Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1356/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 53 par. 1 pkt 5, art. 98 par. 1 i par. 2, art. 100 par. 2 i par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant p. o. referenta stażysty Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. sprawy ze skargi E. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącej ("Spółki") E.- na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od SM[...] do SM[...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2008 r. W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny protokołem z dnia 19.12.2013 r. dokonał zajęcia ruchomości w postaci samochodu osobowego marki Mazda 5 o nr rej. [...], w obecności wspólnika Spółki A. K., która odmówiła podpisania protokołu zajęcia ruchomości, twierdząc, że Spółka ma ustanowionego pełnomocnika.

Pismem z dnia 23 grudnia 2013 r. Skarżąca wniosła skargę na czynności egzekucyjne związane z zajęciem ruchomości - samochodu marki Mazda 5 o nr rej. [...]. Zaskarżonym czynnościom zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 oraz art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ze zm.) – dalej "K.p.a.", poprzez niedoręczenie protokołu z czynności egzekucyjnych pełnomocnikowi skutecznie ustanowionemu przez Spółkę w postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. oddalił skargę jako nieuzasadnioną wskazując, iż czynności związane z zajęciem ruchomości zostały dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

W zażaleniu z dnia 20 lutego 2014 r. Skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w całości i uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych. Zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 oraz art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619) – dalej "u.p.e.a.", w związku z art. 53, art. 67 § 1 i art. 98 § 2 tej ustawy, poprzez niedoręczenie protokołu z czynności egzekucyjnych pełnomocnikowi skutecznie ustanowionemu przez Spółkę we wszystkich postępowaniach egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych, w sytuacji powiadomienia organu o tym fakcie.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. Minister Finansów utrzymał w mocy powyższe postanowienia organu pierwszej instancji.

Minister odwołał się do art. 54 § 1 u.p.e.a. i podkreślił, że w wyniku dokonania analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie stwierdził nieprawidłowości i naruszenia prawa przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 tej ustawy. Minister wskazał także na treść art. 97 § 1 i art. 98 § 1 u.p.e.a. i podkreślił, że wspólnik Spółki A. K. odmówiła podpisania protokołu zajęcia, niemniej jednak należy zauważyć, iż nie wpływa to na ważność zajęcia, gdyż zajęcie jest dokonane z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę podatkowego. W przedmiotowej sprawie protokół zajęcia ruchomości został sporządzony w dniu 19 grudnia 2013 r. i w tej dacie podpisany przez poborcę skarbowego.

Według Ministra zasadnie uznano zatem, że w powyżej omówionych okolicznościach zastosowanie znajdywał art. 47 § 1 i § 2 K.p.a. i pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. Ponadto, zdaniem Ministra, analizując znajdujący się w aktach sprawy protokół zajęcia ruchomości z dnia 19 grudnia 2013 r., stanowiący podstawę do oceny dokonanej przez organ czynności egzekucyjnej pod względem formalnoprawnym, należy wskazać, iż druk protokołu odpowiadał formie przewidzianej dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.).

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 33 § 2 oraz art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art. 53, art. 67 § 1 i art. 98 § 2 tej ustawy, Minister stwierdził, że w u.p.e.a. nie została uregulowana instytucja pełnomocnika. Przepisy K.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym mogą być stosowane, lecz tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uwzględniały specyfikę postępowania egzekucyjnego. Mogą one jedynie uzupełniać regulacje dotyczące postępowania egzekucyjnego w ten sposób jednak, aby go realizować, a nie niweczyć. O wszczęciu postępowania egzekucyjnego i stosowaniu środków przymusu przez organ egzekucyjny, zobowiązany powinien być informowany bezpośrednio przez ten organ, a nie przez pełnomocnika lub inną wskazaną przez niego osobę.

W ocenie Ministra twierdzenie, iż pełnomocnik zobowiązanego powinien być adresatem wszystkich pism kierowanych przez organ egzekucyjny do zobowiązanego, w tym tytułów wykonawczych oraz odpisów zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych, było nieprawidłowe. Z brzmienia przepisu art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wynika, iż tytuły wykonawcze powinny być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu, a nie innej osobie, jak choćby pełnomocnikowi zobowiązanego. Do podobnego rezultatu prowadzi również wykładnia językowa art. 32 tej ustawy. Na bezpośredni sposób doręczenia pism zobowiązanemu wskazuje także brzmienie przepisu art. 98 § 2 u.p.e.a.

Minister stwierdził ponadto, że poza zakresem rozpoznania skargi w trybie art. 54 u.p.e.a. pozostawał zarzut dotyczący doręczenia pisma zawierającego ustosunkowanie się organu do zażaleń podatnika w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie okoliczności odnoszące się do formalnoprawnej prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora. Zbadaniu przez organ nadzoru podlega kwestia zgodności podjętych czynności z przepisami regulującymi sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oceniana zaś czynność egzekucyjna została zdaniem Ministra dokonana prawidłowo.

W skardze z dnia 8 kwietnia 2015 r. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 33 § 2 oraz art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 98 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie przez Ministra Finansów, iż doręczenie protokołu z czynności egzekucyjnych wyłącznie Spółce jest prawidłowe, w sytuacji gdy ustanowiła ona pełnomocnika we wszystkich postępowaniach egzekucyjnych, a organ egzekucyjny o tym fakcie został powiadomiony.

Skarżąca przedstawiła okoliczności, w jakich udzielała pełnomocnictwa do reprezentowania przez radcę prawnego M. A., a następnie przez radcę prawnego M. P. Wskazała, iż zajęcie ruchomości - samochodu osobowego marki Mazda 5 o nr rej. [...], zostało dokonane po powiadomieniu organu egzekucyjnego o udzieleniu przez Spółkę pełnomocnictw do reprezentacji w postępowaniu egzekucyjnym.

Skarżąca stwierdziła, iż na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 32 i art. 33 § 1 - § 4 K.p.a., zgodnie z którymi obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi zobowiązanego dotyczy pełnomocnika ustanowionego w sprawie pod warunkiem, że pełnomocnictwo udzielone jest na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik dołączył do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa.

W ocenie Skarżącej doręczenie protokołu z czynności egzekucyjnych wyłącznie jej, w sytuacji, gdy ustanowiono pełnomocnika do reprezentacji w postępowaniu egzekucyjnym, było nieprawidłowe. Skarżąca nie kwestionuje doręczania odpisów tytułów wykonawczych (w dniu 18 grudnia 2013 r.), a jedynie dalszych pism, tj. protokołu zajęcia ruchomości.

Spółka podkreśliła, iż jej pełnomocnik nie został powiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego ani w dniu 30 grudnia 2013 r., ani w okresie późniejszym. Nie miała zatem miejsca sytuacja odmowy przyjęcia pisma przez pełnomocnika i tym samym nie wystąpił skutek w postaci uznania, że pismo zostało doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata.

W odpowiedzi z dnia 13 maja 2015 r. na skargę z dnia 8 kwietnia 2015 r. Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem sporu jest to, czy jest zgodne z prawem doręczenie protokołu z zajęcia rzeczy ruchomej wyłącznie zobowiązanemu – w sytuacji, gdy zobowiązany ustanowił wcześniej pełnomocnika oraz powiadomił o tym organ egzekucyjny.

Skarżąca przyjmuje, iż w takiej sytuacji doręczenie protokołu wyłącznie zobowiązanemu stanowi naruszenie art. 33 § 2 i art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz w związku z art. 98 § 2 u.p.e.a.

Z kolei organy przyjmują, że z art. 98 § 2 u.p.e.a. wynika obowiązek doręczenia protokołu zajęcia bezpośrednio zobowiązanemu, niezależnie od tego, czy został przezeń ustanowiony wcześniej pełnomocnik.

Przystępując do rozstrzygnięcia powyżej wskazanego sporu należy zauważyć, że w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązany może być reprezentowany przez pełnomocnika umocowanego w sposób prawidłowy. W tym zakresie art. 18 u.p.e.a. wskazuje na odpowiednie zastosowanie przepisów K.p.a., a zatem przyjąć należy, że zastosowanie znajdzie art. 40 § 2 K.p.a., zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Należy jednakże w tym miejscu zauważyć, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyłącznie wówczas, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej. Należy zatem rozważyć, czy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają regulacji wyłączającej zastosowanie art. 40 § 2 K.p.a. w odniesieniu do spornej kwestii.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mogą przewidywać w określonych sytuacjach dokonywanie określonych czynności bezpośrednio wobec zobowiązanego niezależnie od tego, czy uprzednio skutecznie ustanowił on pełnomocnika. Należy mieć bowiem na uwadze, że w ramach postępowania egzekucyjnego są również podejmowane czynności faktyczne i ustanowienie pełnomocnika nie wyklucza bezpośredniego udziału zobowiązanego w tych czynnościach. Tak więc należy poddać analizie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące czynności zajęcia ruchomości w celu ustalenia, czy odpis protokołu zajęcia może być doręczony wyłącznie pełnomocnikowi zobowiązanego, czy również może być on doręczony bezpośrednio zobowiązanemu.

Zgodnie z art. 53 § 1 pkt 5 u.p.e.a. sporządzany przez egzekutora protokół z czynności egzekucyjnych winien zawierać między innymi podpisy obecnych lub wzmiankę o przyczynie braku podpisów. Jeżeli zatem zobowiązany był obecny przy czynnościach egzekucyjnych, to obowiązkiem egzekutora jest przedstawienie zobowiązanemu protokołu do podpisu. Ustanowienie pełnomocnika przez zobowiązanego nie ma wówczas znaczenia dla realizacji tego obowiązku. Nie można wywodzić obowiązku egzekutora przedstawienia protokołu do podpisu pełnomocnikowi zobowiązanemu, jeżeli pełnomocnik ten nie był obecny w miejscu dokonywania czynności egzekucyjnych. Analogiczne unormowanie zostało zawarte w art. 98 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. Protokół zajęcia ruchomości podpisuje zatem zobowiązany, o ile jest on obecny przy czynnościach egzekucyjnych, lub świadkowie – o ile zostali przywołani. Należy w tym miejscu zauważyć, że również przepisy K.p.a. przewidują powinność podpisania protokołu przez wszystkie osoby obecne biorące udział w czynności urzędowej, z której jest sporządzany protokół (art. 68 § 2 K.p.a.).

Zgodnie z art. 98 § 2 u.p.e.a. zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia. Czynność doręczenia zobowiązanemu odpisu protokołu zajęcia ma istotne znaczenie w kontekście dozoru nad zajętą ruchomością. Mianowicie, zgodnie z art. 100 § 1 u.p.e.a. zasadą jest pozostawienie zajętej ruchomości w miejscu zajęcia pod dozorem zobowiązanego lub dorosłego jego domownika albo innej osoby, u której ruchomość zajął. Osoba lub instytucja, pod której dozorem pozostają zajęte ruchomości, sprawuje obowiązki dozorcy. Poborca skarbowy doręcza dozorcy odpis protokołu zajęcia (art. 100 § 4 u.p.e.a.).Posiadanie przez dozorcę odpisu protokołu zajęcia stanowi potwierdzenie powierzenia danej osobie funkcji dozorcy. Jeżeli zatem zobowiązany jest obecny w miejscu dokonywania czynności oraz podpisał protokół zajęcia, to poborca skarbowy powinien zaproponować zobowiązanemu pozostawienie zajętej ruchomości pod jego dozorem. Jeżeli wówczas zobowiązany podejmuje się przechowania zajętej ruchomości, to poborca skarbowy powinien doręczyć mu odpis protokołu zajęcia na znak powierzenia zobowiązanemu dozoru nad zajętą ruchomością. Celem doręczenia odpisu protokołu nie jest wówczas powiadomienie zobowiązanego o treści pisma, ale potwierdzenie powierzenia dozoru nad zajętą ruchomością.

Poborca skarbowy może odebrać zajętą ruchomość zobowiązanemu i oddać ją pod dozór innej osoby lub organu egzekucyjnego w przypadku stwierdzenia, że zobowiązany nie daje rękojmi należytego przechowania zajętej ruchomości, odmawia podpisania protokołu zajęcia, a także gdy usuwał lub usuwa ruchomości zajęte albo zagrożone zajęciem (art. 100 § 2 u.p.e.a.).

Reasumując należy stwierdzić, że zobowiązanemu obecnemu przy czynności zajęcia ruchomości, który uprzednio ustanowił pełnomocnika, poborca skarbowy powinien przedstawić do podpisu protokół zajęcia ruchomości. Jeżeli zobowiązany podejmuje się dozoru nad zajętą ruchomością, to należy doręczyć mu odpis protokołu zajęcia jako dowód powierzenia mu dozoru nad zajętą ruchomością.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skoro wspólnik Zobowiązanej Spółki A. K. była obecna przy czynności zajęcia ruchomości w dniu 19 grudnia 2013 r., to poborca skarbowy zgodnie z prawem przedstawił jej do podpisu protokół zajęcia, a następnie doręczył A. K. odpis protokołu zajęcia ruchomości – pomimo tego, że uprzednio został przez Spółkę ustanowiony pełnomocnik. Również pozostałe działania poborcy skarbowego w ramach kwestionowanej czynności egzekucyjnej zostały dokonane zgodnie z prawem. Zasadnie zatem Minister Finansów zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lutego 2014 r.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.