Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1667/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1 i 2, art. 122, art. 180 par. 1, art. 181, art. 187, art. 188
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 10, art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2344
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe.
article: art. 49
journal: Dz.U. 2018 poz 511
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), sędzia WSA Monika Świercz, Protokolant referent Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od maja do października 2013 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed organami podatkowymi.

1.1. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister/organ odwoławczy) z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON/organ pierwszej instancji) z dnia [...] lutego 2017 r. umarzająca jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności R. S. (dalej: Skarżący lub Strona) jako byłego Prezesa Zarządu Zakładu R. Sp. z o.o. (dalej: Spółka) za zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej PFRON) za styczeń 2013 r. oraz ustalająca odpowiedzialność Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres: 2013/05 w kwocie głównej: 2.948 zł oraz w odsetkach 946 zł, 2013/06 w kwocie głównej: 3.170 zł oraz w odsetkach 989 zł, 2013/07 w kwocie głównej: 3.079 zł oraz w odsetkach 936 zł, 2013/08 w kwocie głównej: 2.914 zł oraz w odsetkach 861 zł, 2013/09 w kwocie głównej: 2.555 zł oraz w odsetkach 734 zł, 2013/10 w kwocie głównej: 2.533 zł oraz w odsetkach 706 zł naliczonych na dzień wydania decyzji.

1.2. Jak wynika z przedłożonych akt sprawy Prezes PFRON uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 24 lutego 2017 r. stwierdził, że na mocy art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 511; dalej: ustawa o rehabilitacji) zastosowanie znajduje art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.).

Ponadto według organu Skarżący w toku postępowania nie wykazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z dnia 16 grudnia 2013 r. nastąpił we właściwym czasie zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego. Zdaniem Prezesa PFRON właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość w niniejszej sprawie kończył się dnia 4 lipca 2013 r. tj. po upływie 14 dni od daty wymagalności pierwszego ostatecznie niezapłaconego zobowiązania Spółki na rzecz PFRON.

Jednocześnie za błędny uznał pogląd, zgodnie z którym okolicznością egzoneracyjną w niniejszej sprawie było przekonanie Strony, że zawarte i negocjowane przez Spółkę kontrakty pozwolą jej na odzyskanie płynności finansowej i dalszą działalność.

1.3. Skarżący w odwołaniu z dnia 14 marca 2017 r., wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w punkcie 2 i ustalenie, że nie ponosi odpowiedzialności za zaległości z tytułu wpłat na PFRON, a także przeprowadzenie dowodu z oświadczeń T. S. i L. W. na okoliczność toczenia od początku 2013 r. rozmów i negocjacji z wieloletnim kontrahentem S. Sp. z o.o. w W. jako generalnym wykonawcą prac modernizacyjnych na układzie odpopielania elektrofiltrów kotłów K1 i K2 w E., wartości kontraktu, przesuwania kilkakrotnie terminu rozpoczęcia prac, przesłania przez E. Sp. z o.o. harmonogramu tych prac w dniu 7 lutego 2014 r. - już w trakcie postępowania upadłościowego, braku sfinalizowania zlecenia z uwagi na zatrudnienie się w międzyczasie wykwalifikowanych pracowników Spółki w innych firmach.

W ocenie Skarżącego wcześniejsze niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bowiem przekonanie, że Spółka odzyska płynność finansową poparte było obiektywnymi faktami, a mianowicie perspektywą otrzymania dużego zlecenia na kwotę ok. 1,5 mln zł od wieloletniego kontrahenta – E. Sp. z o.o. w W., co potwierdzają przedłożone do odwołania oświadczenia T. S. i L. W.

Ponadto Strona zarzuciła organowi pierwszej instancji nietrafne ustalenie właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość jako 14-dniowy termin od dnia niewypłacalności przedsiębiorcy.

1.4. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie podzielił pogląd organu pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie zaszły pozytywne przesłanki przeniesienia na Stronę odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki określone w art. 116 § 1 O.p. W ocenie organu treść Uchwały nr 7 z dnia 19 września 2002 r. Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki oraz odpis z Krajowego Rejestru Sądowego potwierdzają, że Skarżący w okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 5 kwietnia 2016 r. czyli do dnia wykreślenia z Rejestru Przedsiębiorców, pełnił funkcję Prezesa Zarządu Spółki w czasie, kiedy powstały zobowiązania podatkowe przekształcone później w zaległość. Tym samym zobowiązania za okres od maja 2013 r. do października 2013 r. powstały w okresie, w którym Skarżący sprawował funkcję Prezesa Zarządu.

Według organu odwoławczego w sprawie zaistniała także druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu Spółki czyli bezskuteczność egzekucji z jej majątku. Zauważył przy tym, że pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. został złożony wniosek do Sądu Rejonowego w K. Wydział Gospodarczy o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Gospodarczy, postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. Akt [...] ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika Zakładu R. Sp. z o.o. Z kolei pismem z dnia 29 maja 2014 r. PFRON zgłosił wierzytelność w kategorii III, w kwocie głównej 21.902,80 zł oraz należnych od tej kwoty odsetkach 562 zł, razem w kwocie 22.464,80 zł. Sąd Rejonowy w K. pismem z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. Akt [...] poinformował PFRON, że w ostatecznym planie podziału funduszów masy upadłości Zakładu R. Sp. z o.o. zostały ujęte wierzytelności w kategorii I częściowo. Postanowieniem sygn. Akt [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Gospodarczy na podstawie art. 368 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.; dalej: u.p.u.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że "obecnie brak majątku upadłej wskutek zbycia jej składników i rozdysponowania w ten sposób środków na rzecz wierzycieli, przesądza o braku możliwości zaspokojenia dalszych wierzycieli, a w konsekwencji uzasadnia zakończenie postępowania upadłościowego na podstawie art. 368 ust 1 PrUpN." Powyższe potwierdza, że w postępowaniu upadłościowym Spółki PFRON nie uzyskał żadnych kwot z tytułu zaspokojenia należności objętych listą wierzytelności.

Ponadto Minister zgodził się ze stanowiskiem Prezesa PFRON, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające odpowiedzialność wymienione w art. 116 § 1 O.p., tj. - zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania upadłościowego lub wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy strony. Zdaniem Organu Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego.

Organ odwoławczy odnosząc się do twierdzenia Strony, zgodnie z którym nie było podstaw do ogłoszenia upadłości Spółki, bowiem przekonanie, że Spółka odzyska płynność finansową poparte było obiektywnymi faktami, a mianowicie perspektywą otrzymania dużego zlecenia stwierdził, że pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 u.p.u., tj. niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki i obligująca ją do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować zobowiązania wobec PFRON. Według niego przekonanie o odzyskaniu płynności finansowej w okolicznościach otrzymania dużego zlecenia zakwalifikować należy do przewidywalnego ryzyka gospodarczego.

Minister zwrócił uwagę, że dla oceny braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość należy wziąć pod uwagę staranność członka zarządu w prowadzeniu spraw Spółki, podejmowane przez niego działania w celu prawidłowego jej funkcjonowania i wypłacalności. Organ wskazał, że z materiału dowodowego nie wynika, iż pomimo utraconej płynności finansowej firmy w 2012 r., jak Strona sama wskazuje w piśmie z dnia 21 lipca 2016 r., zgłoszono wniosek do właściwego sądu o ogłoszenie upadłości Spółki lub wszczęcie postępowania układowego. Spółka będąc zobowiązaną do dokonywania obowiązkowych wpłat wobec PFRON jak wynika ze zgłoszonej wierzytelności nie wywiązywała się z obowiązku wpłat na PFRON już od maja 2013 r., a więc w czasie pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Spółki przez Skarżącego. Mając powyższe na uwadze za bezpodstawny uznał Minister zarzut, iż Skarżący nie może odpowiadać za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w odpowiednim terminie, biorąc pod uwagę art. 21 u.p.u. - w brzmieniu obowiązującym w okresie sprawowania przez niego funkcji Prezesa Zarządu, jest nim termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań. Według organu Skarżący wniosek taki mógł zgłosić do dnia 4 lipca 2013 r., tj. po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za maj 2013 r. Zobowiązanie nie zostało zapłacone, a następnie zostało zgłoszone jako wierzytelność pismem z dnia 29 maja 2014 r.

Końcowo Minister zwrócił uwagę, że Strona nie przesłała istotnych dokumentów mających znaczenie w sprawie w postępowaniu przed organem odwoławczym. Natomiast przedstawione przez nią jako dowód oświadczenia T. S. i L. W. nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, a tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W ocenie Ministra perspektywa otrzymania zlecenia to stan przyszły i niepewny. Również z oświadczeń, w tym z oświadczenia T. S. z dnia 8 marca 2017 r. wynika, iż Spółka było potencjalnym podwykonawcą na negocjowanym przez E. Sp. z o.o. zleceniu, co nie jest równoznaczne z odzyskaniem płynności finansowej oraz możliwością uregulowania zobowiązań wobec wierzycieli.

2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. W skardze z dnia 23 maja 2018 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa PFRON z dnia [...] lutego 2017 r., oraz o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

2.2. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego, tj. art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 188 O.p., poprzez niepodjęcie przez organy obu instancji wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym nieprzeprowadzenie wszystkich zawnioskowanych przez Stronę dowodów oraz dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie wiadomości specjalnych bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, na podstawie wyłącznie arbitralnej oceny organów;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 116 § 1 pkt 1a i b O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez nieprzyjęcie przez organy obu instancji, że zgłoszenie wniosku o upadłość Spółki przez Stronę nastąpiło w czasie właściwym, bądź też w razie ustalenia, że zgłoszenie wniosku o upadłość przez stronę było spóźnione, że spóźnienie to nie było przez Stronę zawinione;

b) art. 21 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 u.p.u. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016 r., poprzez nieprawidłowe uznanie, że właściwym czasem do zgłoszenia przez Stronę wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki był dzień 4 lipca 2013 r., kiedy to upłynęło 14 dni od daty niezapłacenia na rzecz PFRON pierwszego niezrealizowanego zobowiązania.

2.3. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

3.3. Oceniając skarżoną decyzję w świetle wskazanych powyżej kryteriów uznać należy, że organy nie naruszyły przepisów prawa zarówno Ordynacji podatkowej jak i ustawy o rehabilitacji, czy ustawy Prawo upadłościowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3.4. Istotą sporu w sprawie jest ocena prawidłowości orzeczenia o odpowiedzialność Skarżącego jako prezesa zarządu Spółki za jej zaległości we wpłatach na PFRON, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez niego tej funkcji.

3.5. Na wstępie odnieść się należy do przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a odnoszących się do odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości. Zgodnie z art. 116 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, oraz nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W myśl art. 116 § 2 O.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 O.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Co do zasady o winie w niezgłoszeniu upadłości we właściwym czasie możemy mówić wtedy, gdy członek zarządu nie dopełni określonych przepisami szczególnymi wymogów związanych ze zgłoszeniem upadłości. Zasadniczo wymogi te zostały skonkretyzowane w ustawie Prawo upadłościowe obowiązującej w okresie, w którym Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki. W myśl art. 21 u.p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (ust. 2). Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 u.p.u.). Stosownie do regulacji zawartej w art. 11 u.p.u., dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika, będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2).

Jednocześnie Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że na organie spoczywa obowiązek wykazania tzw. przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu spółki tj. pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną zaległość spółki oraz bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, natomiast ciężar udowodnienia istnienia jakiejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności (przesłanki negatywnej), spoczywa na członku zarządu (tak: wyroki NSA: z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt I FSK 189/06, z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 371/08).

3.6. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że na etapie na którym sprawa zawisła przed Sądem nie jest sporne, że Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki w okresie kiedy upływał termin płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PRFON za okresy od maja do października 2013 r. (Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 5 kwietnia 2016 r.).

W zakresie przesłanki bezskuteczności egzekucji, wobec tego, że pojęcia tego nie wyjaśnia, ani ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani też ustawa Ordynacja podatkowa, uprawnione jest jego definiowanie zgodnie z wykładnią językową, jako "nie przynoszące pożądanych rezultatów". Bezskuteczność egzekucji będzie miała miejsce, gdy skierowanie egzekucji do całego majątku podatnika, w następstwie przeprowadzonych czynności i zastosowania, bądź próby zastosowania środków egzekucyjnych, nie dało wyniku w postaci zaspokojenia (w całości) wierzyciela podatkowego.

W rozpoznawanej sprawie, w kontekście badania spełnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, należy uwzględnić, że Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. Akt [...] ogłosił upadłość Spółki obejmująca likwidację jej majątku. Zgodnie z art. 146 ust. 4 zdanie pierwsze u.p.u., po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji świadczeń pieniężnych z masy upadłości. Wobec powyższego niedopuszczalne było wszczęcie i prowadzenie przeciwko upadłemu egzekucji zaległości z masy upadłości. Podany przepis wyklucza bowiem możliwość prowadzenia po ogłoszeniu upadłości egzekucji syngularnej przez poszczególnych wierzycieli. Z chwilą ogłoszenia upadłości egzekucja syngularna przekształca się bowiem w egzekucję generalną, w rezultacie której wszyscy wierzyciele upadłego są zaspokajani według zasad i w trybie określonym przez ustawę Prawo upadłościowe. Zatem, jedyną drogą egzekucji należności w toku postępowania upadłościowego jest zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości, a prowadzenie postępowania upadłościowego stanowi egzekucję generalną do majątku dłużnika. Zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości jest więc prowadzeniem egzekucji tej wierzytelności w takiej formie, jaka jest możliwa tj. w formie postępowania upadłościowego (tak: wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I GSK 854/13). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się również, że o bezskuteczności egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 O.p. można mówić dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego, gdy egzekucja nie może być prowadzona z uwagi na ogłoszoną upadłość.

W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy prawidłowo Minister uznał egzekucję przeciwko Spółce za bezskuteczną. Jak bowiem wynika z akt postępowania PFRON w ramach toczącego się postępowania upadłościowego wobec Spółki zgłosił wierzytelność stanowiącą zaległości objęte skarżoną decyzją wraz z odsetkami (pismo z dnia 29 maja 2014 r., karty 11, 12 akt administracyjnych), jednak nie zostały one zaspokojone w zakończonym postępowaniu upadłościowym (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2015 r., karta 39 akt administracyjnych). Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż w postępowaniu upadłościowym dotyczącym Spółki PFRON nie uzyskał żadnych kwot z tytułu zaspokojenia należności objętych listą wierzytelności.

Reasumując zasadnie organy uznały, że zaszły pozytywne przesłanki przeniesienia na Stronę odpowiedzialności za zaległości Spółki określone w art. 116 § 1 O.p., skoro egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, a Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PRFON za okresy od maja do października 2013 r.

3.7. Sporne w sprawie między stronami jest zaistnienie w stanie faktycznym okoliczności uwalniających Skarżącego od odpowiedzialności (tzw. przesłanek negatywnych).

W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p., które uwalniałaby go od odpowiedzialności za zaległości Spółki. W kwestii obowiązku wykazania przez Skarżącego, że we właściwym czasie zgłoszony został wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jej winy należy przypomnieć, że zgodnie z art. 10 u.p.u, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Z kolei na podstawie art. 11 u.p.u., dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, natomiast dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

W piśmiennictwie podnosi się, że jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia go upadłym. Przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn, np. nie wykonuje zobowiązań w celu doprowadzenia swego kontrahenta do stanu niewypłacalności albo też nie wykonuje zobowiązań z przyczyn irracjonalnych (A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze, Kraków 2003 r., s. 41-42).

Natomiast sformułowanie art. 21 u.p.u. dotyczące właściwego czasu do zgłoszenia wniosku, jak również ocena przesłanek wymienionych w art. 11 (nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych oraz gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku) oznacza, że czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli (tak: wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I FSK 74/14 ).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego ustalonego w sprawie wskazać należy, że Skarżący złożył w dniu 16 grudnia 2013 r. wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki (karty 35-38 akt administracyjnych), organy uznał jednak, że wniosek ten był spóźniony, gdyż nie został złożony we właściwym czasie.

W toku postępowania organy dokonały analizy sytuacji, czy i kiedy zaistniała w sprawie przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości Spółki. Jako przesłankę, która zaistniała w sprawie organy wskazały fakt, że Spółka nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co przesądza, że jest dłużnikiem niewypłacalnym (art. 11 ust. 1 u.p.u.)

Minister wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż pomimo utraconej płynności finansowej Spółki już w 2011 r. (na co Skarżący wskazywał w piśmie z dnia 21 lipca 2016 r.) wniosek o ogłoszenie upadłości zgłoszono dopiero dnia 16 grudnia 2013 r. W ocenie organów Strona taki wniosek winna zgłosić już dnia 4 lipca 2013 r. tj. po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za maj 2013 r. Jak wskazuje organ, zobowiązanie to nie zostało zapłacone, a następnie zostało zgłoszone jako wierzytelność pismem z dnia 29 maja 2014 r.

W ocenie Sądu słusznie zarzucono organowi błędną wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w związku z art. 11 u.p.u. Organ bowiem zdaje się przyjmować, że każde niewykonanie zobowiązania stanowi podstawę do ogłoszenia upadłości. Sąd sprzeciwia się takiej formalistycznej wykładni przepisu art. 116 § 1 O.p. oderwanej od istoty i celu postępowania upadłościowego. Wykładnia prezentowana przez organ doprowadziłaby do tego, że każdy podmiot zalegający z jakąkolwiek wymagalną płatnością spełnia automatycznie warunki do ogłoszenia upadłości. Z tych względów nie można zgodzić się z organem, że wniosek o ogłoszenie upadłości należało złożyć już dnia 4 lipca 2013 r., a więc 2 tygodnie po terminie płatności jednej zaległości. Nie musi bowiem być tak, że każde niewykonane zobowiązanie, w tym przypadku za maj 2013 r. w kwocie 2.948 zł, prowadzi natychmiast i automatycznie do wnioskowania o ogłoszenie upadłości.

W ocenie Sądu wskazane powyżej naruszenie przepisów nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, gdyż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości faktycznie wystąpiły kilka miesięcy przed zgłoszeniem upadłości przez Skarżącego co uzasadnia twierdzenie, że wniosek nie został złożony we właściwym czasie.

Skarżący twierdzi, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie wskazując na znaczny majątek Spółki, jak również oczekiwanie na nawiązanie kontraktu o wartości 1,5 mln. zł, który pozwoliłby spłacić zaległości Spółki.

Trzeba jednak podkreślić, że Spółka tolerowała fakt, że co miesiąc od maja 2013 r. składała deklarację wykazując kwotę do wpłaty tytułem należności PFRON, której jednak nie wpłacała. Skarżący jako członek zarządu winien wiedzieć, że Spółka posiada narastające, wymagalne zaległości, których nie uiszcza.

Zdaniem Sądu uznać należy, że sytuacja posiadania wymagalnych zaległości utrwaliła się we wrześniu 2013 r. i w tym czasie, należy lokować właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie już w lipcu 2013 r., jak to błędnie ustalił organ.

Organy prawidłowo oceniły, że wniosek o ogłoszenie upadłości należało złożyć w terminie wskazanym w art. 21 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 u.p.u., liczonym od dnia, w którym Spółka przestała spłacać ciążące na niej zobowiązania publicznoprawne. Nastąpiło to jednak we wrześniu 2013 r., kiedy to nieregulowanie bieżących zobowiązań miało już charakter trwały (zaległości we wpłatach na PFRON za maj, czerwiec i lipiec). Ponadto jak wynika z przywoływanego już złożonego w dniu 16 grudnia 2013 r. wniosku o ogłoszenie upadłości Spółka na dzień 30 listopada 2013 r. miała zadłużenie na łączną kwotę 612.754,32 zł, na którą składały się: wierzytelności z tytułu niezapłaconych faktur - 197.390,63 zł, niewypłacone wynagrodzenia - 245.706,23 zł, niewypłacone wynagrodzenia z tytułu umów zleceń - 7.078,64 zł, zobowiązania publiczno-prawne - 162.578,82 zł. Powyższe świadczy o tym, że różnorodzajowe zobowiązania narastały już od pewnego czasu. W odniesieniu do zaległości z tytułu niewypłaconych wynagrodzeń w kwocie 245.706,23 zł, uznać należy, że przy średniorocznym deklarowanym zatrudnieniu w 2013 r. na poziomie 31 osób i średnim wynagrodzeniu w 2013 r. na poziomie 2.068,00 (dane z Informacji dodatkowej z dnia 20 stycznia 2014 r., karta 54-verte akt administracyjnych) już od sierpnia wynagrodzenia nie były pracownikom wypłacane. Powyższe świadczy o narastającym problemie z regulowaniem zobowiązań wobec wielu wierzycieli i o złej kondycji finansowej Spółki.

Jednocześnie podkreślić należy, że organ nie był zobligowany do wykazywania, że równocześnie z przesłanką wskazaną w art. 11 ust. 1 u.p.u. istniała przesłanka wskazana w ust. 2 tego artykułu. Wykazanie właściwego czasu na ogłoszenie upadłości, w oparciu o art. 11 ust. 1 u.p.u. było wystarczające dla akceptacji legalności zaskarżonej decyzji.

Niezależnie jednak od tego wskazać należy, że sytuacja finansowa Spółki wynikająca z bilansu sporządzonego na dzień 30 grudnia 2013 r. była zła i to zarówno w 2012 r. jak i w 2013 r. W świetle danych zawartych w Bilansie spełniona została przesłanka z art. 11 ust. 2 u.p.u, gdyż Spółka wykazywała ujemny kapitał własny – w 2012 r. (-) 59.046,81 zł i w 2013 r. (-) 655.397,32 zł, co oznacza, że zobowiązania Spółki przekroczyły wartość majątku (bilans Spółki sporządzony na dzień 30 grudnia 2013 r., karta 57 akt administracyjnych).

3.8. Odnosząc się do postawionych w skardze zarzutów w kwestii właściwego czasu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej, Sąd nie podziela również stanowiska Strony, że musi istnieć co najmniej dwóch wierzycieli podmiotu gospodarczego, aby rozważać przesłanki ogłoszenia upadłości. W ocenie Sądu dopuszczalna jest sytuacja, w której zaległości tylko jednego wierzyciela uzasadniają zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Może to być powiązane np. z brakiem substancji majątkowej podmiotu lub okolicznościami powstania zaległości np. podmiot może mieć poważne zaległości, ale tylko z jednego tytułu prawnego. Takie też stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1329/10 wskazano, że fakt, iż Skarb Państwa był jedynym wierzycielem spółki nie może stanowić przeszkody w zastosowaniu art. 116 § 1 O.p. Nie można bowiem przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, iż byli członkowie zarządów spółek, w których występuje jeden wierzyciel są w uprzywilejowanej sytuacji mogąc wykazywać, iż w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. Podobnie w np. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 909/16; z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I FSK 992/14; z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I FSK 992/14. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2839/12, odnosząc się natomiast do twierdzenia, iż w sytuacji, gdy istnieje tylko jeden wierzyciel, upadłości nie ogłasza się, wskazał, iż z art. 11 ust. 1 u.p.u. nie da się takiego twierdzenia wywieść. Przepis ten stanowi, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Liczba mnoga może być odnoszona do niewykonywanych zobowiązań, a nie do ilości wierzycieli.

Nie można zgodzić się również z twierdzeniem Strony, że organy naruszyły przepisy postępowania poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych Skarżącego o przesłuchanie świadków T. S. i L. W., na okoliczność terminu, w jakim winien być zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki oraz braku zawinienia Skarżącego w ewentualnym zgłoszeniu przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości w niewłaściwym terminie. Wskazać bowiem należy, że Strona dołączyła do odwołania oświadczenia obu wspomnianych wyżej świadków i organ dokonał ich oceny w skarżonej decyzji. W odniesieniu do treści przedłożonych oświadczeń trafnie Minister wskazał, że nie mają one wpływu na rozstrzygnięcie, a tym samym w okolicznościach sprawy nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Perspektywa otrzymania zlecenia to stan przyszły i niepewny, wobec powyższego to decyzją Strony, mimo złej sytuacji finansowej i trwałego zaprzestania płacenia zobowiązań, działalność Spółki była kontynuowana choć obiektywnie wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Celnie też organ wskazał na subiektywność odczuć Skarżącego co do realizacji przyszłego kontraktu w sytuacji, gdy z oświadczeń, w tym z oświadczenia T. S. z dnia 8 marca 2017 r. wynika, iż Spółka było potencjalnym podwykonawcą na negocjowanym przez E. Sp. z o.o. zleceniu, co nie jest równoznaczne z odzyskaniem płynności finansowej oraz możliwością uregulowania zobowiązań wobec wierzycieli.

W kontekście zarzutów Strony odnoszących się do braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, motywowanych oczekiwaniem na zawarcie korzystnego kontraktu, przypomnieć należy raz jeszcze, że dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że "(...) wniosek o ogłoszenie upadłości winien być złożony w sytuacji niewypłacalności rozumianej jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań (art. 11 ust. 1 u.p.u.). Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia go upadłym. Przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań czy też tylko niektórych z nich. (...) Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Niewypłacalność dłużnika istnieje zawsze, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań." (wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 2229/15).

Skoro więc Strona mimo utrwalania się sytuacji niepłacenia zaległości we wrześniu 2013 r. (wpłaty na PFRON, wynagrodzenia) nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, nie można uznać, że późniejszy wniosek z 16 grudnia 2013 r. został zgłoszony we właściwym czasie. Podkreślić należy, że Skarżący miał oczywiście prawo podjęcia decyzji o kontynuowaniu działalności mimo narastającego zadłużenia z tytułu wpłat na PFRON, jednak musiał liczyć się z tym, że podejmuje w związku z tym ryzyko bycia pociągniętym do odpowiedzialności na podstawie art. 116 Op.

Wbrew zarzutom skargi nie było zatem potrzeby przeprowadzania dowodu z opinii biegłego. Ustalenie, czy Spółka zaprzestała płacenia zobowiązań, w tym przypadku wpłat na PFRON, z punktu widzenia art. 11 ust. 1 u.p.u., nie wymagało wiadomości specjalnych, gdyż nie budzi wątpliwości, że począwszy od zobowiązania za maj 2013 r. należności tych nie regulowała.

W celu ustalenia właściwego czasu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie było także potrzeby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wskazywanych przez Skarżącego świadków, gdyż była to okoliczność ustalona bezspornie, wynikająca z samego faktu zaprzestania regulowania należności z tytułu wpłat na PFRON.

3.9. Reasumując, zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów okazały się niezasadne, gdyż mimo częściowo wadliwej oceny dokonanej przez organy, naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Brak terminowej zapłaty tylko jednego zobowiązania za maj 2013 r. i to w niewielkiej kwocie nie wymaga automatycznie wnioskowania o upadłość. Wywodząc odmiennie organ naruszył art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w związku z art. 11 u.p.u. Nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy, bo Spółka nie regulowała też innych zobowiązań za kolejne miesiące, a mimo to Skarżący nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, czyli we wrześniu 2013 r., gdy zaprzestanie regulowania zobowiązań wobec PFRON uznać należy już za trwałe (trzy kolejno niezapłacone należności), ponadto narastały już zaległości wobec innych wierzycieli.

Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego tj. pełnienie przez Stronę obowiązków prezesa zarządu w terminie płatności zobowiązania Spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej do jej majątku. Strona nie wykazała przesłanek egzoneracyjnych, których wystąpienie mogłoby uwolnić ją od obciążenia odpowiedzialnością za zaległość podatkową Spółki, tj. nie wykazała, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy, ani nie wskazała mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Natomiast organ zdołał wykazać wystąpienie w okresie sprawowania funkcji prezesa zarządu przez Skarżącego przesłanki upadłościowej w postaci trwałego zaprzestania regulowania zobowiązań Spółki.

Raz jeszcze należy podkreślić, że dla oceny zasadności zgłoszenia wniosku o upadłość nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu o jego celowości. Moment zgłoszenia wniosku o upadłość nie może być pozostawiony swobodnemu uznaniu członkowi zarządu, gdyż punktem odniesienia w tym zakresie są przepisy prawa upadłościowego, wskazane i omówione przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższych ustaleń, w ocenie Sądu, za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 i art. 188 O.p. oraz powiązane z tym zarzuty naruszenia art. 116 § 1 O.p. w związku z art. 49 ustawy o rehabilitacji i art. 21 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i 2 u.p.u.

Jednocześnie Sąd nie znajduje powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności naruszenia przepisów zarzuconych przez Skarżącego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy.

Sąd nie dopatruje się wystąpienia okoliczności naruszających prawo i mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd nie znajduje też przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości lub w części.

3.10. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.