ustalającą, że T. K. otrzymał z egzaminu wynik negatywny wobec uzyskania [..] punków na minimum [..], utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ wskazał, że w jego ocenie wszystkie pytania testowe zostały sformułowane w sposób pozwalający na udzielenie jedynej poprawnej odpowiedzi z podanych propozycji. Tym samym test odpowiadał kryteriom podanym w art. 338 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Odnosząc się do prawidłowości odpowiedzi na pytanie nr 84, organ wskazał, że w jego ocenie była ona zawarta w punkcie "C", co wynikało z art. 49 k.r.o. Organ odwoławczy wywiódł, że wskazując na tytuły rozdziałów zawartych w Tytule I. "Małżeństwo" Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy uznać, że pytanie nr 84 jednoznacznie odwoływało się do regulacji ustroju majątkowego małżonków. Stąd twierdzenie skarżącego, że w odpowiedzi "C" nie wskazano o jaki charakter praw chodziło (majątkowych czy również osobistych) było niezasadne. Powołując się na art. 33 pkt 9 k.r.o. Minister podkreślił, że treść odpowiedzi zawarta pod punktem "C" była literalnym brzmieniem tego przepisu. Natomiast przepis art. 49 § 1 k.r.o. w punkcie 1 i pkt 5 wyraźnie wykluczał jako odpowiedzi poprawne zawarte w pytaniu pod pkt "A" i "B". Istota pytania nr 84 polegała na tym, o jakie prawa majątkowe należące do majątku osobistego jednego z małżonków (art. 33 k.r.o.) można rozszerzyć umową małżeńską majątkową wspólność ustawową, mając na uwadze negatywny katalog tego rozszerzenia podany w art. 49 k.r.o. Wskazanie jednoznacznie na Kodeks rodzinny i opiekuńczy dawało możliwość udzielania odpowiedzi przez zdającego przy znajomości przepisów art. 33 i art. 49. Ponieważ w pytaniu wyraźnie określono, iż chodzi o umowę małżeńską majątkową, nie było potrzeby powtarzania tego ograniczenia w odpowiedzi "C", gdyż zdaniem Ministra oczywistym było, że chodziło wyłącznie o prawa autorskie i pokrewne o takim charakterze. W treści pytania jest mowa o umowie majątkowej małżeńskiej i o wspólności majątkowej, a te dotyczą wyłącznie stosunków majątkowych między małżonkami. Ustawodawca w art. 33 pkt 9 k.r.o. zaliczył do majątku osobistego małżonka prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy nie dodając, że chodzi wyłącznie o te prawa mające charakter majątkowy, gdyż nie było takiej potrzeby, bowiem, zdaniem Ministra, oczywistym jest, że w kontekście majątku osobistego chodzi o prawa majątkowe. Zatem treść odpowiedzi "C" stanowi powtórzenie sformułowania z art. 33 pkt 9 k.r.o., do udzielenia której wystarczającym była znajomość przepisów tego kodeksu, bez konieczności sięgania do przepisów innych ustaw. Nadto sama treść art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczały jako prawidłowe odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B", co pozostawiało jedyną możliwość zakreślenia odpowiedzi "C". Odnosząc się do prawidłowości odpowiedzi na pytanie nr 85, w ocenie organu należało udzielić odpowiedzi poprawnej zawartej pod punktem "A". Odpowiedź ta wynikała z art. 6110 k.r.o., a nie z art. 6116 k.r.o., na który powołał się skarżący. Nie zauważył on bowiem, że art. 6116 k.r.o. dotyczy innej materii. Pytanie odnosiło się do materialnoprawnych przesłanek wytoczenia powództwa o ustalenie macierzyństwa określonych w art. 6110 k.r.o., a nie do przesłanek legitymacji prokuratora do wystąpienia z takim powództwem, który może z nim wystąpić wyłącznie w sytuacjach wynikających z art. 6110 k.r.o., jeżeli jednocześnie zachodzą okoliczności wskazane w art. 6116 k.r.o. Zdaniem organu administracji argumentacja skarżącego prowadziłaby do wniosku, iż sąd może uznać macierzyństwo jednej kobiety, w sytuacji gdy w stosunku do tego samego dziecka macierzyństwo innej kobiety, wpisane do aktu urodzenia dziecka, nie zostało jeszcze zaprzeczone. Natomiast logika art. 6110 k.r.o. jest taka, że wystąpienie z powództwem o ustalenie macierzyństwa nie może prowadzić do konfliktu pomiędzy ustaleniem sądu a treścią aktu urodzenia dziecka. Minister nie uwzględnił również argumentacji skarżącego, iż ustalenie macierzyństwa może nastąpić w przypadku braku aktu urodzenia dziecka, bowiem w takiej sytuacji Prawo o aktach stanu cywilnego (art. 32 w zw. z art. 33 tej ustawy) przewiduje ustalenie treści aktu stanu cywilnego w drodze orzeczenia sądu, m.in. na wniosek prokuratora. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę T. K. wskazał, że egzamin wstępny na aplikację radcowską polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu: wiedzy z dziedzin wskazanych w art. 331 ust. 3 u.r.p. W ocenie Sądu zakres przedmiotowy egzaminu nie wykraczał poza treść wymienionego przepisu. Stosownie do art. 339 ust. 1 u.r.p. egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Sąd wskazał, że skarżący zarzucił testowi nieprawidłowość pytania nr 84, jego niejasność i niemożność zakreślenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie. W jego ocenie, by prawidłowo udzielić na to pytanie odpowiedzi należało posiadać wiedzę z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz z ustawy Prawo własności przemysłowej, bowiem sama znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego była niewystarczająca. Jednakże koniecznej znajomości tych aktów normatywnych nie przewidywał przepis art. 331 ust. 3 u.r.p., co stanowiło podstawę do uznania odpowiedzi udzielonej przez skarżącego na pytanie nr 84 za prawidłową. Jednocześnie skarżący podkreślał, że w kluczu odpowiedzi prawidłowych wskazano jako podstawę prawną jedynie art. 49 k.r.o., natomiast Minister prawidłowość odpowiedzi "C" wyprowadził przy dodatkowym zastosowaniu przepisu art. 33 tej ustawy. Odnosząc się do powyższego zarzutu Sąd wskazał, że należy zauważyć, że zdający nie znając klucza odpowiedzi byli obowiązani udzielić odpowiedzi poprawnej na pytanie nr 84 na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwoływało się pytanie. Nie jest zatem istotne czy Minister Sprawiedliwości, wyjaśniając poprawność odpowiedzi zawartej pod pkt "C", oparł się dodatkowo na przepisie art. 33 k.r.o., gdyż w istocie jej prawidłowość wynikała z art. 49 tej ustawy. W ocenie Sądu dla udzielenia odpowiedzi prawidłowej wystarczającą była znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd zarzut przekroczenia art. 331 ust. 3 u.r.p. nie był zasadny. Pytanie było sprecyzowane jasno i jednoznacznie, a na wskazane odpowiedzi można było udzielić jedynie jednej prawidłowej odpowiedzi –

"C": "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na:

A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,

B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy".

Zdaniem Sądu przepisy art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. eliminowały wprost jako odpowiedzi poprawne podane w pkt "A" i "B". Zgodnie z tymi przepisami nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny (art. 49 § 1 pkt 1) oraz na niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (art. 49 § 1 pkt 5). Jak wynika z treści przytoczonych przepisów odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B" były cytatami przepisów art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczającymi rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej przez umowę majątkową zawartą przez małżonków. Już chociażby z tego powodu jedyną poprawną odpowiedzią do zakreślenia w tym pytaniu była odpowiedź "C". Zdaniem Sądu nie można uznać za błąd lub nieprawidłowość to, że Minister Sprawiedliwości wyjaśniając wszechstronnie sprawę zastosował się do przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W tym bowiem celu sięgnął po przepis art. 33 k.r.o., by wskazać na relację jego zapisów do art. 49 k.r.o. I tak, art. 33 w pkt 2 do majątku osobistego każdego z małżonków zaliczył przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, a w pkt 7 wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków.

W odpowiedziach "A’ i "B" do tych przedmiotów majątkowych i wierzytelności użyto czasu przyszłego co jest zrozumiałe w kontekście art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5, gdyż przepis art. 33 k.r.o. określa sytuację małżonka, który już te przedmioty majątkowe i wierzytelności nabył, natomiast przepis art. 49 § 1 pkt 1 i 5 k.r.o. stanowi o sytuacji przyszłej, w której małżonek jeszcze nie wszedł w ich posiadanie. Sąd wskazał, że przepis art. 33 w pkt 9 k.r.o. zalicza do praw majątkowych osobistych małżonka również prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Podkreślenia wymaga, że zaliczenie to dotyczy wyłącznie praw majątkowych, gdyż jak określa to wymieniony pkt 9 "Do majątku osobistego...", a więc nie chodzi o prawa autorskie itp. o charakterze niemajątkowym. Jednocześnie prawa określone w art. 33 pkt 9 nie zostały wymienione w art. 49 k.r.o., co wskazuje na wyłączenie tych praw z ograniczenia rozporządzeniem nimi w trybie umownego rozszerzenia wspólności majątkowej małżeńskiej. Natomiast prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (art. 33 pkt 5 k.r.o.) zostały expressis verbis wymienione w art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o. jako niepodlegające postanowieniom umowy majątkowej małżeńskiej. Zwracając zatem uwagę na treść pytania nawiązującą wprost do umowy o charakterze majątkowej, rozpatrywanie prawidłowości odpowiedzi w aspekcie praw osobistych o charakterze niemajątkowym musiało prowadzić zdającego w kierunku niewłaściwym.

Odnosząc się do zakwestionowanego pytania nr 85, Sąd wskazał, że "zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, można żądać ustalenia macierzyństwa:

A. wyłącznie w przypadku, jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone,

B. w każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia, że kobieta wpisana do aktu urodzenia dziecka jako jego matka w rzeczywistości nią nie jest,

C. wyłącznie w przypadku, gdy dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego z udziałem komórek lub organów innej kobiety niż ta, która urodziła dziecko."

Skarżący udzielił odpowiedzi "B" przy prawidłowej "A". W ocenie Sądu pierwszej instancji prawidłowa odpowiedź wynikała wprost z art. 6110 § 1 k.r.o. - jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa. Natomiast nieprawidłowości odpowiedzi udzielonej przez skarżącego należy poszukiwać w art. 6112 § 1 k.r.o. - jeżeli w akcie urodzenia jest wpisana jako matka kobieta, która dziecka nie urodziła, można żądać zaprzeczenia macierzyństwa. W pytaniu chodziło o prawo do ustalenia macierzyństwa, a nie do jego zaprzeczenia. Zatem jedyną prawdziwą odpowiedź można było wyprowadzić z art. 6110 § 1 k.r.o. Pytanie nie zawierało obowiązku wskazania kto może wystąpić o ustalenie macierzyństwa, stąd dywagacje na ten temat dotyczące uprawnień prokuratora, wynikających z art. 6112 k.r.o., nie znajdowały szczególnego uzasadnienia. Wystarczającym była znajomość przepisu art. 6110 § 1 k.r.o., którego cytatem była odpowiedź "A" wskazana jako prawidłowa. Rozumienie wyrażeń "wyłącznie" i "w każdym przypadku" należało zatem odnieść do zwrotu zawartego w pytaniu "...może żądać ustalenia macierzyństwa" w tym znaczeniu, iż nie chodziło o zaprzeczenie macierzyństwa lub zaprzeczenie ojcostwa, lecz wyłącznie o ustalenie macierzyństwa. Ta możliwość natomiast została wskazana w art. 6110 k.r.o. stanowiącym prawną podstawę właściwej odpowiedzi. To, że powołany przepis wszedł w życie na kilka miesięcy przed egzaminem nie zwalniało zdających z jego znajomości, gdyż egzamin opierał się na przepisach prawa aktualnego w dacie jego składania.

T. K. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w części dotyczącej pytań numer 84 i 85, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie tego wyroku w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych zarzucił naruszenie tego przepisu przez błędną jego wykładnię, to jest przyjęcie, iż skarżący nie udzielił prawidłowej odpowiedzi na żadne ze wskazanych pytań pomimo prawidłowej konstrukcji tych pytań.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zakwestionował pogląd Sądu pierwszej instancji, że można drogą eliminacji wskazać prawidłowe odpowiedzi na pytanie nr 84. W ocenie jednak skarżącego nie mogą być formułowane pytania tak, aby dochodzić do właściwej odpowiedzi drogą eliminacji. Zdaniem skarżącego żadna ze wskazanych odpowiedzi w pytaniu numer 84 nie była prawidłowa z uwagi na dualistyczny charakter praw wymienionych w punkcie "C" pytania numer 84. Kasator wskazał, że prawa autorskie i inne prawa na dobrach niematerialnych to prawa niemajątkowe (prawa osobiste twórcy) i prawa majątkowe. Zdaniem kasatora zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku, o prawach autorskich i prawach pokrewnych, praw niemajątkowych nie można ani się zrzec, ani zbyć z uwagi na ich ścisły związek z osobą twórcy. Przedmiotem obrotu mogą być tylko majątkowe prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Zatem w ocenie skarżącego pytanie numer 84 i zestaw odpowiedzi do tego pytania nie spełnia wymogów precyzyjności i jednoznaczności. W ocenie kasatora dla wyeliminowania wszelkich wątpliwości związanych z dualistyczną konstrukcją praw autorskich i innych praw podobnych, przy odpowiedzi punktu C należało użyć słowa "majątkowe" Zdaniem skarżącego art. 6116 k.r.o. jest przepisem materialnoprawnym uprawniającym prokuratora do wystąpienia z powództwem o ustalenie macierzyństwa, jeżeli jest ono nieznane, a wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego, a stanowisko prokuratora w tych sprawach jest niezależne od stanowiska zainteresowanych osób i nie jest pochodne od ich uprawnień. W świetle przepisów k.r.o. prokurator nie występuje na rzecz żadnej z osób uprawnionych.

Odnosząc się do zarzutu konstrukcji pytania numer 85 kasator wskazał, że nie była na tyle precyzyjna i jednoznaczna, by pozwalała na wybór tylko jednej spośród trzech odpowiedzi jako prawidłowej. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną z treści przepisu art., 6110 k.r.o. nie wynika, iż można wystąpić o ustalenie macierzyństwa "wyłącznie" w przypadku sporządzenia aktu urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia i dziecka jako jego matki zostało zaprzeczone. Dodanie słowa "wyłącznie" do odpowiedzi zawartej w punkcie "A" pytania numer 85, zmienia relacje pomiędzy pytaniem a odpowiedzią, zaś kryteria wynikające z przepisu art. 6110 k.r.o. stają się niejednoznaczne. Dodanie do pytania "A" słowa "wyłącznie" zrodziło u skarżącego wątpliwości, czy art., 6110 k.r.o. obejmuje wszystkie sytuacje, przy zaistnieniu których można wystąpić o ustalenie macierzyństwa, ponieważ nie odpowiada to wymogom logiki. W ocenie kasatora przy tworzeniu prawa nie zawsze jest możliwe precyzyjne ujęcie wszystkich stanów faktycznych, które mogą zaistnieć w życiu i wymagają podjęcia określonych działań prawnych, np. nie sporządzono aktu urodzenia dziecka, ponieważ nie zgłoszono urodzenia dziecka albo nie ma pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej z uwagi na poród w domu lub z innych przyczyn. W podanych przypadkach w ocenie kasatora nie ma możliwości prawnej uregulowania tych spraw w trybie przepisów o aktach stanu cywilnego, a tylko w procesie o ustalenie macierzyństwa. Kasator zarzucił, że w związku z dodaniem słowa "wyłącznie" do odpowiedzi zamieszczonej w punkcie "A" pytania numer 85 powstały dodatkowe wątpliwości u zdającego, z uwagi na treść art. 6116 k.r.o. uprawniającego prokuratora do wystąpienia z powództwem o ustalenie macierzyństwa, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Zdaniem kasator, gdyby do odpowiedzi w punkcie "A" nie dodano słowa "wyłącznie" nie powstałyby wątpliwości i nie zachodziłaby potrzeba rozważania kompetencji prokuratora i czy przepis art. 6116 ma charakter materialnoprawny, ponieważ odpowiedź w punkcie "A" odpowiadałaby kryteriom przewidzianym w art. 6110 § 1 k.r.o.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Skarżący podniósł jedyny zarzut naruszenia przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego.

Przepis ten w dacie przystępowania skarżącego do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską stanowił, że prawidłowość odpowiedzi (egzaminu wstępnego na aplikację radcowską) ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego (art. 339 ust. 1a) oraz że pozytywny wynik z egzaminu wstepnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (art. 339 ust. 3).

Zarzut naruszenia prawa materialnego – przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż skarżący nie udzielił prawidłowej odpowiedzi na żadne ze wskazanych pytań pomimo prawidłowej konstrukcji tych pytań, został uzasadniony przez skarżącego wadliwością dwóch pytań 84 i 85, których konstrukcja była wadliwa i nie spełniała kryteriów z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

W myśl omawianego przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Konsekwencją nieprawidłowej wg skarżącego konstrukcji pytania egzaminacyjnego nr 84 było uznanie, że udzielenie na nie poprawnej odpowiedzi było niemożliwe bez przyjęcia dodatkowych założeń.

Wbrew temu zarzutowi Sąd I instancji przyjął, że pytanie to zostało sformułowane w sposób prawidłowy, które to stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Treść pytania sprowadzała się do wskazania na jakie kategorie praw lub przedmiotów należących do majątku osobistego (wskazanych w art. 33 k.r.o.) można przez umowę małżeńską rozszerzyć wspólność majątkową.

Dla udzielenia prawidłowej odpowiedzi na omawiane pytanie wystarczającą była znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w szczególności zaś art. 49 § 1 k.r.o. zawierającego w tym zakresie negatywny katalog praw i przedmiotów. Pytanie zostało sformułowane jasno i jednoznacznie, ze wskazaniem na zawierający wyczerpującą regulację w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych Kodeks rodzinny i opiekuńczy, co oznaczało, iż prawidłowa odpowiedź wynikała z tego aktu prawnego. Stąd należy uznać, że na wskazane w teście pytanie można było udzielić tylko jednej prawidłowej odpowiedzi – "C".

Przepisy art. 49 § 1 pkt 1 i 5 k.r.o. wprost eliminowały jako poprawne odpowiedzi podane w pkt "A" i "B", będące cytatami wskazanych przepisów, wykluczające rozszerzenie wspólności majątkowej przez umowę majątkową zawartą przez małżonków. Odpowiedź "C" nie akcentowała rozróżnienia praw autorskich o charakterze osobistym i majątkowym, ale dla wprowadzenia takiego rozróżnienia nie było uzasadnienia. Pytanie dotyczyło bowiem umów majątkowych małżeńskich. Zastrzeżenie co do "majątkowego zakresu" pytania zostało w jego treści wyraźnie zawarte, skoro jest w nim mowa o "umowie majątkowej". Oczywistym jest zatem, że "umowa majątkowa małżeńska" mogła dotyczyć jedynie wskazanych w przepisie art. 33 pkt 9 k.r.o. "praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórczych", które mają charakter majątkowy.

O tym, iż niezbywalne prawa niemajątkowe (w tym prawa autorskie osobiste) nie należą do majątku wspólnego małżonków i nie można rozszerzyć na nie wspólności majątkowej, nie tyle jednak przesądza treść przepisu art. 33 pkt 5 k.r.o., ale okoliczność, iż wspólność majątkowa obejmuje tylko prawa majątkowe (v. Komentarz do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod red. K. Piaseckiego, Wyd. Prawnicze, W-wa 2000).

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wchodzi w zakres egzaminu na aplikację radcowską. Okoliczność, że znajduje się w nim odniesienie do praw autorskich i pokrewnych nie oznacza, iż pytanie w tym zakresie (mieszczące się w treści kodeksu) nie mogło być zawarte w teście, mimo że samo prawo autorskie nie znajdowało się na liście aktów prawnych objętych egzaminem.

Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął w tej kwestii w wyroku z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt II GSK 961/10 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnych wyrokach z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 155/10 i z dnia 12 kwietnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 280/10.

Uznanie prawidłowej konstrukcji spornego pytania, tj. zgodnego z wymogiem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, oraz okoliczność, że skarżący udzielił na nie błędnej odpowiedzi uzasadniało przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarga T. K. w tej części nie była uzasadniona.

Również brak było usprawiedliwionych podstaw do zakwestionowania pytania nr 85, na które odpowiedź znajdowała się w treści przepisu art. 6110 k.r.o. Pytanie niewątpliwie dotyczyło żądania ustalenia macierzyństwa, a nie jego zaprzeczenia. Z treści tego pytania jasno i jednoznacznie wynika, że chodzi o przypadek żądania ustalenia macierzyństwa.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 6110 § 1 k.r.o., jeżeli sporządzono akt urodzenia dziecka nieznanych rodziców albo macierzyństwo kobiety wpisanej w akcie urodzenia dziecka jako jego matka zostało zaprzeczone, można żądać ustalenia macierzyństwa i tej treści odpowiedź znajdowała się w pkt "A". Natomiast skarżący udzielił odpowiedzi zawartej w pkt "B", która była nieprawidłowa, gdyż samo podejrzenie, że kobieta wpisana do aktu urodzenia dziecka jako jego matka w rzeczywistości nią nie jest nie wystarczy do żądania ustalenia macierzyństwa na podstawie art. 6110 k.r.o. Koniecznym elementem takiego żądania jest wcześniejsze zaprzeczenie macierzyństwa, co wynika ewidentnie z treści omawianego przepisu art. 6110 k.r.o.

Jeszcze raz należy podkreślić, że prawidłowa odpowiedź wynikała wprost z art. 6110 k.r.o. i kandydat gdyby zapoznał się z tym przepisem nie powinien mieć najmniejszych wątpliwości jakiej odpowiedzi udzielić na pytanie nr 85, tym bardziej że odpowiedź "A" była wiernym cytatem tego przepisu.

Należy uznać za prawidłowe rozumienie Sądu I instancji wyrażeń "wyłącznie" i "w każdym przypadku", które należało odnieść do zwrotu zawartego w pytaniu "można żądać ustalenia macierzyństwa" w tym znaczeniu, iż nie chodziło o zaprzeczenie macierzyństwa lub zaprzeczenie ojcostwa lecz wyłącznie o ustalenie macierzyństwa. Ta możliwość natomiast została wskazana w art. 6110 k.r.o. stanowiącym prawną podstawę prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 85.

Ponieważ zgodnie z art. 339 ust. 1a ustawy o radcach prawnych prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego, a niewątpliwie omawiany przepis art. 6110 k.r.o. wszedł w życie na kilka miesięcy przed egzaminem kandydatów na aplikację, przystępujący do egzaminu wstępnego obowiązani byli zapoznać się z nim i udzielić odpowiedzi zgodnie z jego treścią.

Skoro także ostatnie z zakwestionowanych pytań przez skarżącego nie budzi zastrzeżeń i spełniało kryteria z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a odpowiedź na to pytanie, którą udzielił skarżący była wadliwa, to brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego pytania nr 85.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że ustalony przez komisję egzaminacyjną wynik egzaminu T. K. na 99 punktów, a więc poniżej 100 punktów, skutkuje nieuzyskaniem pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego określonego w art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Dlatego też skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.