Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 279/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1, art. 102 ust. 5, art. 109 ust. 5, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z dnia [...] listopada 2010 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia [...] sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 20 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez p. M. S. (stronę, skarżącą) od decyzji nr [...], wydanej przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2010 r. w sprawie ustalenia, że strona od [...] listopada 2009 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu przypomniano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) II Oddział w W. pismem z dnia [...] lipca 2010 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w W. z wnioskiem o rozstrzygnięcie, w drodze decyzji, sprawy podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez stronę. Wnioskodawca wskazał, iż strona złożyła do ZUS wniosek o zwrot składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres od [...] 2009 r. do [...] 2010 r.

Jednocześnie ZUS II Oddział w W. poinformował, że strona podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zatrudnienia od [...] lipca 2009 r.

Rozpatrując powyższy wniosek Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r., ustalił, że strona od [...] listopada 2009 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Od tej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym nie kwestionuje faktu prowadzenia działalności gospodarczej, nie zgadza się natomiast z odprowadzeniem składki zdrowotnej z tego tytułu. Odwołująca uzasadnia swoje twierdzenie niekonstytucyjnością art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach "Twierdzę jednak, iż przepis ten jest w oczywisty sposób niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 68 ust. 2 Konstytucji RP. Istotą formuły ubezpieczenia jest bowiem opłacanie składki przez ubezpieczonego w zamian za uprawienie do korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Składka jest zatem świadczeniem ponoszonym przez ubezpieczonego na rzecz NFZ w zamian za uzyskaną w ten sposób ochronę ubezpieczeniową. Konieczność opłacania składek za ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu, z którego dana osoba uzyskuje przychody oznacza, że płaci ona wielokrotnie za to samo świadczenie zdrowotne co osoba opłacająca składkę z jednego tytułu ". Odwołanie wniesione zostało w terminie.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ stwierdził, że do rozpatrywanego odwołania zastosowanie ma art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2008 r. - zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność określa art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Zgodnie z obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2004 r. art. 7 ust. 2 i art. 7d ust. 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej - przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Przedsiębiorca jest obowiązany zgłosić organowi ewidencyjnemu zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, w zakresie danych zawartych w zgłoszeniu do ewidencji, powstałe po dniu dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w terminie 14 dni od dnia powstania tych zmian, a także informację o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z dniem 20 września 2008 r., weszła w życie ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888), zwana dalej "ustawą o swobodzie działalności gospodarczej" wprowadzająca instytucję zawieszenia działalności. Okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 27a ust. 2 i ust. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

W stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym - w tym obowiązku opłacania składki z tytułu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego - zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca złożył wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej do ostatniego dnia miesiąca, w którym przedsiębiorca złożył wniosek o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

W okresie zawieszenia działalności gospodarczej, osoba która dokonała jej zawieszenia przestaje podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, określonego w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach.

Z dokumentacji przesłanej przez ZUS w szczególności zaświadczenia Urzędu m. W. dla Dzielnicy [...] - [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika, iż strona rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej od dnia [...] lipca 2004 r. Od dnia [...] maja 2009 r. strona zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, natomiast wznowiła jej prowadzenie od dnia [...] listopada 2009 r. Wspomniana działalność prowadzona jest pod nazwą "A." i została wpisana do ewidencji pod numerem [...].

Odwołująca nie kwestionuje faktu prowadzenia działalności gospodarczej w ustalonym okresie, nie zgadza się natomiast z odprowadzeniem składki zdrowotnej z tego tytułu. Zdaniem odwołującej wystarczający jest fakt opłacania składki z tytułu umowy o pracę.

Prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, iż osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o pracę i prowadząca jednocześnie działalność gospodarcza podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tytułów.

Słusznie poinformowano ubezpieczoną, iż zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Zaskarżona decyzja jest potwierdzeniem objęcia odwołującej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Analogiczny pogląd został m.in. sformułowany w wyroku NSA z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1656/06.

Przepis ustawy o świadczeniach nie przewiduje możliwości zwolnienia ubezpieczonego z obowiązku podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalność gospodarczej.

Oznacza to, że brak jest podstaw do uchylenia bądź zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] września 2010 r. - na wniosek ubezpieczonej.

W tym zakresie Prezes NFZ działa w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanych na wstępie ustaw.

Prezes NFZ podziela stanowisko organu pierwszej instancji i nie znajduje podstaw do jego zmiany.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ubezpieczona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w sytuacji gdy jest on ewidentnie niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 68 ust. 2 Konstytucji RP.

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 39 ocena sądu administracyjnego, że stanowiący podstawę prawną aktu administracyjnego przepis jest niezgodny z Konstytucją i ustawą oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania tego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznacza, że wymieniony akt administracyjny został wydany z naruszeniem przepisów Konstytucji i ustawy. W takim wypadku w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego jest decyzja lub postanowienie, podstawę uchylenia zaskarżonego aktu, stanowi co do zasady art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub c) p.p.s.a. i te przepisy skarżąca wskazała jako podstawę swojego wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Stan faktyczny sprawy jest niesporny.

Podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skarżąca nie neguje i nigdy nie negowała brzmienia tego artykułu. Powyższy przepis nakazuje osobom uzyskującym przychody z więcej niż jednego tytułu -jak to jest w jej przypadku - zapłatę składki na ubezpieczenie zdrowotne z każdego z tych tytułów odrębnie.

Ubezpieczona twierdzi jednak, iż przepis ten jest w oczywisty sposób niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 68 ust. 2 Konstytucji RP i w związku z tym organ administracyjny powinien był odmówić jego zastosowania na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Istotą formuły ubezpieczenia jest bowiem opłacanie składki przez ubezpieczonego w zamian za uprawnienie do korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Składka jest zatem świadczeniem ponoszonym przez ubezpieczającego na rzecz NFZ w zamian (ekwiwalentem) za uzyskaną w ten sposób ochronę ubezpieczeniową.

Konieczność opłacenia składek za ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu, z którego dana osoba uzyskuje przychody oznacza, że płaci ona wielokrotnie za takie samo świadczenie zwrotne co osoba opłacająca składkę z jednego tytułu. Jest to naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), równości wobec prawa i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji) oraz równości dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej niezależnie od sytuacji materialnej (art. 68 ust. 2 Konstytucji).

Innymi słowy, to, że skarżąca pracuje w dwóch lub więcej firmach nie zmienia faktu, iż jest tylko jedną osobą i świadczenia zdrowotne, które ewentualnie uzyska nie będą jej podwojone czy potrojone, w zależności od tego z ilu tytułów opłacę składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Za składkę opłaconą przez skarżącą z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca nie uzyskuje żadnego świadczenia, gdyż prawo do świadczeń zdrowotnych w pełnym zakresie uzyskała już w związku z opłaceniem składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego od umowy o pracę. Jest to więc ze strony skarżącej świadczenie, za które nie otrzymuje nic, a więc niczym nieuzasadnione i jako takie nienależne. Skarżąca jest tym samym dyskryminowana w stosunku do osób, które uzyskują dochód tylko z jednego źródła, co stanowi również naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej. Co więcej, równy dostęp do świadczeń opieki społecznej bez względu na sytuację materialną jest w tej sytuacji fikcją, gdyż od osób uzyskujących dochody z wielu źródeł "ściąga" się dokładnie za to samo znacznie więcej.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, co oznacza również, iż organy o charakterze władczym przepisy te stosować powinny. Z tych względów skarżąca wniosła o odmowę zastosowania przez WSA niekonstytucyjnego art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i wydanie wyroku zgodnie z wnioskiem w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, powtarzając w zasadzie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ nr[...], z dnia [...] września 2010 r., ustalającą, iż strona od dnia [...] listopada 2009 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Skarżąca nie kwestionuje faktu prowadzenia działalności gospodarczej w ustalonym okresie, nie zgadza się natomiast z odprowadzeniem składki zdrowotnej z tego tytułu. Zdaniem skarżącej, wystarczający jest fakt opłacania składki z tytułu umowy o pracę.

Według skarżącej, konieczność opłacenia składek za ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu, z którego dana osoba uzyskuje przychody oznacza, że płaci ona wielokrotnie za takie samo świadczenie zwrotne co osoba opłacająca składkę z jednego tytułu. Jest to naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), równości wobec prawa i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji) oraz równości dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej niezależnie od sytuacji materialnej (art. 68 ust. 2 Konstytucji).

Wskazując, że podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach skarżąca stwierdziła, że nie neguje i nigdy nie negowała brzmienia tego artykułu. Uważa natomiast, że powyższy przepis jest w oczywisty sposób niezgodny z powołanymi wyżej przepisami Konstytucji RP i w związku z tym organ administracyjny powinien był odmówić jego zastosowania na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Odnosząc się najpierw do ostatniego stwierdzenia skarżącej należy raz jeszcze wskazać, że przedmiotem zaskarżonej decyzji było ustalenie, że strona podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ powołano art. 102 ust. 5 pkt 24 oraz art. 109 ust. 5 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 40/07, LEX nr 377383 w odniesieniu do tego ostatniego przywołanego przepisu stwierdzono, co następuje:

"1. Przepisy art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt 16 oraz art. 109 i 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (...), według których organy Narodowego Funduszu Zdrowia - dyrektorzy oddziałów wojewódzkich Funduszu i Prezes Funduszu - wydają indywidualne decyzje w sprawach ubezpieczenia zdrowotnego, są przepisami ustrojowymi i kompetencyjnymi, upoważniającymi te organy do rozpatrywania indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego i wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach.

2. Przepisy art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 107 ust. 5 pkt 16 ustawy nie stanowią samodzielnej podstawy materialnoprawnej do władczego rozstrzygania o indywidualnych prawach konkretnych podmiotów dotyczących spraw w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczenia w drodze uznania administracyjnego. Podstawa taka musi wynikać z przepisów prawa materialnego, zawartych przede wszystkim w ustawie o świadczeniach i aktach wykonawczych wydanych z upoważnienia ustawy i w jego granicach."

Przepis art. 109 ustawy o świadczeniach, który jest właśnie takim przepisem prawa materialnego, upoważniającym organy NFZ do rozpatrywania indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego i wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, ma następujące brzmienie:

"Art. 109. 1. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń.

2. Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

3. Wniosek o rozpatrzenie sprawy, o której mowa w ust. 1, zgłasza ubezpieczony, a w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym wniosek może zgłosić w szczególności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub członek rodziny ubezpieczonego, także w zakresie dotyczącym objęcia ubezpieczeniem w okresie poprzedzającym złożenie wniosku." (...).

Z powołanego przepisu (art. 109 ust. 1) jednoznacznie wynika, że rozpatrywanie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zgodnie z tym przepisem zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, należy do kompetencji Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu.

Jednocześnie w ust. 2 tego przepisu zawarto klauzulę wykluczającą – znów w sposób jednoznaczny – kompetencje Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu w zakresie niektórych spraw, stanowiąc, że "Do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych."

Potwierdza to tezę cyt. wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1656/06, w myśl której sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do dwóch różnych pionów organów, tj. – odpowiednio – organów NFZ oraz właściwych organów ZUS.

Przedmiotem decyzji tych dwóch rodzajów organów są zatem odmienne sprawy.

Rację ma zatem Prezes ZUS stwierdzając, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji dotyczyło wyłącznie ustalenia, czy skarżąca w myśl obowiązujących przepisów podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Powyższe ustalenie będzie dopiero podstawą do przeprowadzenia przez właściwy organ ubezpieczeń społecznych odrębnego postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wymiar składek na ubezpieczenie zdrowotne (zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie). Dopiero na tym etapie skarżąca będzie mogła zgłosić ewentualne uwagi i skorzystać z przysługującego środka odwoławczego zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji ZUS.

Dalej, zgodnie z art. 109 ust. 3 powołanego przepisu, postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zostało wszczęte przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ na wniosek ZUS II Oddział w W., złożony w trybie powołanego przepisu. Nie ulega wątpliwości, że ZUS II Oddział w W. był uprawniony do złożenia takiego wniosku.

Organy NFZ podejmują rozstrzygnięcia w kwestii m.in. okresów obowiązkowego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, kierując się w tym zakresie odpowiednimi, powołanymi wyżej w zaskarżonej decyzji przepisami. W szczególności, jak wskazał Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji, istotne znaczenie ma tu przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie istotne znaczenia ma również art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w myśl którego w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Według skarżącej, powołany wyżej przepis jest w oczywisty sposób niezgodny z wskazanymi przepisami Konstytucji RP, w związku z czym organ administracji orzekający w sprawie (tzn. Prezes NFZ) powinien był odmówić jego zastosowania na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który w rozpatrywanym przypadku powinien zostać zastosowany bezpośrednio, a sąd administracyjny rozpatrujący skargę na taką decyzję powinien – według skarżącej w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub c) p.p.s.a. – zaskarżoną decyzję uchylić. Nadto skarżąca wniosła o odmowę zastosowania przez WSA niekonstytucyjnego art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącej należy przede wszystkim zauważyć, że organy administracji publicznej są powołane do stosowania obowiązującego prawa, a nie do orzekania o jego zgodności – w szczególności zgodności ustaw – z Konstytucją. Przepis art. 8 ust. 2 Konstytucji RP nie daje tym organom żadnych uprawnień do orzekania o zgodności ustaw z Konstytucją. Na podstawie powołanego przepisu art. 8 ust. 2 Konstytucji RP Prezes NFZ nie może zatem odmówić stosowania art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, nawet gdyby uznawał ten przepis za niekonstytucyjny.

Dalej, odnosząc się do zarzutu "ewidentnej" niekonstytucyjności powołanego przepisu 82 ust. 1 ustawy świadczeniach z art. 2, art. 32 i art. 68 ust. 2 Konstytucji RP, należy stwierdzić, że Sąd nie podziela powyższego zarzutu skarżącej. Sąd uważa bowiem, że każde spojrzenie na rozpatrywaną kwestię z innego, nieco szerszego punktu widzenia niż wąsko rozumiany interes partykularny, prowadzi do innej oceny niż dokonana przez skarżącą.

I tak, podniesiony przez skarżącą w rozpatrywanej sprawie zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności zawartej w tym przepisie zasady sprawiedliwości społecznej, wynikającej z charakteru Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawa, wymaga – w ocenie Sądu – rozpatrzenia w powiązaniu z Wstępem do Konstytucji oraz art. 1 Konstytucji RP. Ów Wstęp kończy wezwanie, by stosowanie Konstytucji było dokonywane z zachowaniem m.in. obowiązku solidarności z innymi. Natomiast art. 1 Konstytucji określa Rzeczpospolitą Polską jako dobro wspólne wszystkich obywateli - a więc dobro, w imię którego każdy jest w jakimś stopniu zobowiązany poświecić interes własny.

W literaturze (por. L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Zarys wykładu, wyd. 5, Liber, Warszawa 2001, str. 65) podkreśla się, że określenie Rzeczypospolitej jako demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, nawiązuje do spotykanej w ustawodawstwie konstytucyjnym niektórych państw zasady państwa socjalnego, to jest państwa, które ma pewne zobowiązania w stosunku do obywateli, które ma być do pewnego stopnia opiekuńcze. "Zasada państwa sprawiedliwości społecznej stanowić może, według jednego z możliwych ujęć (które autor zdaje się podzielać – dop. Sądu), wyłącznie pewnego rodzaju wskazówkę interpretacyjną do wykładni przepisów prawa – analizując możliwe interpretacje wybierać należy takie, które czynią zadość wymaganiom sprawiedliwości społecznej. Tę rolę zasady sprawiedliwości społecznej widać zwłaszcza na tle orzeczniczej wykładni zasady równości (art. 32 Konstytucji).

Odnosząc się z kolei do zasady równości autor (op. cit., str. 95-96) zwrócił uwagę, że zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, a wiec w pewnych sytuacjach pozwala na różnicowanie sytuacji podmiotów podobnych. Musi to jednak być uzasadnione (usprawiedliwione) – dopiero jeżeli takiego uzasadnienia brakuje, to zróżnicowanie nabiera charakteru dyskryminacji (uprzywilejowania) i staje się sprzeczne z art. 32 ust. 2 Konstytucji. Sprawą zasadniczą jest więc odpowiedź na pytanie, czy zróżnicowanie wprowadzone przez daną ustawę ma charakter uzasadniony. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że: "Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Argumenty te muszą mieć: 1) charakter relewantny, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Innymi słowy wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony (...) 2) argumenty te muszą mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć zróżnicowanie sytuacji adresatów normy musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych; 3) argumenty te muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy nomami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne potraktowanie podmiotów podobnych (...). Jedną z tych zasad konstytucyjnych jest zasada sprawiedliwości społecznej (orzeczenie K 10/96 z 3 września 1996 r., i liczne późniejsze)."

Wreszcie, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 68 ust. 2 Konstytucji należy zwrócić uwagę, że co prawda w zd. pierwszym tego przepisu stanowi się, iż obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, ale już w zd. drugim stwierdza się, że warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa. Innymi słowy, w tym zakresie Konstytucja zawiera delegację do uregulowania konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia – warunków i zakresu udzielania świadczeń – w drodze odpowiedniej ustawy. Obecnie jest nią ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zawierająca m.in. kwestionowany przez skarżącą – jako niekonstytucyjny – art. 82 ust. 1 ustawy, w myśl którego w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Niewątpliwie jest to jeden z warunków udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, a więc mieści się on w ramach delegacji konstytucyjnej.

W ocenie Sądu, jednolitemu (co do treści) prawu każdego obywatela do ochrony zdrowia, niezależnemu od sytuacji materialnej, nie musi towarzyszyć zasada ekwiwalentności (równości) świadczeń na ten cel. Nierówności w tym zakresie, których przejawem jest m.in. art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, są uzasadnione wieloma względami faktycznymi, życiowymi, związanymi m.in. z posiadanym wykształceniem, dostępem do pracy, zaradnością życiową itp. Nierówności te nie niweczą konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, równego traktowania przez władze publiczne i zasady niedyskryminacji. Są one natomiast przejawem konieczności ograniczania interesu indywidualnego na rzecz dobra wspólnego, jakim jest Rzeczpospolita Polska i wyrazem solidarności z innymi (solidarności społecznej).

Z tego punktu widzenia podniesione przez skarżącą zarzuty niekonstytucyjności art. 82 ust. 1 ustawy oświadczeniach, a w szczelności sprzeczności tego przepisu z art. 2, 32 i 68 ust. 2 Konstytucji RP nie znajdują uzasadnienia.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.