Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1927/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2015 r.,

nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia

[...] listopada 2012 r., nr [...] stwierdzającą, iż nieruchomość ziemska pn. [...], stanowiąca własność S. B. , nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

T. B. wystąpił 20 czerwca 1994 r. z wnioskiem o stwierdzenie, że majątek ziemski [...], którego właścicielem był S. B., nie podlegał przepisom dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) - z uwagi na nieprzekraczanie normy obszarowej 50 ha.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r, nr [...], stwierdził, iż nieruchomość ziemska pn. [...], stanowiąca byłą własność S. B., nie podlegała przepisom dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę Wojewodzie [...] do ponownego rozpatrzenia – zalecając, aby organ I instancji ustalił wszystkie strony postępowania. Przy czym wziął pod uwagę: spadkobierców S. B., aktualnych właścicieli i użytkowników nieruchomości pn. "[...]". Wskazał także na konieczność odniesienia się do kwestii różnicy w pomiarach nieruchomości wykonanych przez mierniczych przysięgłych oraz rozpoznania pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. (według którego powierzchnia użytków rolnych wynosiła [...] ha).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. Nr 3,

poz. 13) oraz § 4, § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z

1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) stwierdził, że nieruchomość ziemska pn. "[...] " gm. [...], stanowiąca własność S. B., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie stwierdził, że faktyczne przejęcie przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej nastąpiło protokółem bez podania daty sporządzenia, prawdopodobnie w 1945 r. Zawarto w nim m. in., iż za powierzchnię majątku - "przyjęto [...] ilość ha pól, [...] ha łąk [...] ha lasów", natomiast w zachowanym odręcznym brudnopisie ww. protokółu z przejścia majątku, wieś [...] zawarto m. in. "(...) Co przejmuje [...] ha +[...] ha=[...] ha, [...] ha pola upr, [...] ha łąk, [...] ha lasów i nieużytków (...)".

Następnie podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczano nieruchomości ziemskie, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych.

Wskazał także, iż jeszcze w 1945 r. S. B. wystąpił z wnioskiem o uznanie, że wskazany majątek nie podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, a Wojewódzki Urząd Ziemski wyraził zgodę na wykonanie pomiaru powierzchni nieruchomości na koszt właściciela.

Na tej podstawie mierniczy przysięgły W. P. sporządził rejestr pomiarowy wraz ze szkicem majątku. Wykazana przez niego powierzchnia ogólna nieruchomości wynosiła [...] ha. Ogrody i place stanowiły w tym [...] ha, grunty orne – [...] ha, łąki – [...] ha, pastwiska – [...] ha, las – [...] ha doły po torfach – [...] ha, rowy – [...] ha, drogi – [...] ha. Powierzchnia użytków rolnych, określona według zasad zawartych w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu Reformy rolnej, wynosiła zatem [...] ha.

Po raz kolejny powierzchnia tego majątku została wyliczona przez mierniczego S. S. w 1946 r. Wskazał on powierzchnię majątku na [...] ha. Przy czym stanowiły to: ogrody i place zabudowane [...] ha, grunty orne [...] ha, łąki [...] ha, pastwiska [...] ha, las [...] ha, nieużytki [...] i drogi [...] ha. Zgodnie z § 4 powołanego rozporządzenia użytki rolne stanowiły powierzchnię [...] ha.

Zatem i według tego pomiaru powierzchnia użytków rolnych była mniejsza niż 50 ha.

Na podstawie wskazanego powyżej pomiaru została podjęta przez Powiatowy Urząd Ziemski w M. decyzja z dnia [...] grudnia 1946 r. w przedmiocie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku działek inwentarza majątku "[...] ". Zgodnie z tym orzeczeniem oraz wykazem nabywców działek, grunty majątku o powierzchni [...] ha zostały rozparcelowane pomiędzy 6 nabywców zaś powierzchnia [...] ha została przeznaczona dla S.

W piśmie z 16 grudnia 1946 r. Powiatowy Urząd Ziemski w M. poinformował, m. in. że majątek M. został przejęty na cele reformy i oddany w posiadanie nowym nabywcom, którzy otrzymali akty nadania, a przeszkodę do ewentualnego wyłączenia tej nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 pkt e stanowią działkowicze.

W innym zaś piśmie z dnia 22 kwietnia 1947 r., nr [...] urząd ten stwierdził, iż grunty i użytki wykazane na planie i rejestrze pomiarowym nieruchomości ziemskiej [...], "złożonym osobiście przez Ob. B. w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim są zgodne z rzeczywistością" oraz, że aby "wyłączyć nieruchomość - należy usunąć działkowiczów".

Przy czym postępowanie w sprawie stwierdzenia, iż wymieniona nieruchomość nie podlega przepisom o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało umorzone po tym, jak S. B. wycofał swoje podanie i podpisał w dniu [...] stycznia 1948 r. oświadczenie, że przedmiotowa nieruchomość "słusznie została przejęta w 1945 r. na cele reformy rolnej".

S. B. po raz kolejny zwrócił się do Ministra Rolnictwa o zwrot nieruchomości "[...]r. W udzielonej odpowiedzi Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. wskazało, iż obszar użytków rolnych w tym gospodarstwie wynosił 53 ha, a zatem gospodarstwo zostało przejęte zgodnie z przepisami dekretu o reformie rolnej i nie może zostać zwrócone.

W ocenie Wojewody w aktach sprawy brak jest dowodów na potwierdzenie takiej powierzchni użytków rolnych, gdyż powierzchnia ogólna majątku "[...] ", ustalona w 1945 r. przez mierniczego przysięgłego wynosiła [...] ha, a powierzchnia użytków rolnych [...] ha. Z kolei według pomiaru z 1946 r. powierzchnia ogólna majątku wynosiła [...] ha, zaś powierzchnia użytków rolnych

- [...] ha. Przy czym różnica w stwierdzonych powierzchniach użytków rolnych wynikała z odmiennego zakwalifikowania rodzaju użytku w działkach, zaś mierniczy odmiennie, niż w przypadku pierwszego pomiaru, zakwalifikował grunty jako nieużytki.

Powyższe uznał jednak za nieistotne dla oceny legalności dokonanego w 1945 r. przejęcia przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej, w obydwu bowiem przypadkach mierniczy nie stwierdzili, aby powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha.

Ponadto Powiatowy Urząd Ziemski w M., dwukrotnie w powołanej uprzednio korespondencji z 1946 i 1947 r. informował, że jedyną przeszkodą do wyłączenia omawianego majątku spod działania dekretu jest usuniecie tzw. działkowców, którym wydano akty nadania.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] złożył Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo D. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, bądź ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Ponadto odwołania od powyższej decyzji złożyli: M. i M. B., D. Z., A. M., M. S., R. J. oraz T. O. - wskazując na niewyczerpujące zebranie oraz rozpatrzenie przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego.

Po rozpoznaniu odwołań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia

[...] września 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...].

Organ orzekający w II instancji uzasadnił, że co prawda z części dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż przedmiotowy majątek miał dwóch właścicieli S. B. oraz W. G., jednakże ze znajdującego się w aktach sprawy przetłumaczonego z jęz. rosyjskiego na jęz. polski aktu notarialnego z [...] kwietnia [...] r., dotyczącego ustalenia prawa własności majątku [...], powiatu [...], a także ze znajdujących się w aktach przetłumaczonych z jęz. rosyjskiego odręcznych wpisów do księgi hipotecznej, wynika, że stan własności nieruchomości wydzielonych z Dóbr Ziemskich [...] został ustalony - w wyniku różnych spadkobrań, umów darowizn i umów kupna-sprzedaży - jako przynależny osobno do czterech różnych rodzin, czyli do: K. i H. B., T. R., F. G. oraz J. C.

Z zaświadczenia zarządu Gminy w S. wystawionego w dniu [...] marca 1946 r. wynika, iż S. B. był w dacie wydania powyższego zaświadczenia jedynym właścicielem [...] hektarowego gospodarstwa rolnego we wsi M., które otrzymał w spadku po rodzicach K. i H. B.

Zgromadzone dowody wskazują zatem, że S. B. oraz W. G. byli właścicielami odrębnych i niezależnych od siebie majątków, położonych w M.

Następnie organ podniósł, iż zgodnie z zastosowanym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczono nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W ugruntowanym stanowisku sądów wskazują one, że nieruchomości przechodziły na własność Skarbu Państwa tylko wówczas, jeżeli miały "charakter ziemski rolniczy" i jednocześnie mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (zob. wyrok WSA w Warszawie z 6 października 2009 r. sygn. akt

IV SA/Wa 1165/09).

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie powyższa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej niedatowanym protokołem. Data przejęcia powyższej nieruchomości została wskazana w decyzji Powiatowego Urzędu Ziemskiego w M. z [...] grudnia 1945 r. o parcelacji, klasyfikacji i szacunku działek majątku "[...]", jako dzień [...] lutego 1945 r. Przy czym w powołanym protokole wskazano, m. in. że "przyjęto [...] ilość ha pól, [...] ha łąk [...] ha lasów", zaś w zachowanym odręcznym brudnopisie ww. protokołu z przejścia majątku na rzecz Skarbu Państwa wskazano m. in. "(...) Co przejmuje [...] ha + [...] ha = [...] ha, [...] ha pola upr, [...] ha łąk, [...] ha lasów i nieużytków (...)". Z powyższych danych można wykluczyć pierwsze wskazanie dotyczące powierzchni przejętego majątku obejmującej: "[...] ilość ha pól, [...] ha łąk [...] ha lasów". Powyższe wskazywałoby, że przejęto [...] ha gruntów, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Natomiast z odręcznych zapisków wynika, iż w skład przejętego majątku wchodziło [...] ha użytków rolnych ([...] ha pól uprawnych i [...] ha łąk) oraz [...] ha lasów. Idealne wskazanie w powyższych zapiskach minimalnej powierzchni użytków rolnych, odpowiadającej normie z powołanego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN również nie znajduje uzasadnienia w całości pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Odnośnie natomiast wskazanej w powyższych zapiskach powierzchni [...] ha gruntów, zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w tym m. in. z kserokopii akt Notariusza M. G. w M. z 1935 r., dotyczących sprzedaży gruntów położonych we wsi K., gm. K., na rzecz W. B. wynika, że żona S. B. – W. B. - posiadała we wsi K., gm. K., gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Nieruchomość powyższa stanowiła jednak jej majątek odrębny.

Zgodnie z rejestrem pomiarowym, sporządzonym po wcześniejszej zgodzie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego - ogólna powierzchnia nieruchomości wynosiła [...] ha. Powierzchnia użytków rolnych - określona według zasad klasyfikacji gruntów w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, wynosiła [...] ha. Według pomiarów przeprowadzonych przez mierniczego S. S. w 1946 r. powierzchnia przejętego majątku wynosiła [...] ha, w tym powierzchnia użytków rolnych wynosiła [...] ha.

Minister uznał powyższe różnice za nieistotne dla oceny legalności dokonanego w 1945 r. przejęcia przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej. Istotne jest, że zgodnie z przedstawionymi powyżej szczegółowymi danymi pomiarowymi powierzchnia użytków rolnych w majątku wynosiła mniej niż 50 ha - co nie dawało podstaw do przejęcia powyższego majątku na cele reformy rolnej w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Przy czym ówczesne organy administracji - po przejęciu powyższego majątku na rzecz Skarbu Państwa - dostrzegały kontrowersyjność dokonanego przejęcia. Widoczne jest to także w pismach Powiatowego Urzędu Ziemskiego w M. z dnia [...] grudnia 1946 r. i z dnia [...] kwietnia 1947 r. – z których ewidentnie wynika, iż jedyną przeszkodą do wyłączenia przedmiotowego majątku spod działania dekretu jest brak możliwości usunięcia działkowców, którym wydano akty nadania.

Dodał, że nie ma znaczenia, iż S. B. wycofał [...] stycznia 1948 r. złożone uprzednio podanie i uznał, że powyższa nieruchomość "słusznie została przejęta w 1945 r. na cele reformy rolnej". Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego S. B. mógł nie złożyć dobrowolnie powyższego oświadczenia, gdyż jak wynika z informacji pochodzących od stron postępowania oraz spadkodawców obecnych stron postępowania S. B. został zmuszony do powyższego zeznania. Ponadto dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują na mniejszą powierzchnię niż wskazana w ustawie, która uprawniała do przejęcia majątku, zaś Powiatowy Urząd Ziemski w M. nie wyjaśnił, dlaczego w 1957 r. wskazał – odmiennie od własnych ustaleń z 1947 r. – że przedmiotowa nieruchomość ziemska miała powierzchnię [...] ha.

Minister podkreślił również, iż w aktach sprawy znajduje się materiał graficzny w postaci map (w tym m. in. mapa Państwowego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego z 1970 r., z zaznaczonym na czerwono konturem działek pochodzących z b. majątku "[...]", stanowiącego własność S. B.) i opisowy pozwalający odtworzyć obecnie umiejscowienie gruntów wchodzących w skład byłego majątku ziemskiego "[...]".

W dalszej części uzasadnienia odniósł się do podniesionych przez Skarbu Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo D. zarzutów, dotyczących zmian gruntowych majątku od 1 września 1939 r. do

17 października 1957 r. Stwierdził, że nie znajdują one uzasadnienia, a analiza takich zmian nie mieści się w zakresie postępowania w przedmiocie podpadania nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Niezależnie od powyższych wskazań, kwestie różnic powierzchni gruntów użytków rolnych, w tym nagłej zmiany oświadczenia Powiatowego Urzędu Ziemskiego w M. odnośnie użytków rolnych przejętego majątku została wskazana w decyzji organu

I instancji.

W kwestii zarzutu dotyczącego braku jednoznacznych ustaleń, na jaki dzień należy przyjąć powierzchnię przejmowanych nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej organ wskazał, że kwestia ta nie została jednoznacznie przesądzona w utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych. Sądy wskazują, iż należy badać stan faktyczny danej nieruchomości przede wszystkim na dzień 1 września 1939 r., jak również z daty wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, czyli 13 września 1944 r. Często jednak nie jest możliwe odszukanie materiału dowodowego, dokładnie ilustrującego stan faktyczny na dzień 1 września 1939 r. oraz 13 września 1944 r. Organy administracji publicznej są najczęściej zmuszone podejmować rozstrzygnięcia na podstawie dokumentów z dat możliwie zbliżonych, gdyż dotyczą one stanu faktycznego sprzed kilkudziesięciu lat. Organ I instancji podejmował decyzję, na podstawie dokumentów z czasów zbliżonych do wyżej wskazanych dat. Uprawnione jest z tego powodu twierdzenie, że ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny odpowiada stanowi na dzień wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ nie podzielił także zarzutów M. i M. B., D. Z., A. M., M. S., R. J.. i T. O. - dotyczących użytkowania przez S. B. innej nieruchomości rolnej w miejscowości K.. Jak wynika z materiału dowodowego, stanowiła ona odrębny majątek żony S. B., więc nie została objęta reformą rolną. Dodał, że wydana w sprawie decyzja nie przesądza o prawie własności gruntu w chwili obecnej oraz nie oznacza obowiązku zwrotu nieruchomości.

Odnośnie naruszenia przez organ I instancji art. 10 § 1 kpa - poprzez nie zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienia wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań - Minister uznał za niemożliwe wykazanie, aby uchybienie to miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W świetle orzecznictwa sądowo-administracyjnego nawet błędne zawiadomienie o prowadzonym postępowaniu nie pozbawia strony udziału w sprawie (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2013 r., sygn. akt: IV SA/Wa 2628/12).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 września 2015 r. wniósł Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo D.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Mając na względzie wskazane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu podniósł, że w organ odwoławczy nie ustalił w sposób bezsporny, czy majątek ziemski pn. "M." stanowił własność tylko S. B. czy też własność dwóch osób – S. B. i W. G.. W konsekwencji brak powyższych ustaleń skutkuje niemożnością ustalenia wszystkich osób, które powinny brać udział w postępowaniu w charakterze strony.

Ponadto organ odwoławczy nie ustalił jednoznacznie, który z trzech przytoczonych pomiarów powierzchni gruntu tj.:

- pomiar przeprowadzony w 1945 przez mierniczego przysięgłego W. P., wskazujący na ogólną po w. [...] ha oraz pow. użytków rolnych na [...] ha,

- pomiar przeprowadzony przez mierniczego S. S. w 1946 r., wskazujący na całkowitą pow. [...] ha oraz pow. użytków rolnych na [...] ha,

- pomiar wykazany w niedatowanym protokole przejęcia nieruchomości oraz odręcznych zapisów do protokołu wskazujących na przejecie [...] ha pól, [...] ha łąk i [...] ha lasów jest rzeczywistym pomiarem, zgodnym ze stanem faktycznym na dzień przejęcia majątku na cele reformy rolnej. Zauważyć należy, że pomiary przeprowadzone przez mierniczego W. P. zostały sporządzone na koszt właściciela, tj. S. B., co może budzić wątpliwości, co do ich wiarygodności. Natomiast pomiar przeprowadzony przez mierniczego S. S. w 1946 r. (brak dokładnej daty) również nie odzwierciedla powierzchni majątku i użytków rolnych na dzień jego przejęcia na cele reformy rolnej, które miało miejsce [...] lutego 1945 r. Dla skarżącego istotne znaczenie ma w szczególności ustalenie przejętej na cele reformy rolnej powierzchni lasów, w kontekście ewentualnych roszczeń spadkobierców S. B., bądź innych następców prawnych.

Dodał, iż zaskarżona decyzja nie zawiera także jednoznacznych ustaleń na jaki dzień należy przyjąć powierzchnię przejmowanych nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Podsumował, że objęta skargą decyzja rozstrzyga wszelkie wątpliwości tylko na korzyść jednej ze stron, tj. spadkobierców S. B.. Takie orzeczenie jest nie do pogodzenia z zasadami praworządności oraz prawdy obiektywnej.

Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia

[...] listopada 2012 r., która stwierdza, iż nieruchomość ziemska pn. "M." gm. S., stanowiąca własność S. B., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nieruchomość ziemska pn. M. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia

6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z ww. art. dekretu pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe normy, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa.

T. B. wystąpił [...] czerwca 1994 r. z wnioskiem o stwierdzenie, że majątek ziemski M., którego właścicielem był S. B., nie podlegał przepisom dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) - z uwagi na nieprzekraczanie normy obszarowej 50 ha.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie miał fakt, czy przedmiotowa nieruchomość ziemska przekraczała 50 ha użytków rolnych oraz kto był jej właścicielem.

Prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził w zaskarżonej decyzji, że w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN zostały przejęte dwa różne majątki należące do S. B. oraz W. G. Odrębność wskazanych majątków wynika wyraźnie ze zgromadzonego materiału dowodowego – przede wszystkim z aktu notarialnego z [...] kwietnia 1907 r. dotyczącym ustalenia prawa własności majątku M., powiatu [...] a także ze znajdujących się w aktach przetłumaczonych z jęz. rosyjskiego odręcznych wpisów do księgi hipotecznej. Również z zaświadczenia zarządu Gminy w S. wystawionego w dniu [...] marca 1946 r. wynika, iż S. B. był w dacie wydania powyższego zaświadczenia jedynym właścicielem [...] hektarowego gospodarstwa rolnego we wsi [...], które otrzymał w spadku po rodzicach K. i H. B.. Zgromadzone dowody wskazują zatem, że S. B. oraz W. G. byli właścicielami odrębnych i niezależnych od siebie majątków, położonych w M.. Przy czym słusznie organ nie ustalał - jak chce tego skarżący - rodzajów "spadkobrań, umów darowizn i umów kupna sprzedaży", gdyż powyższe działania zostały szczegółowo wskazane w powyższym akcie notarialnym z 1907 r.

Sąd pragnie też zauważyć, że odnośnie powierzchni przejętego majątku

w zaskarżonej decyzji szczegółowo przytoczono wszystkie dane pochodzące z wielu dokumentów zgromadzonych w sprawie.

Faktem jest, że powierzchnia ogólna majątku "M.", ustalona w 1945 r. przez mierniczego przysięgłego wynosiła [...] ha, a powierzchnia użytków rolnych [...] ha. Z kolei według pomiaru z 1946 r. powierzchnia ogólna majątku wynosiła [...] ha, zaś powierzchnia użytków rolnych - [...] ha. Jednakże różnica w stwierdzonych powierzchniach użytków rolnych wynikała z odmiennego zakwalifikowania rodzaju użytku w działkach, zaś mierniczy odmiennie, niż w przypadku pierwszego pomiaru, zakwalifikował grunty jako nieużytki.

Powyższe jest i tak nieistotne dla oceny legalności dokonanego w 1945 r. przejęcia przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej - bowiem w obydwu przypadkach mierniczy nie stwierdzili, aby powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha.

Ponadto na podstawie wskazanego powyżej pomiaru została podjęta przez Powiatowy Urząd Ziemski w M. decyzja z dnia [...] grudnia 1946 r. w przedmiocie zatwierdzenia klasyfikacji i szacunku działek inwentarza majątku M. ". Zgodnie z tym orzeczeniem oraz wykazem nabywców działek, grunty majątku o powierzchni [...] ha zostały rozparcelowane pomiędzy 6 nabywców zaś powierzchnia [...] ha została przeznaczona dla S.

Również Powiatowy Urząd Ziemski w M. dwukrotnie w korespondencji z 1946

i 1947 r. informował, że jedyną przeszkodą do wyłączenia omawianego majątku spod działania dekretu jest usuniecie tzw. działkowców, którym wydano akty nadania.

W związku z powyższym Minister słusznie orzekł, że Powiatowy Urząd Ziemski w M. nie wyjaśnił, dlaczego w 1957 r. wskazał – odmiennie od własnych ustaleń z 1947 r. – że przedmiotowa nieruchomość ziemska miała powierzchnię [...] ha.

Co prawda w protokole przejęcia przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej zawarto, iż za powierzchnię majątku - "przyjęto [...] ilość ha pól, [...] ha łąk [...] ha lasów". Natomiast z odręcznych zapisków wynika, iż w skład przejętego majątku wchodziło [...] ha użytków rolnych ([...] ha pól uprawnych i [...] ha łąk) oraz [...] ha lasów.

Jednak organ prawidłowo ocenił ten fakt - wykluczając wskazania dotyczące powierzchni przejętego majątku i uznając, że wskazywałoby to na przejęcie [...] ha gruntów, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Ponadto idealne wskazanie w powyższych zapiskach minimalnej powierzchni użytków rolnych, odpowiadającej normie z powołanego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN również nie znajduje uzasadnienia w całości pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Odnośnie natomiast wskazanej w powyższych zapiskach powierzchni [...] ha gruntów – ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że żona S. B. – W. B.

- posiadała we wsi K., gm. K., gospodarstwo rolne o powierzchni

[...] ha, która to nieruchomość stanowiła jej majątek odrębny.

Podsumowując Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - po przeprowadzonej starannej analizie zgromadzonego materiału dowodowego

– prawidłowo wskazał, że przejęty majątek S. B. obejmował poniżej 50 ha użytków rolnych, co oznacza, iż nie mógł zostać przejęty na realizację celów reformy rolnej z uwagi na niespełnienie kryterium powierzchniowego określonego w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej

Organ odniósł się także do zarzutu dotyczącego braku jednoznacznych ustaleń w zaskarżonej decyzji - na jaki dzień należy przyjąć powierzchnię przejmowanych nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Podniósł, że przy ustalaniu stanu faktycznego sprzed ponad 70 lat, korzysta się z materiału dowodowego pochodzącego z dat zbliżonych do 1 września 1939 r. oraz

13 września 1944 r. Taki jest bowiem sens poszukiwania materiału dowodowego przy realizacji spraw w przedmiocie podpadania pod przepisy dekretu PKWN

o przeprowadzeniu reformy rolnej. W przeciwnym razie, gdyby za każdym razem miano odszukać materiał dowodowy z potwierdzoną datą sporządzenia: 1 września 1939 r.

i 13 września 1944 r. prawdopodobnie nigdy nie udałoby się zakończyć większości postępowań w przedmiocie podpadania pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Również pozostałe zarzuty skarżącego zostały właściwie ocenione przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Reasumując Sąd uznał, że organy obu instancji wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadniły przy tym przekonująco swoje stanowisko

- zyskując całkowitą aprobatę Sądu - zaś wydane decyzje zawierają niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.